TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/95-S.186
BAŞVURU NO : 2018/13098
KARAR TARİHİ : 04/04/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 2017 yılı limit dışı vekalet ücretinin tarafına ödenmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 24/10/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Gelir İdaresi Başkanlığı Gaziantep Vergi Dairesi
Başkanlığı bünyesinde 06.10.2017 tarihinden itibaren Avukatlık Hizmetleri sınıfında görev yapmakta olduğunu, 2017 yılı için 659 sayılı KHK madde 14/2-c bendinde tanımlanan limit fazlası vekalet ücretinin tarafına da ödenmesi talebi ile Gelir İdaresi Başkanlığı Hukuk
Müşavirliği’ne başvuruda bulunduğunu, söz konusu başvurusunun idare tarafından zımnen reddedildiğini, aynı dönemde atamaları yapılan ve en fazla birkaç gün arayla göreve başlayan meslektaşlarına 2017 yılı limit fazlası vekalet ücretlerinin yatırıldığını,
1.1. 659 sayılı KHK’nın 14. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinde, %55’lik payın dağıtımının dosyada emeği bulunanlara, %40’lık payın dağıtımının bir yıl içinde 6 ay fiili hizmet şartı sağlayanlara, (c) bendinde, dağıtım sonrasında kalan limit fazlası vekalet ücretinin dağıtımının ise, vekalet ücretini almaya yetkili olup fiili olarak görev yapan kimselere yapılacağı hususunun düzenlendiğini,
1.2. KHK hükmü bu kadar açık ve net olmasına rağmen, 659 sayılı KHK kapsamında hazırlanan ve 08/07/2012 tarih 28347 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına
Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7. maddesinin yanlış yorumlanmaya mahal verecek nitelikte olduğu, söz konusu 7. maddede yer alan “… 5 inci ve 6 ncı maddelere göre vekalet ücreti ödenen …” ibaresinin lafzi olarak yorumlanması halinde, ilgili yıl içerisinde fiili olarak ödeme yapılan kimseler olarak algılanabileceğini, söz konusu ibarenin Anayasanın
124 üncü maddesinde öngörülen yönetmeliklerin kanunlara ve cumhurbaşkanlığı
kararnamelerine aykırı olamayacağı hükmü dikkate alınarak amaçsal olarak bir başka deyişle,
659 sayılı KHK’nın 14. Maddesinin 2. fıkrasında tanımlanan kişilere ödeme yapılması gerektiği
şeklinde yorumlanması gerektiğini, aksi halde KHK ile öngörülmeyen bir şartın Yönetmelik ile öngörülmesi durumunun oluşacağı ve bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağını iddia ederek, idarece eşitsizliğin giderilmesi ve anılan KHK hükmü uyarınca tarafına da payına düşen
2017 yılına ait limit dışı vekalet ücreti ödenmesini talep etmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Hazine ve Maliye
Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Hukuk Müşavirliği tarafından gönderilen 30/11/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk
Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname ve 08/07/2012 tarihli 28347 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, Başkanlıkta görev yapan avukatlardan şartları taşıyanlara 2017 yılı limit fazlası vekalet ücretlerinin dağıtımının yapıldığı, işlemin mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiği, başvurana yeniden hesaplama yapılmak suretiyle ödemede bulunulmasının mümkün olmadığı, bu sebeple başvurunun dostane çözüm kapsamında sonuçlandırılmasının mümkün bulunmadığı,
2.2. KHK’nın 14/2-c bendinde yer alan, “… (b) bendindeki tutarları dolduramavan” ibaresi doğrultusunda KHK’nın 14/2-b bendi ile birlikte 14/2-a bendinin beraber incelenmesi gerektiği, KHK’nın 14/2-a bendinde %55’ten ve/veya %40’tan pay alabileceklere yönelik açıklama yapılmış olduğundan bu hükme göre kendisine %55’ten ve/veya %40’tan ödeme yapılmayanların KHK’nın 14/2-c bendi uyarınca limit fazlasına hak kazanmalarının da mümkün olmadığı, dolayısıyla limit fazlası ödemelerinin yapılabilmesi için anılan düzenlemeler uyarınca %55’ten ve/veya %40’tan pay alınmasının hukuki bir zorunluluk olduğu, bu şekilde %55’ten ve/veya %40’tan pay almayan hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukata KHK’nın 14/2-c bendi uyarınca limit fazlasından ödeme yapılmasının mümkün olmadığı,
2.3. Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesine göre, Yönetmelikteki tereddütlerin giderilmesinde yetkili olan Bakanlık birimi
Başhukuk Müşavirliği Muhakemat Genel Müdürlüğünden bu hususta konuya ilişkin olarak alınan 19/06/2018 tarihli ve 13763 sayılı görüş yazısında; “Görüldüğü üzere, (a) bendinde, %40 pay ödemesi yapılabilmesi için dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartı aranmakta, (c) bendinde ise % 55 ve %40 pay ödemeleri yapıldıktan sonra arta kalan tutarın limiti dolduramayan ve hukuk biriminde fiilen görev yapanlara ödeneceği düzenlenmiş bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle, limitini dolduramayanlara limit fazlası emanet hesabından ödeme yapılabilmesi için dağıtımın yapıldığı yıl %55 ve/veya %40 pay ödemesi yapılmış ve hukuk biriminde fiilen görev yapıyor olması yeterli olup, altı aydan fazla süreyle fiilen görev yapıyor olması yeterli olup, altı aydan fazla süreyle fiilen görev yapmış olmak şartı aranmamıştır” denilmek suretiyle yukarıda yapılan açıklamaları teyit eder nitelikte görüş bildirildiğini,
2.4. Yukarıda zikredilen hükümler çerçevesinde başvurana limit fazlasından ödeme yapılmasının hiçbir hukuki dayanağı olmadığından, bu yönde yapılacak haksız bir ödemenin kamu zararına yol açacağı, ayrıca bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutarların hukuka aykırı olarak koşulları taşımayan başvuran avukatlara ödenmesi sonucunu doğuracağının da dikkat edilmesi gereken diğer bir husus olduğu, başvurana limit dışı vekalet ücreti ödemesi yapılmasının hukuken mümkün olmayıp, İdarelerinde yapılan işlemlerin yasal ve yerinde olduğu,
2.5. Başvuranın aynı dönemde atamaları yapılan meslektaşlarına 2017 yılı limit fazlası vekalet
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ücreti yatırılmasının yasal dayanağını 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 145 üncü maddesi ile Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 5., 6. ve 7. Maddelerinin oluşturduğu, bu bağlamda Vergi Dairesi Başkanlıkları bulunan tüm illerde görev yapan Gelir İdaresi Başkanlığı avukatlarından, bahsedilen mevzuat hükümleri kapsamında şartları taşıyanlara limit fazlasından ödeme yapıldığı, başvurucu ile aynı koşullarda olan hiçbir avukata ise ödeme yapılmadığı,
2.6. Başvuranın, Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
7 nci maddesinin yanlış yorumlanmaya mahal verecek nitelikte olduğu, söz konusu maddede
yer alan “… 5 inci ve 6 ncı maddelere göre vekalet ücreti ödenen…” ibaresinin Anayasanın 124 üncü maddesinde öngörülen yönetmeliklerin kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine aykırı olamayacağı hükmü dikkate alınarak amaçsal olarak yorumlandığında “659 sayılı
KHK’nın 14 üncü maddesinin 2 inci fıkrasında tanımlanan kişilere ödeme yapılması gerektiği” şeklinde anlaşılacağı, aksi halde KHK ile öngörülmeyen bir şartın Yönetmelik ile öngörülmesi durumunun oluşacağı ve bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağı iddiasının hukuki dayanaktan tamamen yoksun olduğu, 659 sayılı KHK’nın 16 ncı maddesi ile vekalet ücretlerine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verildiğinden, söz konusu Yönetmeliğin hazırlanarak yürürlüğe girdiği, Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin söz konusu KHK’ ya aykırı olmayıp, aksine KHK hükümlerin uygulanmasına yönelik olduğu, KHK’nın 14/2-c bendinde yer alan, “…(b) bendindeki tutarları dolduramayan” ibaresi doğrultusunda KHK’nın 14/2-b bendi ile birlikte 14/1-a bendinin beraber incelenmesinin gerektiği, bu bağlamda, 14/l-a hükmüne göre, %55’ten ve/veya %40’tan pay almanın gerektiğinin açık olduğu, bu şekilde %55’ten ve/veya %40’tan pay almayan hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukata KHK’nın 14/2-c bendi uyarınca limit fazlasından ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, dolayısıyla, Yönetmeliğin 7 nci maddesinde yer alan “Bu Yönetmeliğin 5 inci ve 6 ncı maddelerine göre vekalet ücreti ödenen ve limitini dolduramayan…” ibaresinin de anılan KHK’da yer alan düzenleme ile aynı hususa yönelik olduğu ve KHK hükümlerine aykırılık içermediği, başvurucunun iddia ettiği gibi mevzuata aykırı olarak % 55 ve/veya % 40’tan pay almayan avukatlara da ödeme yapılmasının, Hukuk Biriminde hiç hizmeti olmayan, tahsilata dair hiçbir işlemi olmayan avukatlara da ödeme yapılması gibi hakkaniyete aykırı sonuçların doğmasına yol açacağı, ayrıca söz konusu
Yönetmeliğin, KHK hükümlerine veya normlar hiyerarşisinde üzerinde bulunan başka herhangi bir mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu edilmediği, pozitif hukuk kapsamında İdare tarafından uygulanması zorunlu bir mevzuat olarak yürürlükte bulunduğu, dolayısıyla yürürlükte bulunan ve hukuka uygun olan bir yönetmeliğe aykırı işlem tesis edilmiş olduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı,
2.7. Şikayet konusu talebe ilişkin olarak başvuran veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış herhangi bir dava bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
3. Aynı konuda yapılan başka bir başvuru hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Hazine ve Maliye Bakanlığı Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 11/12/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1. Limit dışı kalan vekâlet ücretinin niteliğinin değerlendirilmesi ve hakkında isabetli bir görüş oluşturulması için salt yürürlükteki mevzuatın lafzi yorumuyla yetinilemeyeceği, hem önceki mevzuatın incelenmesi ve hem de yürürlükteki mevzuatın amaçsal yorumu yönteminin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kullanılması gerektiği, bu kapsamda, limit dışı kalan vekâlet ücretinin ödenebilmesi için ödemenin söz konusu olduğu yıldan bir önceki yıl fiilen görevde bulunmuş olma ve o yıl alınabilecek vekâlet ücretinin yasayla belirlenen üst limitinin doldurulamamış olması şartlarının gerçeklemesinin gerektiği,
3.2. Bakanlıkça 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli
İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği 02.11.2011 tarihinden bu güne kadar limit dışı vekâlet ücretinin ödemesinin söz konusu olduğu yıldan bir önceki yıl fiilen görevde bulunmuş olanlar için 659 sayılı Kanun hükmünde kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının c) bendi ve Vekâlet Ücretlerinin
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesi gereğince herhangi bir ödeme yapılmadığı,
3.3. Limit dışı vekâlet ücretinin ödenmesinin öncelikli şartının bir önceki yıl, yani dağıtımın yapıldığı yıl içinde tahsil edilerek Kanun Hükmünde Kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının a) ve b) bendi gereğince dağıtıma tabi tutulan toplam miktarın tamamı dağıtıldıktan sonra halen bu kapsamda vekâlet ücreti almaya hak sahibi olanların yasal üst limiti dolduramamış olmaları olduğu, yani tahsil edilen paranın dağıtıma yetmemiş olmasının gerektiği,
3.4. Ombudsmanlığa başvurulmasına sebep olan tereddüdün 659 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının c) bendi gereğince ve Vekâlet Ücretlerinin
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesi gereğince kendisine ödeme yapılmasını talep eden kişilerden kısmen vekâlet ücreti ödemesi yapılanlar ile hiç vekâlet ücreti ödemesi yapılmayanlar hakkında farklı uygulama yapılıp yapılmayacağında değil, bir önceki yıl içinde ödemenin talep edildiği kurumda çalışması gereken yasayla belirlenmiş bir sürenin olup olmadığında sabitlendiğinin anlaşıldığı,
3.5. Başvuran ile aynı tarihlerde göreve başlayan ve Zonguldak, Bursa, Mersin ve Malatya illerinde görev yapan avukatlara 2018 yılı başında limit dışı kalan vekâlet ücretinin ödendiği iddia edilmiş ise de idare tarafından hangi gerekçe ile böyle bir ayrım yapıldığının Şikâyet
Başvuru Formunun Şikâyetin Konusu bölümünde açıklanmadığı, ancak bu farklı uygulamanın
Vekâlet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesinde geçen “Bu Yönetmeliğin 5 inci ve 6 ncı maddelerine göre vekâlet ücreti ödenen ve limitini dolduramayan…” ibaresinin yorumunda hataya düşülmesinden doğduğunun anlaşıldığı,
3.6. Limit dışı vekâlet ücretleri ödenirken 06.10.2017 tarihinde göreve başlayan avukatlardan, çalıştıkları 2017 yılının sonuna kadar kısmen vekâlet ücreti ödemesi yapılanlar ile hiç vekâlet ücreti ödemesi yapılmayanlar hakkında farklı uygulama yapılmasının Genel Müdürlükçe de doğru görülmediği ancak, asıl uygulama birliğinin bu avukatların her birine ödeme yapılması şeklinde değil hiç birine ödeme yapılmaması şeklinde sağlanmasının daha doğru olduğunun değerlendirildiği, aksi takdirde yanılgılı yorumda, 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin kapsamında olan ve az sayıda avukatın çalıştığı bir kurumda bir yıl boyunca çalışan avukatlarca hiç vekâlet ücreti tahsil edilememesi ve dolayısıyla kısmen dahi olsa bu kapsamda ödeme yapılamamış olması halinde, yılın sonunda limit dışı kalan vekâlet ücretinden hak sahibi olunmasına rağmen bu ödemenin yapılmaması sonucuna; çok sayıda avukatın çalıştığı bir kurumda yeterli vekâlet ücreti tahsil edilmesi ve yılın sonunda bir ay da olsa çalışan bir avukata az bir miktarda bile olsa bu kapsamda ödeme yapılmış olması halinde, o yılın sonunda limit dışı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kalan vekâlet ücretinden hak sahibi olunmamasına rağmen bu ödemenin yapılması gibi hakkaniyete uygun olmayan bir sonuca gidilmiş olacağı,
3.7. 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının c) bendi gereğince limit dışı kalan vekâlet ücretinin ödenmesinin ön şartı, öncelikle hak sahibi olmakla birlikte yasa ile belirlenen üst limitin doldurulamamış olması olduğuna göre ve Vekâlet
Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesi gereğince de Yönetmeliğin 5’inci ve 6’ncı maddelerine göre vekâlet ücreti ödenen ve limitini dolduramayanlara limit dışı vekâlet ücretinden ödeneceği düzenlendiğine göre, Yönetmeliğin 5’inci ve 6’ncı maddelerine göre ödemeyi hak etmeyen kişilere 7’nci maddeye göre ödemenin yapılamayacağı, dolayısıyla kendisine ödeme yapılmasını talep eden kişinin bir önceki yıl içinde yasayla belirlenmiş 6 aydan fazla çalışması gereken zorunlu bir süreye muhtaç olduğu, bu süre dolmadığı takdirde 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının b) bendi ve Yönetmeliğin 5’inci ve 6’ncı maddeleri gereğince ödeme yapılmadığı gibi Kanun Hükmünde Kararnamenin 14’üncü maddesinin 2’nci fıkrasının c)
bendi ve yönetmeliğin 7’nci maddesi gereğince de ödeme yapılamayacağı sonucuna varıldığı,
Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel
Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde
Kararnamenin (KHK)’nın,
6.1. “Davalardaki temsilin niteliği ve vekalet ücretine hükmedilmesi ve dağıtımı” başlıklı
14 üncü maddesinde, “(1) Tahkim usulüne tabi olanlar dahil adli ve idari davalar ile icra
dairelerinde idarelerin vekili sıfatıyla hukuk birimi amirleri, muhakemat müdürleri, hukuk müşavirleri ve avukatlar tarafından yapılan takip ve duruşmalar için, bu davaların idareler lehine neticelenmesi halinde, bunlar tarafından temsil ve takip edilen dava ve işlerde ilgili mevzuata göre hükmedilmesi gereken tutar üzerinden idareler lehine vekalet ücreti takdir edilir.
(2) İdareler lehine karara bağlanan ve tahsil olunan vekalet ücretleri, hukuk biriminin bağlı olduğu idarenin merkez teşkilatında bir emanet hesabında toplanarak idare hukuk biriminde fiilen görev yapan personele aşağıdaki usul ve sınırlar dahilinde ödenir.
a) Vekalet ücretinin; dava ve icra dosyasını takip eden hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü veya avukata %55’i, dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla, hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara %40’ı (…) eşit olarak ödenir.
b) Ödenecek vekalet ücretinin yıllık tutarı; hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü, avukatlar için (10.000) gösterge (…) rakamının, memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık brüt tutarının on iki katını geçemez.
c) Yapılacak dağıtım sonunda arta kalan tutar, hukuk biriminde görev yapan ve (b) bendindeki tutarları dolduramayan hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara ödenir. Bu dağıtım sonunda arta kalan tutar üçüncü bütçe yılı sonunda ilgili idarenin bütçesine gelir kaydedilir.
…”
6.2. “Yönetmelik” başlıklı 16 ncı maddesinde, “Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında hukuki uyuşmazlık değerlendirme komisyonunun çalışma usul ve esasları, avukatlık hizmeti satın alınmasıyla ilgili usul ve esaslar ile bunların takip ve denetimine ilişkin hususlar ve vekalet ücretlerinin dağıtımına dair usuller Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.”
7. 08/07/2012 tarihli 28347 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Vekalet Ücretlerinin
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin,
7.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 16 ncı maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin amacı; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ve özel kanunlar uyarınca 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk
Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 14 üncü maddesine göre ödenecek vekalet ücretlerinin dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
7.2. “Vekalet ücretinin bir hesapta toplanması” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(1) İdareler lehine karara bağlanan ve tahsil edilen vekalet ücretleri, dava ve icra takibini yapan hukuk biriminin bağlı olduğu idarenin merkez muhasebe birimi nezdinde açılan bir emanet hesabında toplanır.”
7.3. “Vekalet ücreti ödenecekler” başlıklı 5 inci maddesinde, , “(1) İdareleri adli ve idari yargıda, icra mercileri ve hakemler nezdinde vekil sıfatıyla temsile yetkili kılınanlardan aylık ücret ve tazminatları 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesine göre ödenenler dışındaki hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara bu Yönetmelik kapsamında vekalet ücreti ödenir.”
7.4. “Ödenecek vekalet ücretinin limiti ve dağıtım şekli” başlıklı 6 ncı maddesinde, “(1)
Emanet hesabında toplanan vekalet ücretleri, vekalet ücretinden yararlanacak kişilere yıllık tutarı; (10.000) gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu
bulunacak aylık brüt tutarın on iki katını geçmemek üzere, aşağıdaki şekilde dağıtılır:
a) Dava veya icra dosyasını takip eden hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü veya avukata %55’i, vekalet ücreti dağıtımının yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla, hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara %40’ı eşit olarak ödenir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
b) Davanın takibi ve sonuçlandırılmasında birbiri ardına veya birlikte hizmeti geçenlere (a)
bendine göre ayrılan hisseler bu kişilerin hizmet ve karara tesir derecesine göre hukuk birim amiri tarafından paylaştırılır.
c) Dağıtımı yapılmayan %5’lik kısım muhasebe birimince Hazineye gelir kaydedilir.”
7.5. “Limit dışı vekalet ücretinin dağıtımı” başlıklı 7 nci maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin
5 inci ve 6 ncı maddelerine göre vekalet ücreti ödenen ve limitini dolduramayan hukuk birim
amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara ödenecek tutarlar, mali yılı takip eden
Ocak ayı sonuna kadar tahakkuka bağlanmak suretiyle hukuk biriminin bağlı olduğu merkez muhasebe birimince emanet hesabındaki limit dışı vekalet ücretinden ödenir.”
7.6. “Tereddütlerin giderilmesi” başlıklı 9 uncu maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında doğacak tereddütlerin giderilmesine Maliye Bakanlığı yetkilidir.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, aynı dönemde atamaları yapılan ve birkaç gün arayla göreve başladığı Zonguldak VDB, Bursa VDB, Mersin VDB ve Malatya VDB’de görev yapan meslektaşlarına 2017 yılı limit fazlası vekalet ücretlerinin yatırıldığını, 659 sayılı
KHK’nın 14. maddesinin 2. Fıkrasının (c) bendinde, dağıtım sonrasında kalan limit fazlası vekalet ücretinin dağıtımının ise, vekalet ücretini almaya yetkili olup fiili olarak görev yapan kimselere yapılacağı hususunun düzenlendiğini, KHK hükmünün bu kadar açık olmasına rağmen, Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7.
maddesinin yanlış yorumlanmaya mahal verecek nitelikte olduğunu, söz konusu 7. maddede yer alan “… 5 inci ve 6 ncı maddelere göre vekalet ücreti ödenen …” ibaresinin lafzi olarak yorumlanması halinde, ilgili yıl içerisinde fiili olarak ödeme yapılan kimselere limit dışı vekalet ücreti ödeneceği şeklinde algılanabileceğini, söz konusu hükmün 659 sayılı KHK’nın 14.
Maddesinin 2. fıkrasında tanımlanan kişilere ödeme yapılması gerektiği şeklinde amaçsal olarak yorumlanmasının gerektiğini, aksi halde KHK ile öngörülmeyen bir şartın Yönetmelik ile öngörülmesi durumunun oluşacağı ve bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olacağını iddia ederek 2017 yılı limit fazlası vekalet ücretlerinin yeniden hesaplanarak dağıtım tutarının tespit edilmesini ve söz konusu tutarın tarafına ödenmesini talep etmektedir.
10. Başvuru konusuna ilişkin olarak ilgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, başvuranın başvuru konusunu talebi ile ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığına başvuruda bulunduğu, ancak ilgili idarece söz konusu talep hakkında zımnen ret işlemi tesis edildiği anlaşılmıştır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
11. 659 sayılı KHK ve Vekalet Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, idareler lehine karar verilen ve tahsil edilen vekalet ücretlerinin emanet bir hesapta toplanacağı, toplanan bu ücretlerin hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara dağıtılacağı, dağıtım yapılırken, dava veya icra dosyasını takip edene %55’inin ödeneceği, biriken vekalet ücretinin %40’ının ise, dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla, hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara eşit olarak ödeneceği, dolayısıyla yapılacak dağıtımda, vekalet ücretinin %55’lik kısmının asgari çalışma süresi şartı aranmadan dosyayı takip edene verileceği, %40’lık kısmının ise vekalet ücreti dağıtımının yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmış olmak şartıyla, hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara dağıtılacağı öngörülmekte, ancak dağıtımın bu safhasında, ilgili dağıtım yılı içerisinde asgari
6 ay fiilen çalışma şartı aranmaktadır.
12. Limit dışı vekalet ücretinin dağıtımının yapılabilmesi için öncelikle tahsil edilen vekalet ücretinin dağıtıma yetmemiş olması gerektiğini belirtmek gerekmektedir. 659 sayılı KHK’nın limit dışı vekalet ücreti hususunu düzenleyen 14 üncü maddesi hükmünün ikinci fıkrasının (c)
bendi metninde yer alan “…(b) bendindeki tutarları dolduramayan” ibaresi uyarınca söz konusu hükmünün (b) ve (a) bentlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, limit dışı vekalet ücreti dağıtımından faydalanabilmek için söz konusu hükmün (a)
bendi uyarınca, hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatın toplanan vekalet ücretinin %55’lik ve/veya %40’lık kısmından pay alınması gerektiği, ancak bu oranlarda dağıtıma rağmen anılan hükmün (b) bendinde öngörülen üst limitin doldurulamamış olması gerektiği anlaşılmaktadır. Bir başka deyişle, %55’lik ve/veya %40’lık kısmından pay almayan hukuk birimi amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukata anılan KHK hükmünün (c) bendi uyarınca limit fazlasından ödeme yapılmasının mümkün olmadığı görülmektedir.
13. Anayasanın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri öngörülmektedir. Esasen, Anayasanın söz konusu hükmü ve normlar hiyerarşisi kapsamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmaktadır. Bu itibarla, normlar hiyerarşisi uyarınca, idarenin düzenleyici işlemleri ile daha üst hukuk normlarına aykırı olmamak şartıyla daha ayrıntılı ve yönlendirici hükümler getirebileceği kuşkusuzdur.
14. Bu doğrultuda, 659 sayılı KHK’ nın 14 üncü maddesinin dayanağını oluşturduğu Vekalet
Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde de 659 sayılı KHK’ nın 14 üncü maddesinin (a) ve (b) bentleri paralelinde düzenleme yapıldığı görülmektedir. Anılan Yönetmeliğin limit dışı vekalet ücretinin dağıtımını düzenleyen 7 nci maddesinde ise, söz konusu Yönetmeliğin 5’inci ve 6’ncı maddelerine göre vekalet ücreti ödenen ve kanunen öngörülen üst limitini dolduramayan hukuk birim amiri, hukuk müşaviri, muhakemat müdürü ve avukatlara limit dışı vekalet ücreti ödeneceği hükmü düzenlenmektedir.
Bir başka deyişle, mevzuatta, limit dışı vekalet ücreti dağıtımının yapılabilmesi için sayılan kişilerin, dağıtılan vekalet ücretinin %55 ve/veya %40’lık kısmından pay almalarına rağmen kanunun öngördüğü üst limiti dolduramamış olmalarının gerektiği açıkça öngörülmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
15. Bu itibarla, gerek 659 sayılı KHK’da ve gerekse de dayanağını oluşturduğu Vekalet
Ücretlerinin Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte limit dışı vekalet ücreti ödenebilmesi için hak sahipliği ve kanunen öngörülen üst limit tutarının doldurulamamış olma şartlarının kümülatif olarak bir arada bulunması gerektiğinin öngörüldüğü, hak sahipliğinin ise söz konusu mevzuatın açık hükümleri uyarınca %55 ve/veya %40 oranında dağıtılan vekalet ücretinden yaralanmış olmak şeklinde anlaşılması gerektiğinden söz konusu Yönetmelik hükümlerinin KHK’da yer alan düzenleme ile aynı hususa ilişkin olduğu, bu Yönetmelik hükümleri ile 659 sayılı KHK hükmüne açıklık getirildiği ve uygulanmasının temininin amaçlandığı anlaşıldığından söz konusu Yönetmelik hükmünün KHK hükmüne aykırı olduğundan bahsedilemeyecektir.
16. Yukarıda anlatılan mevzuat hükümleri kapsamında, Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın limit dışı vekalet ücreti ödenebilmesinin kümülatif koşulları olan dosya takibi yapmak suretiyle dağıtılan vekalet ücretinin %55’lik ve/veya vekalet ücreti dağıtımının yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde fiilen görev yapmak suretiyle %40’lık kısımdan pay alınmış olması ve sözü edilen oranlarda vekalet ücreti payı alınmasına rağmen kanunun öngördüğü üst limit sınırını dolduramamış olmak şartlarını karşılamadığı anlaşıldığından, ilgili idarece başvurana limit dışı vekalet ücreti ödenmemesi yönünde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içinde gönderildiğinden ve başvuranın dilekçesi üzerine kısa sürede cevap verdiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettiği; ancak başvuru konusuyla ilgili olarak başvurana gerekçeli bir cevabın iletilmediği tespit edilmiş olup; bu suretle “şeffaflık, hesap verebilirlik, bilgi edinme hakkı ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
18. Ayrıca, idarece Kurumumuza sunulan belgelerin incelenmesinden başvuran ile birlikte
2017 yılında göreve başlayan 42 avukat olmasına rağmen dava veya icra dosyasını takip eden
dört avukata %55’lik paydan vekalet ücreti dağıtımı ve limit fazlası ödeme yapıldığı, ancak kalan 38 avukata ise takip edilen dosyada tahsilat yapamaması ve 6 aylık fiili çalışması bulunmaması nedeniyle limit fazlası ödemenin yapılamadığı, bu durumun da bir kişinin takip ettiği dava veya icra dosyasında düşük miktarda bir tahsilat yapsa bile tavan miktar üzerinden vekalet ücreti almasına yol açtığı ve bu durumun da hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabileceği tespit edilmiştir. Bu kapsamda idarenin iyi yönetim ilkelerinden olan hakkaniyet, şeffaflık ve eşitlik ilkeleri doğrultusunda benzeri durumların yaşanmamasını teminen gerekli tedbirleri alması gerektiği değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Gaziantep İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle; başvurunun REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.