|
ÖZET: Başvuran, ortağı olduğu işyerinden 4/a kapsamında yapılan sigortalı bildirimlerinin iptal edilerek, ödenen primlerinin 4/b sigortalılığına aktarılmasına yönelik işlemlerin hatalı olduğunu iddia etmiştir. 16/11/2023 tarihinde yaşlılık aylığı talebinde bulunan başvuran, 08/03/2024 tarihinde prim gün sayısının eksik olduğu gerekçesiyle talebinin reddedildiğini öğrenmiştir. Başvuran, belirli dönemlerde iptal edilen 4/a sigortalılığına ait prime esas kazanç tutarlarının, 4/b kapsamındaki sigortalılığına ait tutarların altında kaldığını belirterek, yapılan işlemlerin doğruluğunun tespit edilmesini ve yaşlılık aylığının bağlanmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 07/01/2008-12/06/2023 tarihleri arasında 4/a kapsamında sigortalı olduğunu, ancak bu sürelerin iptal edilerek 4/b sigortalılığına aktarıldığını açıklamıştır. Kurum, yapılan prim aktarımının mevzuata uygun olarak gerçekleştirildiğini, başvuranın prim gün sayısındaki eksilmenin, kısa çalışma ödeneği nedeniyle oluştuğunu belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının sağlanmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, başvuranın iddialarının hukuka uygun bulunmadığı belirtilmiştir. İdarenin işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuranın, Sosyal Güvenlik Kurumu’na karşı dava açma süresi, gerekçeli ret kararının tebliğinden itibaren işlemeye başlayacaktır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7986-S.24.12528
BAŞVURU NO : 2024/3658
KARAR TARİHİ : 01.08.2024
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ortağı olduğu işyerinden 4/a kapsamında yapılan sigortalı bildirimlerinin iptal edilerek, ödenen primlerinin 4/b sigortalılığına aktarılmasına yönelik idarece yapılan işlemlerin hatalı yapıldığı iddiası
hakkındadır:
BAŞVURU TARİHİ : 11.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 16/11/2023 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğunu ancak 08/03/2024 tarihinde SMS ile prim ödeme gün sayısının eksik olduğundan bahisle tahsis talebinin reddedildiğini öğrendiğini. 07/01/2008 tarihi ila 12/06/2023 tarihleri arasında ortağı olduğu şirketten 4/1-a kapsamında yapılan sigortalı bildirimlerinin ve primlerinin geçerli olan 4/1-b kapsamındaki prim borcuna aktarıldığını ancak özellikle 2008 yılının Ekim-Aralık ayları arasında, 2013 yılının Aralık ayında, 2017,2018,2019 yıllarının tamamında, 2021 yılının Temmuz-Aralık ayları arasında ve 2022 yılının ay başında iptal edilen 4/a sigortalılığına ait prime esas kazanç tutarının, prim aktarımı neticesinde 4/b kapsamındaki sigortalılığına ait prime esas kazançların altında kaldığı belirtilerek bu dönemlere ait prim aktarımı işlemleri sonucunda belirlenen 4/b prime esas kazanç tutarlarında hata yapıldığı belirtilerek; yapılan aktarma işleminin doğru olup olmadığının tespit edilmesini ve 16/11/2023 tarihli tahsis talebine istinaden yaşlılık aylığının bağlanmasını talep etmektedir. Ayrıca başvuran tarafından iddia edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 25/03/2024 tarihli ve – – sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 01/07/2024 tarihli ve – – sayılı yazıda
özetle:
2.1. Başvuranın 03/03/2023 (dahil) tarihinden sonra talepte bulunduğundan yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları, ilk defa 8/9/1999 tarihinden önce sigortalı olması ve 2829 sayılı Kanun gereğince son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde en fazla 4/1-(b) kapsamında hizmeti bulunması nedeniyle 1479 sayılı
Kanunun geçici 10 uncu maddesi hükümlerine göre belirlendiği, 2.2. 5510 sayılı Kanunun geçici 95 inci maddesi gereğince 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında kademelendirilen yaş koşulu kaldırıldığından sigortalıya 20 tam yıl şartı ile aylık bağlanabileceği, 2.3. Başvuranın 20 tam yılı bulunmadığından 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasına göre de durumunun değerlendirildiği ve 56 yaşının da doldurulmadığı tespit edildiğinden yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları yerine gelmediği, 2.4. Başvuranın önce 15/10/2007 tarihinde Optik San. Tic. Ltd. Şti’nin kurucu ortağı olması, sonra söz konusu şirkete ortak iken 07/01/2008 tarihinde bahse konu şirketten 506 sayılı Kanun kapsamında bildirimlerinin gerçekleştirilmiş olmasından dolayı, 07/01/2008-12/06/2023 tarihleri arasındaki 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki hizmet süreleri iptal edildiği, bu kapsamda ödenen primlerinin 4-1/(b) sigortalılığına aktarıldığı, 2.5. Yapılan prime esas kazanç beyan girişlerinin aktarılan prim tutarına göre yapılmış olduğu; olması gerekenden fazla prime esas kazanç beyanı girilmesi söz konusu olmadığı, 2.6. Yapılan prim aktarma işlemi neticesinde prim gün sayısında eksilme meydana geldiği, bunun eksilmenin sigortalının 2020/04 ile 2021/06 dönemleri arasında 4/a kapsamındaki çalışmalarında 18 kodu (Kısa Çalışma Ödeneği) olduğundan bu dönemlerde, 4/b kapsamında prim borcu tahakkuk etmiş olmasına rağmen, 4/a kapsamında Kuruma prim ödemesi bulunmadığının saptanmış olması ve sigortalılık terk işlemi uygulanmasında kaynaklandığı, 2.7. Başvuranın 4/b sigortalılığına ilişkin beyanı bulunmakla birlikte resen yapılan beyan girişi ile ilgili mevzuatsal dayanak olan SSİY’nin 98 inci maddesinde yapılan değişikliğe ilişkin 31.08.2021 tarihli Genel
Yazıya uygun işlem yapıldığı, bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem
ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu
Kanunu’nun; 5.1. “Sigortalılığın başlangıcı ve bitiş tarihi” başlıklı 25’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kanunun
24 üncü maddesine göre sigortalı sayılanlardan gelir vergisi mükellefi olanların sigortalılıkları,
mükellefiyetin başlangıç tarihinden, gelir vergisinden muaf olanların sigortalılıkları ise Esnaf ve Sanatkar
Sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıtlı olmak şartıyla talep tarihinden itibaren başlatılır.” 5.2. “Yazılma” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrası; “Sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz. Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlülüklerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz. Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç 3 ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Üç ay içinde kayıt ve tescilini yaptırmayan sigortalılar Kurumca resen kayıt ve tescil edilir.” 5.3. Geçici 18’inci maddesi: “Bu Kanuna göre sigortalılık niteliği taşıdıkları halde 4.10.2000 tarihine kadar kayıt ve tescilini yaptırmamış olan sigortalıların sigortalılık hak ve mükellefiyetleri 4.10.2000 tarihinden itibaren başlar. Ancak, bu Kanuna göre zorunlu sigortalı olarak tescil edilmiş olanların sigortalılıkları, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Kuruma yazılı olarak başvurmaları ve 20.4.1982-4.10.2000 tarihleri arasındaki vergi kayıtlarını belgelemek ve belgelenen bu sürelere ilişkin olarak 49 uncu ve ek 15 inci maddelere göre hesaplanacak prim borçlarının tamamını, tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde, ödeme tarihinde bulundukları gelir basamağının yürürlükte olan prim tutarı üzerinden ödemek kaydıyla bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53’üncü maddesinin; 6.1.1. Birinci fıkrasında; “Sigortalının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statüleri ile (c) bendinde yer alan sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (a) ve (b)
bentlerinde yer alan sigortalılık statülerine tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde ise aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Ancak, sigortalılık hallerinin çakışması nedeniyle Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılığı esas alınanlar, yazılı talepte bulunmak ve Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı ve üst sınırına ilişkin hükümler saklı olmak kaydıyla, esas alınmayan sigortalılık statüsü kapsamında talep tarihinden itibaren prim ödeyebilirler. Bu şekilde ödenen primler; iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar yönünden, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde, kısa vadeli sigorta kollarından sağlanan diğer yardımlar ile uzun vadeli sigorta kollarından sağlanan yardımlar yönünden ise Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde değerlendirilir. Bu fıkra hükümlerine göre ödeme talebinde bulunulduğu halde ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenmeyen primlerin ödenme hakkı düşer. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi ile aynı maddenin birinci fıkrasının
(b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda, (b)
