|
ÖZET: Başvuran, babası şehit olan bir birey olarak kamuda istihdam hakkı talep etmiş, ancak kardeşinin de şehit yakını olması nedeniyle kendisine bu hakkın tanınmadığını belirtmiştir. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi, şehit yakınlarının hak sahipliğini düzenlemekte olup, bu kapsamda başvuranın ağabeyi istihdam hakkından yararlanmıştır. Anayasa’nın 61’inci maddesi, şehit yakınlarının korunmasını öngörmekte, ancak Anayasa’nın 65’inci maddesi devletin mali yükümlülüklerini belirlemede geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır.
Yapılan değerlendirmelerde, başvuranın ağabeyinin hak sahipliği nedeniyle yalnızca bir istihdam hakkı bulunduğu ve bu nedenle başvuranın talebinin reddedildiği sonucuna varılmıştır. 3713 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi, şehit olanların yakınlarına iki istihdam hakkı tanırken, diğer durumlarda bir istihdam hakkı tanımaktadır. Sonuç olarak, başvuranın hak talebinin reddi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/18070-S.21.28919
BAŞVURU NO : 2021/12233
KARAR TARİHİ : 24/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ŞEHİT YAKINLARI VE GAZİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın şehit yakını olması sebebiyle kamuda istihdam hakkı
BAŞVURUNUN KONUSU :
verilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 11/07/2021
I.BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuran, babası ’ın, Yozgat ili Çekerek Belediyesi’nde memur olarak çalışmakta iken yaşamını yitirdiğini, şehit yakını olarak kamuda istihdam edilmek için başvuru yaptığını, ancak kardeşinin şehit yakını olarak istihdam edilmesi sebebiyle kendisine istihdam hakkı tanınmadığını ifade etmiş; kamuda istihdamının sağlanmasını talep etmiştir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca 18/08/2021 tarih ve sayılı yazı ile Şehit Yakınları ve Gaziler Genel
Müdürlüğü’ne gönderilen bilgi ve belge talepli yazıya, 01/11/2021 tarih ve sayılı yazı ile verilen cevabi yazıda özetle; 2.1. Şehit yakını, gazi ve gazi yakınlarının istihdam iş ve işlemleri, 12.04.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle
Mücadele Kanunu’nun Ek 1’inci maddesi ve 09.05.2014 tarihli ve 28995 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Terörle Mücadele Kanunu Kapsamında Kamu Kurum ve Kuruluşlarında
İstihdam Edilecekler Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca yürütüldüğü, 2.2. Bakanlıkça, 3713 sayılı Kanun’un Ek 1inci maddesi kapsamında istihdam iş ve işlemleri Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) tarafından sağlanan hak sahiplik verileri doğrultusunda yürütüldüğü, Bakanlığımız Şehit Gazi Bilgi Sisteminde SGK verilerinde yapılan incelemede; ’in 5434 sayılı Kanun’un mülga 45’inci maddesi kapsamında vazife malulü sayıldığı görüldüğü, 3713 sayılı
Kanun’un Ek 1’inci maddesinde; vazife malullerinden, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet
Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personelinin iki (2),bunun dışındakilerin bir (1)
istihdam hakkının bulunduğu, 2.3. Şehit Gazi Bilgi Sisteminde yapılan incelemede; SGK verilerinden Operatör ’ın
“5434/45-5510/47” sayılı Kanun kapsamında Vazife Malulü sayıldığı, 3713 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca istihdam hakkından yararlanmak için oğlu ’ın başvuruda bulunduğu, başvuranın da aralarında bulunduğu istihdam hakkını kullanabilecek diğer kişilerin bu haklarından feragat ettikleri, bu sebeple başvuranın kullanabileceği bir istihdam hakkının bulunmadığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler başlıklı 61’nci maddesi “Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar.”, 3.1. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesi “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir”, 3.2. “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun Ek 1’inci maddesinde “… Bu madde kapsamında hak
sahipliği sonucunu doğuran durumlar aşağıda belirtilmiştir:
a) 5434 sayılı Kanunun mülga 64 üncü maddesi, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya
2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife
malulü sayılanlar, b) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet
Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli, c) (b) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile
5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olanlardan vazife malulü sayılanlar,
(2)
ç) (…) 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların
Karşılanması Hakkında Kanunun ek 1 inci maddesi kapsamında aylık bağlananlardan terör eylemleri
nedeniyle hayatını kaybetmiş veya engelli hale gelmiş olanlar ile Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna ait fabrika, işletme, müessese veya bağlı ortaklıklarda görevli olanlardan patlayıcı maddelerin üretimi, incelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi ve zararsız hale getirilmesi sırasında oluşacak (2)
patlamalardan dolayı hayatını kaybedenler.
İstihdam hakkından; a) İkinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında hayatını kaybedenlerin eş veya çocuklarından birisi ile ana, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi; ana, baba ve kardeşi yoksa eş veya çocuklarından toplam iki kişi; eş veya çocuğu yoksa ana veya babası ile kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi, ana veya babanın bu hakkı kullanmaması durumunda ise bir diğer kardeşi olmak üzere toplam iki kişi, ana, baba veya kardeşlerin bu hakkı kullanmaması durumunda eş veya çocuklardan toplam iki kişi, b) İkinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde sayılan malullerin kendileri veya eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendisi veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi, c) İkinci fıkranın (c) bendine göre malul sayılanların kendileri veya eş ve çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendileri veya kardeşlerinden birisi; hayatını kaybedenlerin ise eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi, ç) İkinci fıkranın (ç) bendine göre engelli hale gelenlerin kendileri veya eş ve çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendileri veya kardeşlerinden birisi; hayatını kaybedenlerin ise eş ve çocuklarından (1)
birisi, eşi veya çocuğu yoksa anne, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi, yararlanır.
Bu madde kapsamında atanacakların, atamalarının yapılacağı kadro veya pozisyonlar için sınavlara ilişkin hükümler hariç olmak üzere ilgili mevzuatında öngörülen nitelik ve şartları taşımaları zorunludur…” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, babası ’ın, Yozgat ili Çekerek Belediyesi’nde memur olarak çalışmakta iken yaşamını yitirdiğini, şehit yakını olarak kamuda istihdam edilmek için başvuru yaptığını, ancak kardeşinin şehit yakını olarak istihdam edilmesi sebebiyle kendisine istihdam hakkı tanınmadığını ifade etmiş; kamuda istihdamının sağlanması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
8. 3713 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesinde bu kanun kapsamında hak sahipliği olacak kişiler düzenlenmiştir. Başvuranın babası ’ın şehit olması sebebiyle yakınlarına 3713 sayılı
Kanun kapsamında hak sahipliği düzenlenmesi gerekmektedir. Nitekim şehidin oğlu ’ın 20/05/2014 tarihinde 3713 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi kapsamında istihdam hakkından faydalanmak için başvuru yaptığı ve halen memuriyetine devam ettiği anlaşılmıştır.
9. Devlet, 3713 sayılı Kanun’da yapmış olduğu düzeleme ile terör eylemleri nedeniyle şehitlik mertebesine ulaşan kamu görevlilerinin yakınlarına istihdam hakkı tanımakla Anayasa’nın 61’nci maddesinde yüklenen şehitlerin geride bıraktığı yakınlarını özel olarak koruma ödevini yerine getirmektedir. Bununla birlikte, Anayasa’nın devlete yüklemiş olduğu mali ödevlerin sınırları yine Anayasa’nın 65’inci maddesi çerçevesinde çizilmiştir.
10. Anayasa’nın 65’nci maddesi yasama organına devletin mali ve sosyal yükümlülüklerini belirleme hususunda geniş bir takdir yetkisi vermiştir. Ancak, takdir yetkisinin genişliği devletin mali ve sosyal ödevlerini yerine getirme hususunda mazeret alanı olarak idrak edilemez. Nitekim, şehit yakınlarının istihdamı hususunda 5’nci paragrafta bahsedilen düzenlemede, yasama organı kademeli bir düzenleme yoluna gitmiştir. Bu düzenlemede, yasama organının olan şehit yakınlarını gözetmesi hususunda anayasal ödevini, anayasal bir sınır olan mali kaynaklar ölçüsünü gözeterek yerine getirdiği anlaşılmaktadır.
Düzenlemeye göre kişiler 3713 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesinin a ve b bendi kapsamında şehit sayılanların yakınlarına iki istihdam hakkı verilmiştir. Mezkur maddenin c bendi kapsamında şehit olanların yakınlarına ise bir istihdam hakkı tanınmıştır.
11. 3713 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesinde vazife malulü olan kişilerin tabi oldukları meslek mensubiyetlerine göre farklı hak sahipliği düzenlemesi getirilmiştir. Buna göre başvuranın ağabeyi mezkur
Ek 1’inci maddenin c bendinde yer alan “(b) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 5434 sayılı
Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olanlardan vazife malulü sayılanlar” kapsamında değerlendirilmiştir. Söz konusu bende göre hayatını kaybedenlerin eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere bir istihdam hakkı sağlandığı anlaşılmaktadır.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, madde metninde düzenlenen hak sahipliğinden şehit oğlu ’ın yararlandığı anlaşılmış olup, başvuru sahibi diğer oğlun hak sahipliğinin bulunmadığı, madde kapsamında yalnızca bir istihdam hakkı tanındığından başvuranın hak sahipliği başvurusunun reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın
BAŞVURANA, ŞEHİT YAKINLARI VE GAZİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi