|
ÖZET: Başvuran sendika, 29.08.2023 tarihinde gerçekleştirilen banka maaş ödemesi ihalesinin iptali için Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur. İddialar arasında, ihaleye yalnızca altı katılım bankasının davet edilmesi, bu durumun hukuka aykırı bir komisyon oluşturulmasına yol açması ve düşük promosyon bedellerinin belirlenmesi gibi hususlar yer almaktadır. Sendika, bu durumun kamu görevlilerinin bankacılık işlemlerinde sorunlar yaratacağını ve dolayısıyla ihale sürecinin iptal edilmesi gerektiğini savunmaktadır.
Diyanet İşleri Başkanlığı, başvuruya ilişkin olarak, ihaleye katılan bankaların rekabetçi bir ortamda teklif verdiklerini ve ihalenin mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiğini belirtmiştir. İhaleye katılan bankaların sayısının yeterli olduğu ve süreçte herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, yapılan protokollerin, kamu görevlilerinin maaş ödemeleri için gerekli düzenlemeleri içerdiği ve bu süreçte idarenin takdir yetkisinin bulunduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddine karar vermiştir. İhaleye ilişkin iptal talebi reddedilmiş, ancak Diyanet İşleri Başkanlığı’na, maaş ödeme protokollerinin uygulanması sürecinde personelin mağduriyetlerinin giderilmesi ve gelecekteki süreçlerde bu hususların dikkate alınması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5615-S.24.8873
BAŞVURU NO : 2023/20017
KARAR TARİHİ : 24.05.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran sendikanın, mevzuata uygun yapılmadığından bahisle 29.08.2023 tarihli Banka Maaş Ödemesi İhalesinin iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan Memur Sendikası vekili başvurusunda özetle; 29.08.2023 tarihinde yapılan banka maaş ödemesi anlaşma ihalesinin yalnızca 6 adet katılım bankasına davet gönderilerek ihaleye çıkıldığı ve Türkiye’nin 81 ilinde teşkilatlanması olan ve çalışanların daha kolay irtibat kurabileceği bankaların ihaleye katılımın engellendiğini, hukuka aykırı komisyon oluşturulduğunu, enflasyon oranı görmezden gelinerek çok düşük bir promosyon bedeli üzerinde anlaşılarak taktir yetkisinin kötüye kullanıldığını, Diyanet İşleri Başkanlığında görev yapan birçok kamu görevlisinin bankacılık işlemlerinde sorun yaşayacağını, ATM ‘si şubesi bulunmayan bankaların, bir sorun ortaya çıktığında çözüm sunmasının olanaksız olduğunu, Ziraat Katılım bankasının işlem yapmak isteyen müşterilerinin işlemlerini gerçekleştirmediğini, yine aynı bankanın İzmir’in farklı ilçelerinde farklı aylarda ayın 15 inde personel maaşlarının çekilmesine izin vermediğini, Ankara’da dahi mobil bankacılık faaliyetlerinde sorunlar olduğunu, Ordu İli Ünye İlçesinde maaş ihalesi kapsamında Kuveyt Türk Bankası
ile anlaşıldığı ancak burada görev yapan din görevlilerine en az 3 tane otomatik ödeme talimatı vermeleri gerektiği, aksi taktirde promosyon ödemesinden faydalanamayacaklarının söylendiğini belirterek; mevzuata uygun yapılmadığından bahisle 29.08.2023 tarihli Banka Maaş Ödemesi İhalesinin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun çözüme kavuşturulması amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığından 12.12.2024 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Diyanet İşleri Başkanlığı Yönetim
Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuz kayıtlarına 13.03.2024 tarihinde ulaşan 20.12.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 2007/21, 2008/18 ve 2010/17 No’lu Başbakanlık Genelgesinde, Kamu görevlilerinin aylık ve
ücretlerinin, 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maliye Bakanlığı Muhasebat
Genel Müdürlüğünün Genel Tebliğinde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde bankalar vasıtasıyla ödendiği, bu amaçla kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar arasında aylık ve ücret ödeme protokolleri yapıldığı, bu protokoller uyarınca verilecek bankacılık hizmetlerinin yanı sıra “promosyon” adı altında nakdi ek mali imkanlar da sağlandığı, bu çerçevede bankalar tarafından sunulan bu ek mali imkanların tasarrufuna ilişkin olarak kamu kurum ve kuruluşlarında uygulama birliğinin sağlanması amacıyla
Genelgenin yayınlandığı, buna göre, aylık ve ücretlerin hangi bankalardan alınacağına karar vermek üzere merkez ve taşra teşkilatında birlikteliğin sağlanması için Başkanlık merkezinde toplu yapılması uygun görüldüğü,
2.2 Başkanlık merkez ve taşra teşkilatında kurum hassasiyeti dikkate alınarak, birlikteliği sağlamak üzere
istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle Türkiye’de hizmet veren katılım finans kurumlarının ihaleye davet edildiği ve bu davete katılan 6 bankadan 5’inin ihaleye teklif verdiği, bu haliyle ihalede rekabetin sağlandığı ve en avantajlı teklif sahiplerinin belirlenmesi ile komisyonun takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun bir şekilde idarenin üst yöneticisinin oluru ile ilgili mevzuat çerçevesinde yeterli katılım sağlanarak ihalenin gerçekleştirildiği,
2.3 Komisyonun, 2007/21, 2008/18 ve 2010/17 No’lu Başbakanlık Genelgesinde, Kamu görevlilerinin
aylık ve ücretlerinin, 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maliye Bakanlığı
Muhasebat Genel Müdürlüğünün Genel Tebliğinde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde oluşturulduğu,
2.4 Başkanlık merkez ve taşra teşkilatı personelinin maaş ödemelerininin 2007/21, 2008/18 ve 2010/17
No’lu Başbakanlık Genelgeleri hükümleri çerçevesinde 29.08.2023 tarihinde 2023 ve 2024 yıllarında taşra teşkilatında maaş ödemeleri anlaşması bitecek yerler için 58.377 personeli kapsayan maaş ödemeleri protokolü yapılmış, aylık 325,00 TL olmak üzere 3 yıllık için toplam tek seferde ödenmek üzere 11.700,00
TL’ye anlaşıldığı,
2.5 29.08.2023 tarihinde yapılan ihalede herhangi bir itiraz yapılmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2 “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri,
Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
3.3 “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde; “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,”
3.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 11/01/20211 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun, “Yenileme” başlıklı 133’üncü maddesinde; “Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur. Özellikle mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz.”, 8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin, 8.1. 4’ üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”,
8.2 2’inci maddesinde; “ 2- Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç
kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır…”
8.3 3’üncü maddesinde; “3- Bankalar ile yapılacak protokollerin süresi iki yıldan az beş yıldan çok
olmayacaktır.”
8.4 5’ inci maddesinde; “5-Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan
hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
8.5 7’nci maddesinde; “7- Genelge çerçevesinde yapılacak uygulamalar kurum personelinin rahatlıkla
bilgi edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilecek, aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilecektir.” 9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin;
9.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
9.2 “Aylıkların bankalar aracılığıyla ödenmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Merkezi yönetim
kapsamında yer alan kamu idarelerinde çalışan kamu görevlileri ile işçilerin aylıkları bankalar aracılığıyla ödenir…”
9.3 “Aylıklardan yapılacak bazı kesintiler” başlıklı 9’ıncı maddesinde; “ Bankalarla yapılacak
protokolde kamu görevlileri ile işçilerin yazılı talebi halinde yapılacak özel kesintilerin aylıklardan
kesilmesinin sağlanmasına yönelik hususlara da yer verilebilir. Ancak, söz konusu kesintilere aylık bordrolarında yer verilmez…Kamu görevlileri ile işçilerin talebi halinde, banka hesaplarına aktarılan tutar üzerinden bankaca söz konusu kesintilerin yapılabilmesi, harcama birimi ile banka şubesi arasında yapılacak protokolle kararlaştırılabilir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Türkiye’nin 81 ilinde teşkilatlanması olan ve çalışanların daha kolay irtibat kurabileceği bankaların ihaleye katılımın engellendiği, hukuka aykırı komisyon oluşturulduğu, enflasyon oranı görmezden gelinerek çok düşük bir promosyon bedeli üzerinde anlaşılarak taktir yetkisinin kötüye kullanıldığını belirterek; mevzuata uygun yapılmadığından bahisle 29.08.2023 tarihli Banka Maaş Ödemesi İhalesinin iptalini talep etmektedir.
12. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
12.1 Diyanet İşleri Başkanlığı ve Albaraka Türk Katılım Bankası arasında 01.09.2023 tarihinde
promosyon sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu sözleşmenin 30.10.2026 tarihinde sona ereceği, Protokolün 23. maddesi gereğince; protokol süresinin bitim tarihine kadar Ek-3 Listede yer alan personel için kişi başı 11.375,00TL, Ek-5 Listede yer alan personel için kişi başı 10.725,00TL üzerinden peşin hediye ödemesi yapılmasının, Protokolün 12. maddesinde; Banka’nın il merkezlerinde 1 den fazla, ilçelerde ise en az 1 ATM açmayı taahhüt etmiş olacağı, mümkün olmadığı takdirde il veya ilçede şubesi bulunan bir muhabir bankayla anlaşma yapmış olacak hesap açma ve kapama işlemleri ile Türk Lirası para çekme yatırma işlemlerinin bu anlaşma yapılan muhabir banka şubelerinden yapılacağı, PTT aracılığı ile ve diğer Banka ortak Nokta Nakit çekim istisnaları ile taleplerin karşılanabileceği, Banka, ATM cihazında oluşacak arıza ve para bitiminde, durumun bildirilmesinden itibaren en az 1 iş günü içerisinde mevcut duruma müdahale edip hizmetin devamını sağlamak konusunda azami gayret göstereceğinin, Protokolün 24. maddesinde ise; Banka tarafından protokole aykırı uygulama yapılması durumunda Banka’nın Kurum tarafından yazılı olarak ikaz edileceği, bankanın bu durumu düzeltmek için tüm imkanlarını kullanacağı, protokole aykırı uygulamaların ve hususların en kısa sürede düzeltilmesi konusunda karşılıklı iyiniyet çerçevesinde hareket edileceği, anlaşma yapılan bankanın 3. defa protokol yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda protokolün tek taraflı olarak feshedilebileceğinin düzenlendiği,
12.2 Diyanet İşleri Başkanlığı ve Ziraat Katılım Bankası arasında 06.09.2023 tarihinde promosyon
sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu sözleşmenin 30.10.2026 tarihinde sona ereceği, Protokolün 23.
maddesi gereğince; protokol süresinin bitim tarihine kadar Ek-1 Listede yer alan personel için kişi başı
toplam 11.700TL, Ek-2 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 11.700TL, Ek-4 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 11.050TL, Ek-6 Listede yer alan personel için kişi başı toplam10.400TL, Ek-
7 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 10.075TL, Ek-8 Listede yer alan personel için kişi başı
toplam 9.750TL, Ek-9 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 9.425TL, Ek-10 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 9.100TL, Ek-12 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 8.450TL peşin hediye ödemesi ayrıca Banka aracılığıyla ilk maaş ödemesi yapılmasını müteakip 6 ay içerisinde banka tarafından verilen kredi kartından 250TL ve üzeri harcama yapılması durumunda takip eden aydan personelin kredi kartına 500 TL Bankart Lira yükleneceği, Protokolün 12. maddesinde; Banka’nın il merkezlerinde 1 den fazla, ilçelerde ise en az 1 ATM açmayı taahhüt etmiş olacağı, mümkün olmadığı takdirde il veya ilçede şubesi bulunan bir muhabir bankayla anlaşma yapmış olacak hesap açma ve kapama işlemleri ile Türk Lirası para çekme yatırma işlemlerinin bu anlaşma yapılan muhabir banka şubelerinden yapılacağı, Banka, ATM cihazında oluşacak arıza ve para bitiminde, durumun bildirilmesinden itibaren en az 1 iş günü içerisinde mevcut duruma müdahale edip hizmetin devamını sağlamak konusunda azami gayret göstereceği, Protokolün 24. maddesinde ise; Banka tarafından protokole aykırı uygulama yapılması durumunda Banka’nın Kurum tarafından yazılı olarak ikaz edileceği, bankanın bu durumu düzeltmek için tüm imkanlarını kullanacağı, protokole aykırı uygulamaların ve hususların en kısa sürede düzeltilmesi konusunda karşılıklı iyiniyet çerçevesinde hareket edileceği, anlaşma yapılan bankanın 3. defa protokol yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda protokolün tek taraflı olarak feshedilebileceğinin düzenlendiği,
12.3 Diyanet İşleri Başkanlığı ve Kuveyt Türk Katılım Bankası arasında 01.09.2023 tarihinde
promosyon sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu sözleşmenin 30.10.2026 tarihinde sona ereceği, Protokolün 21. maddesi gereğince; Ek-11 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 8.775TL, Ek-
13 Listede yer alan personel için kişi başı toplam 8.750TL peşin hediye ödemesi yapılmasının, Protokolün
12. maddesinde; Banka, ATM cihazında oluşacak arıza ve para bitiminde, durumun bildirilmesinden itibaren en kısa süre içerisinde mevcut duruma müdahale edip hizmetin devamını sağlamak konusunda azami gayret göstereceği, Protokolün 22. maddesinde ise; Banka tarafından protokole aykırı uygulama yapılması durumunda Banka’nın Kurum tarafından yazılı olarak ikaz edileceği, bankanın bu durumu düzeltmek için tüm imkanlarını kullanacağı, protokole aykırı uygulamaların ve hususların en kısa sürede düzeltilmesi konusunda karşılıklı iyiniyet çerçevesinde hareket edileceği, anlaşma yapılan bankanın 3. defa protokol yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda protokolün tek taraflı olarak feshedilebileceğinin düzenlendiği anlaşılmıştır.
13. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmakla görevli anayasal bir kurumdur.
14. Kurumumuza ulaşan başvuruların konusunu genellikle bireysel mağduriyet iddiaları oluşturmakla birlikte, toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konular da Kurumumuza yapılan başvurular arasında yer almaktadır. Kurumumuz söz konusu toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konuları da titizlikle inceleyerek karara bağlamaktadır. Örneğin; son dönemde, Kurumumuza bu kapsamda ulaşan başvuruların önemli bir kısmı, kamu çalışanlarının almış olduğu banka promosyonlarının güncellenmesi ve günün ekonomik şartlarına uygun hale getirilmesine ilişkin taleplerden oluşturmaktadır.
15. Kamu çalışanları tarafından Kurumumuza yapılan başvurularda; kamu kurumlarının banka promosyonu sözleşmelerini güncellememesi nedeniyle, yukarıda değinildiği üzere kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı bir unsuru olan banka promosyonlarının son derece düşük kaldığı, konuya ilişkin idarelerin banka promosyonu sözleşmelerini yenilemekten ya da fesih etmekten imtina ettikleri görülmüş olup, bu durumun farklı kamu kurumlarında çalışan personeller arasında farklı uygulamalara neden olabileceği düşünülmektedir.
16. Şöyle ki, 2022 yılı başından itibaren kamu görevlilerinin ücret ödemeleri için bankalara yatırılan parasal miktarların büyük oranda arttığı, bunun yanında, geçmiş dönem itibariyle yapılan anlaşmalar gereği kamu görevlilerine verilen promosyon ödemelerinin çok düşük kaldığı, bu çerçevede; 2022 Temmuz ayı öncesi yapılan banka promosyonu sözleşmeleri ile bu tarihten sonra akdedilen anlaşmalar arasında çok büyük rakamsal farklar oluştuğu görülmektedir.
17. Benzer şekilde bazı kamu kurumlarının personelden gelen şikayetleri dikkate alarak, önceki dönemlerde yapılan banka promosyonu sözleşmelerini fesih ya da güncelleme yoluna giderek personelini mağdur etmeme adına yeni banka promosyonu sözleşmeleri akdettikleri de görülmektedir.
18. Örneğin; Kurumumuza Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığında çalışan personel ile Memur Sendikası tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenmesi talebiyle yapılan başvuru hakkında yapılan incelemeler neticesinde; ilgili Kurum tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenerek başvuranların taleplerinin yerine getirildiği tespit edildiğinden 24/10/2022 tarihinde Dostane Çözüm Kararı verilmiştir.
(24/10/2022 tarihli ve 22.21067 sayılı Dostane Çözüm Kararı)
19. Somut olayda; başvuran sendikanın; “anlaşma ihalesinin yalnızca 6 adet katılım bankasına davet gönderilerek ihaleye çıkıldığı ve Türkiye’nin 81 ilinde teşkilatlanması olan ve çalışanların daha kolay irtibat kurabileceği bankaların ihaleye katılımın engellendiği, hukuka aykırı komisyon oluşturulduğu, enflasyon oranı görmezden gelinerek çok düşük bir promosyon bedeli üzerinde anlaşılarak taktir yetkisinin kötüye kullanıldığından bahisle 29.08.2023 tarihli Banka Maaş Ödemesi İhalesinin iptali ” talebine ilişkin olarak;
19.1 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinde, madde kapsamına giren personelin
her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün
34 Sıra No’lu Genel Tebliği’nde ise; kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine
yönelik usul ve esaslar belirlenmiştir.
19.2 Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz
konusu mâli haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden, “promosyon” adı verilen ek mâli imkânları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan
yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin olarak 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
19.3 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan “Banka Promosyonları” konulu
2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nin 1. Maddesinde; “Kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin Maliye
Bakanlığı Muhasabat Genel Müdürlüğü’nün (6) Sıra Nolu Tebliği’nde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde bankalar vasıtasıyla ödenmesine devam edilecektir.”; 2. maddesinde, “Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır. Birden fazla birimin aylık ve ücretlerinin birlikte ödenmesi talebinde bulunmaları halinde merkezde üst yönetici, taşrada ise söz konusu birimlerin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından görevlendirilecek ilgili harcama yetkililerinden birinin başkanlığında oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından aylık ve ücretlerin ödeneceği banka yukarıdaki esaslara göre tespit edilecektir. Bu şekilde oluşturulacak komisyona ilgili birimlerdeki yetkili sendikalardan bu birimlerin tamamı itibarıyla en fazla üyeye sahip olan sendikadan üye alınacaktır.” kuralına; 10/08/2010 tarihli ve 27668 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile değişik 4.
Maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır.” kuralına; 05/08/2008 tarihli ve 26958 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2008/18 sayılı Başbakanlık
Genelgesi ile değişik 5. maddesinde ise, “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir.” kuralına yer verilmiştir.
19.4 Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin hangi banka
aracılığıyla ödeneceğinin üç kişilik komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edileceği, idarenin merkez ve taşra birimlerinde uygulanacak biçimde tek sözleşme yapılabileceği, birden fazla birimin aylık ve ücretlerinin birlikte ödenmesi söz konusu olduğunda komisyonun, üst yönetici tarafından görevlendirilecek harcama yetkililerinden birinin başkanlığında ve yetkili sendika temsilcisinin de katılımıyla oluşturulacağı bankanın seçimi konusunda bir takdir yetkisinin bulunduğu anlaşılmıştır.
19.5 Diyanet İşleri Başkanlığı’ca 21/03/2022 tarihinde kapalı zarf usulüyle yapılan ”Diyanet İşleri
Başkanlığı Banka Maaş Anlaşma İhalesi”nin iptali istemiyle açılan davada; Danıştay Onüçüncü Dairesi tarafından; idare tarafından usulüne uygun olarak ihale komisyonunun oluşturulduğu, ihaleye davet edilen
6 bankadan 4’ünün ihaleye teklif verdiği, bu hâliyle ihalede rekabetin sağlandığı, 2007/21 sayılı
Başbakanlık Genelgesi’ne uygun olarak istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle, en avantajlı teklif sahiplerinin belirlenmesi sonucunda ihalenin sonuçlandırıldığı, ihale sonucunda alınan dava konusu ihale komisyonu kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine hükmedildiği görülmüştür. (Bkz: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 05/07/2022 tarihli ve 2022/2666 E., 2022/3013K. sayılı kararı)
19.6 Somut olayda; Diyanet İşleri Başkanlığının 12.11.2019 tarihli ve E.720379 sayılı yazısı ile 01.11.2019
tarihinden itibaren taşra teşkilatı da dahil maaş ve ücretlerinin faizsiz finans kurumları olan katılım bankalarından alınmasının uygun olacağının kararlaştırıldığı, 2021 yılı Ekim ayına kadar taşra teşkilatında yapılan maaş ihalelerinde aksaklıkların yaşandığı tespit edildiğinden, Diyanet İşleri
Başkanlığının 11.10.2021 tarihli ve 1750104 sayılı yazısı ile birlikteliğin sağlanması ve aksaklıkların giderilmesi için maaş ihalelerinin 2022 yılı Mart ayında Başkanlık merkezinde yapılmasına karar verildiği, bu kapsamda; Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından 29.08.2023 tarihinde kapalı zarf açık artırma usulü ile yapılan “Diyanet İşleri Başkanlığı Banka Maaş Ödemesi Anlaşma İşi” ihalesine 6 adet katılım bankasının davet edildiği, idarece hazırlanan EK-1 ile EK-13 arasında belirtilen (EK-13 dahil) Merkez, İl, İlçe, Dini
Yüksek İhtisas ve Eğitim Merkezi Müdürlükleri personellerine yönelik olarak tekliflerin alındığı, 5 bankanın teklif verdiği, 2. teklif alımına Ziraat Katılım Finans Kurumu, Kuveyt Türk Katılım Finans
Kurumu ve Albaraka Türk Katılım Finans Kurumu tarafından iştirak edildiği, 29.08.2023 tarihli ihale komisyonu kararıyla, EK-1/A, EK-1/B, EK-1/C, EK-2, EK-4, EK-6, EK-7, EK-8, EK-9, EK-10 için Ziraat
Katılım Bankası’nın; EK-3 ve EK-5, için en avantajlı teklif sahibinin Albaraka Türk Katılım Bankası’nın, EK-11ve Ek-13 için en avantajlı teklif sahibinin Kuveyt Türk Katılım Bankası’nın belirlendiği bu kapsamda; ihale komisyonun idare tarafından usulüne uygun olarak oluşturulduğu, ihalenin önceden belirlenen, duyurulan tarihte yeterli katılım sağlanarak gerçekleştirildiği ve en avantajlı teklif sahiplerinin belirlendiği, ihale işleminde takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
20. Başvuran sendikanın, ek dilekçesinde sunmuş olduğu “Diyanet İşleri Başkanlığında görev yapan birçok kamu görevlisinin bankacılık işlemlerinde sorun yaşayacağı, ATM ‘si şubesi bulunmayan bankaların, bir sorun ortaya çıktığında çözüm sunmasının olanaksız olduğu, Ziraat Katılım bankasının işlem yapmak isteyen müşterilerinin işlemlerini gerçekleştirmediği, yine aynı bankanın İzmir’in farklı ilçelerinde farklı aylarda ayın 15 inde personel maaşlarının çekilmesine izin vermediği, Ankara’da dahi mobil bankacılık faaliyetlerinde sorunlar olduğu, Ordu İli Ünye İlçesinde maaş ihalesi kapsamında
Kuveyt Türk Bankası ile anlaşıldığı ancak burada görev yapan din görevlilerine en az 3 tane otomatik ödeme talimatı vermeleri gerektiği, aksi taktirde promosyon ödemesinden faydalanamayacaklarının söylendiği” iddialarına ilişkin olarak;
20.1 Diyanet İşleri Başkanlığı ve Albaraka Türk Katılım Bankası arasında 01.09.2023 tarihinde imza altına
