|
ÖZET: Başvuran, 25 Mayıs 2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olarak korsan muamelesi görmeden servis taşımacılığı yapabilme talebinde bulunmuştur. 2014 yılında vergi dairesi ve İstanbul Ticaret Odası’na kaydını yaptırarak taşımacılık faaliyetine başlayan başvuran, 2015’te aldığı servis minibüsü ile bu tarihten sonraki araçların kapsam dışı bırakıldığını belirtmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından getirilen plaka tahdidi uygulamasının adaletsiz olduğunu ve bu durumun kendisini korsan taşımacı konumuna düşürdüğünü ifade etmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, başvurunun 25 Mayıs 2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olma şartını taşımadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. İdare, mevcut taşımacılar için belirlenen süreler ve şartlar çerçevesinde başvuruların değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Başvuranın, 25 Mayıs 2015 tarihinden önce adına kayıtlı bir servis aracı bulunmadığı için mevcut taşımacı statüsünden yararlanamayacağı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat ve idarenin uygulamaları doğrultusunda hukuka uygun bulunarak reddedilmiştir. İdare, başvuranın durumunu değerlendirirken, mevzuatın belirlediği çerçevede hareket ettiğini ve kamu yararını gözettiğini ifade etmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/260-S.21.431
BAŞVURU NO : 2020/53778
KARAR TARİHİ : 06/01/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin 25/05/2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olarak korsan muamelesi görmeden servis taşımacılığı faaliyetine izin verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/05/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan şikayetçi, 2014 yılında ilgili vergi dairesine ve
İstanbul Ticaret Odası’na kayıt olup panelvan araç satın aldığını ve yük taşımacılığı yapmaya başladığını, ardından aracı sattığını ve Kasım 2015 tarihinde servis minibüsü aldığını, vergi dairesinde ve oda kaydında faaliyet konusunun personel ve öğrenci taşımacılığı olduğunu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından Haziran 2019 tarihinde servislere plaka tahdidi getirildiğini, ancak 25/05/2015 tarihinden sonraki araçların kapsam dışı bırakıldığını, anılan tarihin esas alınmasının bir gerekçesi olmadığını, söz konusu uygulamadan bazı kişilere rant sağlandığını, kendisinin korsan taşımacı durumuna düşürüldüğünü, aracın bağlanması, ceza yazılması endişesiyle çalışamadığını, aktif bir vergi mükellefi olarak Maliye’ye ve SGK’ya borçlanmaya devam ettiğini, CİMER üzerinden yapılan şikayete Belediye tarafından Ulaşım
Koordinasyon Merkezi’nin (UKOME) toplanıp karar vereceğinin söylendiğini, ancak aylardır
UKOME’nin toplanmadığını, kendiyle aynı durumda olan çok sayıda kişi olduğunu iddia ederek söz konusu uygulamanın bütün araçları kapsamasını ve 25/05/2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olarak korsan muamelesi görmeden çalışmasının sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
alacak olan tüm taşımacıların ilgili Meclis kararı ile belirlenen ücreti ödemeleri gerektiği, bununla ilgili tek istisnanın Yönergenin Geçici 1 inci maddesinde düzenlenen “mevcut taşımacı” statüsündekiler için kabul edildiği, bu istisnanın da bir defaya mahsus olmak kaydıyla ve belli bir süreler ile sınırlandırıldığı, yine UKOME tarafından alınan muhtelif kararlarla mevcut taşımacılar için ilave başvuru sürelerinin belirlendiği, 2.6. 18/3/2019 tarih ve 2019/4-EK.2 sayılı UKOME kararıyla; “Mevcut Taşımacı kapsamına girmek isteyen kişilere 31.03.2019’a kadar (ilave süre) başvuru süresi verilmesine” karar verildiği, bu kapsamda yapılan başvuruların incelenerek sonuçlandırıldığı, 11/6/2019 tarihli ve 2019/6-1 sayılı UKOME kararı ile ise; “a) İşbu UKOME kararından önce İBB’den servis taşımacılığı kartı almış ve mevcut taşımacı hakkına sahip kişilerin araçlarının 34 LAA 001 — 34 IZZ 999 aralığındaki plakalar itibariyle ulaşım projeksiyonu çerçevesinde Tahditli Plaka Kapsamında kullanılmak üzere değerlendirilmesi, b) Servis sayıları ile ilgili olarak oluşacak yeni ihtiyaçların ilgili servis ve ticaret oda temsilcilerinin de bulunacağı bir komisyon marifetiyle belirlenecek rapor doğrultusunda ve ilgili mevzuata göre artırım yapılması, c) İlgi (b (18.03.2019 tarih ve 2019/4-6 sayılı (bu yazıda ilgi (g)) UKOME kararı)) UKOME
Kararında yer alan Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi ve Servis Taşımacılığı Kartı haklarının ilgili plakaya devredilmesi ve süresiz hale getirilmesi” hükümlerinin kabul edildiği, 2.7. 11/6/2019 tarihli ve 2019/6-1 sayılı UKOME kararı ile servis taşımacılığı kartı/plakası verilmesi için yeni bir başvuru yolu açılmadığı, 11/2/2016 ve 2/3/2017 tarihli UKOME kararı kabul edilen Yönergenin genel hükümleri çerçevesinde ücreti karşılığında ve yine
Yönergenin Geçici 1 inci maddesi kapsamında ücretsiz olarak düzenlenen servis taşımacılığı kartlarındaki hakların plakaya devri ve öğrenci ve servis taşımacılığında plaka tahdidi uygulamasına geçilmesi usulünün kabul edildiği, 2.8. Servis taşımacılığı hususunda yeni bir düzenleme yapılmasının ise ilk defa 25/5/2015 tarihinde gündeme geldiği, 11/2/2016 ve 2/3/2017 tarihli UKOME kararlarıyla kabul edilen
Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi ile ilgili çalışmaların da bu tarihten itibaren başladığı, bu aradaki süreçte yine o dönem itibariyle yürürlükte olan mevzuat çerçevesinde uygulama yapılmasına devam edildiği, bu arada alınan 19/8/2015 tarihli ve 2015/5-11 sayılı
UKOME kararında “Basında 25.05.2015 günü “İstanbul’da servis araçlarına plaka tahdidi gelecek” şeklinde haberlerin çıkmış olması dikkate alınarak, muhtemel bir düzenlemede
25.05.2015 tarihi öncesi ve bu tarih dâhil sonrası için ayrı ayrı şartlar belirlenebileceğinden,
okul ve personel servisleri için 25.05.2015 tarihi dâhil bu tarihten sonra ilk defa talepte bulunanlara müktesep hak oluşturmamak kaydıyla Servis Araçları Yönergesi’ne göre istenilen güzergâh için “yeni geçici/süreli güzergâh izin belgesi” tanzimine, 25.05.2015 tarihinden önce okul ve personel servisleri için güzergâh izin belgesi olanlardan talepte bulunanlara ise, yine müktesep hak oluşturmamak kaydıyla Servis Araçları Yönergesi’ne göre istenilen güzergâh için
“yenilenen geçici/süreli güzergâh kullanım izin belgesi” tanzimine karar verilmiştir”.
ifadelerine yer verildiği, bu kararla 25/05/2015 tarihinden sonra o günkü mevzuat esas alınarak servis taşımacılığına ilişkin olarak verilen izin belgelerinin, belge sahiplerine, sonraki tarihlerde yapılacak düzenlemeler için müktesep hak oluşturmayacağının açıkça belirtildiği, 2.9. Başvuru sahibinin Belediyeye ibraz ettiği 23/1/2020 tarihli dilekçede; “servis taşımacılığı yapmak üzere 2014 yılı içerisinde vergi dairesine ve ilgili odaya kayıt yaptırdığını, 10.11.2015 tarihinde yine aynı amaçla servis aracı satın aldığını, servis taşımacılığı işi ararken yapılan yeni düzenlemelerin yürürlüğe girmesi nedeniyle güzergâh kullanım izin belgesi almak için başvuruda bulunamadığını” belirterek, “2014 Yılından itibaren oda ve vergi kaydının başlamış olması hususlarına istinaden servis taşımacılığı yapabilmesi hususunda gereğinin yapılmasını” talep ettiği, dilekçe üzerine yapılan incelemede; dilekçenin 18/3/2019 tarihli ve 2019/4-EK.2 sayılı UKOME kararıyla belirlenen 31/03/2019 tarihinden sonraki bir tarihte yapılmış olması nedeniyle talebin olumsuz olarak değerlendirildiği, bu kapsamdaki başvurulara, irtibat numarası olarak verilen telefona gönderilen kısa mesajla cevap verildiği, ancak kayıtlarda yapılan incelemede, bahsi geçen başvuruya sehven cevap verilmediğinin görüldüğü, 2.10. ‘ın 27/01/2020 tarihli başvurusu, her ne kadar 18/3/2019 tarihli ve 2019/4-EK.2 sayılı UKOME kararıyla verilen süre sonrasında yapıldığı gerekçesiyle esasa ilişkin inceleme yapılmaksızın olumsuz olarak değerlendirilmişse de; süresi içerisinde dahi yapılmış olsaydı yine olumsuz olarak değerlendirilmesi gerektiği, zira başvuru sahibinin Yönergenin Geçici 1 inci maddesi hükmü ile düzenlenen 25.05.2015 tarihi itibariyle adına kayıtlı servis aracı niteliğinde (Umum Servis Aracı: Karayolları Trafik
Kanununun 3. maddesinde tanımlanan ve İstanbul İl sınırları dâhilinde UKOME Kararı ile belirlenen güzergâhlarda sözleşme mukabilinde kamusal taşımacılık hizmeti veren, şoförü dâhil en az on oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş motorlu taşıtı)
bir aracın bulunması şartını taşımıyor olması nedeniyle olumsuz olarak değerlendirilmesi gerektiği, 2.11. 11/6/2019 tarihli ve 2019/6-1 sayılı UKOME kararı ile tahdit uygulamasına geçilmiş olmasına rağmen bu karar ile yeni başvuru yolu açılmadığından önceki UKOME ve Meclis kararlarına istinaden ücretli veya ücretsiz olarak verilen servis taşımacılığı kartları esas alındığından, başvurunun değerlendirilmesinde bu kararın uygulanmasının mümkün olmadığı, 2.12. Son olarak 20/8/2020 tarihli ve 2020/4-7.A sayılı UKOME kararıyla ise “25.05.2015 tarihinde adına kayıtlı servis aracı, 25.05.2015-25.06.2015 tarihleri arasında ilgili esnaf odasına kaydı (faaliyet alanı öğrenci/yolcu/servis/şehir içi yolcu taşımacılığı ibareleri bulunmak zorundadır) bulunan gerçek ve tüzel kişilere servis plaka hakkı verilmesi, bu kapsamdaki başvuruların 02/11/2020 tarihine kadar E-Tuhim Ulaşım Ruhsat Sistemi üzerinden yapılması”nın kabul edildiği, bu kararla, önceki başvuru sürelerinde çeşitli sebeplerle başvuruda bulunamayanlar için ilave başvuru süresi tanınmış olmakla birlikte, başvuru kriterlerinde değişiklik yapılmadığı, adına kayıtlı servis aracı bulunması şartında yine “25/05/2015” tarihinin esas alındığı, başvuru sahibi ’ın son olarak 20/8/2020 tarihli ve 2020/4-7.A sayılı UKOME kararı çerçevesinde 29/09/2020 tarihinde
562324 takip numarası ile kurumsal internet sitesi üzerinden online olarak başvuruda
bulunduğu, başvuruda ibraz ettiği trafik tescil belgesinden, 25/05/2015 tarihinde adına kayıtlı olan aracın kamyonet niteliğinde (yük taşımacılığında kullanılabilecek nitelikte)
olduğunun görülmesi, dolayısıyla belirtilen tarihte başvuru sahibi adına yolcu taşımacılığında kullanılabilecek servis aracı niteliğinde bir aracın kayıtlı olmaması nedeniyle başvurunun olumlu olarak sonuçlandırılmadığı, 2.13. Sonuç olarak; başvuru sahibinin “25/05/2015 tarihi itibariyle adına kayıtlı yolcu taşımacılığında kullanılabilecek bir araç olması” şartını taşımıyor olması nedeniyle Yönerge ve
UKOME kararları çerçevesinde yapılacak işlem bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 5.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”; (p) bendinde; “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.”, 5.2. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, 6. 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun, 6.1. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde; “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”, 6.2. “Meclisin görev ve yetkileri” balıklı 18 inci maddesinde, “Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: …. f) Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.” 7. 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun “Ücrete tabi işler” başlıklı 97 inci maddesinde, “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.”, 8. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Araçların tescil edildikleri amacın dışında kullanılması” başlıklı Ek 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; “(Ek fıkra: 31/5/2012-6321/3 md.) İlgili belediyeden izin veya ruhsat almaksızın, belediye sınırları dâhilinde ticari amaçlı yolcu taşıyan kişiye, bağlı bulunduğu durak, işyeri ve işletmelerin sorumlularına birinci fıkrada gösterilen idari para cezası üç kat olarak, fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tekerrürü halinde ise beş kat olarak uygulanır. Ayrıca, araç her defasında altmış gün süre ile trafikten men edilir.”, 9. 10/07/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununun “Yetki belgesi alma zorunluluğu ve taşıma hizmeti” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur.”, “İdari para cezaları” başlıklı 26 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “5 inci maddesine göre yetki belgesi almadan veya yetki belgesi aldığı halde yetki belgesi kapsamına uygun olmayan faaliyetlerde bulunanlara bin Türk Lirası, yetki belgesi olduğu halde taşıtını yetki belgesine 8 /
15 kaydettirmeden kullananlara beş yüz Türk Lirası idari para cezası verilir ve aynı kabahat
için 48 saat geçmeden ikinci bir ceza verilmez.”, 10. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin (UKOME) 05/04/2007 tarihli ve 2007/4-2 sayılı kararıyla kabul edilen Servis Araçları
Yönergesinin, 10.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu yönerge İBB sınırları içinde yolcu taşıma izni verilen servis araçlarının hangi koşullar altında ve ne şekilde çalışacaklarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kuruluşlar/şahıslar arasındaki ilişkileri, uygulamayı yürütecek ve denetleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.”, 10.2. “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinin (k) bendinde; “Güzergâh Kullanım İzin
Belgesi: Servis Araçlarının çalışacakları güzergâhı belirten Toplu Ulaşım Hizmetleri
Müdürlüğü’nce verilen belgeyi…ifade eder.”, 10.3. “Güzergâh Kullanım İzin Belgesi Genel Şartlar” başlıklı 10 uncu maddesinin (ğ)
bendinde; “Güzergâh Kullanım İzin Belgesi, sözleşme ve isim listesi ile birlikte geçerlidir.” düzenlemesine, (h) bendinde; “İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen
Güzergâh Kullanım İzin Belgesinin amacı dışında kullanımının tespiti halinde; UKOME kararları ile belirtilen hükümler doğrultusunda yaptırımlar uygulanarak belge iptal edilir ve ilgili taşımacıya 6 9 / 15 ay süre ile bu tür belge düzenlenmez.”, 10.4. “Servis Aracı İşletiminde Uyulacak Esaslar” başlıklı 14 üncü maddesinde; “C)
Turizm Servis Aracı İşletiminin Yerine Getirilmesi Sırasında Uyulacak Esaslar;…j) Faaliyet esnasında Denetim Birimleri; Turizm Servis Aracı Güzergâh Kullanım İzin Belgesini, Tur, Turizm Firması veya Seyahat Acentaları ile yapılan sözleşmelerini, Tur, Turizm Firması veya
Seyahat Acentaları tarafından onaylı grup yolcu isim listesini kontrol etmek istediklerinde ilgili belgeler birlikte ibraz edilecektir.”, 10.5. “Uygulanacak Yaptırımlar” başlıklı 29 uncu maddesinin a bendinde; “Bu yönerge hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında düzenlenecek zabıt tutanak ve raporlar doğrultusunda Servis Taşımacılığı Yaptırım Cetvelinde belirtilen hükümler uygulanır.”, g bendinde; “Servis Taşımacılığı Yaptırım Cetveli, taşımacılık esnasında yönergede belirlenen kurallara uymayanlara uygulanacak yaptırımı gösteren cetveldir.”, 11. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin (UKOME) 11/2/2016 tarihli ve 2016/2-8 sayılı kararı ile kabul edilen ve 2/3/2017 tarihli ve 2017/2-6 sayılı UKOME kararı ile revize edilen Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı
Yönergesinin, 11.1. “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Bu yönergenin uygulanmasında; …
m) Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi: Öğrenci veya personel servis taşıtlarıyla servis hizmeti vermek isteyen gerçek ve tüzel kişilere; çalışma usul ve esasları, yeterlilik kriterleri çerçevesinde çalışma izni veren, 10 yıl süreli, TUHİM’ce düzenlenen belgeyi, n) Servis Taşımacılığı Kartı: Servis Taşımacılığı Yetki Belgesine sahip kişilerin yetki belgesi süresi ve kapsamında sahip oldukları taşımacılık iznini gösterir, her bir taşımacılık izni için ayrı düzenlenen, en fazla 10 yıl süreli, TUHİM’ce düzenlenen belgeyi, o) Güzergâh Kullanım İzin Belgesi: Taşıtın güzergâh ve şoför bilgileri, taşımacılık türünü, Servis Taşımacılığı Kartı bitiş ve başlangıç tarihini gösteren en fazla bir yıllık TUHİM’ce düzenlenen belgeyi … ifade eder.” 11.2. “Genel Esaslar” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Servis Taşımacılığı
Yetki Belgesi Genel Esasları; a) Kapsam içerisindeki servis taşımacılığı İBB TUHİM tarafından verilen Servis Taşımacılığı
Yetki Belgesiyle yapılacaktır.
….
c) Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi, Servis Taşımacılığı Kartı ve Güzergâh Kullanım İzin
Belgesine sahip olmayan gerçek veya tüzel kişiler hiçbir şekilde öğrenci ve personel servis taşımacılığı hizmeti veremeyeceklerdir.” 11.3. “Uygulama Usul ve Esasları” başlıklı 6 ıncı maddesinin birinci fıkrasında, “Servis
Taşımacılığı Yetki Belgesinin Verilme Esasları; a) Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığına 26.05.2015 tarihinden itibaren taşımacılığa ilk kez giren ile yönergenin yürürlük tarihi itibari ile müracaat edecek kişiler Yeni Taşımacı olarak kabul edilecektir. (Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Yeni Geçici/Süreli Güzergâh İzin
Belgesi alanlar bu kategoride değerlendirilecektir.)
b) Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi alacak tüzel kişilikler faaliyet alanı ile ilgili ticaret sicilinde Öğrenci/Yolcu/Servis/Sehir İçi Yolcu Taşımacılığı ibarelerinden biri yer alan firmalardan oluşacaktır.”, 11.4. Geçici 1 inci maddesinde, “(1) Aşağıda belirtilen (a) veya (b) veya (c) maddesindeki hususlara uyan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.
a) 25.05.2015 tarihinde geçerli Güzergâh Kullanım İzin Belgesi ile öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapanlar, TUHİM’e 25.05.2015 tarihi öncesinde https://etuhim.ibb.gov.tr/adresinden online başvuru yapmasına rağmen 25.05.2015 tarihinden sonra
Güzergâh Kullanım İzin Belgesi alarak öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapmaya hak kazanan ve Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden Yenilenen Geçici/Süreli Güzergâh İzin
Belgesi alan gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.
b) Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dâhil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtının/taşıtlarının 25 Mayıs 2015 tarihinde adına kayıtlı (taşıt değişikliği yapılmamış) olduğunu gösteren Motorlu Araç Trafik ve Araç Tescil Belgesini (periyodik muayene belgesi/Tescil Belgesindeki tarihiyle kontrol edilecektir) İbraz eden gerçek ve tüzel kişiler mevcut taşımacı olarak kabul edilecektir.
c) Müracaat tarihi itibariyle 25.05.2015 tarihi öncesine ait ilgili oda faaliyet belgesine sahip (25.05.2015 tarihinde servis taşıtı ve vergi kaydı olmasına rağmen ilgili esnaf odası kaydını 25.05.2015 ile 25.06.2015 tarihleri arasında tamamlayabilmiş olanlar dâhil) olan ve ibraz etmiş olduğu taşıtını/taşıtlarını 25 Mayıs 2015 tarihinden sonra herhangi bir sebeple değiştirmiş olan kişilerden; 25 Mayıs 2015 tarihindeki adına kayıtlı taşıtlarının plaka, motor ve şasi numarasını da içeren detaylı bilgileri ve sayılarını Trafik Tescil Şube
Müdürlüğünün imzalı yazısıyla ibraz eden kişiler, 25 Mayıs 2015 tarihindeki taşıtının/taşıtlarının sayısı kadarı mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilecek olup ilave edilmiş olan her taşıt yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir.
ç) Müracaat tarihi itibariyle ibraz edilen Gerçek ve Tüzel Kişilere ait taşıtlara daha önce mevcut taşımacı kapsamında Servis Taşımacılığı Kartı düzenlenmişse tekrar Servis Taşımacılığı Kartı düzenlenmeyecektir.
(5) Mevcut Taşımacı sahip olduğu haklara ait Servis Taşımacılığı Kartını almak için işbu yönerge yürürlüğe girdikten sonra 1 (bir) sene içinde başvurmadığı takdirde ilgili hakka ait mevcut Servis Taşımacılığı Kartı hakkı iptal olunur. (Mevcut Taşımacılara müracaat süresi ile ilgili 2017/4-7, 2017/8-6 ve 2018/2-4, 2019/1-7.Ç, 2019/4-Ek2 sayılı UKOME Kararları ile ilave süreler eklenmiştir).
(6) Mevcut Taşımacı sınıflandırması işbu yönerge yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sadece 1 (bir) defaya mahsus kullanılacaktır. 2. defa yapılacak tüm başvurular yeni taşımacı kapsamında değerlendirilecektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. 2014 yılında ilgili vergi dairesi ve İstanbul Ticaret Odası kayıtlarında faaliyet konusu personel ve öğrenci taşımacılığı olmasına rağmen Kasım 2015 tarihinde aldığı servis minibüsü ile 25/05/2015 tarihinden sonraki araçların servis taşımacılığı yapmasına izin verilmediği için kapsam dışı bırakılan şikâyetçi, 25/05/2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olarak korsan muamelesi görmeden çalışmasının sağlanmasını talep etmektedir.
14. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ile taşımada düzenin sağlanabilmesi için yetki belgesi sistemi getirilmiştir. Taşımacılık faaliyetlerinin yetki belgesi alınmadan yapılması
Kanunun 5 inci maddesi ile yasaklanmıştır. Bu kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan Karayolu
Taşıma Yönetmeliği hükümlerine göre, taşımanın kapsam ve niteliğine uygun yetki belgesiyle yapılması gerekmektedir. Örneğin Belediye sınırlarının dışına/dışından yapılacak taşımalar,
4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği hükümlerine göre,
taşımanın kapsam ve niteliğine uygun yetki belgesiyle yapılabilmektedir. Belediye sınırları içerisinde bulunan yerleşim yerleri ile şehir merkezi arasında yapılan toplu taşımalar ise 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi hükümlerine göre yapılabilmektedir. 5216 sayılı Büyükşehir
Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin Büyükşehir Belediyesinin sorumluluğunda olduğu ve trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından kullanılacağı hükme bağlanmıştır.
15. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununa istinaden İstanbul il sınırları dâhilinde yolcu taşımacılığı yapan araçlar için güzergâh kullanım izin belgesi alınması zorunluluğu bulunmaktadır. Servis taşımacılığı usul ve esasları ile öğrenci ve personel taşımacılığına ilişkin özel esasları düzenleyen “Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesi”nde her bir servis taşımacılığı türü kendi niteliğine göre tanımlanmış ve yine her taşımacılık türü için ayrı bir izin belgesi verilmesi gerektiği hususuna yer verilmiştir. Bu çerçevede yeterlilikleri sağlayan taşımacılara Servis Taşımacılığı Yetki Belgesi, Servis Taşımacılığı Kartı, Güzergâh Kullanım
İzin Belgesi ve Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi verilmesi öngörülmüştür. Yönerge
Yaptırım Cetveli ile de usule aykırı taşımacılık yapanlar hakkında uygulanacak yaptırımların belirlendiği, ayrıca 2918 sayılı Kanun Ek 2/3 üncü maddesi ile Belediyeden izin almaksızın yolcu taşımacılığı yapanlar hakkında cezai işlem uygulandığı anlaşılmaktadır.
16. Uygulamaya bakıldığında, 5216 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 23/07/2004 tarihinden itibaren UKOME kararları çerçevesinde İstanbul ili sınırları dâhilinde yapılan tüm yolcu taşıma faaliyetleri için taşımacılığın türüne göre izin belgesi düzenlendiği, bu kapsamda servis taşımacılığı faaliyetleri için en fazla bir yıl süre ile geçerli Güzergâh Kullanım İzin Belgesi verildiği, bu uygulamanın 2016 yılına kadar devam ettiği, 2015 ve 2016 yıllarında öğrenci ve servis taşımacılığı konusunun yeniden değerlendirildiği ve 11/2/2016 tarihli ve 2016/2-8 sayılı
UKOME kararı ile Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinin kabul edildiği, bu
Yönergenin 2/3/2017 tarihli ve 2017/2-6 sayılı UKOME kararı ile revize edildiği, halen bu karar ile kabul edilen Yönergenin yürürlükte olduğu, bu Yönergeye göre öğrenci ve personel servis taşımacılığı yapmak isteyenlerin Belediyeden/Müdürlükten öncelikli olarak “Servis
Taşımacılığı Yetki Belgesi” ve “Servis Taşımacılığı Kartı” almaları gerektiği, bu belgelere sahip taşımacıların yapacakları her bir taşımacılık faaliyeti için “Güzergâh Kullanım İzin
Belgesi” almaları gerektiği idarenin gönderdiği belgelerden anlaşılmaktadır.
17. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
“belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
(Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E. 2017/129, K. 2018/6 sayılı Kararı)
18. Uyuşmazlık, 25/5/2015 tarihinden sonra servis taşımacılığı yapabilmek amacıyla araç satın alan şikâyetçinin bu tarih öncesinde adına kayıtlı servis aracı olmaması nedeniyle servis taşımacılığı faaliyeti yapamadığı iddiasından doğmaktadır.
19. Dosya kapsamında yapılan incelemede, şikâyete konu uyuşmazlığın dayanağı olan
Öğrenci ve Personel Servis Taşımacılığı Yönergesinin Geçici 1 inci maddesinde düzenlenen “mevcut taşımacı” statüsündekiler için istisna hükmüne yer verildiği, bu kuralın bir defaya mahsus olmak kaydıyla belli bir süreler içinde başvurulması şartına bağlı kılınarak sınırlandırıldığı, daha sonra UKOME tarafından alınan kararlarla mevcut taşımacı statüsündekiler için ilave başvuru sürelerinin belirlendiği, şikâyetinin
İstanbul Ticaret Odası’ndan aldığı 19/12/2014 tarihli Faaliyet Belgesi’nde faaliyet konusunun “Şehir içi, banliyö ve kırsal alanlarda kara yolu ile personel, öğrenci vb. grup taşımacılığı (şehir içi personel ve okul servisleri vb.)” olarak belirtildiği, ancak 25/5/2015 tarihinde adına kayıtlı aracın servis taşıtı niteliğinde olmadığı gerekçesiyle mevcut taşımacı statüsünden yararlandırılmadığı görülmüştür.
20. 25/8/2017 tarihli UKOME Kararı ile 25/5/2015 tarihinde adına kayıtlı servis taşıtı olması ve oda kaydı bulunması şartıyla servis taşımacılığı yapılabilmesine izin verildiği; 23/11/2017 tarihli UKOME Kararı ile mücbir sebeplerle müracaat edemeyen kişilere mevcut taşımacı kapsamında değerlendirilebilmeleri için 2/3/2018 tarihine kadar başvuru hakkının tanındığı; 30/1/2019 tarihli UKOME Kararı ile mevcut taşımacı kapsamına girmek isteyen kişilere 31/6/2019 tarihine kadar başvuru süresi verilmesi hususunun kararlaştırıldığı; 18/3/2019 tarihli
UKOME Kararı ile mevcut taşımacı kapsamına girmek isteyen kişilere 31/3/2019 tarihine kadar başvuru süresi verilmesi hususunun kararlaştırıldığı (Başvuru tarihini üç ay geriye çeken bu karar daha sonra Mahkeme Kararı ile iptal edilmiştir.); 11/6/2019 tarihli UKOME Kararı ile ilgili UKOME Kararından önce İBB’den Servis Taşımacılığı Kartı almış ve Mevcut Taşımacı
Hakkına sahip kişilerin araçları için tahditli plaka uygulamasına geçildiği, 20/8/2020 tarihli
UKOME Toplantısında, 25/5/2015 ve tahdit kararının alındığı 11/6/2019 tarihleri arasındaki bir tarihte üzerine kayıtlı servis aracı olan, aynı dönemde ilgili oda faaliyet belgesi bulunan ve halihazırda servis plaka hakkı olmayan kişilere İBB Meclisinin belirlediği bedel üzerinden en fazla 1 adet servis plaka hakkı verilmesi teklif edilmişse de teklif edilen maddenin UKOME
Kararı ile reddedildiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla ilgili UKOME Kararları incelendiğinde, 25/5/2015 tarihinden önce adına kayıtlı servis aracı olmayan kişilere yeni bir hak tanıyan düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
21. İlgili idare tarafından şikâyetçinin farklı tarihlerdeki başvurularından biri usulden diğeri ise esastan incelenerek reddedilmiştir. 23/1/2020 tarihli dilekçe açısından talebin reddine gerekçe olan husus, dilekçenin 18/3/2019 tarihli ve 2019/4-EK.2 sayılı UKOME kararıyla belirlenen 31/03/2019 tarihinden sonraki bir tarihte yapılmış olması olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca şikâyetçinin bu başvurusunun UKOME kararıyla belirlenen süre içerisinde yapılmış olsa dahi Yönergenin Geçici 1 inci maddesi hükmü ile düzenlenen 25/05/2015 tarihi itibariyle adına kayıtlı servis aracı niteliğinde bir aracın bulunması şartını taşımıyor olması nedeniyle olumsuz olarak değerlendirilmesi gerektiği idare tarafından belirtilmiştir. Şikayetçinin 20/8/2020 tarihli ve 2020/4-7.A sayılı UKOME kararı kapsamında 29/09/2020 tarihinde kurumsal internet sitesi üzerinden online olarak yaptığı başvuru hakkında ise başvuruda ibraz ettiği trafik tescil belgesinden 25/05/2015 tarihinde adına kayıtlı olan aracın kamyonet niteliğinde (yük taşımacılığında kullanılabilecek nitelikte) olduğunun görülmesi, dolayısıyla belirtilen tarihte başvuru sahibi adına yolcu taşımacılığında kullanılabilecek servis aracı niteliğinde bir aracın kayıtlı olmaması nedeniyle başvurunun reddedildiği ifade edilmiştir.
22. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; trafik düzenini ve güvenliğini sağlamak için belediye sınırları içerisinde ticari amaçla çalıştırılacak taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu araçların çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmenin, bunlara ilişkin planlama ve koordinasyon yapmanın, güzergah belirlemenin, sayısını tespit etmenin, izin ve çalışma ruhsatı vermenin yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre ilgili idarelere yüklenen bir görev ve yetki olduğu, İdarenin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olması koşuluyla servis taşımacılığına ilişkin şartlarda değişiklik yapabileceği, somut olay kapsamında da müteaddit defa bu konuda yetki sahibi olan UKOME tarafından ilgili Yönergede değişiklik yaparak somut kriterler belirlendiği, UKOME Kararları ile belirlenen başvuru süreleri içinde 25/05/2015 tarihinde adına kayıtlı servis aracı olan kişilerin servis taşımacılığı yapılabilmesine izin verilmesi işleminde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı bir durum tespit edilemediğinden şikayetçinin servis taşımacılığı faaliyetini icra etme talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediğinden
‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine; diğer taraftan şikâyetçinin 23/1/2020 tarihli dilekçesine İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından sehven cevap verilmediği belirtildiğinden 23/1/2020 tarihli başvuru yönünden ilgili idarenin ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden İdareye bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 12/11/2020 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın 25/05/2015 tarihinden önceki araçlarla aynı haklara sahip olarak korsan muamelesi görmeden servis taşımacılığı faaliyetine izin verilmesi talebinin REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden 18a8-7ad3-df01 kodu ile yapılabilir.