|
ÖZET: Ödeme talepleriyle ilgili olarak, müvekkilin 2015 yılına ait destekleme ödemesinin eksik yapıldığı ve bu durumun eşitsizlik yarattığı ifade edilmektedir. Mahkeme ara kararı doğrultusunda, müvekkile ödenmesi gereken tutarın tamamlanması ve yasal faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklamalarında, 5488 sayılı Tarım Kanunu çerçevesinde tarımsal destekleme araçlarının belirli kriterlere göre düzenlendiği ve çiftçilerden talep edilen belgelerin doğrulanması gerektiği vurgulanmaktadır.
Bakanlık, destekleme ödemelerinin hesaplanmasında uydu görüntüleri ve çiftçi kayıt sisteminin kullanıldığını belirtmektedir. İdil ilçesinde yaşanan kadastral sorunlar nedeniyle arazi miktarlarının parsel bazında tespitinde zorluklar yaşanmış, bu sebeple köy bazlı toplam üretim alanına dayalı hesaplamalar yapılmıştır. Ancak, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sayesinde ekili alanların ölçümünün parsel bazında yapılması mümkün hale gelmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği yönünde bir kanaate varılmıştır. İdarenin, mahkeme kararına uygun bir şekilde hareket etmesi ve gerekli koşulları sağlaması durumunda ödemelerin yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Bu çerçevede, müvekkilin taleplerinin hukuka uygun bir şekilde değerlendirilmesi önem arz etmektedir. |
ödemede herhangi bir kesintiye de gidilmediğini, bu durumun eşitsizlik teşkil ettiğini; iddia ve şikâyetle, müvekkile yapılan 2015 yılı destekleme ödemesinin Mahkeme ara kararı ile belirlenen tutara tamamlanarak eksik ödenen kısmın yasal faiziyle birlikte ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 15.12.2020 tarihli ve E-
sayılı cevabi yazısında özetle:
2.1. 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun; “Tarımsal Destekleme Araçları” başlığı altında yer alan 19. maddesinde; “b) Fark ödemesi: Çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verilir. Fark ödemesi desteği öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsar. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarları Kurul tarafından belirlenir. Fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebilir.”, “Tarımsal Desteklemelerin Uygulama
Esasları” başlığı altında yer alan 20. maddesinde; “a) Destekleme ödemeleri; bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabilir.” ve “ç) Desteklenecek ürünlerin ve destekleme ödeme miktarının belirlenmesinde kalite, standart ve sağlık kriterleri dikkate alınır.”, denildiği; 2.2. 27.05.2015 tarihli ve 29368 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2015/21)”in 4. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; “Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme
Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere
Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödemeyi,”, 6. maddesinin birinci fıkrasında; “Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerini, Maliye Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinde kontrol edildikten sonra alım, satım belgelerinde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri alır ve kontroller sırasında Maliye Bakanlığı Vergi Dairesi Başkanlıkları ile işbirliği yapılmasını sağlar.”, 11. maddesinin beşinci fıkrasında; “2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’nce
Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır.”, ifadesinin yer aldığı; 2.3. adlı üreticinin, Çiftçi Kayıt Formunda beyan etmiş olduğu arazi ve ürün bilgilerini içeren muhtar ve azalara onaylatmış olduğu formun; ziraat odasından alınan ve beyan ettiği arazi ve ürün bilgilerini içeren çiftçilik belgesinin; üreticinin sattığını beyan ettiği ürünün müstahsil makbuzunun; uydu tabanlı parsel tanımlama modeline göre belirlenen verim değerlerinin; destekleme dönemine ait destekleme birim tutarlarının; 2015 yılı uydu görüntülerinden yararlanılarak parsel bazında ekili alanların ölçümü yapılarak ve bu ölçüm değeri ile tapu kaydındaki hissesine karşılık gelen ekili alanın hesaplamasından çıkan değerin; kullanılarak hesaplama yapıldığı, mahkeme kararı ile talep edilen destek tutarının bloke edilmesinden dolayı ödememezlik yapamayacağı, bu yöndeki işlemin iptal edildiği; Müdürlüklerince bahse konu destekleme ödemesinin meri mevzuat dâhilinde iş ve işlemlerinin yapıldığı; 3.3. Başvuran vekilinin, “Söz konusu uygulamaya başka hiçbir ilçede başvurulmadığı, benzer şekilde konulan bloke işleminin 15.10.2019 tarihinde kaldırıldığı, bu firmadan müstahsil makbuzu alan çiftçilere ödemelerin 13.02.2020 tarihinde yapıldığı, yapılan ödemede herhangi bir kesintiye de gidilmediğini, bu durumun eşitsizlik teşkil ettiği” iddiasına ilişkin olarak, 3.3.1. Bahsi geçen vergi numaralı
Limited Şirketi’ne konulan bloke işleminin 15.10.2019 tarihinde kaldırıldığı, blokeden dolayı
2016 yılı hububat ve baklagil fark ödemesi destekleme ödemesi yapılamayan üreticilerin
destekleme ödemelerinin yapılması için meri mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemlerin yapıldığı, 2016 yılı uydu görüntülerinden yararlanıldığı, ekili olmayan alanların destekleme kapsamından çıkarıldığı, ekili alanların ise destek kapsamına alınarak destekleme ödemelerinin yapıldığının tespit edildiği; 3.4. Tarımsal destekleme kriterlerinin hangi mevzuat çerçevesinde belirlendiğine ilişkin olarak,
5488 sayılı Tarım Kanunu, Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği, Bitkisel Üretime Destekleme
Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (2015/21) mevzuatları ve 08.04.2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2015/7495 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2015 yılında yapılacak tarımsal desteklemelere ilişkin kararın yürürlüğe girmesiyle belirlenen destekleme ödeme birim tutarlarına (ürün bazında dönüm başına, kg başına destek tutarı) başvurulduğu; 3.5. Tarımsal destekleme ödemesinin yapılmasında nasıl bir hesaplama yöntemi kullanıldığına ilişkin olarak, üreticinin Çiftçi Kayıt Formunda, beyan etmiş olduğu arazi ve ürün bilgilerini içeren ve muhtar ve azalara onaylatmış olduğu formun, ziraat odasından alınan ve üreticinin beyan ettiği arazi ve ürün bilgilerini içeren çiftçilik belgesinin, üreticinin sattığını beyan ettiği ürünün müstahsil makbuzunun, uydu tabanlı parsel tanımlama modeline göre belirlenen verim değerlerinin, destekleme dönemine ait destekleme birim tutarlarının, 2015 yılı uydu görüntülerinden yararlanılarak parsel bazında ekili alanların yapılan ölçümü ile üreticinin tapu kaydındaki hissesine karşılık gelen ekili alanın hesaplanmasından ortaya çıkan değerin kullanılarak hesaplama yapıldığı; in parsellerine ait 2015 yılı uydu görüntüleri ve parsel bazında ekili olup olmadığını gösterir açıklamaların yer aldığı paint ortamında hazırlanan belgenin ekte sunulduğu; 3.6. Uydu görüntülerinin CBS’ye entegrasyonu öncesindeki dönemde destekleme ödemelerinin hesaplanmasında hangi kıstasların esas alındığının, CBS’ye entegrasyon sonrasında kıstaslarda değişiklik yapılıp yapılmadığına ilişkin olarak; uydu görüntülerinin CBS’ye entegrasyonu öncesindeki dönemde destekleme ödemelerinin hesaplanmasında esas alınan kıstasların aynı olduğu, tek farkın LPİS ortofoto uydu görüntüleri kullanılarak hesaplama yapılmasından kaynaklandığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
ve 30183 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararları ile 2015 ve 2017 yılları için kilogram başına 5 Krş olarak belirlendiği; açıklamalarına yer verilmiştir.
4.2. ’in Mahkeme ara kararı ve Mahkeme ilamına bağlı gönderilen 2015 yılı destek tutarını gösterir hesap tutarı tablolarının incelenmesinden, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün 43 ve 51 numaralı parseller yönünden toplamda 155,1 da iken, uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında Mahkeme ilamına esas hesaplamada bu parseller yönünden ekili alan ölçümünün
114 da olarak gerçekleştiği, tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 5.1. “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45.
maddesinde, “Devlet, … tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır…”; 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 6. 18/4/2006 tarihli ve 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 6.1. “Tarımsal destekleme araçları” başlıklı 19. maddesinde,
“Tarımsal destekleme araçları şunlardır:
a) Doğrudan gelir desteği: Üreticilere, tarımsal üretim amacıyla işledikleri araziler için
Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen birim ödeme miktarı üzerinden, doğrudan ödeme yapılır.
Ödeme miktarları, üreticilerin tarım politikaları amaçları ve çevre koruma koşullarına uyumunu kolaylaştırmak üzere farklı düzeylerde belirlenebilir. Doğrudan gelir desteği ödemelerine ilişkin esas ve usûller, bu Kanunun temel yapısıyla çelişmeyecek şekilde, her yıl
Kurulun tavsiyesi ile Bakanlık tarafından çıkarılacak uygulama tebliğleri ile belirlenir.
Uygulama tebliğleri, ilgili yılın ilk iki ayı içerisinde yayımlanır. Bakanlık, gerektiğinde ek tebliğler çıkarabilir.
b) Fark ödemesi: Çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verilir. Fark ödemesi desteği öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsar. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarları Kurul tarafından belirlenir. Fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebilir.”; 6.2. “Tarımsal desteklemelerin uygulama esasları” başlıklı 20. maddesinde,
“Destekleme ödemelerinde uyulması gereken esaslar şunlardır:
a) Destekleme ödemeleri; bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabilir.
ç) Desteklenecek ürünlerin ve destekleme ödeme miktarının belirlenmesinde kalite, standart ve sağlık kriterleri dikkate alınır. …”; 7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 8. 16/3/2015 tarihli ve 2015/7495 sayılı 2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere
İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı’nın 8.1. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre fark ödemesi desteği” başlıklı 3. maddesinde, “… (5) Desteklemelerden; Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün, arazi bilgileri kayıtlı olan ve ekli listede beliıtilen havzalarda yer alan, arazilerinde desteklemeye esas ürünleri ürettiği
Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince tespit edilen ve belirlenecek yasal süre içerisinde destekleme başvurularını yapan kamu kurum ve kuruluşları hariç gerçek ve tüzel kişi üreticiler yararlanır. … (8) Bakanlık; ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye, fark ödemesi desteklemelerine esas başvuru sürelerini belirlemeye, ödemeye esas bu Kararın yürütülmesine ilişkin diğer düzenlemeleri yapmaya, uygulama esaslarını belirlemeye, … yetkilidir.”; 8.2. “Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar” başlıklı 15. maddesinde, “(l) Bu Kararın yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirlenir.”; 9. 7/5/2015 tarihli ve 29368 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bitkisel Üretime
Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ’in (Tebliğ No: 2015/21)
9.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinde, “(1) Bu Tebliğde geçen; i) Fark ödemesi desteği: Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödemeyi, … ifade eder.”; 9.2. “Tahkim komisyonlarının görevleri” başlıklı 6. maddesinde, “(1) Tahkim komisyonları, bu Tebliğ hükümlerinin uygulanması sırasında ortaya çıkan ihtilaflı konuları çözmeye ve karar almaya yetkilidir. İl tahkim komisyonu; merkez ilçede, ilçe tahkim komisyonunun görevlerini de yapar. Tahkim komisyonları Yönetmelikte belirtilmiş olan görevlerine ilave olarak aşağıdaki görevleri yapar: …
i) Çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerini, Maliye Bakanlığınca internet üzerinden paylaşılan belge doğrulama web adresinde kontrol edildikten sonra alım, satım belgelerinde herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri alır ve kontroller sırasında Maliye Bakanlığı Vergi Dairesi Başkanlıkları ile işbirliği yapılmasını sağlar. …”; 9.3. “Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre yağlı tohumlu bitkiler ve hububat baklagil fark ödemesi desteği ile ilave sözleşmeli üretim desteği”, başlıklı 11.
maddesinde, “(4) Fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarları öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edilir. Bu tespitin yapılamaması durumunda desteklemeye tabi olabilecek köy bazlı toplam üretim alanının tespitine ve tespitin nasıl yapılacağına il/ilçe tahkim komisyonu karar verir.
(5) 2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım
Reformu Genel Müdürlüğü’nce Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır. …”; 10. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “Ret kararı” başlıklı 33. maddesinde, “(1) İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”;
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, başvuruya konu fark ödemesi desteğine ilişkin yapılacak hesaplamada başvurulan en önemli ölçütün “ekimi gerçekleşen arazi miktarı” olduğunu; Mahkeme ara kararına istinaden idarece yapılan çalışmada, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle, arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamadığını, “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı yapılan tespit” üzerinden fark ödemesi desteği tutarlarının hesaplanması yoluna gidildiğini; ancak ilama dayalı ödeme icmalinin hazırlandığı tarihte uydu görüntülerinin
Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sağlandığından, ekili alanların ölçümünün bizzat parsel bazında yapılabildiğini; idarenin nesnel, güvenilir veriler üzerinden hesaplama yapmasına olanak sağlayan modern teknoloji ve sistemlerden faydalanma yoluna gitmesinin kamu yararı gereği olduğunu, aksi yönde bir uygulamanın kamu zararına sebebiyet verebileceğini ayrıca üreticiler arasında haksız, eşitsiz sonuçlara yol açabileceğini; öte yandan Mahkeme kararında yapılan tespitin münhasıran davacının 2015 yılına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemin hukuka uygun olmadığına yönelik olduğunu; kararda başvurana 3.929,03 TL tutarında fark ödemesi desteği yapılması yönünde hüküm kurulmadığını, davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde başvurana ödeme yapılması gerektiğinin belirtildiğini; tespit etmekle, bu gerekçelerle şikâyetin reddini önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran vekili özetle, Şırnak İli, İdil İlçesi, Okçu Köyü’nde zirai faaliyetle iştigal eden müvekkilinin 2015 yılına ait “fark ödemesi desteğinin” yapılması talebiyle İdil Kaymakamlığı
İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne yaptığı başvurusunun, ödemeye esas müstahsil makbuzunu düzenleyen firmanın Bakanlık tarafından incelemeye alınması sebebiyle reddedildiğini; bu ret işlemine karşı açılan dava sonucunda Mahkemece işlemin iptaline karar verildiğini, bunun üzerine İdareden müvekkile ödemenin yapılmasının talep edildiğini ancak gerçekleşen ödemenin, Mahkemece ara kararla idareden sorularak belirlenen tutardan düşük olduğunu; iddia ve şikâyetle, müvekkile yapılan 2015 yılı destekleme ödemesinin Mahkeme ara kararı ile belirlenen tutara tamamlanarak eksik ödenen kısmın yasal faiziyle birlikte ödenmesinin sağlanması hususunda gereğini talep etmektedir.
13. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45. maddesinde, tarım ve hayvancılıkla uğraşan kesime, ‘tarımsal üretim planlama ilkelerine uygun olarak yapacakları bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak’ için ihtiyaç duydukları işletme araç ve gereçleri ile diğer girdilerin sağlanması noktasında Devletin kolaylık sağlayacağı belirtilerek, “tarımsal destekleme” anayasal güvence altına alınmış, 5488 sayılı Tarım Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında “destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması”na yer verilmiştir.
Başvuruya konu fark ödemesi desteğinin de yer aldığı tarımsal destekleme araçlarına 5488 sayılı Kanun’un 19. maddesinde tek tek sayılmak suretiyle yer verilmiş, devamında 20.
maddede destekleme ödemelerinin bölge, işletme, arazi, ürün, tarım sistemi, sözleşmeli üretim, ıslah ve çevre gibi konulardaki öncelikler ve tercihler ışığında farklı miktarlarda yapılabileceği düzenleme altına alınmıştır.
14. 16/3/2015 tarihli ve 2015/7495 sayılı “2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere
İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı” incelendiğinde, desteklemelerden Çiftçi Kayıt Sisteminde özlük, ürün, arazi bilgileri kayıtlı olan ve ekli listede belirtilen havzalarda yer alan, arazilerinde desteklemeye esas ürünleri ürettiği Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince tespit edilen gerçek ve tüzel kişi üreticilerinin yararlanacağının, Bakanlığın ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye, ödemeye esas bu
Kararın yürütülmesine ilişkin diğer düzenlemeleri yapmaya, uygulama esaslarını belirlemeye, yetkili olduğunun düzenlendiği görülmüştür.
15. “2015 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı”nın uygulama esasları “Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair 2015/21 sayılı
Tebliğ” ile ortaya konmuş olup ‘fark ödemesi desteği’ Tebliğ’in 4/i maddesinde, “Türkiye
Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline Göre; yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, dane mısır, aspir, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasulye, nohut, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifikalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yapılacak ödeme” şeklinde tanımlanmıştır. Söz konusu Tebliğ’in ilgili maddelerinde fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarlarının öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edileceği, 2015 yılında üretilerek satışı yapılan; fark ödemesi desteğine esas ürünlere Bakanlık Tarım Reformu Genel
Müdürlüğü’nce Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeli’ne göre, belirlenecek olan verim değerleri üzerinden destekleme ödemesi yapılacağı, çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerine ilişkin herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda, belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri almaya Tahkim Komisyonlarının yetkili olduğu hususları düzenlenmiştir.
16. Yukarıda yer verilen hükümlerin birlikte incelenmesinden özetle, tarımsal desteklemenin
Anayasanın 45. maddesindeki hüküm ile anayasal güvence altına alındığı, 5488 sayılı Tarım
Kanunu ile de Anayasanın bu amir hükmüne uygun olarak tarım politikalarının öncelikleri arasında “destekleme ve yönlendirme tedbirlerinin alınması”na yer verildiği, tarımsal desteklemelere ilişkin ilgili Bakanlar Kurulu Kararı ve Uygulama Tebliğine göre Bakanlığın ödemelere esas olacak ürünlerin özelliklerine göre ihtiyaç duyulacak belgeleri belirlemeye ve değiştirmeye yetkili olduğu, fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında parsel ve ürün bazında ekili arazi miktarlarının, Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeline göre belirlenecek olan verim değerinin, ürün bazında destekleme birim fiyatı ve çiftçiler tarafından ibraz edilen alım satım belgelerinin dikkate alınacağı, alım satım belgesine ilişkin herhangi bir tereddüt hâsıl olduğunda ise belgenin menşeinden araştırılması için gerekli tedbirleri almaya Tahkim
Komisyonlarının yetkili olduğu, hususları tespit edilmiştir.
17. Dosyası kapsamına idarelerin ve başvuran vekilinin sunduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuranın 2015 yılına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun, ilgili ödemeye esas müstahsil makbuzunu düzenleyen firmaya
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bloke işlemi uygulanması sebebiyle, reddine yönelik olarak İdil ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce tesis edilen 29/8/2018 tarihli ve E sayılı işlemin iptali talebiyle, Mardin 2. İdare Mahkemesi’nin E esasına kayden açılan dava hakkında yapılan yargılama neticesinde, anılan Mahkemenin 28/2/2019 tarihli ve
K sayılı karar gerekçesinde, “…Mahkememizin 23/1/2019 tarihli ara kararına cevaben dava dosyasına sunulan bilgi ve belgeler ve dosya kapsamıyla; davacının çiftçi kayıt sistemine kayıtlı olduğu, üretim yaptığını beyan ettiği taşınmazlarda buğday ürünü ekimi yaptığı ve ürettiği ürünleri ilgili firmaya satarak aldığı müstahsil makbuzunu Reyhanlı Ticaret
Borsasına tescil ettirmek suretiyle destekleme ödemesi alımı için başvuruda bulunduğu, destekleme ödemesinin yapılmasına ilişkin başvurusunda ibraz ettiği müstahsil makbuzlarını düzenleyen firma hakkında üreticiler adına düzenlemiş olduğu alım satım belgelerinin gerçeği yansıtmayan sahte belgeler olma ihtimali nedeniyle inceleme başlatıldığı, incelemeler tamamlanana kadar söz konusu firmaya Bakanlıkça bloke işlemi uygulandığı, anılan firma üzerinde bloke işlemi uygulanmasa idi 2015 yılı için davacının 3.929,03-TL tutarında destekleme ödemesinden yararlandırılacağı, … anlaşılmakta olup, bahse konu bilgi ve belgeler arasında, davacının kasıtlı olarak sahte belge kullandığı, desteklemeye konu tarımsal üretimi gerçekleştirmediği veya beyan edilen miktardan daha az üretimde bulunduğu yönünde hukuken kabul edilebilir somut bir tespite yer verilmediği görülmektedir…”, açıklamalarına yer verilmekle, 2015 yılı destekleme prim ödemesinin yapılması istemiyle davacı tarafından yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı, bununla birlikte “davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir”, şeklinde karar verildiği görülmüştür. Bahse konu Mahkeme kararı sonrasında İdil İlçe
Müdürlüğünce ilgili üreticiye 2.835,00 TL ödeme gerçekleştirilmiştir.
18. Mahkemenin 23/1/2019 tarihli ara kararına idarenin cevabı incelendiğinde, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle sayılı Tebliğin 11/4 maddesindeki hüküm uyarınca, arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamaması dolayısıyla “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı tespitler” yapıldığı; bu tespitte köy bazlı toplam hububat ve baklagil alanlarının ölçümü ile ilgili köyün toplam beyan edilen hububat ve baklagil ekili alanlarının karşılaştırılarak ekim yapılıp yapılmadığı hususunun tespitine çalışıldığı; müstahsil makbuzlarını düzenleyen firmaya bloke işlemi uygulanmamış olsaydı, 2015 yılına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği kapsamında başvuranın 78,580 ton sattığı buğday mahsulüne karşılık ödenecek hububat fark ödemesi desteği tutarının 3.929,03 TL olarak hesaplandığı; açıklamalarına yer verildiği, görülmüştür.
19. Başvuran vekili idarenin Mahkeme ara kararına cevaben yaptığı hesaplamaya karşılık gelen 3.929,03 TL tutarın Mahkeme kararı gereğince başvurana ödenmesi gerektiğini iddia etmekte, idarenin hesaplamayı destekleme dönemine göre değil, güncel verileri (2019-2020) geçmiş yıllara teşmil etmek suretiyle gerçekleştirdiğini, hesaplamada güncel uydu görüntülerinden faydalandığını iddia etmektedir.
20. İdare söz konusu iddiaya karşılık olarak, Mahkeme ara kararında belirtilen tutar ile
Mahkeme kararı sonrası ödemesi gerçekleşen tutar arasındaki farklılığın, o dönemde uydu görüntüleri olmadığından hâlihazırda Tarım Bilgi Sistemi’nde yer alan görüntüler (ÇKS harita katmanları sekmesinde alt sekmede yer alan LPİS ortofoto uydu görüntüleri) ve çiftçinin beyan ettiği bilgiler dikkate alınarak yapılan hesaplamadan kaynaklandığını; uydu görüntülerinin
Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında mevcut uydu görüntülerinden (CBS katmanları-Spot6/Landsat-2015 yılı) ekili alanların olup olmadığına ilişkin tespitlerin parsel bazında yapılabildiğini, ekili olmayan alanların destek kapsamından çıkarıldığını, ekili olan alanların ise destek kapsamına alındığını ve böylelikle parsel bazında ekili alan ölçümü, parsel verim değeri ve o yıla ilişkin destekleme birim fiyatı verileri kullanılarak destekleme tutarının hesaplanabildiğini ve ödeme icmallerinin buna göre oluşturulduğunu belirtmiştir. İdare, dosyasına in parsellerine ait 2015 yılı uydu görüntüleri ile parsel bazında alanın ekili olup olmadığını gösterir açıklamaların yer aldığı paint ortamında hazırlanan belgeyi ve
Mahkeme ara kararında belirtilen tutar ile Mahkeme kararı sonrası ödemesi gerçekleşen tutarın hesaplanmasında dikkate alınan parsel bazında ekili alan ölçümü, parsel verim değeri ve destekleme birim fiyatı ile destek ödeme tutarının mahiyetini gösterir hesap tablosunu göndermiştir. İdarenin gönderdiği bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Mahkeme ara kararı ile gönderilen cevaba esas parsel bazında ekili alan ölçümünün 43 ve 51 numaralı parseller yönünden toplamda 155,1 da iken uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sonrasında Mahkeme ilamına esas hesaplamada bu parseller yönünden ekili alan ölçümünün
114 da olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir.
21. Başvuruya konu fark ödemesi desteğine yönelik Kurumumuza yöneltilen iddia ve itirazlar, İdarenin konuya ilişkin getirdiği açıklamalar, dosyasına sunduğu bilgi ve belgeler ve konuyu düzenleyen ilgili mevzuat hükümleri kapsamında incelendiğinde; söz konusu fark ödemesi desteğinin hesaplanmasında başvurulan en önemli ölçütün “ekimi gerçekleşen arazi miktarı” olduğu; Mahkeme ara kararına istinaden idarece yapılan çalışmada, İdil ilçesinde kadastral alt yapıdan kaynaklanan problemler ve ilçedeki ekim alanlarının fazlalığı sebebiyle arazi miktarlarının parsel ve ürün bazında tespitinin yapılamadığı, “köy bazlı toplam üretim alanına dayalı yapılan tespit” üzerinden fark ödemesi desteği tutarlarının hesaplandığı; ancak ilama dayalı ödeme icmalinin hazırlandığı tarihte uydu görüntülerinin Coğrafi Bilgi Sistemi’ne entegrasyonu sağlandığından, ekili alanların ölçümünün bizzat parsel bazında yapılabildiği; idarenin nesnel, güvenilir veriler üzerinden hesaplama yapmasına olanak sağlayan modern teknoloji ve sistemlerden faydalanma yoluna gitmesinin kamu yararı gereği olduğu, aksi yönde bir uygulamanın kamu zararına sebebiyet verebileceği ayrıca üreticiler arasında haksız, eşitsiz sonuçlara da yol açabileceği; değerlendirilmekle, başvurana eksik ödeme yapıldığı yönündeki iddianın yerinde olmadığı, talebin reddi gerektiği kanaati ve sonucuna ulaşılmıştır.
22. Başvuran vekili, idarenin Mahkeme ara kararına cevaben yaptığı hesaplamaya karşılık gelen 3.929,03 TL tutarı ödememek suretiyle Anayasa’nın 138. maddesini ve 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesini ihlal ettiğini iddia etmektedir.
23. Bilindiği üzere, 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 138. maddesinde, yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği, hüküm altına alınmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28.
maddesinde ise Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu düzenlenmiştir.
24. Başvuran vekili kararın gerekçesinde yer verilen “anılan firma üzerinde bloke işlemi uygulanmasa idi 2015 yılı için davacının 3.929,03-TL tutarında destekleme ödemesinden yararlandırılacağı anlaşılmakta olup,…” ifadesinden yola çıkarak, İdarenin Mahkeme kararını yerine getirmediğini ileri sürmektedir.
25. Bahse konu Mahkeme kararı incelendiğinde, karar gerekçesinde yukarıda bahse konu ifadeye yer verildiği görülmüşse de, anılan kararda davacıya 3.929,03 TL tutarında fark ödemesi desteği yapılması gerektiği yönünde bir hüküm kurulmadığı görülmüştür. Kararda yapılan tespit münhasıran davacının 2015 yılına ait hububat ve baklagil fark ödemesi desteği yapılması istemiyle yaptığı başvurusunun, ilgili ödemeye esas müstahsil makbuzunun sahte olması sebebiyle, makbuzu düzenleyen firmaya Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından bloke işlemi uygulanmasından dolayı davacının talebinin reddine ilişkin olarak İdil ilçe Tarım ve
Orman Müdürlüğünce tesis edilen işlemin hukuka uygun olmadığına yöneliktir. Ayrıca Kararda açıkça “Öte yandan; davalı idarece yapılacak inceleme sonucunda mevzuat gereği aranan diğer koşulları da sağlaması halinde davacıya ödeme yapılması gerektiği tabiidir”, denilmekle, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Saadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.