alınan Maaş Protokolün 12. maddesinde; Banka’nın il merkezlerinde 1 den fazla, ilçelerde ise en az 1 ATM açmayı taahhüt etmiş olacağı, mümkün olmadığı takdirde il veya ilçede şubesi bulunan bir muhabir bankayla anlaşma yapmış olacak hesap açma ve kapama işlemleri ile Türk Lirası para çekme yatırma işlemlerinin bu anlaşma yapılan muhabir banka şubelerinden yapılacağı, PTT aracılığı ile ve diğer Banka ortak Nokta Nakit çekim istisnaları ile taleplerin karşılanabileceğinin düzenlendiği, Diyanet İşleri
Başkanlığı ve Ziraat Katılım Bankası arasında 06.09.2023 tarihinde imza altına alınan Maaş Protokolün 12. maddesinde; Banka’nın il merkezlerinde 1 den fazla, ilçelerde ise en az 1 ATM açmayı taahhüt etmiş olacağı, mümkün olmadığı takdirde il veya ilçede şubesi bulunan bir muhabir bankayla anlaşma yapmış olacak hesap açma ve kapama işlemleri ile Türk Lirası para çekme yatırma işlemlerinin bu anlaşma yapılan muhabir banka şubelerinden yapılacağının kararlaştırıldığı, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Kuveyt Türk
Katılım Bankası arasında 01.09.2023 tarihinde imza altına alınan Maaş Protokolün 12. maddesinde;
Banka, ATM cihazında oluşacak arıza ve para bitiminde, durumun bildirilmesinden itibaren en kısa süre içerisinde mevcut duruma müdahale edip hizmetin devamını sağlamak konusunda azami gayret göstereceğinin düzenlendiği, son olarak Bankalarla imza altına alınan tüm protokollerde; banka tarafından protokole aykırı uygulama yapılması durumunda Banka’nın Kurum tarafından yazılı olarak ikaz edileceği, bankanın bu durumu düzeltmek için tüm imkanlarını kullanacağı, protokole aykırı uygulamaların ve hususların en kısa sürede düzeltilmesi konusunda karşılıklı iyiniyet çerçevesinde hareket edileceği, anlaşma yapılan bankanın 3. defa protokol yükümlülüklerini ihlal etmesi durumunda protokolün tek taraflı olarak feshedilebileceğinin düzenlendiği anlaşılmıştır.
20.2 Yapılan inceleme neticesinde; idarelerin bankalarla yaptıkları protokol sözleşmelerinde takdir
haklarının bulunduğu, elbette ki kendilerine tanınan bu takdir yetkisinin sınırsız olmadığı, bu kapsamda ana çerçeveyi çizen mevzuat hükümleri içerisinde, öngörülebilirlik ilkesi çerçevesinde en makul çözümü bularak işlem tesis etmeleri gerektiği, dolayısı ile idarelerin, iradesini ortaya koyarak imzaladığı protokolden kaynaklanan uyuşmazlıklarda hiçbir sorumluluğunun bulunmadığının kabul edilemeyeceği, bu anlamda idarenin, protokolü imzaladığı tarihte basiretli davranması gerektiği, öngörülebilirlik ilkesine uygun hareket edilerek sözleşme hükümlerini tartışarak imza altına alınması gerektiği, aksi takdirde
İdarenin, Anayasanın 125. maddesinde de yer verildiği üzere, çalışanına vermiş olduğu bu zararı tazmin etmekle yükümlü olacağı dikkate alındığında; “Maaş Ödeme Protokolleri” nin akdedilmesi ve uygulanması sürecine ilişkin olarak personel tarafından gerek sendika aracılığıyla iletilen gerekse de idareye doğrudan yapılacak şikayet başvurularının dikkate alınarak, varsa oluşan mağduriyetlerin giderilmesi ve ileriki yıllarda gerçekleştirilecek protokol süreçlerinde göz önünde bulundurulması gerektiği, değerlendirilmektedir.
21. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası
uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN
REDDİNE;
Başvuranın mevzuata uygun yapılmadığından bahisle 29.08.2023 tarihli Banka Maaş Ödemesi İhalesinin iptali talebinin REDDİNE, “Maaş Ödeme Protokolleri” nin akdedilmesi ve uygulanması sürecine ilişkin olarak personel tarafından gerek sendika aracılığıyla iletilen gerekse de idareye doğrudan yapılacak şikayet başvurularının dikkate alınarak, varsa oluşan mağduriyetlerin giderilmesi ve ileriki yıllarda gerçekleştirilecek protokol süreçlerinde göz önünde bulundurulması hususunda DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Diyanet İşleri Başkanlığı
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE VE DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi