|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı emeklilik talebi sonucunda, 2019 yılında emeklilere yapılan %6,49’luk zam oranının maaşına yansıtılmadığını ve bu nedenle maaşının yaklaşık 300 TL eksik ödendiğini iddia ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın aylığının hesaplanmasında herhangi bir hata olmadığını, 5510 sayılı kanun çerçevesinde karma bir sistemle hesaplama yapıldığını ve başvuranın aylık bağlama oranlarının doğru bir şekilde belirlendiğini açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, başvuranın iddialarının hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum oluşturmadığına karar vermiştir. Başvuranın emekli aylığının hesaplanmasında kullanılan yöntemlerin, farklı tarihlerdeki yasal düzenlemelere göre değişiklik gösterdiği, bu nedenle de hesaplamalarda farklılıkların ortaya çıkabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın emekli maaşının hesaplanmasında herhangi bir hata olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliğ edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu da belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/5851-S.21.9460
BAŞVURU NO : 2020/98375
KARAR TARİHİ : 12/04/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Yaşlılık aylığına 2019 yılı artışlarının yansıtılmadığı hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 12/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; “Sosyal Güvenlik Kurumuna 24/01/2020 tarihinde yapmış olduğu tahsis talebi üzerine bağlanan emekli maaşına 2019 yılında emekliler için getirilen& 6,49’luk zam oranın yansıtılmadığını bu sebeple maaaşının yaklaşık 300 TL eksik ödendiği kanaatinde olduğunu belirterek emeklilik başlangıç tarihinden bu güne kadar olan ödemelerin kontrol edilerek mağduriyetinin giderilmesini” talebiyle kurumumuza başvurmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin 18/01/2017 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Sigortalılığı 2008/Ekim (hariç) öncesi başlayıp, 2008/Ekim (dahil) sonrası tahsis talebinde bulunanların aylıkları 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 2 nci maddesi gereğince, gösterge sistemi, 4447 sayılı Kanunla getirilen sistem ve 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni sistemin birleşiminden oluşan karma sisteme göre hesaplandığı belirtilerek, gösterge sistemi, 4447 sayılı Kanunla getirilen sistemle yapılan değişiklik ve 5510 sayılı Kanunla getirilen sisteme ait hesaplama formülleri açıklanarak; bu hesaplanma yöntemleri kapsamında başvurana 01/02/2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığı, aylık bağlama oranının; gösterge sistemine göre %76,5, 4447 sayılı Kanunla getirilen sisteme göre % 69,5 ve 5510 sayılı Kanunla getirilen sisteme göre % 56 olarak tespit edildiği, Ocak/2021 tarihi itibariyle tarafına ödenen ek ödeme dahil 8.223,25 TL aylık hesabında herhangi bir hataya rastlanılmadığı belirtilmiştir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Kanunun “Gelir ve aylıkların düzeltilmesi, yükseltilmesi, alt sınırı, ödenmesi ve yoklama işlemleri” başlıklı 55inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu Kanuna göre bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuranın kendisine sosyal güvenlik kurumu tarafından 2020 yılında bağlanan emekli aylığının, 2019 yılında aylık bağlanmış olsaydı bağlanacak olan aylığa yapılması gereken %6.49’ luk aylık artışından yaklaşık 3.8 oranında eksik olduğu bu nedenle aylığının yeniden hesaplanması ve kendisine gerekli açıklamanın yapılması talebiyle Kurumumuza yaptığı başvurunun incelenmesi kapsamında Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından başvuranın aylık hesaplanmasına ilişkin olarak aylığının hesaplanmasında çalışmalarının dahil olduğu üç farklı aylık hesaplanmasına ilişkin sistemler açıklanarak buna göre aylık bağlama işlemlerinde hatta olmadığı belirtilmiştir.
8. Başvuranın sigortalı dosyası kapsamında yapılan incelemeden; başvuranın ilk defa 09.02.1987 tarihinde sigortalı olduğu, 2000 öncesi 2960 gün 200-2008 arası 3047 gün 2008 sonrası ise 4059 gün prim ödeme gün sayısı olduğu anlaşılmakta, dosyasının incelenmesinde başvuranın tahsis talep tarihinin 24.01.2020 olduğu görülmektedir
9. Bu doğrultuda öncelikle başvuranın sigortalılığı 2008/Ekim (hariç) öncesi başlayıp, 2008/Ekim (dahil)
sonra tahsis talebinde bulunanların aylıkları eski ve yeni sistemin birleşiminden oluşan karma sisteme göre bağlanması gerekmektedir. 506 sayılı Sosyal Sigortalar kanunun 25.08.1999 tarihli 4447 sayılı kanunla değiştirilen ve eklenen hükümleri ile 1978 yılından bu yana aylık hesabında uygulanmakta olan katsayı esasına dayalı gösterge sistemi kaldırılarak yerine, 01.01.2000 tarihinden itibaren sigortalının her takvim
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
yılındaki prime esas kazancının tahsis talep tarihine kadar güncellenmek suretiyle hesaplanan ortalama yıllık kazancının aylık bağlama oranı ile çarpılmak suretiyle aylığın belirlenmesi esasına dayalı sistem geliştirildiğini ve yeni aylık bağlama sisteminin 2000 yılı başı itibariyle yürürlüğe girmiştir.
10. Karma sistemine göre aylıkların hesabını ise üç aşamadan oluşmaktadır. 2000 öncesi aylıkların;
01.07.1978 tarihli aylıkların ortalama yıllık kazançları ile aylık bağlama oranlarının çarpımının 12’de biri
olarak belirlenmekte, 1978 yılında gösterge sistemine geçilmesi ile Aylıklar=Gösterge x Katsayı x Aylık bağlama oranı formülüne göre hesaplanmaya başlanmış, 2000 yılı itibariyle 4447 sayılı kanunla getirilen yeni aylık bağlama sisteminde aylık ortalama Yıllık kazanç x Aylık bağlama oranı /12 formülüne göre hesaplanarak, kısmi aylıkların birleştirilmesinin; hesaplanan yeni kısmi aylık ile talep yılı Ocak ayına güncellenen eski kısmi aylığın birleştirilmekte, 2008/Ekim aybaşı itibariyle yürürlüğe giren 5510 sayılı
Kanun gereğince getirilen sistemle ise 2008/Ekim (dahil) ve bundan sonra sigortalı olanların aylıkları, ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpılmasıyla hesaplanmakta, sigortalının kazançları, her yılın Aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranının (TÜFE) % 100’ü ile sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla gelişme hızının (GH) % 30’unun toplamına (1) tam sayısının ilave edilmesi sonucunda bulunan; güncelleme katsayısına göre güncellenmekte,
10.1. Her takvim yılına ait prime esas kazanç, kazancın ait olduğu takvim yılından sonra tahsis talep tarihine kadar geçen her takvim yılında, her yılın güncelleme katsayısı ile artırılarak güncellenmekte, bu şekilde güncellenen kazançlar toplamına tahsis talep ve bundan bir önceki takvim yılı kazancı da dahil edilmek suretiyle bulunan yıllık kazanç toplamı, 2008/Ekim ve sonrası dönemde geçen toplam prim ödeme gün sayısına bölünerek ortalama günlük kazanç (OGK) bulunmakta, ortalama günlük kazancın 30 katı alınarak, aylığın hesabına esas ortalama aylık kazanç (OAK) tespit edilmektedir. Başvuranın 24.01.2020 tarihinde tahsis talebinde bulunması nedeniyle yukarda özetlenene karma sistemine göre aylık bağlandığı anlaşılmaktadır.
11. Karma sisteme göre sigortalıların çalışmaları hizmetlerinin geçtiği dönemlerde gereçli olan aylık bağlama sistemlerinde belirlenen kurallar çerçevesinde tahsis talep yılı esas alınarak hesaplanmakta ve söz konusu aylıklar tahsis talep yılına ait yıllık gelişme hızı ve TÜFE verileri dikkatte alınarak güncellenmektedir. Bunula birlikte 5510 sayılı Kanunun 55. maddenin ikinci fıkrasında, 5510 sayılı
Yasa’ya göre bağlanacak gelir ve aylıkların, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirleneceği öngörülmüştür.
12. Buna göre başvuranın özel sektörde çalışan sigortalı olduğu, sigortalıya bağlanacak ayık miktarının belirlenmesinde sigortalının yaşı, prim gün sayısı, prime esas kazançlarının miktarı ile bu kazanç ve günlerin geçtiği dönemler ile birlikte sigortalının talepte bulunduğu yıla göre farklı tüfe, gelişme hızı ve aylık artışı belirlenmesi nedeniyle aynı prim gün sayısı ve prime esas kazanç miktarlarına göre farklı tahsis yılına göre hesaplanan aylıklar arasında farklılıklar oluşabilmektedir.
13. Nitekim Anayasa Mahkemesinin 05.02.2009 tarih 2005/30 Esas 2009/18 Karar sayılı ilamında yer alan
“yasa koyucu sigortalıların ödeyecekleri primlerin ve bağlanacak aylıkların hesabında esas alınan kurallar konusunda Anayasa’da belirtilen ilkelere ve sosyal sigorta gereklerine uygun olarak adil ölçüler içinde düzenleme yapmak yetkisine haiz olduğunu, farklı tarihlerde emekli olan sigortalıların emekli aylığı bağlama tarihlerinde yürürlükte bulunan farklı kurallara tabi olmaları nedeniyle aralarında eşitlik karşılaştırması yapılamaz” hükmü ile Yüksek Mahkeme kararında da belirtildiği gibi farklı tarihlerde farklı
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
hükümlere göre aylık bağlananlar sadece prim ödeme gün sayısının eşit olmasından yola çıkarak eşitlik karşılaştırması yapılamayacağını, eşitliğin; prim ödeme gün sayısı, yaş, ödenen prim tutarları, prim ödeme günlerinin geçtiği tarihler ve talep tarihinin aynı olması halinde olabileceğini söylemek mümkündür. Somut olay bakımından baktığımızda başvuranın kendi aylığının hesaplanmasında tahsis talep tarihi ile kendisine bağlanacak aylığın hesaplanmasına dahil edilecek parametrelerin özellikle güncelleme katsayısının değişmesiyle aylık hesabı değişebilmektedir.
14. Bu bakımdan başvurana bağlanan aylığın hesaplanmasının hatalı olup olmadığı noktasında başvuranın iddiası olan yaşlılık aylığına yapılan zammın eğer kendisi 2019 yılında emekli olsaydı alacağı aylığa yansıtılması ile ulaşılacak sonuç ile tahsis talep tarihi olan 24.01.2020 sonrasında, yasa gereği 2020 yılı verileriyle hesaplanan aylığının kıyaslanması sosyal güvenlik sistemi içerisinde niteliksel bir anlam ifade etmemektedir. Diğer bir ifadeyle sosyal güvenlik sistemimiz içerisinde yeni yıla geçildiğinde bir önceki yıl hesaplanan tutarın geçerliliği kalmamakta, 2020 yılında emekli aylığı yeni parametrelere göre yeniden hesaplanmakta, bu yüzden de 2020 Ocak ayında emekli aylıklarına yapılan zam, 2019 yılı için hesaplanan aylığa değil, 2020 yılı için yeniden hesaplanan ayık tutarına uygulanmaktadır. SGK tarafından ocak, şubat aylarında emeklilik için tahsise müracaat edenlere güncelleme rakamı yansıtılması Mart ayında yapılabilmektedir. 2019 yılına ait gelişme hızı 2020 yılında uygulanmak üzere TÜİK tarafından 28/02/2020 tarihinde açıklandığından, SGK bu süreyi beklemeden emeklilik müracaatında bulunanları mart ayına kadar bekletmek yerine 2019 yılı gelişme hızını sıfır olarak dikkate alıp emekli aylığını hesaplar ve emekli olacaklara ödeme yapar.
SGK daha sonra TÜİK tarafından gelişme hızı açıklanınca gelişme hızının yüzde otuzunu dikkate alarak yaşlılık aylığını yeniden hesaplar. Yapılan hesaplama sonucu aylık başlama tarihi 2020 yılı ocak ayı olan diğer bir ifadeyle, 2020 yılında emeklilik müracaatında bulunan emeklilere ocak maaşı şubat ayında bağlandığı için mart ayında şubat ayı farkı ödenir. Emekli maaşı hesaplamasında GH belli olmadığı için hesaplamada 1,1184 kullanılmıştır. 28/02/2020 tarihinde GH belirlendiği için 1,1211 olarak güncelleme yapılarak, yeniden emekli maaşı hesaplanmış bunun farkı da başvurana ödenmiştir.
15. Sonuç olarak farklı yıllarda yaşlılık aylığına esas parametrelerin farklılık göstermesi, nedeniyle ayık artışlarının farklılık gösterdiği bu bakımdan başvuranın emekli aylığının hesaplanmasında hata olmadığı anlaşıldığından yapılan aylık bağlama işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, Sosyal Güvenlik Kurumunun başvuranla ilgili işlemlerinde
‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Rize İş Mahkmelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr