|
ÖZET: Başvuranın, 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteğinin eksik yapıldığı iddiasıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’na yaptığı başvuru, müstahsil makbuzunu düzenleyen firmanın incelemeye alınması gerekçesiyle reddedilmiştir. İlgili mahkeme, bu ret kararını iptal etmiş ve idareden ödemenin yapılmasını istemiştir. Ancak, yapılan ödemenin mahkemece belirlenen tutardan düşük olduğu belirtilmiştir. Başvuran, idarenin hesaplamalarının hukuka aykırı olduğunu ve diğer ilçelerdeki uygulamalarla eşitsizlik teşkil ettiğini savunarak, eksik ödemenin yasal faiziyle birlikte yapılmasını talep etmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı, fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında kullanılan kriterlerin mevzuata uygun olduğunu, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrası ekili alanların parsel bazında ölçüldüğünü açıklamıştır. İdare, hesaplamaların güncel verilere dayandığını ve bu nedenle başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Mahkeme kararında, başvuranın talebinin reddine yönelik işlemin hukuka uygun olmadığına dair bir tespit yapılmış, ancak ödemelerin yapılabilmesi için mevzuat gereği diğer koşulların sağlanması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve başvuranın, idarenin işlemlerine karşı yargı yoluna başvurma hakkı olduğu belirtilmiştir. Bu süreçte, tarımsal destekleme ödemeleriyle ilgili mevzuatın titizlikle uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/4542-S.21.7347
BAŞVURU NO : 2020/97488
KARAR TARİHİ : 22/03/2021
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : 2015 ve 2017 yılları hububat ve baklagil fark ödemesi desteğinin Mahkeme ilamında belirtilen tutardan eksik uygulandığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28/09/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili özetle, müvekkili ’in Şırnak İli, İdil İlçesi, Köyü’nde zirai faaliyetle iştigal ettiğini; 2015 ve 2017 yıllarına ait tarımsal destekleme fark ödemesinin yapılması talebiyle İdil Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yaptığı başvurunun, ‘ödemeye esas müstahsil makbuzunu düzenleyen firmanın Bakanlık tarafından incelemeye alınması’ sebebiyle reddedildiğini; bu ret işlemine karşı açılan dava sonucunda Mahkemece işlemin iptaline karar verildiğini, bunun üzerine İdareden müvekkile ödemenin yapılmasının talep edildiğini ancak gerçekleşen ödemenin, Mahkemece ara kararla idareden sorularak belirlenen tutardan düşük olduğunu; İdarenin bu hususa gerekçe olarak, Mahkemeye ara karar doğrultusunda cevap verildiği tarihte ‘uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegre olmadığı, bu nedenle ibraz edilen müstahsil makbuzunda yer alan miktar üzerinden hesaplama yapıldığı’, yönündeki açıklamasının hukuki dayanaktan yoksun olduğunu; İdarenin hesaplamayı destekleme dönemine göre değil, güncel verileri (2019-2020) geçmiş yıllara teşmil etmek suretiyle gerçekleştirdiğini, hesaplamada güncel uydu görüntülerinden faydalandığını, bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil ettiğini; söz konusu uygulamaya başka hiçbir ilçede başvurulmadığını, benzer şekilde Tarım İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi’ne konulan bloke işleminin 15.10.2019 tarihinde kaldırıldığını, bu firmadan müstahsil makbuzu alan çiftçilere ödemelerin 13.02.2020 tarihinde yapıldığını, yapılan ödemede herhangi bir kesintiye de gidilmediğini, bu durumun eşitsizlik teşkil ettiğini; iddia ve şikâyetle, müvekkile yapılan 2015 ve 2017 yılları destekleme ödemesinin Mahkeme ara kararı ile belirlenen tutarlara tamamlanarak eksik ödenen kısmın yasal faiziyle birlikte ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 15.12.2020 tarihli ve Esayılı cevabi yazısında özetle, 2.1. 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun; “Tarımsal Destekleme Araçları” başlığı altında yer alan 19. maddesinde; “b) Fark ödemesi: Çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verilir. Fark ödemesi desteği öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsar. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarları Kurul tarafından belirlenir. Fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebilir.”, “Tarımsal Desteklemelerin Uygulama
Esasları” başlığı altında yer alan 20. maddesinde; “a) Destekleme ödemeleri; bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabilir.” ve “ç) Desteklenecek ürünlerin ve destekleme ödeme miktarının belirlenmesinde kalite, standart ve sağlık kriterleri dikkate alınır.”, denildiği; 2.2. 27.05.2015 tarihli ve 29368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2015/21)”in 4. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme
Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere
Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödemeyi,”, 6. maddesinin birinci fıkrasında; “Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerini, Maliye Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinde kontrol edildikten sonra alım, satım belgelerinde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri alır ve kontroller sırasında Maliye Bakanlığı Vergi Dairesi Başkanlıkları ile işbirliği yapılmasını sağlar.”, 11. maddesinin beşinci fıkrasında; “2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’nce
Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır.”, ifadesinin yer aldığı; 2.3. 17.09.2017 tarihli ve 30183 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2017/39)”in 4.maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde; “Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve
Destekleme Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere 2017 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar uyarınca yapılacak ödemeyi,”, 6. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde; “Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerinin, il/ilçe müdürlükleri tarafından Maliye
Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinden beyanın olup olmadığının kontrol edilmesi sonucu, belgelerde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, Maliye Bakanlığı Vergi Dairelerine bildirir.”, 9. maddesinin beşinci fıkrasında; “2017 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Uydu Tabanlı Parsel
Tanımlama Modeli’ ne göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır.”, ifadesinin yer aldığı; 2.4. adlı üreticinin, Çiftçi Kayıt Formunda beyan etmiş olduğu arazi ve ürün bilgilerini içeren muhtar ve azalara onaylatmış olduğu formun; ziraat odasından alınan ve beyan ettiği arazi ve ürün bilgilerini içeren çiftçilik belgesinin; üreticinin sattığını beyan ettiği ürünün müstahsil makbuzunun; uydu tabanlı parsel tanımlama modeline göre belirlenen verim değerlerinin; destekleme dönemine ait destekleme birim tutarlarının; 2015 ve 2017 yılı uydu görüntülerinden yararlanılarak parsel bazında ekili alanların ölçümü yapılarak ve bu ölçüm değeri ile tapu kaydındaki hissesine karşılık gelen ekili alanın hesaplamasından çıkan değerin; kullanılarak hesaplama yapıldığı, mahkeme kararı ile talep edilen destek tutarının hesaplanmasında destekleme dönemine ait uydu görüntüleri olmadığından Tarım Bilgi Sistemi’ nde ÇKS harita katmanları sekmesinde alt sekmede yer alan LPİS ortofoto uydu görüntüleri kullanıldığı, 2019-2020 yıllarına ait uydu görüntüleri kullanılmadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Şırnak İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 02.12.2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 3.1. hakkında 2015 yılı ve 2017 yılı fark ödemesi desteği konusu ile ilgili
Mardin 2. İdare Mahkemesinin 20.02.2019 tarihli ve esas ve sayılı kararının ekte sunulduğu; 3.2. Başvuran vekilinin “Mahkemeye ara karar doğrultusunda cevap verildiği tarihte idaresince ‘uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegre olmadığı, bu nedenle ibraz edilen müstahsil makbuzunda yer alan miktar üzerinden hesaplama yapıldığı’ yönündeki açıklamasının, hukuki dayanaktan yoksun olduğu” ve “İdarenin hesaplamayı destekleme dönemine göre değil, güncel verileri (2019-2020) geçmiş yıllara teşmil etmek suretiyle gerçekleştirdiği, hesaplamada güncel uydu görüntülerinden faydalandığı” iddialarına ilişkin olarak, 3.2.1. Mardin 2. İdare Mahkemesinde başlayan dava sürecinde Mahkemece Müdürlüklerine gönderilen esas sayılı ara kararda, ‘in 2015 ve 2017 yılları hububat fark ödemesi desteği tutarını talep ettiği, Müdürlüklerince 29.04.2019 tarihli ve sayılı mahkeme ara kararına cevabi yazıda, ‘Tarım Bilgi Sisteminde (TBS) yer alan görüntülerden (TBS’de ÇKS harita katmanları sekmesinde alt sekmede yer alan LPİS ortofoto uydu görüntüleri) ve çiftçinin beyan ettiği bilgiler ışığında 2015 ve 2017 yılları hububat fark ödemesi desteği tutarının 10.330,00 TL ve 10.000,00 TL olduğunun’ bildirildiği; 3.2.2. Mardin 2.İdare Mahkemesinin esas ve karar sayılı mahkeme kararı gereği ile Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair 2019/46 no.lu Tebliğ kapsamında, bahsi geçen üreticinin ilama bağlı destekleme ödeme icmalinde belirtilen tutarın hesaplamasında, gerek üretici mağduriyetine gerekse kamu zararına mahal verilmemesi için
2015 ve 2017 yılları uydu görüntüleri
CBS’ye entegre edildikten sonra bu görüntülerden yararlanılması yoluna gidildiği, 2019-2020 yıllarına ait uydu görüntüleri kullanılmadığı, parsel bazında ekili olmayan alanların destek kapsamından çıkarıldığı, ekili alanların destek kapsamına alınarak parsel bazında ekili alan ölçümü, parsel verim değeri ve o yıla ilişkin destekleme birim fiyatı verileri kullanılarak destekleme tutarının hesaplandığı, hesaplanan destekleme tutarının hak ediş icmaline işlendiği; 3.2.3. Mardin 2.İdare Mahkemesinin esas ve karar sayılı mahkeme kararında, ”…dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığının saptanmış olmasının doğrudan ödeme yapılması sonucunu doğurmayacağı, idarece mevzuat gereği yapılacak inceleme sonucu aranan diğer koşulları taşınması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir” denilmekle destekleme ödemesinin yapılmasının mevzuat şartına bağlandığı; Mahkeme kararında her ne kadar destek tutarı belirtmiş olsa da belirtilen tutarın üreticiye ödenmesi yönünde bir karar verilmediği, idarenin üreticiye bahse konu destekleme ödemesinin bloke edilmesinden dolayı ödememezlik yapamayacağı, bu yöndeki işlemin iptal edildiği; Müdürlüklerince bahse konu destekleme ödemesinin meri mevzuat dâhilinde iş ve işlemlerinin yapıldığı; 3.3. Başvuran vekilinin, “Söz konusu uygulamaya başka hiçbir ilçede başvurulmadığı, benzer şekilde Tarım İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’ne konulan bloke işleminin 15.10.2019 tarihinde kaldırıldığı, bu firmadan müstahsil makbuzu alan çiftçilere ödemelerin 13.02.2020 tarihinde yapıldığı, yapılan ödemede herhangi bir kesintiye de gidilmediğini, bu durumun eşitsizlik teşkil ettiği” iddiasına ilişkin olarak; 3.3.1. Bahsi geçen vergi numaralı Tarım İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret
Limited Şirketi’ne konulan bloke işleminin 15.10.2019 tarihinde kaldırıldığı, blokeden dolayı
2016 yılı hububat ve baklagil fark ödemesi destekleme ödemesi yapılamayan üreticilerin
destekleme ödemelerinin yapılması için meri mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemlerin yapıldığı, 2016 yılı uydu görüntülerinden yararlanıldığı, ekili olmayan alanların destekleme kapsamından çıkarıldığı, ekili alanların ise destek kapsamına alınarak destekleme ödemelerinin yapıldığının tespit edildiği; 3.4. Tarımsal destekleme kriterlerinin hangi mevzuat çerçevesinde belirlendiğine ilişkin olarak;
5488 sayılı Tarım Kanunu, Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği, Bitkisel Üretime Destekleme
Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (2015/21-2017/39) mevzuatları ve 16/3/2015 tarihli ve 2015/7495 sayılı ve 5/6/2017 tarihli ve 2017/10465 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2015 ve
2017 yıllarında yapılacak tarımsal desteklemelere ilişkin kararın yürürlüğe girmesiyle
belirlenen destekleme ödeme birim tutarlarına (ürün bazında dönüm başına, kg başına destek tutarı) başvurulduğu; 3.5. Tarımsal destekleme ödemesinin yapılmasında nasıl bir hesaplama yöntemi kullanıldığına ilişkin olarak; üreticinin Çiftçi Kayıt Formunda, beyan etmiş olduğu arazi ve ürün bilgilerini içeren ve muhtar ve azalara onaylatmış olduğu formun, ziraat odasından alınan ve üreticinin beyan ettiği arazi ve ürün bilgilerini içeren çiftçilik belgesinin, üreticinin sattığını beyan ettiği ürünün müstahsil makbuzunun, uydu tabanlı parsel tanımlama modeline göre belirlenen verim değerlerinin, destekleme dönemine ait destekleme birim tutarlarının, 2015 ve 2017 yılları uydu görüntülerinden yararlanılarak parsel bazında ekili alanların yapılan ölçümü ile üreticinin tapu kaydındaki hissesine karşılık gelen ekili alanın hesaplanmasından ortaya çıkan değerin kullanılarak hesaplama yapıldığı, ’in parsellerine ait 2015 ve 2017 yılları uydu görüntüleri ve parsel bazında ekili olup olmadığını gösterir açıklamaların yer aldığı paint ortamında hazırlanan belgelerin ekte sunulduğu; 3.6. Uydu görüntülerinin CBS’ye entegrasyonu öncesindeki dönemde destekleme ödemelerinin hesaplanmasında hangi kıstasların esas alındığının, CBS’ye entegrasyon sonrasında kıstaslarda değişiklik yapılıp yapılmadığına ilişkin olarak; uydu görüntülerinin CBS’ye entegrasyonu öncesindeki dönemde destekleme ödemelerinin hesaplanmasında esas alınan kıstasların aynı olduğu, tek farkın LPİS ortofoto uydu görüntüleri kullanılarak hesaplama yapılmasından kaynaklandığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
3.7. Mardin 2.İdare Mahkemesinin 20.02.2019 tarihli ve esas ve sayılı kararının incelenmesinden, 3.7.1. Şırnak İli, İdil İlçesi, Köyü’nde zirai faaliyetle iştigal eden davacı tarafından, 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteklemesinin yapılması talebiyle 01/08/2018 tarihli dilekçe ile davalı idareye yaptığı başvurunun, hububat ve baklagil destekleme fark ödemesi kapsamında İdil İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne davacı tarafından sunulan ve vergi numaralı Sanayi ve Ticaret Limited
Şirketi ile vergi numaralı firmasına Bakanlıkça bloke işlemi uygulandığından bahisle 2015 ve 2017 yıllarına ait fark ödemesi desteklemesinin yapılamayacağı gerekçesiyle reddine dair 09/08/2018 tarih ve sayılı idare işleminin iptaline karar verilmesi istemiyle davanın açıldığı; 3.7.2. Mahkemenin 09/04/2019 tarihli ara kararına cevaben dava dosyasına sunulan bilgi ve belgeler ve dosya kapsamıyla; davacının çiftçi kayıt sistemine kayıtlı olduğu, üretim yaptığını beyan ettiği taşınmazlarda buğday ürünü ekimi yaptığı ve ürettiği ürünleri ilgili firmaya satarak aldığı müstahsil makbuzunu Reyhanlı ve Nusaybin Ticaret Borsasına tescil ettirmek suretiyle destekleme ödemesi alımı için başvuruda bulunduğu, destekleme ödemesinin yapılmasına ilişkin başvurusunda ibraz ettiği müstahsil makbuzlarım düzenleyen firma hakkında üreticiler adına düzenlemiş olduğu alım satım belgelerinin gerçeği yansıtmayan sahte belgeler olma ihtimali nedeniyle inceleme başlatıldığı, incelemeler tamamlanana kadar söz konusu firmalara
Bakanlıkça bloke işlemi uygulandığı, anılan firmalar üzerinde bloke işlemi uygulanmasa idi
2015 yılı için davacının 10.330,00-TL ve 2017 yılı için 10.000,00-TL tutarında destekleme
ödemesinden yararlandırılacağının bildirildiği … tespitlerine yer verilmekle, çiftçi kayıt sistemine kayıtlı olan ve hakkında ÇKS dosyası oluşturulan davacının, kasıtlı olarak sahte belge kullandığı, desteklemeye konu tarımsal üretimi gerçekleştirmediği veya beyan edilen miktardan daha az üretimde bulunduğu yönünde hukuken kabul edilebilir somut tespit bulunmadığı belirtilerek, 2015 ve 2017 yılları destekleme prim ödemesinin yapılması istemiyle davacı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiği; 3.7.3. Mahkemece, Öte yandan; davalı idarece yapılacak İnceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir.”, denildiği; Hususları tespit edilmiştir.
4. İdil İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün 04.02.2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 4.1. Mahkeme ara kararına cevabi yazı örneğinin; Mahkeme ara kararına cevabi yazının gönderildiği tarihte, başvuran adına fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında dikkate alınan, a. Parsel bazında ekili alan ölçümünün, b. Parsel verim değerinin ve c. Destekleme birim fiyatının; Üreticiye ödenmek üzere gönderilen “ilama bağlı destekleme ödeme tablosu” örneğinin ve tablonun hazırlandığı tarihte (Uydu görüntülerinin CBS’ye entegrasyonu sonrasında) fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında dikkate alınan, a. Parsel bazında ekili alan ölçümü, b. Parsel verim değeri ve c. Destekleme birim fiyatının; ekte gönderildiği, buğday ürünü için fark ödemesi desteğinin 8 Nisan 2015 tarihli ve 29320 sayılı ve 17 Eylül 2017 tarihli ve 30183 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararları ile 2015 ve 2017 yılları için kilogram başına 5 Krş olarak belirlendiği; açıklamalarına yer verilmiştir.
4.2. ’in Mahkeme ara kararı ve Mahkeme ilamına bağlı gönderilen 2015 yılı destek tutarını gösterir hesap tutarı tablolarının incelenmesinden, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün numaralı parseller yönünden toplamda 403,9 da iken, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında
Mahkeme ilamına esas hesaplamada bu parseller yönünden ekili alan ölçümünün 346,1 da olarak gerçekleştiği, tespit edilmiştir. Mahkeme ara kararı ve Mahkeme ilamına bağlı gönderilen 2017 yılı destek tutarını gösterir hesap tutarı tablolarının incelenmesinden ise, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün numaralı parseller yönünden toplamda 394,6 da iken, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında Mahkeme ilamına esas hesaplamada yukarıdaki parsellerden farklı olarak ve numaralı parsellerin hesap tutarı tablosundan çıkarıldığı, , numaralı parsellerin hesap tutarı tablosuna eklendiği görülmekle toplam ekili alan ölçümünün 332,4 da olarak gerçekleştiği, tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 5.1. “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45.
maddesinde, “Devlet, … tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır…”; 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 6. 18/4/2006 tarihli ve 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 6.1. “Tarımsal destekleme araçları” başlıklı 19. maddesinde,
“Tarımsal destekleme araçları şunlardır:
a) Doğrudan gelir desteği: Üreticilere, tarımsal üretim amacıyla işledikleri araziler için
Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen birim ödeme miktarı üzerinden, doğrudan ödeme yapılır.
Ödeme miktarları, üreticilerin tarım politikaları amaçları ve çevre koruma koşullarına uyumunu kolaylaştırmak üzere farklı düzeylerde belirlenebilir. Doğrudan gelir desteği ödemelerine ilişkin esas ve usûller, bu Kanunun temel yapısıyla çelişmeyecek şekilde, her yıl
Kurulun tavsiyesi ile Bakanlık tarafından çıkarılacak uygulama tebliğleri ile belirlenir.
Uygulama tebliğleri, ilgili yılın ilk iki ayı içerisinde yayımlanır. Bakanlık, gerektiğinde ek tebliğler çıkarabilir.
b) Fark ödemesi: Çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verilir. Fark ödemesi desteği öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsar. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarları Kurul tarafından belirlenir. Fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebilir.”; 6.2. “Tarımsal desteklemelerin uygulama esasları” başlıklı 20. maddesinde,
“Destekleme ödemelerinde uyulması gereken esaslar şunlardır:
a) Destekleme ödemeleri; bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabilir.
ç) Desteklenecek ürünlerin ve destekleme ödeme miktarının belirlenmesinde kalite, standart ve sağlık kriterleri dikkate alınır. …”; 7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 8. 16/3/2015 tarihli ve 2015/7495 sayılı 2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere
İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın 8.1. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre fark ödemesi desteği” başlıklı 3. maddesinde, “… (5) Desteklemelerden; Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün, arazi bilgileri kayıtlı olan ve ekli listede beliıtilen havzalarda yer alan, arazilerinde desteklemeye esas ürünleri ürettiği
Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince tespit edilen ve belirlenecek yasal süre içerisinde destekleme başvurularını yapan kamu kurum ve kuruluşları hariç gerçek ve tüzel kişi üreticiler yararlanır. … (8) Bakanlık; ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye, fark ödemesi desteklemelerine esas başvuru sürelerini belirlemeye, ödemeye esas bu Kararın yürütülmesine ilişkin diğer düzenlemeleri yapmaya, uygulama esaslarını belirlemeye, … yetkilidir.”; 8.2. “Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar” başlıklı 15. maddesinde, “(l) Bu Kararın yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirlenir.”; 9. 5/6/2017 tarihli ve 2017/10465 sayılı 2017 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere
İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın 9.1. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre fark ödemesi desteği” başlıklı 3. maddesinde, “… (7) Desteklemelerden; Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün, arazi bilgileri kayıtlı olan ve ekli listede beliıtilen havzalarda yer alan, arazilerinde desteklemeye esas ürünleri ürettiği
Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince tespit edilen ve belirlenecek yasal süre içerisinde destekleme başvurularını yapan kamu kurum ve kuruluşları hariç gerçek ve tüzel kişi üreticiler yararlanır. …”; 9.2. “Finansman ve ödemeler” başlıklı 7. maddesinde, (8) Bakanlık; ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye, … yetkilidir.”; 9.3. “Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar” başlıklı 10. maddesinde, “ (l) Bu Kararın yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirlenir.”; 10. 7/5/2015 tarihli ve 29368 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ’in (Tebliğ No: 2015/21)
10.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinde, “(1) Bu Tebliğde geçen; i) Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödemeyi, … ifade eder.”; 10.2. “Tahkim komisyonlarının görevleri” başlıklı 6. maddesinde, “(1) Tahkim komisyonları, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. İl tahkim komisyonu; merkez ilçede, ilçe tahkim komisyonunun görevlerini de yapar. Tahkim komisyonları Yönetmelikte belirtilmiş olan görevlerine ilave olarak aşağıdaki görevleri yapar: …
i) Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerini, Maliye Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinde kontrol edildikten sonra alım, satım belgelerinde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri alır ve kontroller sırasında Maliye Bakanlığı Vergi Dairesi Başkanlıkları ile işbirliği yapılmasını sağlar. …”; 10.3. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre yağlı tohumlu bitkiler ve hububat baklagil fark ödemesi desteği ile ilave sözleşmeli üretim desteği”, başlıklı 11.
maddesinde, “(4) Fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarları öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edilir. Bu tespitin yapılamaması durumunda desteklemeye tabi olabilecek köy bazlı toplam üretim alanının tespitine ve tespitin nasıl yapılacağına il/ilçe tahkim komisyonu karar verir.
(5) 2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım
Reformu Genel Müdürlüğü’nce Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır. …”; 11. 17/9/2017 tarihli ve 30183 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ’in (Tebliğ No: 2017/39)
11.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinde, “(1) Bu Tebliğde geçen; k) Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere
2017 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar uyarınca yapılacak ödemeyi, …
ifade eder.”; 11.2. “Tahkim komisyonlarının görevleri” başlıklı 6. maddesinde, “(1) Tahkim komisyonları, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. İl tahkim komisyonu; merkez ilçede, ilçe tahkim komisyonunun görevlerini de yapar. Tahkim komisyonları Yönetmelikte belirtilmiş olan görevlerine ilave olarak aşağıdaki görevleri yapar: …
h) Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerinin, il/ilçe müdürlükleri tarafından
Maliye Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinden beyanının olup olmadığının kontrol edilmesi sonucu, belgelerde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda
Maliye Bakanlığı Vergi Dairelerine bildirir.” 11.3. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre yağlı tohumlu bitkiler ve hububat baklagil fark ödemesi desteği ile ilave sözleşmeli üretim desteği”, başlıklı 9.
maddesinde, “(4) Fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarları öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edilir. Bu tespitin yapılamaması durumunda desteklemeye tabi olabilecek köy bazlı toplam üretim alanının tespitine ve tespitin nasıl yapılacağına il/ilçe tahkim komisyonu karar verir.
(5) 2017 yılında üretilerek satışı yapılan; desteğe esas ürünlere Uydu Tabanlı Parsel
Tanımlama Modeline göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır.…”; 12. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “Ret kararı” başlıklı 33. maddesinde, “(1) İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”;
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, başvuruya konu fark ödemesi desteğine ilişkin yapılacak hesaplamada başvurulan en önemli ölçütün “ekimi gerçekleşen arazi miktarı” olduğunu; Mahkeme ara kararına istinaden idarece yapılan çalışmada, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle, arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamadığını, “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı yapılan tespit” üzerinden fark ödeme desteği tutarlarının hesaplanması yoluna gidildiğini; ancak ilama dayalı ödeme icmalinin hazırlandığı tarihte uydu görüntülerinin
Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sağlandığından, ekili alanların ölçümünün bizzat parsel bazında yapılabildiğini; idarenin nesnel, güvenilir veriler üzerinden hesaplama yapmasına olanak sağlayan modern teknoloji ve sistemlerden faydalanma yoluna gitmesinin kamu yararı gereği olduğunu, aksi yönde bir uygulamanın kamu zararına sebebiyet verebileceğini ayrıca üreticiler arasında haksız, eşitsiz sonuçlara yol açabileceğini; öte yandan Mahkeme kararında yapılan tespitin münhasıran davacının 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemin hukuka uygun olmadığına yönelik olduğunu, kararda başvurana 2015 yılı için 10.330,00 TL ve 2017 yılı için 10.000,00 TL tutarında fark ödemesi desteği yapılması yönünde hüküm kurulmadığını, davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde başvurana ödeme yapılması gerektiğinin belirtildiğini; tespit etmekle, bu gerekçelerle şikâyetin reddini önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran vekili özetle, Şırnak İli, İdil İlçesi, Köyü’nde zirai faaliyetle iştigal eden müvekkilinin 2015 ve 2017 yıllarına ait “fark ödemesi desteğinin” yapılması talebiyle İdil
Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yaptığı başvurusunun, ödemeye esas müstahsil makbuzunu düzenleyen firmanın Bakanlık tarafından incelemeye alınması sebebiyle reddedildiğini; bu ret işlemine karşı açılan dava sonucunda Mahkemece işlemin iptaline karar verildiğini, bunun üzerine İdareden müvekkile ödemenin yapılmasının talep edildiğini ancak gerçekleşen ödemenin, Mahkemece ara kararla idareden sorularak belirlenen tutardan düşük olduğunu; iddia ve şikâyetle, müvekkile yapılan 2015 ve 2017 yılları destekleme ödemesinin
Mahkeme ara kararı ile belirlenen tutara tamamlanarak eksik ödenen kısmın yasal faiziyle birlikte ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
15. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45. maddesinde, tarım ve hayvancılıkla uğraşan kesime, ‘tarımsal üretim planlama ilkelerine uygun olarak yapacakları bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak’ için ihtiyaç duydukları işletme araç ve gereçleri ile diğer girdilerin sağlanması noktasında Devletin kolaylık sağlayacağı belirtilerek, “tarımsal destekleme” anayasal güvence altına alınmış, 5488 sayılı Tarım Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında “destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması”na yer verilmiştir.
Başvuruya konu fark ödemesi desteğinin de yer aldığı tarımsal destekleme araçlarına 5488 sayılı Kanun’un 19. maddesinde tek tek sayılmak suretiyle yer verilmiş, devamında 20.
maddede destekleme ödemelerinin bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabileceği düzenleme altına alınmıştır.
16. 16/3/2015 tarihli ve 2015/7495 sayılı “2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere
İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı” incelendiğinde, desteklemelerden Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün, arazi bilgileri kayıtlı olan ve ekli listede belirtilen havzalarda yer alan, arazilerinde desteklemeye esas ürünleri ürettiği Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince tespit edilen gerçek ve tüzel kişi üreticilerinin yararlanacağının, Bakanlığın ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye, ödemeye esas bu
Kararın yürütülmesine ilişkin diğer düzenlemeleri yapmaya, uygulama esaslarını belirlemeye, yetkili olduğunun düzenlendiği görülmüştür. Benzer düzenlemelere 5/6/2017 tarihli ve 2017/10465 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında da yer verilmiştir.
17. “2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı”nın uygulama esasları “Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair 2015/21 sayılı
Tebliğ” ile ortaya konmuş olup ‘fark ödemesi desteği’ Tebliğ’in 4/i maddesinde, “Türkiye
Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödeme” şeklinde tanımlanmıştır. Söz konusu Tebliğ’in ilgili maddelerinde fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarlarının öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edileceği, 2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım Reformu Genel
Müdürlüğü’nce Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, belirlenecek olan verim değerleri üzerinden destekleme ödemesi yapılacağı, çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerine ilişkin herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri almaya Tahkim Komisyonlarının yetkili olduğu hususları düzenlenmiştir.
Benzer düzenlemelere 2017/39 numaralı Tebliğ hükümlerinde de yer verilmiştir.
18. Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte incelenmesinden özetle, tarımsal desteklemenin
Anayasanın 45. maddesindeki hüküm ile anayasal güvence altına alındığı, 5488 sayılı Tarım
Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında “destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması”na yer verildiği, tarımsal desteklemelere ilişkin ilgili Bakanlar Kurulu Kararı ve Uygulama Tebliğine göre Bakanlığın ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye yetkili olduğu, fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında parsel ve ürün bazında ekili arazi miktarlarının, Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeline göre belirlenecek olan verim değerinin, ürün bazında destekleme birim fiyatı ve çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerinin dikkate alınacağı, alım satım belgesine ilişkin herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda ise belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri almaya Tahkim
Komisyonlarının yetkili olduğu, hususları tespit edilmiştir.
19. Dosyası kapsamına idarelerin ve başvuran vekilinin sunduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuranın 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun, ilgili ödemeye esas müstahsil makbuzunu düzenleyen firmaya Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bloke işlemi uygulanması sebebiyle, reddine yönelik olarak İdil ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce tesis edilen 9/8/2018 tarihli ve sayılı işlemin iptali talebiyle, Mardin 2. İdare Mahkemesi’nin esasına kayden açılan dava hakkında yapılan yargılama neticesinde, anılan Mahkemenin 20.02.2019 tarihli ve sayılı karar gerekçesinde, “Mahkememiz’in 09/04/2019 tarihli ara kararına cevaben dava dosyasına sunulan bilgi ve belgeler ve dosya kapsamıyla; davacının çiftçi kayıt sistemine kayıtlı olduğu, üretim yaptığını beyan ettiği taşınmazlarda buğday ürünü ekimi yaptığı ve ürettiği ürünleri ilgili firmaya satarak aldığı müstahsil makbuzunu Reyhanlı ve Nusaybin Ticaret Borsasına tescil ettirmek suretiyle destekleme ödemesi alımı için başvuruda bulunduğu, destekleme ödemesinin yapılmasına ilişkin başvurusunda ibraz ettiği müstahsil makbuzlarım düzenleyen firma hakkında üreticiler adına düzenlemiş olduğu alım satım belgelerinin gerçeği yansıtmayan sahte belgeler olma ihtimali nedeniyle inceleme başlatıldığı, incelemeler tamamlanana kadar söz konusu firmalara Bakanlıkça bloke işlemi uygulandığı, anılan firmalar üzerinde bloke işlemi uygulanmasa idi 2015 yılı için davacının 10.330,00-TL ve 2017 yılı için 10.000,00-TL tutarında destekleme ödemesinden yararlandırılacağı,…anlaşılmakta olup, bahse konu bilgi ve belgeler arasında, davacının kasıtlı olarak sahte belge kullandığı, desteklemeye konu tarımsal üretimi gerçekleştirmediği veya beyan edilen miktardan daha az üretimde bulunduğu yönünde hukuken kabul edilebilir somut bir tespite yer verilmediği görülmektedir…”, açıklamalarına yer verilmekle, 2015 ve
2017 yılları destekleme prim ödemesinin yapılması istemiyle davacı tarafından yapılan
başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, bununla birlikte “Öte yandan; davalı idarece yapılacak İnceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir.”, şeklinde karar verildiği görülmüştür. Bahse konu Mahkeme kararı sonrasında İdil
İlçe Müdürlüğünce ilgili üreticiye 2015 yılı için 8.845.00 TL, 2017 yılı için 8.500, 00 TL olmak üzere toplamda 17.345,00 TL ödeme gerçekleştirilmiştir.
20. Mahkemenin 9/4/2019 tarihli ara kararına idarenin cevabı incelendiğinde, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle 2015/21 ve 2017/39 sayılı Tebliğlerin ilgili hükümleri uyarınca, arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamaması dolayısıyla “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı tespitler” yapıldığı; bu tespitte köy bazlı toplam hububat ve baklagil alanlarının ölçümü ile ilgili köyün toplam beyan edilen hububat ve baklagil ekili alanlarının karşılaştırılarak ekim yapılıp yapılmadığı hususunun tespitine çalışıldığı; müstahsil makbuzlarını düzenleyen firmaya bloke işlemi uygulanmamış olsaydı, başvurana 2015 yılı için 10.330,00 TL ve 2017 yılı için ise 10.000, 00 TL hububat fark ödemesi desteği ödeneceği; açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
21. Başvuran vekili idarenin Mahkeme ara kararına cevaben yaptığı hesaplamaya karşılık gelen
2015 yılı için 10.330,00 TL ve 2017 yılı için ise 10.000, 00 TL tutarın Mahkeme kararı
gereğince başvurana ödenmesi gerektiğini iddia etmekte, idarenin hesaplamayı destekleme dönemine göre değil, güncel verileri (2019-2020) geçmiş yıllara teşmil etmek suretiyle gerçekleştirdiğini, hesaplamada güncel uydu görüntülerinden faydalandığını iddia etmektedir.
22. İdare söz konusu iddiaya karşılık olarak, Mahkeme ara kararında belirtilen tutar ile
Mahkeme kararı sonrası ödemesi gerçekleşen tutar arasındaki farklılığın, o dönemde uydu görüntüleri olmadığından hâlihazırda Tarım Bilgi Sistemi’nde yer alan görüntüler (ÇKS harita katmanları sekmesinde alt sekmede yer alan LPİS ortofoto uydu görüntüleri) ve çiftçinin beyan ettiği bilgiler dikkate alınarak yapılan hesaplamadan kaynaklandığını; uydu görüntülerinin
Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında mevcut uydu görüntülerinden ekili alanların olup olmadığına ilişkin tespitlerin parsel bazında yapılabildiğini, ekili olmayan alanların destek kapsamından çıkarıldığını, ekili olan alanların ise destek kapsamına alındığını ve böylelikle parsel bazında ekili alan ölçümü, parsel verim değeri ve o yıla ilişkin destekleme birim fiyatı verileri kullanılarak destekleme tutarının hesaplanabildiğini ve ödeme icmallerinin buna göre oluşturulduğunu belirtmiştir. İdare dosyasına ’in parsellerine ait 2015 ve 2017 yılları uydu görüntüleri ile parsel bazında alanın ekili olup olmadığını gösterir açıklamaların yer aldığı paint ortamında hazırlanan belgeyi ve Mahkeme ara kararında belirtilen tutar ile
Mahkeme kararı sonrası ödemesi gerçekleşen tutarın hesaplanmasında dikkate alınan parsel bazında ekili alan ölçümü, parsel verim değeri ve destekleme birim fiyatı ile destek ödeme tutarının mahiyetini gösterir hesap tablosunu göndermiştir. İdarenin gönderdiği bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Mahkeme ara kararı ve Mahkeme ilamına bağlı gönderilen 2015 yılı destek tutarını gösterir hesap tutarı tablolarının incelenmesinden, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün numaralı parseller yönünden toplamda 403,9 da iken, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında
Mahkeme ilamına esas hesaplamada bu parseller yönünden ekili alan ölçümünün 346,1 da olarak gerçekleştiği, tespit edilmiştir. Mahkeme ara kararı ve Mahkeme ilamına bağlı gönderilen 2017 yılı destek tutarını gösterir hesap tutarı tablolarının incelenmesinden ise, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün numaralı parseller yönünden toplamda 394,6 da iken, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında Mahkeme ilamına esas hesaplamada yukarıdaki parsellerden farklı olarak ve numaralı parsellerin hesap tutarı tablosundan çıkarıldığı, numaralı parsellerin hesap tutarı tablosuna eklendiği görülmekle toplam ekili alan ölçümünün 332,4 da olarak gerçekleştiği, tespit edilmiştir.
23. Başvuruya konu fark ödemesi desteğine yönelik Kurumumuza yöneltilen iddia ve itirazlar, İdarenin konuya ilişkin getirdiği açıklamalar, dosyasına sunduğu bilgi ve belgeler ve konuyu düzenleyen ilgili mevzuat hükümleri kapsamında incelendiğinde; söz konusu fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında başvurulan en önemli ölçütün “ekimi gerçekleşen arazi miktarı” olduğu; Mahkeme ara kararına istinaden idarece yapılan çalışmada, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamadığı, “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı yapılan tespit” üzerinden fark ödemesi desteği tutarlarının hesaplandığı; ancak ilama dayalı ödeme icmalinin hazırlandığı tarihte uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sağlandığından, ekili alanların ölçümünün bizzat parsel bazında yapılabildiği; idarenin nesnel, güvenilir veriler üzerinden hesaplama yapmasına olanak sağlayan modern teknoloji ve sistemlerden faydalanma yoluna gitmesinin kamu yararı gereği olduğu, aksi yönde bir uygulamanın kamu zararına sebebiyet verebileceği ayrıca üreticiler arasında haksız, eşitsiz sonuçlara da yol açabileceği; değerlendirilmekle, başvurana eksik ödeme yapıldığı yönündeki iddianın yerinde olmadığı, talebin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna ulaşılmıştır.
24. Başvuran vekili, idarenin Mahkeme ara kararına cevaben yaptığı hesaplamaya karşılık gelen
2015 yılı için 10.330,00 TL ve 2017 yılı için ise 10.000, 00 TL tutarı ödememek suretiyle
Anayasa’nın 138. maddesini ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesini ihlal ettiğini iddia etmektedir.
25. Bilindiği üzere, 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 138. maddesinde, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği, hüküm altına alınmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28.
maddesinde ise Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu düzenlenmiştir.
26. Başvuran vekili kararın gerekçesinde yer verilen “anılan firmalar üzerinde bloke işlemi uygulanmasa idi 2015 yılı için davacının 10.330,00-TL ve 2017 yılı için 10.000,00-TL tutarında destekleme ödemesinden yararlandırılacağı anlaşılmakta olup,…” ifadesinden yola çıkarak, İdarenin Mahkeme kararını yerine getirmediğini ileri sürmektedir.
27. Bahse konu Mahkeme kararı incelendiğinde, karar gerekçesinde yukarıda bahse konu ifadeye yer verildiği görülmüşse de, anılan kararda davacıya 2015 yılı için 10.330,00 TL ve
2017 yılı için ise 10.000, 00 TL tutarında fark ödemesi desteği yapılması gerektiği yönünde bir
hüküm kurulmadığı görülmüştür. Kararda yapılan tespit münhasıran davacının 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun, ilgili ödemeye esas müstahsil makbuzunun sahte olması sebebiyle, makbuzu düzenleyen firmaya Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bloke işlemi uygulanmasından dolayı davacının talebinin reddine ilişkin olarak İdil ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce tesis edilen işlemin hukuka uygun olmadığına yöneliktir. Ayrıca Kararda açıkça “Öte yandan; davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir”, denilmekle, idarece ilgili mevzuat uyarınca yapılacak değerlendirmenin neticesine göre davacıya bir ödeme yapılması gerektiği ifade edilmiş olup bu yönden başvuran vekilinin iddiasının dayanaktan yoksun olduğu tespit edilmiştir.
28. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar, idarenin ve başvuran vekilinin dosyasına sunduğu bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuatı kapsamında yapılan inceleme neticesinde, başvuruya konu fark ödemesi desteğine ilişkin yapılacak hesaplamada başvurulan en önemli ölçütün “ekimi gerçekleşen arazi miktarı” olduğu; Mahkeme ara kararına istinaden idarece yapılan çalışmada, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle, arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamadığı, “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı yapılan tespit” üzerinden fark ödemesi desteği tutarlarının hesaplanması yoluna gidildiği; ancak ilama dayalı ödeme icmalinin hazırlandığı tarihte uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sağlandığından, ekili alanların ölçümünün bizzat parsel bazında yapılabildiği; idarenin nesnel, güvenilir veriler üzerinden hesaplama yapmasına olanak sağlayan modern teknoloji ve sistemlerden faydalanma yoluna gitmesinin kamu yararı gereği olduğu, aksi yönde bir uygulamanın kamu zararına sebebiyet verebileceği ayrıca üreticiler arasında haksız, eşitsiz sonuçlara yol açabileceği; öte yandan
Mahkeme kararında yapılan tespitin münhasıran davacının 2015 ve 2017 yıllarına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemin hukuka uygun olmadığına yönelik olduğu, kararda başvurana 2015 yılı için 10.330,00
TL ve 2017 yılı için ise 10.000, 00 TL tutarında fark ödemesi desteği yapılması yönünde hüküm kurulmadığı, davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde başvurana ödeme yapılması gerektiğinin belirtildiği; hususları tespit edilmekle, şikâyetin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun olduğu öte yandan, şikâyete konu işleminin de
“kanunilik” ilkesini karşıladığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Mardin Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, başvuran vekiline ve Tarım ve Orman Bakanlığı’na tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.