|
ÖZET: Başvuran, 1416 sayılı Kanun çerçevesinde İngiltere’de yüksek lisans eğitimini tamamlayamadığı gerekçesiyle Milli Eğitim Bakanlığı tarafından başlatılan borç tahakkuk işleminin iptalini talep etmiştir. Başvuran, sağlık sorunları ve üniversitenin kendisine yeterli süre vermemesi gibi nedenlerle tezini tamamlayamadığını, bu durumun kendi kusurundan kaynaklanmadığını savunarak, ilgili mevzuatın kendisine tanıdığı haklardan yararlanamadığını belirtmiştir.
Bakanlık ise, başvuranın öğrenim süresinin uzatılmasına ilişkin taleplerinin yetersiz olduğunu, sağlık mazeretinin resmi belgelerle kanıtlanmadığını ve bu nedenle borç tahakkukunun hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. 1416 sayılı Kanun ve Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, öğrenim masraflarının geri ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi işleminin hukuka uygun olduğu, başvuranın yükümlülüklerini yerine getirmediği ve bu nedenle borç tahakkukunun geçerli olduğu tespit edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5506-S.8276
BAŞVURU NO : 2019/6936
KARAR TARİHİ : 12/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Borç tahakkuk edilmesi işleminin iptal edilmesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda başvuran, 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere
Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun kapsamında İngiltere’deki … Üniversitesinde yüksek lisans eğitimine başladığını, derslerini başarılı bir şekilde tamamlayıp “Postgraduate Diploma” ile mezun olduğunu, ancak bitirme tezini hastalığının nüksetmesi ve üniversitenin tezini tamamlaması için yeterli süre vermemesi nedenleriyle tamamlayamadığını belirtmektedir. Milli
Eğitim Bakanlığının 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışında yaptığı öğrenimle ilgili taahhüdünü ihlal ettiğinden bahisle kefilleriyle birlikte hakkında borç kovuşturması başlattığını ifade eden başvuran, bu işlemin Anayasamızın 5 inci ve 42 nci maddelerine, 1416 sayılı
Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasına, 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 136 ncı maddesine, 657 sayılı Kanun’un Ek 34 üncü maddesine, Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde
Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 11 inci maddesine aykırı olduğunu belirtmektedir. Sağlık sorunlarına rağmen mezuniyet belgesi aldığı için başarısız sayılamayacağını, üniversitenin sistemi ile danışmanının değişmesi gibi kendi kusurundan kaynaklanmayan sorunlardan dolayı ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulamayacağını, hasta raporu almak yerine tezini bitirme gayretinde olmasının iyi niyetinin bir göstergesi olduğunu belirten başvuran, Kurumumuzdan kendisine borç tahakkuk edilmesi işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığının 15/05/2019 tarihli ve E…. sayılı yazısında; 2.1. 1416 sayılı Kanun kapsamında Bakanlık hesabına ve Kastamonu Üniversitesi adına
Bilgisayar Öğretmenliği alanında yükseköğrenim görmek üzere İngiltere’ye gönderilen başvuranın 19/09/2016 tarihinde Exeter Üniversitesindeki öğrenimine başladığı,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.2. Öğrenimine devam ederken başvuranın talebi üzere 1416 sayılı Kanun kapsamında öğrenimini tamamlamak için ek süre verildiği, fakat başvuranın bu süre sonunda yüksek lisans diplomasını hak edecek kadar yeterli puanı alamadığı, 2.3. Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 23 üncü maddesi gereğince 13/01/2018 tarihi itibarıyla öğrencilikle ilişiğinin kesilmesi ve 1416 sayılı
Kanun’un 11 inci maddesi kapsamında kendisi ve kefilleri hakkında tazminat takibatına geçilmesi için 19/03/2018 tarihli Bakanlık Oluru ile işlem başlatıldığı, 06/04/2018 tarihli yazı ile başvuruna bildirimde bulunulduğu, bunun üzerine başvuranın 1416 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenleme gereğince sağlık durumu sebebiyle borçtan ve mecburi hizmetten muafiyet talebinde bulunduğu, başvuranın başvuru dilekçesinde yasanın belirttiği nitelikte bir sağlık kurulu raporunu Bakanlığa sunmadığı, dolayısıyla 1416 sayılı
Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasından yararlanması olanağının bulunmadığı, başvuranın kendisine verilen ek süreye rağmen öğrenimini tamamlayamayarak ve bu konuda verdiği taahhüdü ihlal ederek öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine sebebiyet verdiğini, 2.4. 1416 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre başvuranın; a) Eğitim ve araştırma hastanesinden veya üniversite hastanesinden bir rapor alması, b) Bu raporun sağlık kurulu raporu olması, c) Raporun ruh veya beden sağlığının yurt dışında öğrenimini sürdürmesine imkân tanımadığı ibaresini içermesi, d) Sağlık durumuna ilişkin daha evvel çeşitli tarihlerde tedaviler gördüğünü belgeleyen belgelerle birlikte Bakanlığa başvurması gerektiği, 2.5. Başvuranın öğrencilikle ilişiği kesilerek hakkında tazminat takibatına başlanıp kendisine tazminat bildirimi yapıldıktan sonra 12/03/2019 tarihinde sağlık durumunu gerekçe göstererek borcun iptali hakkında talepte bulunduğu, bu konuda sunduğu belgelerin yukarıda açıklanan ve yasanın zorunlu kıldığı içerikte olmadığı, sağlık sebebi ile tazminat ve mecburi hizmetten muafiyet koşullarının yasa ile tespit edildiği, anılan koşulları taşımayan belgelerin esas alınmasıyla tahsil masraflarının silinmesinin mümkün olmadığı 2.6. Devlet tarafından 50.658,58 İngiliz Sterlini ve 44.458,11 Türk Lirası masraf yapıldığı, bu miktara uygulanacak faiz de dikkate alındığında yasal koşulları oluşmayan kamu alacağından muafiyet uygulanmasının Bakanlığın yasaya aykırı hareket etmesine ve idari, adli ve cezai sorumluluğun doğmasına yol açacağının açık olduğu, 2.7. Başvurandan Taahhütname Senedi ve kefillerinden Kefalet Senedi alınmasının, 1416 sayılı
Kanun’un 18 inci ve 19 uncu maddeleri, 657 sayılı Kanun’un Ek 34 üncü maddesi, Türk
Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 7 inci ve 11 inci maddeleri ile Muhasebat Genel Müdürlüğünün Genel Tebliği’nin (Sıra No:16) “C. Yurt Dışı
Eğitim Masrafları ile İlgili İşlemler” başlığında açık ve net olarak düzenlendiği, bu belgelerin bağlayıcılığının yasa gereği olduğu, başvuranın bu belgeleri serbest iradesi ile imzalamadığı yönündeki iddiasının hiçbir hukuki dayanağının bulunmadığı, başvuranın kendisinin yurt dışı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
öğrenimi için İngiltere’ye gönderilme talebinde bulunduğu ve taahhütname verdiği, dolayısıyla taahhütnamenin bağlayıcılığının tartışmasız olduğu, 2.8. Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in “Öğrenim süreleri ve uzatmalar” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasına göre yüksek lisans için verilen iki yıllık sürenin azami süre olarak düzenlendiği; aynı maddenin ikinci fıkrasında resmi burslu öğrencilerden, eğitim sistemindeki yapı ve işleyiş farklılıkları nedeniyle belirtilen sürelere uyumluluk göstermeyen veya öğrenimin daha kısa sürede tamamlandığı ülkelerde öğrenim görenler için öğrenim sürelerinin, bu öğrencilerin öğrenim süreleri ve planları ile ilgili ülkelerde yurt dışı temsilciliğinden alınacak bilgiler doğrultusunda Bakanlıkça ya da adına öğrenim görülen kurum veya kuruluşça farklı olarak belirlenebileceğinin düzenlendiği, 2.9. 1416 sayılı Kanun’a göre yurt dışında yükseköğrenim görenlerin, öğrenim gördükleri ülke ve ülkedeki üniversitelerin koşullarına göre başarı durumunun değerlendirildiği, bursiyerlerden yurt dışındaki öğrenim sonucu başarı olanların ilgili üniversiteden aldıkları başarı belgelerini
Bakanlığa sundukları ancak bursiyerlerin verilen süre içerisinde başarılı olmaları gerektiği, bu sürenin ise yüksek lisansta azami iki yıl olduğu, Bakanlığın bu süreleri ilgili üniversitedeki öğrenim süresine göre hazırlanan öğrenim planı taslağına göre belirlediği, 2.10. Başvurana İngiltere’deki yüksek lisans öğrenimi için gerekli sürenin verildiği, ardından 24/08/2017 tarihli talebi üzerine 03/10/2018 tarihli ve E… sayılı yazı ile bir ay uzatma yapıldığı, 16/02/2018 tarihinde başvuranın ikinci bir dilekçe vererek başarısız olduğunu
Bakanlığa bildirdiği, başvuranın öğrencilikle ilişiğinin kesilmesinin sebebinin kendisine verilen sürenin azlığı değil, İngiltere’deki yüksek lisans öğreniminde başarılı olamaması olduğu, 2.11. Başvuranın öğrenimi sırasında ihtiyacı olan süre uzatımları hakkında talepte bulunması gerektiği ve bu yönde sadece bir defa talepte bulunduğu, öğrenimi için verilen sürenin öğrenim gördüğü üniversite için yeterli olduğu, başvuranın öğrencilikle ilişiğinin kesilmesinin nedeninin yüksek lisans öğreniminde tezli olarak başarılı olamaması olduğu, başvuranın 16/02/2018 tarihli dilekçesinden başarısız olması sebebi ile kendisine ikinci bir hak verilmesine rağmen başvuranın başarısız olduğunun anlaşıldığı, başvuran tezli mezun olmadığı ve yüksek lisans (master) eğitimini tamamlayamadığı için kendisine “Postgraduate Diploması”nın verildiği, bu belgenin yüksek lisans öğreniminde başarılı sayılmak için yeterli olmadığı, 2.12. Başvuranın yüksek lisans öğrenimini tezli bitirmesinin esas olduğunun 1416 sayılı Kanun gereğince Ankara 7 nci Noterliği’nin 22/01/2015 tarihli ve … Yevmiye No ile verdiği
Taahhütname Senedindeki taahhüdünde de görüldüğü, 2.13. Başvuranın 24/08/2017 tarihli dilekçesiyle gördüğü fizik tedavi sebebiyle bir ay uzatma talep etmesi ve 03/10/2017 tarihli ve … sayılı Bakanlık Oluru ile bu sürenin verilmesi haricinde öğrenim süresi içerisinde sağlık durumu sebebiyle yaptığı bir başvuru veya talebinin bulunmadığı, 2.14. Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 23 üncü maddesi uyarınca “öğrenimini amacına uygun olarak tamamlayamadığı için (tezli yüksek lisans)”, başvuranın öğrenim masraflarını ödemekle yükümlü olduğu,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.15. 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 136 ncı maddesinin başvuru konusu olaya uygulanmasının mümkün olmadığı, 1416 sayılı Kanun’un somut olay hakkında yürürlükte olan özel yasa olduğu, bu özel yasaya göre hazırlanmış yürürlükteki Türk Öğrencilerin Yabancı
Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik ve Muhasebat Genel Müdürlüğünün 16 Sıra
No’lu Genel Tebliği varken, 6098 sayılı Kanun’un somut olaya uygulanmasının hukuka aykırılık teşkil edeceği, 2.16. Başvurana verilen bursun 1416 sayılı Kanun gereği olduğu, karşılıksız olmadığı, öğrenimini kendisine verilen sürede tamamlayanların yurda dönerek mecburi hizmet yükümlülüklerini yerine getirdiklerini, 2.17. Başvuranın öğrenim gördüğü üniversitenin süre uzatmaması, tez danışmanı değişikliği gibi hususların Bakanlığın yetki alanı dışında olduğu, başvuranın yurt dışı öğrenimini göreceği üniversiteyi (İngiltere) kendisinin seçtiği, bu konuda Bakanlığın herhangi bir müdahalesinin olmadığı, 2.18. Öğrenim gördüğü üniversitede başarısız olması sebebi ile öğrencilikle ilişiği kesilerek ve hakkında tazminat takibatına geçilerek başvurana iki kez bildirim yapıldığı, tüm bu işlemlerden sonra başvuranın avukatı aracılığıyla 12/03/2019 tarihinde Bakanlığa başvurduğu, talebinin 18/03/2019 tarihli ve E… sayı yazı ile uygun görülmediği, açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı
42 nci maddesinin birinci, ikinci ve yedinci fıkralarında; “Kimse, eğitim ve öğrenim
hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…
Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
5. 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun “E. İfa imkânsızlığı” bölümünün “I. Genel olarak” başlığındaki 136 ncı maddesinde; “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder. Kanun veya sözleşmeyle borcun ifasından önce doğan hasarın alacaklıya yükletilmiş olduğu durumlar, bu hükmün dışındadır. Borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa, bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür.”, 6. 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun’un 11 inci maddesinde; “Bir talebenin tahsilini ikmal etmesi o talebenin tahsil planında gösterilen merhaleleri geçmesi demektir. Hastalık veya herhangi meşru ve fevkalade bir hal vakı olmadıkça talebenin tahsil planında gösterilen müddette tahsilini bitirmemesi o talebenin geriye çağırılmasını icap ettirir.”, 19 uncu maddesinde; “Geriye çağrılan talebe ile tahsillerini bitirerek iki ay zarfında avdet eylemeyen, 17 nci ve 18 inci maddeler mucibince müracaat ve teklif olunan hizmetleri kabul etmeyen talebe ile bunlardan mecburi hizmet müddeti içinde istifa eden veyahut memuriyetten ihraç cezasına uğrayanlar, 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu’nun ek 34 üncü maddesine göre tahsil masraflarını faizleriyle birlikte ödemeye mecburdur. Yurt dışına gönderilenlerden ruh veya beden sağlığının öğrenimini sürdürmesine imkân tanımaması durumu, eğitim ve araştırma hastaneleri veya üniversite hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ve bu hususla ilgili olarak Millî Eğitim
Bakanlığınca istenen diğer destekleyici belgeler ile tespit edilenlerin öğrencilikle ilişiği kesilir.
Bu kişilerden tahsil masrafı istenmez ve bu kişiler mecburi hizmetle yükümlü tutulmaz”, 7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yurtdışı eğitim masraflarının tahsili” başlıklı Ek 34 üncü maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “İlgili kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine göre; öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurtdışına gönderilen kamu personeli yurtdışında bulundukları sürenin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bu şekilde yurt dışına gönderilecek personelden, örneği Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmış
“Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi” alınır…. (Değişik üçüncü fıkra: 17/9/2004 – 5234/1 md.) Yönetmelikle belirlenen başarısızlık ve geri çağrılma hallerinde de ilgililer için fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafların tamamı aynı esaslara göre ödettirilir. Bu yönetmelik Maliye ve Millî Eğitim bakanlıklarının görüşü üzerine Devlet
Personel Başkanlığınca hazırlanır. 30.4.1992 tarih ve 3797 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 19 uncu maddesine 492 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ile eklenen (ı) bendi kapsamında bulunanlar hakkında üçüncü fıkra hükmü,
8.4.1929 tarih ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun ve
diğer kanun hükümleri uyarınca yurtdışına gönderilen öğrenciler hakkında da bu madde hükümleri uygulanır.”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
8. 02/10/2014 tarihli ve 29137 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Öğrencilerin
Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in “Belge düzenleme, öğrencilik tanıma ve dosya açtırma” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasında; “ Resmî burslu öğrencilik statüsü, yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi ve istenen belgelerin Bakanlıkça onaylandığı tarihte başlar.”; “Öğrenim süreleri ve uzatımlar” başlıklı
11 nci maddesinin ilk üç fıkrasında; “ (1)Resmî burslu öğrencilerin normal öğrenim süreleri
lisans öğrenimi için programlarında gösterilen süreler kadar, lisansüstü eğitim için ise öğrenim görülen ülkelerin eğitim süreleri dikkate alınarak yüksek lisans öğrenimi için en fazla iki yıl, doktora öğrenimi için en fazla dört yıl olarak belirlenir. (2) Resmî burslu öğrencilerden, eğitim sistemlerindeki yapı ve işleyiş farklılıkları nedeniyle belirtilen sürelere uygunluk göstermeyen veya öğrenimin daha kısa sürede tamamlandığı ülkelerde öğrenim görenler için öğrenim süreleri, bu öğrencilerin öğrenim süreleri ve planları ile ilgili ülkedeki yurt dışı temsilciliğinden alınacak ayrıntılı bilgiler doğrultusunda Bakanlıkça ya da adına öğrenim görülen kurum veya kuruluşça farklı olarak belirlenebilir. (3) Resmî burslu öğrencilerin öğrenim süreleri eğitim durumuna bağlı geçerli bir özre dayalı olmak ve uzatılma talebi istenen öğrenim döneminin başlamasından en az iki ay öncesinde başvurmak kaydıyla azami:…. c)
Yüksek lisans öğreniminde altı aya kadar burslu, altı aya kadar burssuz,….statüde yurt dışı temsilcilikleri tarafından Bakanlığa ya da adına öğrenim görülen kurum veya kuruluşa bilgi verilmek kaydıyla uzatılabilir.”, “Öğrenim planı” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Esas öğrenimine başlayan resmî burslu öğrencilerin aldığı ders ve krediler hakkında bilgiler ihtiva eden ve Bakanlıkça hazırlanan forma uygun olarak düzenlenen öğrenim planı en geç iki ay içinde yurt içi akademik danışmanlara gönderilir.”, “Tazminat” başlıklı 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “Mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden; a) Öğrenimlerini gönderiliş amaçlarına uygun bir dereceyle tamamlamayanlar… ilgili mevzuat hükümleri uyarınca öğrenim masraflarını faizleriyle birlikte ödemekle yükümlüdür.”, 9. Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin (Sıra No:16) “A-Hizmet yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin mali yükümlülükleri” ana başlığının dördüncü fıkrasının (a) bendinde; “İlgili kanunlarına göre öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurt dışına gönderilen kamu personelinden ve 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Kanun hükümleri uyarınca yurt dışına gönderilen öğrencilerden mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden ayrılanlar ile eğitimindeki başarısızlığı veya kendi kusuru nedeniyle yurt dışından geri çağrılan ya da başarısız olarak geri dönenler; kendiler için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafları aynı cins ve miktarı üzerinden borçlandırılarak, tahsil tarihindeki T.C. merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası olarak ödemek zorundadırlar.”, “C-Yurtdışı eğitim masrafları ile ilgili işlemler” ana başlığının “1-Yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi” başlığının birinci fıkrasının (a) bendinde; “Yüklenme ve kefalet senedi; kamu hizmetinin yerine getirilmesinde görev alan ve ilgili kanunlarına göre öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle üç ay veya daha fazla süre ile yurt dışına gönderilen
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kamu personelinden, 3797 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki
Kanun’un 19 uncu maddesine 492 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile eklenen (ı) bendi hükmü uyarınca yüksek öğrenim görmeleri için yurt dışına gönderilen öğrencilerden, 1416 sayılı Ecnebi memleketlere gönderilecek Talebe Hakkında Kanun ve diğer kanun hükümleri uyarınca yurt dışına gönderilen öğrencilerden alınacaktır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. 1416 sayılı Kanun kapsamında İngiltere’de yüksek lisans eğitimine başlayan başvuran, derslerini başarılı bir şekilde tamamlayıp “Postgraduate Diploma” ile mezun olduğunu, ancak bitirme tezini hastalığının nüksetmesi ve üniversitenin tezini tamamlaması için yeterli süre vermemesi, danışmanının değişmesi gibi kendi kusurundan kaynaklanmayan nedenlerle tamamlayamadığını ifade etmektedir. Başvuran, hakkında başlatılan tazminat takibatının
Anayasamızın 5 inci ve 42 nci maddelerine, 1416 sayılı Kanun’un 19 uncu maddesinin ikinci fıkrasına, 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 136 ncı maddesine, 657 sayılı Kanun’un Ek 34 üncü maddesine, Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik’in 11 inci maddesine aykırı olduğunu belirtmektedir. Sağlık sorunlarına rağmen mezuniyet belgesi aldığı için başarısız sayılamayacağını, kendi kusurundan kaynaklanmayan sorunlardan dolayı ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulamayacağını, hasta raporu almak yerine tezini bitirme gayretinde olmasının iyi niyetinin bir göstergesi olduğunu belirten başvuran, Kurumumuzdan kendisine borç tahakkuk edilmesi işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.
12. Ülkemizin ihtiyaç duyduğu bilim ve teknoloji transferini gerçekleştirmeye yönelik olarak, sınavla ve burslu statüde lisansüstü öğrenim görmek üzere yurt dışına öğrenci gönderilmesi suretiyle üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarının yetişmiş insan kaynağı ihtiyacını mecburi hizmet karşılığında karşılamak üzere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından
YLSY (Yurt Dışına Lisansüstü Öğrenim Amacıyla Gönderilecek Öğrencileri Seçme ve Yerleştirme) bursluluk programı uygulanmaktadır. Bu programın yasal dayanağını ise, temel olarak 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun ile Türk
Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik oluşturmaktadır. 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunu’nun ek 34 üncü maddesi, Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde
Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik ile Muhasebat Genel Müdürlüğünün Genel Tebliği’nde (Sıra No:16) YLSY kapsamında yurt dışına gönderilen öğrencilerden Yüklenme Senedi ile
Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi alınmasının zorunlu olduğu, öğrenimlerini gönderiliş
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
amaçlarına uygun bir dereceyle tamamlamayanlardan ilgili mevzuat hükümleri uyarınca öğrenim masraflarının faizleriyle birlikte geri alınacağının düzenlendiği görülmektedir. Diğer bir anlatımla, YLSY kapsamındaki bursların mecburi hizmet karşılığı verildiği, kişilerin taahhüt ettikleri dereceyi tamamlamaları gerektiği, bu taahhütlerini yerine getiremeyenlerin masrafları ödemekle yükümlü kılındıkları görülmektedir.
13. Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik hükümleri incelendiğinde, burs ödemelerinde sorunlarla karşılaşılmaması için esas öğrenime başlama ve öngörülen bitiş tarihini içeren öğrenim planının Bakanlığa gönderilmesi gerektiği, yüksek lisans öğrenimi için en fazla 2 yıl süre tanındığı, fakat bu sürenin ülkelerin eğitim sistemlerine ve işleyişlerine göre farklılık gösterebildiği, eğitim istemlerindeki farklılıklar göz önünde bulundurularak bu sürenin Bakanlıkça değiştirilebileceğinin hüküm altına alındığı görülmektedir. Örneğin, İngiltere’de yüksek lisans öğrenimi için öngörülen süre bir yıldır.
Yönetmelik’te, yüksek lisans öğrenimi süresinin, geçerli bir özre dayalı olmak ve uzatılma talebi istenen öğrenim döneminin başlamasından en az iki ay öncesinde başvurmak kaydıyla, altı aya kadar burslu, altı aya kadar bursuz uzatılabilmesi imkânının tanındığı belirlenmiştir.
14. 1416 sayılı Kanun incelendiğinde, hastalık sebebiyle öğrencilikle ilişiğin kesilip tahsil masrafı ve mecburi hizmetle yükümlü tutulmamanın, eğitim ve araştırma hastanelerinden veya üniversite hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ve diğer destekleyici belgelerin
Bakanlığına sunulmasına ve Bakanlığın sağlık mazeretinin öğretimi tamamlamaya engel teşkil ettiğini onaylamasına bağlı olduğunun düzenlendiği görülmektedir.
15. 657 sayılı Kanun hükümlerinde, yönetmelikte belirlenen başarısızlık ve geri çağrılma hallerinde ilgiler için yapılan her türlü döviz cinsi masrafın geri ödettirileceğinin düzenlendiği, Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi’nde yükseköğretim için belirlenen sürelere uyulmadığı takdirde yurda geri çağrılmanın, senedi imzalayanlarca kabul edildiğine yer verildiği görülmektedir.
16. Başvuru konusu olayda, 2014 YLSY’de başarılı olan başvuranın, anılan mevzuat kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Kastamonu Üniversitesi kadrolarına atanmak üzere Bilgisayar Öğretmenliği alanında yüksek lisans ve doktora öğrenimi görmek üzere
İngiltere’ye gönderildiği, başvuranın yüklendiği sorumlulukları gösteren Yüklenme Senedi ile
Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi’ni imzaladığı görülmüştür. Başvuranın bu işlemleri iradesinin sakatlanması neticesinde gerçekleştirdiğine dair herhangi bir bilgi ve belge sunulmamış olup, Kurumumuzca da bu yönde bir belirleme yapılmamıştır.
17. Başvuran, Anayasa’da sosyal devlet ilkesi gereği, bursun öğrencinin eğitim alması için verilen ve geri ödenmesi talep edilmeyen bir nitelik arz ettiğini, Devletin maddi imkanlardan yoksun olan öğrencilerin öğrenimlerini sürdürebilmeleri için burslarla ve başka yollarla yardımda bulunması gerektiğini belirtmekte ise de, yukarıda açıklandığı üzere YLSY bursluluk programının amacı, maddi imkanlardan yoksun öğrencileri desteklemekten ziyade, mecburi hizmet karşılığında üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarının yetişmiş insan kaynağı ihtiyacını karşılamaktır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
18. Kurumumuza sunulan öğrenim planından, başvuranın programa başlama tarihinin 19/09/2016, bitiş tarihinin 18/09/2017, öğrenim derecesinin ise “master” olarak belirlendiği, başvuranın bu öğrenim derecesini kazabilmek için tez yazmakla yükümlü tutulduğu görülmektedir.
19. Öğrenimine devam etmekte iken başvuranın sağlık sorunları nedeniyle Exeter
Üniversitesinden tezini bitirmek hususunda süre uzatımı talebinde bulunduğu, Üniversitenin de tezin 05/09/2017 tarihi yerine 03/10/2017 tarihinde verilmesini kabul ettiği, başvuranın
Bakanlıktan programın bitiş tarihi süresinin uzatılması talebinde bulunması üzerine Bakanlığın da öğrenim süresini 18/10/2017 tarihine kadar resmi burslu statüde uzattığı görülmektedir.
Başvuran, Kanun ve Yönetmelik’te yurtdışında yükseköğretim için öğrenim süresinin iki yıl olarak öngörüldüğünü, 12 aylık bir süre uzatımına da yer verildiğini, kendisinin bu haklardan istifade edemediğini ifade etmektedir. Ancak, Yönetmelik’te öğrenim süresinin ülkelerin eğitim sistemlerine ve işleyişlerine göre farklılık gösterebileceği ve Bakanlığa bu süreyi belirlemede takdir yetkisi verildiği, İngiltere’de yüksek lisans eğitiminde öğrenim süresinin genel olarak bir yıl olarak düzenlendiği, öğrenim süresin resmi burslu veya burssuz statüde uzatılmasının öğrenciler tarafından Bakanlığa bilgi verme şartına bağlandığı, başvuranın tezi için öğrenim gördüğü kurumdan bir aylık uzatma aldığını beyan etmesi üzerine Bakanlığın da öğrenim süresini bir ay uzattığı, başvuranın bu süre haricinde başka bir uzatma talebinin bulunmadığı, İdarenin hiçbir müdahalede bulunmadığı başvuran tarafından tercih edilen okul tarafından bir aylık süre tanınmasında Bakanlığın bir dahilinin olmadığı, başvuranın öğrenim gördüğü kurumun başvurana uzatma hakkı verip vermemesi hususunun Bakanlığın görev ve yetki alanı dışında olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın 1416 sayılı Kanun kapsamındaki haklarından faydalanmadığı iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
20. Başvuran yaşadığı sağlık sorunları, öğretim gördüğü kurumun süre uzatmama konusundaki düzenlemeleri, tez danışmanının değişikliği konularında telafi edici yönlendirmeler ve 1416 sayılı Kanun’un tanıdığı imkânlar konusunda İdare tarafından zamanında bilgi ve danışmanlık desteği verilmediğini belirtmektedir. Diğer yandan, öğretim gördüğü kurumun düzenlemeleri hususunda bilgi sahibi olma sorumluluğunun tamamen başvurana ait olduğu belirlenmiş olup; diğer konularda ise yazılı veya şifahi bir bilgilendirme talebinde bulunup kendisine bilgi verilmediği yönünde Kurumumuza sunulmuş herhangi bir bilgi ve belge olmayıp
Kurumumuzca da bu yönde bir saptama yapılamamıştır.
21. Süre uzatımı sonunda, sağlık sorunları yanında danışmanın değişmesi, öğretim gördüğü okulun sistem farklılıkları gibi sorunlarla da karşılaşan başvuran, ikinci defa da tezinde başarılı olmaması üzerine Exeter Üniversitesi düzenlemeler uyarınca “Postgraduate diploma” alarak programdan mezun olmuştur. Kurumumuzca yapılan incelemede, başvuranın aldığı bu diplomanın genellikle bir senelik öğrenim odaklı yüksek lisansı tamamlayan ancak eğitim sürecini bitirirken herhangi bir araştırma projesi gerektirmeyen eğitim programlarını tamamlayanlara verildiği, bu itibarla, öğrenim planında belirtildiği şekilde başvuranın öğrenim derecesinin “master” olarak nitelendirilemeyeceği, bu itibarla başvuranın ilgili mevzuatında ve
Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı Müteselsil Kefalet Senedi’nde belirtildiği şekilde
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
yükümlülüklerini yerine getirerek öğrenimini gönderiliş amacına uygun bir dereceyle tamamlayamadığı, bu itibarla yapılan masrafların tazmini ile mükellef olduğu tespit edilmiştir.
22. Başvuran 1416 sayılı Kanun’da sağlık mazeretine bağlı olarak yapılan masrafların tazmini ve mecburi hizmetle yükümlü olmamak için sağlık kurulu raporu olmamasına karşın, başvurduğu hastanelerin ve tedavi uygulamalarının eğitimini sürdürmesine engel teşkil ettiğini ortaya koyacak mahiyette olduğunu belirtmektedir. Daha önce de açıklandığı üzere, sağlık mazeretiyle masrafların tazmini ve mecburi hizmetle yükümlü olmamak, eğitim ve araştırma hastanelerinden veya üniversite hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ve diğer destekleyici belgelerin Bakanlığına sunulmasına ve Bakanlığın sağlık mazeretinin öğretimi tamamlamaya engel teşkil ettiğini onaylamasına bağlıdır. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerin destekleyici belgeler niteliğinde olduğu değerlendirilmekle birlikte, belirli sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu olmaksızın başvuranın YLSY programı bursundan faydalanması imkanı bulunmadığı gibi, bu rapor olmaksızın sağlık mazeretine bağlı olarak mükellefiyetinin kaldırılması imkanı da bulunmamaktadır.
23. Başvuran, 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun 10 uncu maddesine göre sınavlarda başarılı olamayanların talepleri halinde Bakanlıkça merkez veya taşra teşkilatında genel idari hizmetleri sınıfında bir kadroya atanabildiklerini, başvuranın başarısız sayılarak hakkında tazminat takibatına başlanmasıyla, benzer durumlardaki kişilere sosyal ve kişisel durumları nazarı itibar alınarak farklı uygulamalar yapıldığının açık olduğunu belirtmektedir.
Fakat “yasa önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile hukuksal eşitlik öngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısında ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır.
Durum ve konumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları gerekli kılabilir. Özelliklere, ayrılıklara dayandığı için haklı olan nedenler, ayrı düzenlemeyi eşitlik ilkesine aykırı değil, geçerli kılar. Anayasa’nın amaçladığı eylemli değil, hukuksal eşitliktir.
Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar için yasalarla değişik kurallar konulamaz” (Anayasa Mahkemesinin 11/05/1999 tarihli ve
E:1997/65, K:1999/15 Sayılı Kararı). Dolayısıyla, 2802 sayılı Kanun kapsamındaki kişiler hakkındaki bir uygulamanın, 1416 sayılı Kanun kapsamındaki kişilere yapılan bir uygulamayla karşılaştırılmasının Anayasa Mahkemesi Kararında ifadesini bulan eşitlik anlayışına uygun olmadığı açıktır.
24. Başvuran 6098 sayılı Kanun’un 136 ncı maddesi gereği, danışmanının değişmesi, sağlık sorunları gibi kendi sorumlu tutulamayacağı sebeplerle geri ödeme yükümlüğünün kalktığını iddia etmektedir. “Bir hadisede kanunun iki hükmünün dahi tatbiki mümkün bulunan hallere hukuk dilinde (hakların telahuku) denilmektedir. Böyle bir halin kabulü için tatbiki mümkün görünen hükümlerden birisinin diğerine göre hususi hüküm mahiyetinde bulunmaması şarttır.
Çünkü umumi hükümle hususi hüküm karşılaştığı zaman, hadiseye ancak hususi hükmün tatbik olunabilmesi, hukukun umumi kaidelerindendir.” (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kurulunun 04/06/1958 tarihli ve Esas: 1958/15, Karar: 1958/6 sayılı İçtihadı). Başvuru konusu olayda, Borçlar Kanunu’nun genel, 1416 sayılı Kanun’un ise özel bir düzenleme olması, 1416 sayılı Kanun’da sağlık mazereti halinde borçlunun sorumsuzluğuna gitmenin şartlarının açıkça belirtilmesi, özel kanunda düzenleme bulunması itibarıyla öncelikle özel kanun hükümlerinin işletilmesi ile özel kanun kanunda düzenleme bulunmaması halinde genel kanun hükümlerinin dikkate alınması gereği dikkate alındığında, başvuranın bu iddiasının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin “karara karşı başvuru yolunun gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvuran ile MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.