2/B başvuru bedelinin iadesi ve enflasyon farkı talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, İstanbul’un Silivri ilçesinde yer alan bir taşınmazın 2/B hissesi için ödenen 2.000 TL’nin iadesine yönelik olarak yapılmıştır. Başvuran, 28 Nisan 2023 tarihinde yaptığı başvuruda, ödediği bedelin iade edilmediğini ve enflasyon farkıyla birlikte geri ödenmesini talep etmiştir. Ancak, ilgili idare, söz konusu ödemenin 10 yıllık zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle iade işlemini gerçekleştiremeyeceklerini bildirmiştir.

İdarenin açıklamalarına göre, başvuru bedeli, 6292 sayılı kanun kapsamında emanet hesaplarına kaydedilmekte ve zamanaşımına uğraması durumunda bütçe gelirlerine aktarılmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın görüşüne göre, başvuru bedelinin iadesi, yalnızca emlak müdürlüklerinin yazılı talebiyle mümkün olabilecektir. Ancak, başvuranın enflasyon farkı talebi, mevcut mevzuat gereği karşılanamamıştır.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabul edilerek 2.000 TL’nin iade edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuş, ancak enflasyon farkı talebini reddetmiştir. İdarenin bu karara ilişkin işlemleri 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/4829-S.24.7626

BAŞVURU NO : 2023/19435

KARAR TARİHİ : 07.05.2024

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI

2/B başvuru bedelinin ödenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 27.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; İstanbul İli, Silivri İlçesi, Büyükçavuşlu Mahallesi, Kokmuş Mevkii, ada parsel 2/B hissesi alımı için Silivri Mal Müdürlüğü’ne yatırılan 2.000 TL’nin iadesi için 28/04/2023 tarihinde başvuruda bulunduğunu, ancak ödediği bedelin iade edilmediğini belirterek başvuru bedelinin enflasyon farkı ile ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz 19/12/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 12/01/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. tarafından idarelerine verilen 02/05/2023 tarihli ve sayılı dilekçe ile ada parsel sayılı 2/B vasıflı taşınmaz için Silivri Malmüdürlüğü’ne başvuru bedeli olarak yatırılan 2.000,00 TL’nin iadesinin talep edilmesi üzerine, başvuru bedelinin iade edilmesi için Defterdarlık

Muhasebe Müdürlüğü’ne 06/10/2023 tarihli ve sayılı, 11/10/2023 tarihli ve sayılı yazıların yazıldığı hususunda 12/10/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Strateji Geliştirme Başkanlığı’na bilgi verildiği, 2.2. İlgili bedelin, başvurana ait … iban no’lu hesaba aktarılması ve sonucundan bilgi verilmesinin 06/10/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden istenildiği, cevaben alınan 10/10/2023 tarihli ve sayılı yazıda; bahse konu tutarın iade işleminin zamanaşımı (10 yıl)

nedeniyle yapılamadığı belirtilerek 04/04/2023 tarihli ve sayılı “Zamanaşımına Uğramış

Emanetler” konulu yazı ve ek belgeler ışığında konunun değerlendirilmesinin istenildiği, 2.3. Bunun üzerine, 04/04/2023 tarihli ve sayılı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel

Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısının incelenmesinde; 2/B kapsamına alınan başvuru bedellerinin emanet hesabına kaydedilip kaydedilmeyeceğinin, kaydedilecek ise hangi emanet hesabında takibinin yapılacağının doğru bir şekilde tespitinin gerektiği, bu hususun Muhasebat Genel

Müdürlük birimlerine mevdu bir görev olduğu, yapılacak tespit doğrultusunda muhasebe birimlerince tahsil edilerek hesabına kaydedilen paraların zamanaşımı sürelerinin tamamlanmasının sonunda bütçeye gelir kaydedilmesi gerektiği ve söz konusu 2.000,00 TL’lik bedelin 6292 sayılı Kanun uyarınca satışı için ödenen bir bedel olduğundan emanetler hesabına alınmaması gereken bir bedel olup Başhukuk Müşavirliği ve

Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısı kapsamında emanet hesabına alındığından dolayı 10 yıllık zamanaşımına uğrayan bedeller kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği belirtilerek 06/10/2023 tarihli ve sayılı yazıların gereğinin yapılarak neticesinden bilgi verilmesi 11/10/2023 tarihli ve yazı sayılı ile Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden istenildiği, 2.4. Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden alınan 19/10/2023 tarihli ve sayılı dağıtımlı yazı ile bedelin iadesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nden görüş istenildiği anlaşılmış olup, Muhasebe Müdürlüğü ile yapılan görüşmede görüş hakkında henüz herhangi bir cevap gelmediğinin bildirildiği ifade edilmiştir.

3. Kurumumuz 08/02/2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İstanbul Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 26/02/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 3.1. İlgili bedelin, başvuran şahsa ait … iban no’lu hesabına aktarılması ve sonucundan bilgi verilmesinin 06/10/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden istenildiği, cevaben alınan 10/10/2023 tarihli ve sayılı yazıda; bahse konu tutarın iade işleminin zamanaşımı (10 yıl)

nedeniyle yapılamadığı belirtilerek 04/04/2023 tarihli ve sayılı “Zamanaşımına Uğramış

Emanetler” konulu yazı ve ek belgeler ışığında konunun değerlendirilmesinin istenildiği, 3.2. Bunun üzerine, 04/04/2023 tarihli ve sayılı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel

Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısının incelenmesinde; 2/B kapsamına alınan başvuru bedellerinin emanet hesabına kaydedilip kaydedilmeyeceğinin, kaydedilecek ise hangi emanet hesabında takibinin yapılacağının doğru bir şekilde tespitinin gerektiği, bu hususun Muhasebat Genel

Müdürlüğü birimlerine mevdu bir görev olduğu, yapılacak tespit doğrultusunda muhasebe birimlerince tahsil edilerek emanetler hesabına kaydedilen paraların zamanaşımı sürelerinin tamamlanmasının sonunda bütçeye gelir kaydedilmesi gerektiği ve söz konusu 2.000,00 TL’lik bedelin 6292 sayılı Kanun uyarınca taşınmaz satışı için ödenen bir bedel olduğundan emanetler hesabına alınmaması gereken bir bedel olup

Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısı kapsamında emanet hesabına alındığından dolayı 10 yıllık zamanaşımına uğrayan bedeller kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği belirtilerek 06/10/2023 tarihli ve sayılı yazı gereğinin yapılarak neticesinden bilgi verilmesinin 11/10/2023 tarihli ve sayılı yazı ile Defterdarlık

Muhasebe Müdürlüğü’nden istenildiği,

3.3. Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden alınan 19/10/2023 tarihli ve sayılı dağıtımlı yazı ile bedelin iadesine ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nden görüş istenildiğinin anlaşıldığı, 13/02/2024 tarihli ve sayılı tekit yazısı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat

Genel Müdürlüğü’nden konuyla ilgili cevap alınıp alınmadığının Defterdarlık Muhasebe Müdürlüğü’nden sorulduğu, cevaben alınan 20/02/2024 tarihli ve sayılı yazıda konuya ilişkin olarak herhangi bir cevap gelmediğinin bildirildiği, 3.4. Bedelin iadesi hakkında açılmış dava bulunmadığı, bedelin iadesinin Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün görüşüne göre İstanbul Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğü tarafından değerlendirileceğinden bu aşamada yapılacak işlem bulunmadığı belirtilmiştir.

4. Kurumumuz 01/03/2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup ilgili idare tarafından gönderilen 26/03/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 4.1. Bakanlık kayıtlarında yapılan araştırma neticesinde; söz konusu taleple birlikte benzer konularda

Bakanlık taşra birimlerine başvurularda bulunulduğu, emanet hesaplarında izlenen, ancak 10 yıllık genel zamanaşımı nedeniyle bütçe gelirlerine alınan tutarların iadesi hususunda tereddütler yaşandığı, konunun

Bakanlık birimlerince değerlendirildiği ve nihayetinde ekte yer verilen görüş yazısında da belirtildiği üzere bahse konu başvuru ve benzer başvurulara ilişkin iade taleplerinin nasıl ve ne şekilde karşılanacağı hususlarının ilgili taşra birimlerine bildirildiğinin anlaşıldığı, 4.2. 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Ve Hazine Adına Orman Sınırları

Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun’un

“Hak sahibi, başvuru ve doğrudan satış” başlıklı 6 ncı maddesinin beşinci fıkrasında; “Başvuru sahiplerinden satış bedellerine mahsup edilmek üzere; belediye ve mücavir alan sınırları içinde olan yerler için iki bin Türk Lirası, dışında olan yerler için bin Türk Lirası başvuru bedeli alınarak ilgilileri adına emanet hesabına kaydedilir. sekizinci fıkrasında; Hak sahibi adına mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda, hak sahibi tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutar hak sahibine aynen ve faizsiz olarak iade edilir.” hükmünün düzenlendiği, 4.3. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Ve Katma Değer Vergisi Kanununda

Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un “Satış bedelinin ödenmesi, satış bedelinden pay verilmesi, belediyelere devir” başlıklı 5 inci maddesinde; “Alıcısı adına mülkiyet devri yapılmayan taşınmazlara ilişkin taksitli satışlarda, alıcı tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutarlardan ihale sırasında alınan geçici teminata isabet eden tutar Hazineye irat kaydedilerek kalanı alıcıya aynen iade edilir.” hükmünün bulunduğu, 4.4. Anılan düzenlemeler kapsamında ilgililerden tahsil edilen tutarların, taşınmaz satışı/devrine ilişkin işlemler sonuçlanıncaya ve/veya gerekli bilgi ve belgeler tamamlanıncaya kadar emanet hesaplarında izlenmekte olduğu, bu tutarlardan 10 yıllık genel zamanaşımı süresince talep edilmeyen ve iadesi yapılmayanların bütçe gelirlerine alındığı, 4.5. Bahse konu başvuruda olduğu gibi, bütçe gelirlerine alınan tutarlardan sonradan talep edilen ve emlak müdürlüklerince iadesine karar verilenlerin, iadeye ilişkin sorumluluk emlak müdürlüklerinde olmak üzere, anılan Kanunlardaki düzenlemelerin uygulama ve yönlendirme birimleri olan emlak müdürlüklerinin yazılı iade talebine istinaden hak sahiplerine iade yapılabileceği,

4.6. Muhasebe birimlerince, emlak müdürlüklerinden gelen yazılı iade taleplerinin, anılan düzenlemeler kapsamında olup olmadığının araştırılarak, iadeye konu tutarların ilk emanet kaydı ile bütçe gelirine alınma kaydına ilişkin bilgi ve belgelerin iade kaydına eklenmesi suretiyle iadenin gerçekleştirilebileceği, ilgili düzenlemelerinde faiz/enflasyon farkı ve benzeri adlarla ilave ödeme yapılacağına ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle aynen ve faizsiz olarak iade yapılabileceği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 5.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 5.2. “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.”, 5.3. “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”, 5.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”, 6. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Ve Katma Değer Vergisi

Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un, 7.1. “Doğrudan satış” başlıklı 4. maddesinde; “Hazineye ait taşınmaz mallar; a) Karşılıklı olmak, Dışişleri Bakanlığının olumlu görüşü alınmak ve diplomatik amaçlarla kullanılmak kaydıyla yabancı devletlere, b) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.) Üzerinde çeşitli amaçlarla kişiler lehine sınırlı ayni hak tesis edilmiş ise, zemini ile üzerindeki bina ve tesislerin Hazineye geçmesi gereken kısmı, talep edilmesi halinde hak lehdarlarına, c) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.) Hisse oranı yüzde kırkı veya hisse miktarı uygulama imar planı sınırları içinde dörtyüz, dışında ise dörtbin metrekareyi aşmamak kaydıyla talepte bulunan hissedarlarına,[4] d) Belediye ve mücavir alan sınırları dışında, köy ve mezraların yerleşme alanı içinde bulunan ve yüzölçümü beş bin metre kareye kadar olan Hazineye ait taşınmaz mallar kullanıcılarına, e) 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununa göre kurulan vakıflara, f) (Değişik: 3/7/2003-4916/3 md.) Kuruluş amaçlarında kullanılmak ve ticari faaliyete konu edilmemek üzere; kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş kurum ve kuruluşlar ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, g) (Ek: 3/7/2003-4916/3 md.) Tapu kayıtlarında tapu

fazlalıklarının Hazineye ait olduğuna ilişkin şerh bulunan taşınmazlardaki fazlalıklar, tapu malikine veya mirasçılarına, h) (Ek: 3/7/2003-4916/3 md.) Serbest bölge olarak kullanılmak üzere, bu amaçla tahsis edilmiş taşınmazlar da dahil, gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine, i) (Ek: 16/7/2004-5228/51 md.)Toplu konut amaçlı olarak kullanılmak üzere, düzenlenecek protokolle belediyelere, Rayiç bedel üzerinden doğrudan satılabilir. …”, 7.2. “Satış bedelinin ödenmesi, satış bedelinden pay verilmesi, belediyelere devir” başlıklı 5.

maddesinde; “… Alıcısı adına mülkiyet devri yapılmayan taşınmazlara ilişkin taksitli satışlarda, alıcı tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutarlardan ihale sırasında alınan geçici teminata isabet eden tutar Hazineye irat kaydedilerek kalanı alıcıya aynen iade edilir. …”, 8. 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Ve Hazine Adına Orman Sınırları

Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında

Kanun’un, 8.1. “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinde; “(1) Bu Kanunun uygulanmasında; …

b) 2/B alanları: 6831 sayılı Kanunun 20/6/1973 tarihli ve 1744 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesi ile 23/9/1983 tarihli ve 2896 sayılı, 5/6/1986 tarihli ve 3302 sayılı kanunlarla değişik 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendine veya kesinleşmiş mahkeme kararlarına göre Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan ve çıkarılacak yerleri, …

ifade eder.”, 8.2. “Hak sahibi, başvuru ve doğrudan satış” başlıklı 6. maddesinde; “ …

5) Başvuru sahiplerinden satış bedellerine mahsup edilmek üzere; belediye ve mücavir alan sınırları içinde

olan yerler için iki bin Türk Lirası, dışında olan yerler için bin Türk Lirası başvuru bedeli alınarak ilgilileri adına emanet hesabına kaydedilir. (Ek cümle: 30/1/2013-6412/1) Daha önce başvuru bedeli yatırmadan yapılan başvurular ile bundan sonra yapılacak başvurular başvuru bedeli alınmaksızın geçerli kabul edilir.

…

(8) Satış bedeli peşin veya taksitle ödenebilir. Satış bedelinin tamamının peşin ödenmesi hâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesi hâlinde yüzde on oranında indirim uygulanır ve bu bedeller idarece yapılan yazılı tebligat tarihinden itibaren en geç üç ay içinde ödenir. (İptal cümle: Anayasa Mahkemesi’nin 25/1/2023 tarihli ve E: 2020/30, K: 2023/12 sayılı Kararı ile.) (…) Peşinat alınmadan yapılan taksitle satışlarda ise satış bedelinin tamamen ve münhasıran bilfiil tarımsal amaçlı olarak kullanılan ve üzerinde tarımsal amaçlı yapılar (mandıra, sera, ağıl, kümes vb.) ile sürekli ikamet amacıyla kullanılan konut hariç yapı bulunmayan yerler için yüzde onu, diğer yerler için yüzde yirmisi, yapılan yazılı tebligat tarihinden itibaren en geç üç ay içinde, kalanı ise belediye ve mücavir alan sınırları içinde en fazla beş yılda on eşit taksitte, belediye ve mücavir alan sınırları dışında ise en fazla altı yılda on iki eşit taksitte faizsiz olarak ödenir. Taksitli satışlarda kalan miktarı karşılayacak tutarda kesin ve taksitlendirmeye uygun süreli banka teminat mektubu verilmesi veya satışı yapılan taşınmazın üzerinde 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk

Medenî Kanunu hükümleri uyarınca Hazine lehine kanuni ipotek tesis edilmesi hâlinde; taşınmaz, tapuda hak sahibi adına devredilir. İdare tarafından yapılan taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan taşınmaz satış sözleşmeleri ile kanuni ipotek sözleşmelerinde resmî şekil şartı aranmaz. Hak sahipliği belgesi; hak sahibinin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, imzası, fotoğrafı ve nüfus bilgilerini içerecek şekilde idarece düzenlenir. Düzenlenen hak sahipliği belgelerinin idarece yazılı olarak tapu idaresine bildirilmesi

üzerine, devir ve kanuni ipotek tapu siciline resen tescil edilir. İpotek tesis edilerek devredilen taşınmazların üçüncü kişilere satılması hâlinde borcun kalan tutarından alıcılar sorumludur. Bu hususta tapu kütüğünde gerekli belirtme yapılır. Hak sahibi adına mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda, hak sahibi tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutar hak sahibine aynen ve faizsiz olarak iade edilir. …”, 9. 345 Sıra No.lu Milli Emlak Genel Tebliği’nin “Başvuru bedeli, tebligat, satış bedelinin tespiti ve tahsili” başlıklı 8. maddesinde; “ … (9) Mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda, iki taksidin ödenmemesi halinde onbeş gün içinde hak sahibine yapılacak tebligatta; iki taksidin süresi içinde ödenmediği ve bu taksit bedellerinin sözleşme süresinin sonuna kadar ödenebileceği, ancak izleyen taksitlerden herhangi birinin ödenmemesi durumunda sözleşmenin feshedileceği bildirilecektir. İdarenin bu tebligatına rağmen ilgilisi tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda sözleşme feshedilecek ve onbeş gün içinde ilgilisine yapılacak tebligat ile; adına açılmış hesap numarasını İdareye bildirmesini müteakip en geç otuz gün içinde tahsiledilen bedelin aynen ve faizsiz olarak tarafına iade edileceği bildirilecektir. …” hükümleri düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Kısmen

Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran 1 no.lu paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle; İstanbul İli, Silivri İlçesi, Büyükçavuşlu Mahallesi, Kokmuş Mevkii, ada parsel 2/B hissesi alımı için Silivri Mal Müdürlüğüne yatırılan 2.000 TL’nin iadesi için 28/04/2023 tarihinde başvuruda bulunduğunu, ancak ödediği bedelin iade edilmediğini belirterek başvuru bedelinin enflasyon farkı ile ödenmesini talep etmektedir.

12. Dosya kapsamında, başvuranın İstanbul İli, Silivri İlçesi, Büyükçavuşlu Mahallesi, Kokmuş Mevkiinde bulunan ada parsel no.lu taşınmazın doğrudan satışı için 2.000,00 TL 2/B başvuru bedelini 19/10/2012 tarihinde Silivri Mal Müdürlüğüne ödediği, 28/04/2023 tarihinde bedelin iadesine ilişkin idareye başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.

13. Başvuranın, ilk olarak 26/09/2023 tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu, 02/10/2023 tarihli ve sayılı Gönderme Kararı verildiği; bu bağlamda Avrupa Yakası Milli Emlak Dairesi Başkanlığı tarafından Muhasebe Müdürlüğü’ne hitaben yazılan 11/10/2023 tarihli ve sayılı yazıda, “… Silivri

İlçesi, Büyükçavuşlu Mahallesinde bulunan ada parsel no.lu taşınmazla ilgili olarak 6292 sayılı

Kanun kapsamında 2/B doğrudan satış başvuru bedeli olarak Silivri Malmüdürlüğü’ne ödenen 2.000,00

TL’nin adı geçene ait iban no.lu banka hesabına aklatılarak sonucundan bilgi verilmesinin istenilmesi üzerine cevaben ilgi (b) yazınız ile; bahse konu tutarın iade işleminin 10 yıllık zamanaşımına uğraması nedeniyle yapılamadığı, konunun 04/04/2023 tarihli ve sayılı “Zamanaşımına Uğramış

Emanetler” konulu yazıya göre değerlendirilmesi gerektiği bildirilmiştir. İdaremizce, 04/04/2023 tarihli ve sayılı yazınız ekinde yer alan Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısının incelenmesinde; 2/B kapsamına alınan başvuru bedellerinin emanet hesabına kaydedilip kaydedilmeyeceğinin, kaydedilecek ise hangi emanet hesabında takibinin yapılacağının doğru bir şekilde tespitinin gerektiği, bu hususun Genel Müdürlüğünüz birimlerine

mevdu bir görev olduğu, yapılacak tespit doğrultusunda muhasebe birimlerince tahsil edilerek emanetler hesabına kaydedilen paraların zamanaşımı sürelerinin tamamlanmasının sonunda bütçeye gelir kaydedilmesi gerektiği bildirilmiştir. Buna göre, söz konusu 2.000,00 TL’lik bedel 6292 sayılı Kanun uyarınca taşınmaz satışı için İdaremize ödenen bir bedel olduğundan emanetler hesabına alınmaması gereken bir bedel olup Başhukuk Müşavirliği ve Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısı kapsamında emanet hesabına alındığından dolayı 10 yıllık zamanaşımına uğrayan bedeller kapsamında değerlendirilmemesi gerekmektedir. …” ifadelerine yer verildiği görülmüştür.

14. Hazine ve Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü’nün 07/03/2023 tarihli ve 1981488 sayılı görüş yazısında; “… Genel Müdürlüğümüzce yapılan değerlendirmede; tereddüt hasıl olan hususun çözümü için öncelikle 4706 sayılı Kanunun 5 nci maddesi uyarınca gerçekleşen taşınmaz satışına ilişkin taksit ödemelerinin ya da 2/B kapsamında alınan başvuru bedellerinin emanet hesabına kaydedilip kaydedilmeyeceğinin, kaydedilecek ise hangi emanet hesabında takibinin yapılacağının doğru bir şekilde tespitinin gerektiği; bu tespitin Genel Müdürlüğünüz birimlerine mevdu bir görev olduğu; yapılacak tespit doğrultusunda, muhasebe birimlerince tahsil edilerek emanetler hesabına kaydedilen paraların, 29/12/2017 tarihli ve 28394 sayılı genel yazıda da ifade edildiği üzere, 16/08/2004 tarihli

Genelgede zamanaşımı süreleri belirlenmiş olanların belirlenen sürelerin sonunda, zamanaşımı süresi belirlenmemiş olanlar için ise kayıtlara alındığı tarihten itibaren genel hükümlere göre onuncu yılın sonunda zamanaşımına uğrayacağı dikkate alınarak muhasebe birimleri kayıtlarında yer alan emanetlerin zamanaşımı sürelerinin tamamlanmasının sonunda bütçeye gelir kaydedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği öngörülmüştür. Buna göre, kamu idarelerinden alacaklı olanların, söz konusu alacaklarının ödenmesini, alacağın ait olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10 uncu maddesi uyarınca başvurarak isteyebilecekleri; söz konusu süre içinde ilgili idarelerden talep etmedikleri alacaklarının ise zamanaşımına uğrayacağı hususunda duraksama bulunmamaktadır (Danıştay 10.

Dairesi’nin 23.03.2011 tarihli ve E.2008/3467, K.2011/1066 sayılı kararı) …” ifadelerine yer verilmiştir.

15. Bu bağlamda, başvuranın 2/B başvuru bedeli olarak ödediği 2.000,00 TL bedelin iadesinin mümkün olup olmadığı, ilgili bedele ilişkin zamanaşımı hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı hususlarına ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nden görüş talep edilmiştir.

16. 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Ve Hazine Adına Orman Sınırları

Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun’un 2. maddesinde, 2/B alanlarının; 6831 sayılı Kanunun 20/6/1973 tarihli ve 1744 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesi ile 23/9/1983 tarihli ve 2896 sayılı, 5/6/1986 tarihli ve 3302 sayılı kanunlarla değişik 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendine veya kesinleşmiş mahkeme kararlarına göre Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan ve çıkarılacak yerler olarak tanımladığı görülmüştür.

17. 4706 sayılı Kanunun 5. maddesinde, alıcısı adına mülkiyet devri yapılmayan taşınmazlara ilişkin taksitli satışlarda, alıcı tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutarlardan ihale sırasında alınan geçici teminata isabet eden tutarın Hazineye irat kaydedilerek kalanı alıcıya aynen iade edileceği düzenlenmiştir. Öte yandan, 6292 sayılı Kanunun 6. maddesinde, başvuru sahiplerinden satış bedellerine mahsup edilmek üzere; belediye ve mücavir alan sınırları içinde olan yerler için iki bin Türk

Lirası, dışında olan yerler için bin Türk Lirası başvuru bedeli alınarak ilgilileri adına emanet hesabına kaydedileceği; hak sahibi adına mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda, hak sahibi tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutarın hak sahibine aynen ve faizsiz olarak iade edileceği hükme bağlanmış olup, 345 Sıra No.lu Tebliğ’de de, benzer şekilde tahsil edilen bedelin aynen ve faizsiz olarak iade edileceği belirtilmiştir.

18. Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 19/03/2024 tarihli ve 2974810 sayılı görüş yazısında; 6292 sayılı ve 4706 sayılı Kanun hükümleri kapsamında ilgililerden tahsil edilen tutarların, taşınmaz satışı/devrine ilişkin işlemler sonuçlanıncaya ve/veya gerekli bilgi ve belgeler tamamlanıncaya kadar emanet hesaplarında izlenmekte olduğu, bu tutarlardan 10 yıllık genel zamanaşımı süresince talep edilmeyen ve iadesi yapılmayanların bütçe gelirlerine alındığı; bütçe gelirlerine alınan tutarlardan sonradan talep edilen ve emlak müdürlüklerince iadesine karar verilenlerin, iadeye ilişkin sorumluluk emlak müdürlüklerinde olmak üzere, anılan Kanunlardaki düzenlemelerin uygulama ve yönlendirme birimleri olan emlak müdürlüklerinin yazılı iade talebine istinaden hak sahiplerine iade yapılabileceği; muhasebe birimlerince, emlak müdürlüklerinden gelen yazılı iade taleplerinin, anılan düzenlemeler kapsamında olup olmadığının araştırılarak, iadeye konu tutarların ilk emanet kaydı ile bütçe gelirine alınma kaydına ilişkin bilgi ve belgelerin iade kaydına eklenmesi suretiyle iadenin gerçekleştirilebileceği, ilgili düzenlemelerinde faiz/enflasyon farkı ve benzeri adlarla ilave ödeme yapılacağına ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle aynen ve faizsiz olarak iade yapılabileceği ifade edilmiştir.

19. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda mevcut bilgi ve belgeler, idarelerin konuya ilişkin getirdikleri açıklamalar, ilgili mevzuat birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın İstanbul İli, Silivri

İlçesi, Büyükçavuşlu Mahallesi, Kokmuş Mevkiinde bulunan ada parsel no.lu taşınmazın doğrudan satışı için 2.000,00 TL 2/B başvuru bedelini 19/10/2012 tarihinde Silivri Mal Müdürlüğü’ne ödediği, 28/04/2023 tarihinde bedelin iadesine ilişkin idareye başvuruda bulunduğu, Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda ise ilgili bedelin enflasyon farkı ile ödenmesini talep ettiği; ancak başvuranın 2/B başvuru bedeli olarak ödediği 2.000,00 TL’nin iadesinin mümkün olup olmadığı hususunda İstanbul Defterdarlık

Muhasebe Müdürlüğünce tereddüt yaşandığı, bu nedenle ilgili bedele ilişkin zamanaşımı hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nden görüş talep edildiği; Bakanlık görüşünde 6292 sayılı ve 4706 sayılı Kanun hükümleri kapsamında ilgililerden tahsil edilen tutarların, taşınmaz satışı/devrine ilişkin işlemler sonuçlanıncaya ve/veya gerekli bilgi ve belgeler tamamlanıncaya kadar emanet hesaplarında izlenmekte olduğu, bu tutarlardan 10 yıllık genel zamanaşımı süresince talep edilmeyen ve iadesi yapılmayanların bütçe gelirlerine alındığı, bütçe gelirlerine alınan tutarlardan sonradan talep edilen ve emlak müdürlüklerince iadesine karar verilenlerin, iadeye ilişkin sorumluluk emlak müdürlüklerinde olmak üzere, anılan Kanunlardaki düzenlemelerin uygulama ve yönlendirme birimleri olan emlak müdürlüklerinin yazılı iade talebine istinaden hak sahiplerine iade yapılabileceği, muhasebe birimlerince, emlak müdürlüklerinden gelen yazılı iade taleplerinin, anılan düzenlemeler kapsamında olup olmadığının araştırılarak, iadeye konu tutarların ilk emanet kaydı ile bütçe gelirine alınma kaydına ilişkin bilgi ve belgelerin iade kaydına eklenmesi suretiyle iadenin gerçekleştirilebileceği, ilgili düzenlemelerinde faiz/enflasyon farkı ve benzeri adlarla ilave ödeme yapılacağına ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle aynen ve faizsiz olarak iade yapılabileceği ifadelerine yer verildiği; öte yandan 4706 sayılı Kanunun 5. maddesi ile 6292 sayılı Kanunun 6. maddesinde, hak sahibi adına mülkiyet devredilmeden yapılan taksitli satışlarda, hak sahibi tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutar hak sahibine aynen ve faizsiz olarak iade edileceğinin

hükme bağlandığı dikkate alındığında, başvuranın ödediği 2.000,00 TL başvuru bedelinin ödenmesi gerektiği, ancak ilgili bedelin enflasyon farkı ile ödenmesi talebinin mevzuat hükümleri gereğince mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)

dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamına göre,

BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ VE KISMEN REDDİNE;

Başvuranın 2/B başvuru bedeli olarak ödediği 2.000,00 TL’nin iadesi hususunda ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK

VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Ancak, ilgili bedelin enflasyon farkı ile ödenmesi talebinin REDDİNE,

6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği

Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi