|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne, Hacı Osman Metro durağından hareket eden 25 numaralı Hacıosman Metro-Havantepe otobüsünün M2 metrosuna entegre edilerek ücretsiz hale getirilmesi talebiyle yapılmıştır. Başvuran, Hacı Osman Metro-Kocataş otobüsünün entegre edilip ücretsiz hale getirildiğini, ancak 25 numaralı hattın indirimli tarifeye tabi olduğunu belirtmiştir. İlgili idare, bu talebin değerlendirileceğini ve UKOME’ye sunulmak üzere çalışmaların devam ettiğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, 25 numaralı hattın metroya entegre edilmesi talebinin uygun olabileceği sonucuna varmıştır. İdarenin, benzer durumlarda aynı işlemleri gerçekleştirmesi gerektiği, vatandaşların haklı beklentilerine uygun davranması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, 25 numaralı hattın entegre edilerek ücretsiz hale getirilmesi önerisi, İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne tavsiye edilmiştir. İdarenin bu karara uygun hareket etmesi ve 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16747-S.21.26819
BAŞVURU NO : 2021/10186
KARAR TARİHİ : 29/11/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL İŞLETMELERİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 25 numaralı hattın metro ile entegrasyonu sağlanarak ücretsiz hale getirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda TCKNO: özetle, Hacı
Osman metro durağından hareket eden HM1 hat numaralı Hacı Osman Metro- Kocataş otobüsü M2 metrosuna entegre edilerek ücretsiz hale getirildiği, ancak 25 numaralı Hacı Osman Metro- Havantepe otobüsü ise M2 metrosunu kullananlardan indirimli tarife ücreti alındığı, konu ile ilgili olarak 04/02/2021 tarihinde mahalle sakinlerince başvuruda bulundukları, 25/02/2021 tarihinde taleplerinin uygun bulunduğunun bildirildiği, ancak hali hazırda bir çalışma başlatmadıkları iddia ve ifade edilerek M2 istasyonuna entegre edilen diğer hatlar gibi 25 numaralı hattın da entegre işleminin tamamlatılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan
iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 23/06/2021 tarihli ve sayılı yazımız ile İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel
İşletmeleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili İdarenin 30/06/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Yapılan araştırmalar neticesinde aynı talebin Yenimahalle Muhtarlığı yazısı ile de yapıldığı ve
cevaplandığı,
2.2) Metro hatlarına ücretsiz entegre hat düzenlemeleri farklı ulaşım oteritelerinin koordinasyonu ile
gerçekleştirildiği, bu kapsamda söz konusu hattın tarifesinin tek biletli tarife olarak değiştirilmesi ve metroya ücretsiz entegre olacak şekilde düzenlenmesi için UKOME’ye sunulmak üzere çalışmalara devam edildiği ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1)Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları”
başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’
6) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü
maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanunun uygulanmasında, (Değişik: 12/11/2012-6360/4 mad.) Büyükşehir belediyesi: Sınırları il mülki sınırı olan ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlayan; idarî ve malî özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan; karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisini, ikinci fıkrasında, “ Büyükşehir belediyesinin organları: Büyükşehir belediye meclisi, büyükşehir belediye encümeni ve büyükşehir belediye başkanını…”; ifade eder.
6.1) ” Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları ” başlıklı 7’inci maddesinin
birinci fıkrasının (f) bendinde, “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:…
Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini
plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları
içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle:
16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ”;
6.2) “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “ (Değişik birinci fıkra:
12/11/2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye
Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’ altıncı fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerine bu
Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. ”,
7) 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin ” Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç
/
park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’
7.1) “Toplantı” başlıklı 19’uncu maddesi birinci fıkrasında, ‘‘UKOME büyükşehir belediye başkanının
veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17’nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır.’’ ikinci fıkrasında, ‘‘Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır. ’’ üçüncü fıkrasında, ‘‘Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir. ’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere M2-Metro istasyonuna entegre edilen diğer
hatlarda olduğu gibi 25 numaralı hattın da metroya entegre işleminin yapılarak ücretsiz hale getirilmesi talep edilmektedir.
10) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile
karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
11) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 5’inci maddesinde, ‘‘ (Değişik: 12/11/2012-6360/6
mad.)Büyükşehir belediyelerinin sınırları, il mülki sınırlarıdır. İlçe belediyelerinin sınırları, bu ilçelerin mülki sınırlarıdır.’’ hükmü ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’nci maddesinde
Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumluluklarının belirlendiği, söz konusu maddenin birinci
fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü ile ulaşım ana planının yapılması ile bilet, ücret ve tarifelerinin belirlenmesinin Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu yetkinin Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9’uncu maddesi hükümleri ve Büyükşehir
Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 18’inci maddesi hükümleri kapsamında UKOME aracılığıyla gerçekleştirileceğine hükmedilmiştir.
12) Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Makamı tarafından açıklanmış olan İnsan
Hakları Eylem Planının “3. Amaç: Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflık” başlığı altında da; “Belgede, hukuk kurallarını sosyal ve ekonomik hayatın bir teminatı olarak gören uygulama anlayışına yönelik faaliyetler de öngörülmüştür. Hukuk düzenimizin bir bütün olarak, en yüksek evrensel standartlarda hukuk güvenliği ilkesini gerçekleştirmeye devam etmesi vurgulanmış, bu sayede bireylerin haklı beklentilerinin hukukun koruması altında olduğuna yönelik güçlü bir mesaj verilmiştir. Bu amaç altında ortaya konulan hedefler öncelikle idari usulleri ve bürokratik süreçleri kapsamaktadır. Bu doğrultuda, idarenin işlemlerine karşı yapılan başvurularda bireylere hızla ve tatmin edici cevap verilmesi, bürokrasinin azaltılması ve idareden kaynaklanan sebeplerle hukuka aykırı olan işlemin maliyetinin kişilere yüklenmemesi gerekmektedir.” şeklinde belirtilerek “İdarenin İş ve İşlemlerinde Hukuki
Öngörülebilirlik ve Şeffaflığın Güçlendirilmesi” hedefler arasında sayılmıştır.
13) Başvuru konusu somut olayda, başvuranın da aralarında bulunduğu 120 kişi tarafından 04/02/2021
tarihinde ücretsiz hizmet veren hat isimlerinden (HM1-Hacıosman Metro-Kocataş, KM12-Tuzla Deniz
Harp Okulu-Kartal Metro, vb.) bahsedilerek diğer hatlarda olduğu gibi 25 numaralı Hacıosman MetroHavantepe otobüsünün entegre işleminin sağlanarak ücretsiz hale getirilmesinin talep edildiği, İdare tarafından 25/02/2021 tarihinde toplu ulaşım ücret tarifelerinin UKOME kararıyla belirlendiği, tarife ile ilgili çalışmalar tamamlanınca değişiklik teklifinin UKOME’ye sunulması ve onaylanması durumunda değişikliğin yapılmasının uygun olabileceğinin değerlendirildiği, başvuran tarafından Kurumumuza yapılan başvuruya İdare tarafından verilen 30/06/2021 tarihli cevabi yazıda ise, metro hatlarına ücretsiz entegre hat düzenlemelerinin farklı ulaşım oteritelerinin koordinasyonu ile gerçekleştirildiği, söz konusu hattın tarifesinin tek biletli tarife olarak değiştirilmesi ve metroya ücretsiz entegre olacak şekilde düzenlenmesi için UKOME’ye sunulmak üzere çalışmaların devam ettiğinin bildirildiği tespit edilmiştir.
14) Kamu hizmeti veren idarenin kamu hizmetinin nasıl vereceği konusunda takdir yetkisi mevcuttur.
Nitekim doktrinde de ifade edildiği üzere; ‘‘Bütün yetkilerin meşru ve yasal sınırları olduğu gibi kamu otoritelerine verilen takdiri yetkilerde sınırsız değildir, bilakis meşru ve yasal sınırları söz konusudur…
Takdir yetkisinin sınırlarından maksat, bu yetkinin hangi sınırlar içerisinde ve hangi ilke ve kurallara dayanılarak ve uyularak kullanılacak alanın tanımlanmasıdır. Bu sınırlar anayasal, kanuni ilke ve kurallar ile yazılı olmayan ve fakat mahkeme kararlarıyla ortaya konulan hukukun genel ilkeleridir. İdare takdir yetkisini anayasal ilke ve kurallara uygun bir şekilde kullanmakla yükümlüdür. Anayasa Mahkemesi de muhtelif zamanlarda verdiği kararlarda, idarenin kendisine hukuki düzenlemelerle tanınan takdir yetkisini ancak anayasal sınırlar içinde kullanabileceğini hükme bağlamıştır… İdare takdir yetkisini kullanırken
Anayasanın 10’uncu maddesinde yer alan eşitlik ilkesine uygun davranmak zorundadır. Diğer bir ifadeyle idarenin takdir yetkisine sahip olduğu hallerde, bu yetkisini aynı ve benzer olay ve durumlarda aynı doğrultuda ve aynı işlemleri yaparak kullanması gerekir. Diğer taraftan takdir yetkisi idarenin düzenleme yetkisinin bir dayanağını da oluşturmaktadır.” (Yrd. Doç. Dr. Halil KALABALIK, “İdarenin
/
Takdir Yetkisinin Sınırları ve Yargısal Denetimi ”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.1,S.1,s.172-173,1997)
14.1) Takdir yetkisinin mutlak olmadığı hususu birçok yargı kararında vurgulanmıştır. Danıştay 8’inci
Dairesinin 27/01/2010 tarihli ve E.2010/2, K.2010/2 sayılı Kararında; İdarelerin idari işlemi tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilir. Takdir yetkisi idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket olmayıp ancak hukuka uygun olarak kullanılabilir. Hukuk Devleti olmanın gereği, idarenin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanmasıdır. Takdir yetkisine dayanan işlemlerin hukukun belirlediği sınırların ve eşitlik kuralı gözetilerek kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun şekilde, objektif makul ve geçerli gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerekir.
15) Başvuru konusu ile ilgili 25 numaralı Hacıosman Metro-Havantepe otobüsünün entegre işleminin
sağlanarak ücretsiz hale getirilmesinin talep edildiği hususla ilgili olarak; benzer hatların ücretsiz olduğu, idare tarafından metroya ücretsiz entegre olacak şekilde düzenlenmesi için UKOME’ye sunulmak üzere çalışmaların devam ettiği ve söz konusu değişikliğin uygun olabileceğinin değerlendirildiği hususları bildirilmiştir. Anayasanın 65’ inci maddesinde benzer şekilde Belediye Kanunun 14’üncü maddesinde belediye tarafından hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır. Söz konusu öncelik sıralamasının hizmetlerin yerine getirilmesinde dikkate alınması gerektiği bilinse de hizmetin ne zaman sağlanacağı konusunun muğlak olması hususunun hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan
‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkelerine aykırılık oluşturacağı değerlendirilmiştir.
15.1) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden konuyla ilgili iki
tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri olup, bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Anayasada öngörülen temel ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür. Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin gerekleri de
şu şekilde sıralanmıştır:
1- Devlet faaliyetleri, önceden öngörülebilir, tahmin edilebilir olmalıdır.
2- Devlet faaliyeti, önceden hukuk kurallarıyla düzenlenmiştir.
3- Hukuk düzeninde mümkün olduğunca hukuki istikrar sağlanmalıdır.
4- İdarenin tek yanlı işlem yapma üstünlüğüne karşı, güvece niteliğindeki kurallarla (bireylere katılma, dinleme ve savunma hakkı gibi haklar tanınarak) birey ile idare arasında denge sağlanmalıdır.
5- İdare, bireyin haklı beklentilerine uygun davranmalıdır.
6- Yasal düzenlemelerde hukuka ve devlete olan güveni zedeleyici hususlardan kaçınılmalıdır.
7- Devlet kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirilebilmesi için hukuk güvenliğinin sağlandığı bir hukuk devleti yaratmalıdır. (Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat Sezginer, Doç. Dr. Cemil Kaya, Türk
İdare Hukuku, Ankara 2009, s.130-131)
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, belediyelerin toplu taşıma araçları ile taksi
sayılarını, bunların bilet ücret ve tarifeleri ile zaman ve güzergâhlarını belirlemesi hususunda takdir yetkisi olduğu, ancak söz konusu yetkinin sınırsız bir yetki olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğu, somut olayda başvuran tarafından Hacı Osman metro durağından hareket eden HM1 hat numaralı
Hacı Osman Metro-Kocataş otobüsünün M2 metrosuna entegre edilerek ücretsiz hale getirildiği, ancak 25 numaralı Hacı Osman Metro-Havantepe otobüsünde M2 metrosunu kullananlardan indirimli tarife ücreti
/
alınmaya devam edildiği iddia edilen işlem hususunda İdare tarafından 25 numaralı Hacıosman MetroHavantepe otobüsünün metroya entegre işleminin sağlanarak ücretsiz hale getirilmesi değişikliği talebinin uygun olabileceğinin değerlendirildiği; diğer taraftan, İdarenin takdir yetkisini aynı ile benzer olay ve durumlarda aynı doğrultuda ve aynı işlemleri yaparak kullanmasının vatandaşlar tarafından beklendiği, başvuranın (vatandaşların) ilgili belediyeye müracaat ettiği 04/02/2021 tarihi itibariyle gündeme alınmayan hizmetin makul bir sürede gerçekleştirilmemesi hususunun hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan ‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkelerine aykırılık oluşturacağı, mevcut durumda metro ile entegre olduğu bilinen diğer hatlarda olduğu gibi başvuranın (vatandaşların) 25 numaralı hattın da metroya entegre edilmesi talebinin kamu hizmetinin gerekleri ve bireylerin haklı beklentilerine uygun şekilde yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
25 numaralı Hacıosman Metro-Havantepe otobüsünün entegre işlemi yapılarak ücretsiz hale getirilmesi
teklifinin UKOME’ye sunulması ve onaylanması durumunda yapılmasının uygun olabileceğinin değerlendirildiği bildirilen işlemin gündeme alınarak entegre işleminin yapılması hususunda İSTANBUL
ELEKTRİK TRAMVAY ve TÜNEL İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY ve TÜNEL İŞLETMELERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE, bilgi için İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
/
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.
/