bendinin (4) numaralı alt bendi dışındaki diğer sigortalılık durumu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamında muhtar sigortalılığı ile aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda muhtar sigortalılığı dikkate alınır.” 6.1.2. İkinci fıkrasında; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilemezler.” 6.1.3. Beşinci fıkrasında; “Birinci fıkra hükmü saklı olmak üzere sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir.” 6.2. “Prim oranları ve Devlet katkısı” başlıklı 81 inci maddesinin; 6.2.1. Birinci fıkrasının (a) bendinde; “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının % 20’sidir. Bunun %9’u sigortalı hissesi, %11’i işveren hissesidir.” 6.2.2. Birinci fıkrasının (c) bendinde; “ Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının %2’sidir. Bu primin tamamını işveren öder. Bu oranı %1,5 oranına düşürmeye ya da %2,5 oranına artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.” 6.2.3. Birinci fıkrasının (f) bendinde; “Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tâbi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın %12,5’idir. Bu primin %5’i sigortalı, %7,5’i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tâbi olanlar ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendi ve bu Kanunun geçici 13 üncü maddesinde belirtilenlerin genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın %12’sidir. (Ek cümle: 23/2/2017-6824/15 md.) Ancak, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın
%3’ü olup, bu oranı %12’ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir” 6.2.4. Birinci fıkrasının (g) bendinde; ”4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar (a), (c) ve (f) bentlerindeki prim oranlarının toplamı üzerinden primlerini öderler.” 6.2.5. Birinci fıkrasının (ı) bendinde; “Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıları çalıştıran özel sektör işverenlerinin, bu maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendine göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinden, işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır. İşveren hissesine ait primlerin Hazinece karşılanabilmesi için, işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerini yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna, muhtasar ve prim hizmet beyannamelerini ise Maliye
Bakanlığına vermeleri, sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazinece karşılanmayan işveren hissesine ait tutarı yasal süresinde ödemeleri, Sosyal Güvenlik
Kurumuna prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmaması şarttır. (…)” 6.3. “1479 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı Geçici 8 inci maddesinin birinci fıkrasında “ Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi hariç
diğer alt bentlerine göre sigortalılık niteliği taşıdıkları halde bu Kanunun yürürlük tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülüğü bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren başlar. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine göre sigortalı sayılanların hak ve yükümlülüğü ise 7 nci maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre başlar.” 7. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanunun “Aylığı bağlayacak kurum” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında
“Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.” 8. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 98 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “ (…) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olduğu sonradan anlaşılan ve sigortalılık işlemleri sonradan geriye yönelik olarak yapılan sigortalıların geçerli sigortalılık statüsüne prim aktarılması işlemlerinde, aktarılacak tutar kadar 1/10/2008 ve sonraki sürelere re’sen beyan girişi yapılır.” 9. “Sigortalılık işlemleri” başlıklı 2013/11 sayılı SGK Genelgesinin (Revize 2019/09), “Şirket ortağı olup Kurumca (4/b) kapsamında tescili yapılanların, ortağı olduğu şirketten daha sonra (4/a)
kapsamında bildirilmesi (Ek, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge) başlıklı” 6.1. Bölümü; “1479 sayılı Kanunun mülga 24 üncü maddesi kapsamında şirket ortağı olması nedeniyle (4/b) kapsamında sigortalı olan şirket ortağının, daha sonraki bir tarihte ortağı olduğu şirketten (4/a) kapsamında sigortalı bildirilmesi halinde, önce başlayan sigortalılık sona ermediği sürece diğer sigortalılık devreye girmeyeceğinden, (4/a) kapsamındaki sigortalılık iptal edilecek (4/b) kapsamındaki sigortalılığı geçerli sayılacaktır.
10. “Şirket ortağı olup Kurumca (4/b) kapsamında tescili yapılmamış olanların, ortağı olduğu şirketten daha sonra veya aynı gün (4/a) kapsamında bildirilmesi (Ek, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge) başlıklı” 6.2. Bölümü; Kanunun “1479 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlığını taşıyan geçici 8 inci maddesinde; tarım sigortalıları hariç olmak üzere, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) kapsamındaki sigortalılık niteliği taşıdıkları halde Kanunun yürürlük tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülüğünün bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren başlayacağı öngörülmüştür. Diğer taraftan, 2008/Ekim öncesinde Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet akdiyle çalışırken, çalıştıkları işyerine veya başka bir şirkete ortak, anonim şirkette ise kurucu ortak veya yönetim kurulu üyesi olanlar, 16-60 Ek sayılı Genelge gereğince (4/a) kapsamındaki sigortalılıkları kesintiye uğrayıncaya kadar 4/(b) kapsamına alınmamaktadır. Ancak, 1/10/2008 tarihinden önce 1479 sayılı Kanun kapsamında tescili yapılması gerektiği halde 506 sayılı
Kanun kapsamında tescil yapıldığı söz konusu tarihten sonra tespit edilen sigortalılar, Kanunun geçici 8 inci maddesi kapsamında değerlendirilmeyecek, (4/a) kapsamında yapılan tescil kaydı beyan kabul edilerek, (4/b) kapsamında sigortalı olması gereken tarih itibariyle (4/b) kapsamında sigortalılığı başlatılacak ve (4/a) kapsamındaki hizmetler (4/b) kapsamında hizmet olarak değerlendirilecektir. (4/a)
kapsamındaki hizmetlerin (4/b) kapsamında hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin iş ve işlemler cari usullere göre sonuçlandırılacaktır. Bu durum, (4/a) kapsamında çalışmaya başladığı tarih ile şirket ortağı olduğu tarih aynı olan sigortalılar için de uygulanacaktır. Burada esas olan, (4/a) kapsamında çalışma
devam ederken (4/b) kapsamında sigortalılığı gerektiren şirket ortaklığının gerçekleşmesidir. Ancak, şirket ortağı olduğu gün diğer bir ifadeyle, (4/b) kapsamında sigortalı olması gerektiği halde aynı gün ortağı olduğu şirketten (4/a) kapsamında bildirim yapıldığı tespit edilenlerin, şirket ortaklığı nedeniyle (4/b)
kapsamında bildirimi; -Yapılanların (4/a) kapsamındaki sigortalılığı iptal edilecek (4/b) kapsamındaki sigortalılığı geçerli sayılacaktır. -Yapılmayanların ise, (4/a) kapsamında yapılan tescil kaydı bildirim kabul edilerek, (4/b) kapsamında sigortalı olması gereken tarih itibariyle (4/b) kapsamında sigortalılığı başlatılacak ve (4/a) kapsamındaki hizmetler 4/(b) kapsamında hizmet olarak değerlendirilecektir.
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuru konusu incelendiğinde başvuran özetle; Ortağı olduğu şirketten 07/01/2008 tarihi ila 12/06/2023 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında (4/a) sigortalı bildirildiğini, yaşlılık aylığı bağlanma şartlarını tamamlaması üzerine 16/11/2023 tarihinde tahsis talebinde bulunduğunu, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan 4/a primlerinin 4/b sigortalılığına hatalı olarak aktarılması sonucu prim günlerinde eksilme olduğunu bu sebeple tahsis talebinin reddedildiğini belirterek; yapılan prim aktarma işlemlerinde hata olup olmadığının tespit edilmesini ve 16/11/2023 tarihli tahsis talebine istinaden yaşlılık aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
13. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın 15/10/2007 tarihinde Optik San.
Tic. Ltd. Şti’nin kurucu ortağı olduğu, şirket ortağı iken 07/01/2008 tarihinde itibaren bahse konu şirketten 506 sayılı Kanun kapsamında bildirimlerinin gerçekleştirildiği, durumun tespitine müteakip 07/01/2008-12/06/2023 tarihleri arasındaki 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki hizmet süreleri iptal edildiği, bu kapsamda ödenen primlerinin 4-1/(b)
sigortalılığına aktarıldığı, primlerin aktarılması sırasında yapılan prime esas kazanç beyan girişlerinin aktarılan prim tutarına göre yapılmış olduğu; olması gerekenden fazla prime esas kazanç beyanı girilmesi söz konusu olmadığı, başvuranın prim gün sayısında eksilme meydana geldiğini bu durumun ise başvuranın 2020/04 ile 2021/06 dönemleri arasında 4/a kapsamındaki çalışmalarında 18 kodu (Kısa
Çalışma Ödeneği) olduğundan bu dönemlerde, 4/b kapsamında prim borcu tahakkuk etmiş olmasına rağmen, 4/a kapsamında Kuruma prim ödemesi bulunmadığının saptanmış olması ve sigortalılık terk işlemi uygulanmasında kaynaklandığı belirtilmiştir.
14. Bu çerçevede uyuşmazlığın temel olarak; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvuranın 4/a kapsamında ödenmiş olan primlerinin sigortalı sayılması gereken sigortalılık hali olan 4/b kapsamındaki sigortalılığına aktarımında maddi hata yapılıp yapılmadığı, prim günlerinde eksilmeye
neden olup olmadığı ve buna bağlı olarak başvuranın yaşlılık aylığı bağlanma şartlarına haiz olup olmadığının tespiti noktasında ortaya çıktığı görülmektedir.
15. 5510 sayılı Kanunun 53 üncü maddesinde 4/b kapsamında sigortalı sayılanların kendilerine ait veya ortağı oldukları işyerlerinden 4/a kapsamında sigortalı bildirilemeyecekleri ve sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primlerin esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edileceği hükme bağlanmıştır. Başka bir deyişle sigortalıların 4/b kapsamında sigortalı olması gerektiği halde 4/a kapsamında sigortalı bildirimi yapılmışsa ödenen primlerin 4/b kapsamındaki sigortalılığına aktarılmasında bildirilen prime esas kazançlar üzerinden değil ödenen prim tutarları üzerinden işlem yapılması gerektiği belirtilmiştir.
16. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 81 inci maddesinde sigortalıların prime esas kazançlarına uygulanacak prim oranları sigorta kolları bakımından tanımlanmış olup bu oranlar; % 20 oranında uzun vadeli sigorta kolları (Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları) primi, % 2 oranında kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık) primi ve %12,5 oranında ise Genel Sağlık Sigortası primi olarak belirlenmiştir.
17. Kısa vadeli sigorta prim oranı, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalı çalıştıran işverenler ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılanların işyerlerinde yapılan işin iş kazası ve meslek hastalığı bakımından gösterdiği tehlikenin ağırlığına göre belirlenmekte ve işyerlerinin tehlike sınıfına göre %1 ila %6,5 arasında değişiklik göstermekte iken 10/01/2013 tarihinde kabul edilen 6385 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 9 uncu maddesine istinaden bu oran tüm işyerleri için % 2 olarak sabitlenmiştir.
18. Ayrıca 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde belirtilen şartların sağlanması halinde adı geçen Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıları çalıştıran özel sektör işverenlerinin, bu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinden, işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutarın Hazinece karşılanacağı belirtilmiştir.
19. Başvuran tarafından başvurusunda belirtilen tarihlerde iptal edilen 4/a sigortalılığına ait prime esas kazanç tutarının, prim aktarımı neticesinde 4/b kapsamındaki sigortalılığına ait prime esas kazançların altında kaldığı belirtilerek bu dönemlere ait prim aktarımı işlemlerinde hata yapıldığı belirtilmiş, başvuranın iddia ettiği bu husus hakkında Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik
Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından bilgi ve belge talebimize istinaden verilen cevapta yapılan prime esas kazanç beyan girişinin aktarılan prim tutarına göre yapılmış olduğunu, olması gerekenden fazla prime esas kazanç beyanı girilmesinin söz konusu olmadığını belirtmiştir.
20. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan prim aktarımına yönelik işlemlerin hangi usullere göre yapıldığının herhangi bir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde anlaşılabilmesi amacıyla, dosya kapsamında 10/07/2024 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel
Müdürlüğü Primler Daire Başkanlığına gidilerek uzman personeliyle iletişime geçilmiş ve başvuranın
hesap hatası yapıldığını iddia ettiği dönemler arasından örneklem usulüyle dönemler belirlenerek prim aktarımının usule ve mevzuata uygun yapılıp yapılmadığının kontrolü sağlanmıştır.
21. Edinilen bilgiler neticesinde; prim aktarımına yönelik hesaplama işlemlerinin mevzuata uygun olarak aylık bazda yapıldığı, sigortalının Sosyal Güvenlik Kurumuna ilgili dönemde bildirilen prime esas kazançları üzerinden değil 5510 sayılı Kanunda belirtilen hükme uygun olarak sigortalı adına ödenen prim tutarı üzerinden hesaplama yapıldığı, ödenen prim tutarının dönemsel olarak 16 no.lu ve
17 no.lu paragrafta belirtilen 5 puanlık prim indirimi, kısa vadeli sigorta kolları için uygulanan prim
nispeti gibi durumlara göre farklılık gösterdiği, dolayısıyla her ne kadar prime esas kazanç tutarları aynı olsa da sigortalılar için tahakkuk eden ve ödenen prim tutarlarının farklılık gösterebileceği anlaşılmış olup örnekleme yöntemiyle belirlenen aylara ait ödenen 4/a prim tutarları üzerinden hesaplama yapıldığında; başvuranın tahakkuk eden 4/b prime esas kazançlarının sigortalı hizmet dökümünde kayıtlı tutarlarla mutabık olduğu tespit edilmiştir.
22. Örneklem usulüyle belirlenen dönemler için yapılan hesaplamalardan anlaşıldığı üzere; başvuranın 4/a kapsamındaki sigortalılığı için ödenen prim tutarlarının 4/b kapsamındaki sigortalılığına aktarılması yönünde idarece yapılan işlemlerde herhangi bir hesaplama hatası tespit edilememiştir.
23. Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları ile idarenin beyanları çerçevesinde
Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirmede; başvuranın 07/01/2008 tarihi ila 12/06/2023 tarihleri arasında ortağı olduğu şirketten bildirilen 4/1-a kapsamındaki hizmet sürelerinin iptal edilerek bu kapsamda ödenen primlerinin 4-1/(b) sigortalılığına aktarılması sırasında prime esas kazanç tutarlarının belirlenmesine yönelik idarece yapılan iş ve işlemler ile buna bağlı olarak başvuranın yaşlılık aylığı bağlanma şartlarına haiz olmadığı için 16/11/2023 tarihli tahsis talebinin idarece reddedilmesi iş ve işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde göndermediği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevap verilmediği, ayrıca şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi