|
ÖZET: Başvuran, 18 yaşından önceki sigortalı hizmet sürelerinin sigortalılık süresinin başlangıcında dikkate alınmasını talep etmiştir. Başvurusunda, %51 oranında engelli olduğunu ve bu durumun erken emeklilik hakkı doğurduğunu belirtmiştir. Ancak, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, 01/09/1999 tarihindeki sigortalılık süresinin 18 yaş altında olması nedeniyle talebi reddetmiştir. Başvuran, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanarak, 18 yaşından önceki hizmet sürelerinin değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 18 yaşından önceki hizmet sürelerinin sigortalılık süresinin başlangıcında dikkate alınamayacağını, bu durumun 5510 sayılı Kanun’un geçici maddeleri çerçevesinde belirlendiğini ifade etmiştir. Başvuranın, 18 yıl sigortalılık süresini 29/06/2019 tarihinde tamamlayacağı ve bu nedenle yaşlılık aylığı talebinin reddedildiği belirtilmiştir. Başvuranın, 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren gerekli sigortalılık süresine sahip olması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönündeki işlem, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Başvuran, bu kararın tebliğ tarihinden itibaren dava açma hakkına sahiptir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru sürecinin iyi yönetim ilkelerine uygun olarak yürütüldüğünü, ancak idarenin başvuru yollarını belirtmediğini tespit etmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16786-16786 |sayi|53878609-101.07.05.99-E.53878609-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/9393 2018/ 9393
KARAR TARİHİ : 05/10/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 18 yaş altında geçen sigortalı hizmet sürelerinin, sigortalılık süresinin başlangıç tarihinin tespitinde dikkate alınması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 22/07/2018 22.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran temsilcisi; başvuranın 01/ 09/ 1999 tarihinden itibaren sigortalı olduğunu, rahatsızlığı nedeniyle % 51 oranında engelli olduğunu, söz konusu engelliliğe ilişkin alınan rapor ve ilgili mevzuatı gereğince üçüncü derece vergi indiriminden faydalanma hakkına sahip olduğunu, bu durumun ise sigortalılık açısından yaş ve prim ödeme gün sayısını etkileyerek erken emeklilik hakkı doğurduğunu, bu kapsamda Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne 09/ 01/ 2018 tarihinde yaşlılık aylığı bağlanması için tahsis talebinde bulunulduğunu, ancak verilen şifahi cevap ile 01/ 09/ 1999 tarihindeki sigortalılık süresinin 18 yaşın altında olması nedeniyle kabul edilmediğinin belirtildiğini, oysa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 28’inci ve diğer ilgili maddelerinde engelli indirimini hak eden sigortalının 18 yaşından önce geçen hizmet sürelerinin de değerlendirileceğinin düzenlendiğini, bu nedenle üçüncü derecede vergi indirimi kapsamında tahsis
.
1 / 7talebinde bulunan başvuran açısından 4080 gün prim ve 18 yıl sigortalılık hizmet süresinin göz ardı
edilmemesi gerektiğini belirterek başvuranın 09/ 01/ 2018 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı geliri bağlanmasına hak kazandığına karar verilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 31/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmek suretiyle engellilik indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda bulunan sigortalılara, 5510 sayılı Kanun’un geçici 10’uncu maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un mülga 60’ıncı maddesinin (C) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87’nci maddesine göre herhangi bir yaş şartı aranmaksızın, engellilik derecelerine göre daha az prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi üzerinden yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.2. 22/ 07/ 2011 tarihli ve 2011/ 58 sayılı Genelge’nin 2.2.2.3’üncü maddesinin ikinci paragrafına göre 06/ 08/ 2003 tarihinden önce sigortalı olup bu tarihte 12 yıldan daha az sigortalılık süresi bulunanların, 506 sayılı Kanun’un geçici 87’nci maddesindeki kademeli geçiş sürecindeki şartları yerine getirmeleri halinde yaşlılık aylığına hak kazandığı, 2.3. 5510 sayılı Kanun’un 38’inci maddesinin ikinci fıkrasına göre 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi olanların sigortalılık süresinin, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edileceği, bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin, prim ödeme gün sayılarının hesabına dâhil edileceği; aynı Kanun’un geçici 6’ncı maddesinin birinci fıkrasına göre ise 17/ 07/ 1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun’a göre 01/ 04/ 1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında, sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten itibaren başlayacağına ilişkin hükmün uygulanmayacağının öngörüldüğü, 2.4. 22/ 07/ 2011 tarihli ve 2011/ 58 sayılı Genelge’nin 1.1.3’üncü maddesinin ikinci paragrafında 4/ 1
-(a) sigortalılarının, sigortalılık süresinin başlangıcı;
– 01/ 04/ 1981 tarihinden önce ise yaşa bakılmaksızın sigortalılık süresinin başlangıç tarihi, – 01/ 04/ 1981 (dahil) tarihinden sonra ise 18 yaşın doldurulduğu tarih, Olarak dikkate alınacağının talimatlandırıldığı, 2.5. Buna göre başvuranın dosyasının tetkikinden; 2.5.1. Manavgat Vergi Dairesi Müdürlüğünden alınan 25/ 01/ 2018 tarihli yazıda başvuranın 05/ 10/ 2017 tarihinden itibaren 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesinde belirtilen üçüncü derece engelliler için uygulanan engelli indiriminden yararlandığının belirtildiği, bu doğrultuda başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 4/ 1-(a) bendi kapsamında 4330 prim ödeme gün sayısı olduğu, sigortalılık başlangıç tarihinin 01/ 09/ 1999 olması nedeniyle 5510 sayılı Kanun’un geçici 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasına istinaden 506 sayılı Kanun’un geçici 87’nci maddesinin (d)
https : //ebys .ombudsman .gov.tr/sorgu/sorgula .aspx adresinden 92P 7- 8REE- 8RUG kodu ile yapılabilir .
2 / 7bendine göre 18 yıl sigortalılık süresi ve 4080 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olduğu,
2.5.2. Başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 4/ 1-(a) bendi kapsamında yaşlılık aylığı bağlama şartlarından prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmesine rağmen yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde aylığa hak kazanma koşulları belirlenirken 18 yaş uygulaması dikkate alınmayarak 18 yıl sigortalılık süresi ve 4080 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olduğunun tespit edildiği, ancak sigortalılık süresine göre belirlenen aylığa hak kazanma koşullarından sigortalılık süresinin tahsis talep tarihi itibariyle yerine gelip gelmediğinin tespitinde 18 yaş uygulamasına bakılması gerektiğinden sigortalılık süresini 29/ 06/ 2019 tarihinde yerine getireceğinin anlaşıldığı ve yaşlılık aylığı talebi reddedilerek, 29/ 06/ 2019 tarihinden sonra yeniden yazılı istekte bulunması halinde dosyasının yeniden tetkik edileceği hakkında başvurana Antalya
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından bilgi verildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “506 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 6’ıncı maddesinin birinci fıkrasında;
“17/ 7/ 1964 tarihli ve 506 sayılı Kanuna göre 1/ 4/ 1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında, bu Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten başlayacağına ilişkin hükmü uygulanmaz .”, 5.2. “506 sayılı Kanunun malullük ve engellilik hükümlerine ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasında;
“Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 60 ıncı maddesinin (c)
bendinin (b) alt bendi ve geçici 87 nci maddesine göre işlem yapılır .”,
3 / 76. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun;
6.1. Yaşlılık aylığından yararlanma şartları” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (G)
bendinde;
“Bu maddenin uygulanmasında, 18 yaşından önce Malüllük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir . Ancak, bu tarihten önceki süreler için ödenen malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir .”, 6.2. Geçici 54’üncü maddesinde;
“01/ 04/ 1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında
60 ıncı maddenin (G) fıkrası hükmü uygulanmaz .”,
7. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün, “Kanuna
Göre 4/ 1-(a) ve 4/ 1-(b) Kapsamındaki Sigortalıların Tahsis İşlemleri” konulu 22/ 07/ 2018 tarihli ve 2011/ 58 sayılı Genelgesi’nin; 7.1. “18 yaşın altında geçen hizmetler” başlıklı 1.1.3’üncü maddesinin birinci ve ikinci paragraflarında;
“Kanuna göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında, 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık sürelerinin, 18 yaşını doldurdukları tarihte başladığı kabul edilecektir . Bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilecektir .
Kanunun geçici 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, 506 sayılı Kanuna göre 1/ 4/ 1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında, Kanunun 38 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten başlayacağına ilişkin hükmünün uygulanmayacağı öngörülmüştür . Buna göre, 4/ 1-(a) sigortalılarının, sigortalılık süresinin başlangıcı;
– 1/ 4/ 1981 tarihinden önce ise yaşa bakılmaksızın sigortalılık süresinin başlangıç tarihi, – 1/ 4/ 1981(dahil) tarihinden sonra ise 18 yaşın doldurulduğu tarih, olarak dikkate alınacaktır . Ancak, 18 yaş öncesinde geçen çalışma süreleri prim ödeme gün sayısına ilave edilecektir . Bu durum, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olan 4/ 1-(a)
sigortalıları için yalnızca yaşlılık aylığı bağlanmasında geçerli olup, malullük ve ölüm aylıklarında uygulanmayacaktır .”, 7.2. “Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlananlar” başlıklı 2.2.2.3’üncü maddesinin ikinci paragrafında;
“6/ 8/ 2003 tarihinden önce sigortalı olup bu tarihte 12 yıldan daha az sigortalılık süresi bulunanlar
4 / 7ise 506 sayılı Kanunun geçici 87 nci maddesindeki kademeli geçiş sürecindeki şartları yerine
getirmeleri halinde yaşlılık aylığına hak kazanacaklardır .”, Düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuru konusu kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuru konusu somut olay, engelliliği nedeniyle üçüncü derecede vergi indiriminden yararlanan başvuranın emeklilik tahsis talebi üzerine tesis edilen işlemler hakkındadır .
10. Bu kapsamda ilk olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından başvuran hakkında; Manavgat Devlet
Hastanesince düzenlenen 26/ 05/ 2016 tarihli ve sayılı sağlık kurulu raporu üzerine çalışma gücünün % 51’ini kaybettiğine karar verilerek, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesine göre müracaat tarihi olan 05/ 10/ 2017 tarihinden itibaren üçüncü derecede engelliler için uygulanan engellilik indiriminden yararlanmasına karar verildiği anlaşılmaktadır . Bununla birlikte 10/ 01/ 2018 tarihli tahsis talebinin, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından 29/ 06/ 1983 tarihinde doğan başvuranın ilk işe giriş tarihinin 506 sayılı Kanun kapsamında 01/ 09/ 1999 tarihi olmakla birlikte yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli olan 18 yıl sigortalılık süresi şartını yerine getirmediği gerekçesiyle reddedildiği ve 18 yıl sigortalılık süresini dolduracağı 29/ 06/ 2019 tarihinden sonra yazılı olarak müracaat etmesi halinde dosyasının yeniden tetkik edileceğinin bildirildiği görülmektedir .
11. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin (b) alt bendi ile geçici 87’nci maddesine göre işlem yapılmaktadır . Bu kapsamdaki sigortalıların yaşlılık aylığına hak kazanabilmesi için herhangi bir yaş sınırı olmaksızın, mezkûr maddelerde belirlenen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlamaları gerekmektedir . Bu noktada sigortalılık süresinin yerine getirilmesinde esas alınacak sigortalılık süresinin başlangıç tarihinin, sigortalıların 18 yaşını doldurdukları tarih olacağı ancak 01/ 04/ 1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından birine tescil edilmiş sigortalılar hakkında bu kuralın uygulanmayacağı düzenlenmektedir . Bu kapsamda 506 sayılı
Kanun’un 60’ıncı maddesinin uygulanmasında; bu istisnai durum dışında 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresinin, 18 yaşını doldurdukları tarih itibarıyla başlamış kabul edileceği ancak 18 yaşını doldurdukları tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin, prim ödeme gün sayılarının hesabına dâhil edileceği anlaşılmaktadır . Dolayısıyla 01/ 04/ 1981 (dâhil) tarihinden sonra ilk defa sigortalı olan kişilerin sigortalılık süresinin başlangıcının 18 yaşını doldurdukları tarih olması nedeniyle, bu
5 / 7tarihten önceki sigortalılık sürelerinin 506 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin uygulanmasında
yaşlılık aylığına hak kazanılması için gerekli olan sigortalılık süresinden sayılmasına ve sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesinde esas alınmasına olanak yoktur . Nitekim Yargıtay uygulaması da
bu yöndedir . (Bk . Yargıtay Onuncu Hukuk Dairesinin; 21/ 01/ 2010 tarihli ve E : 2009/ 17256, K:
2010/ 534; 03/ 02/ 2003 tarihli ve E : 2003/ 86, K:2003 / 556; 10/ 02/ 1994 tarihli ve E : 1993/ 8509, K:
1994/ 2139 sayılı kararları)
12. Öte yandan somut olayda başvuranın doğum tarihinin 29/ 06/ 1983 olduğu, ilk işe giriş tarihinin ise 506 sayılı Kanun’a tabi olarak 01/ 09/ 1999 tarihi olduğu görülmektedir . Bununla birlikte 05/ 10/ 2017 tarihinden itibaren üçüncü derecede engellilik indiriminden yararlanan başvuranın, yaşlılık aylığına hak kazanması açısından 506 sayılı Kanun’un geçici 87’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre 18 yıl sigortalılık süresi ve 4080 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olduğu anlaşılmaktadır . Diğer taraftan başvuranın ilk sigortalılığının 01/ 04/ 1981 tarihinden sonra olması nedeniyle 18 yaşını doldurmadan önceki sigortalılık sürelerinin, 5510 ve 506 sayılı Kanun hükümleri gereğince sigortalılık süresinin başlangıç tarihinin tespitinde esas alınması ve bu itibarla bu sürelerin, başvuranın sigortalılık süresinden sayılması mümkün değildir . Zira başvuranın sigortalık süresinin 18 yaşını doldurduğu 29/ 06/ 2001 tarihi itibarıyla başladığının kabulü zorunlu olup; yaşlılık aylığına hak kazanması açısından gerekli olan 18 yıl sigortalılık süresini 29/ 06/ 2019 tarihinde tamamlayacağı açıktır .
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanması için on sekiz yaşını doldurduğu tarihten itibaren 18 yıl sigortalılık süresine sahip olması gerektiğinden ve tahsis talebinde bulunduğu 10/ 01/ 2018 tarihi itibarıyla bu şartı sağlamadığı anlaşıldığından, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından tahsis talebinin reddi yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Antalya İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
6 / 7VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURAN TEMSİLCİSİNE ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.