|
ÖZET: Başvuran, 5434 sayılı Kanun kapsamında fiili hizmet süresi zammının yaş haddinden indirilmesi ve 10.03.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunmuştur. Başvuru, 11.02.2020 tarihinde yapılmış olup, başvuranın 1995 yılında sigortalılığı başlamış ve 1997’de 5434 sayılı Kanun kapsamında devam etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın emeklilik tarihini 09.07.2020 olarak belirlemiş, ancak bu tarihte fiili hizmet zammı sürelerinin dikkate alınmadığını belirtmiştir. Başvuran, bu durumun mağduriyetine yol açtığını ifade ederek, emeklilik tarihinin yeniden hesaplanmasını istemiştir.
SGK’nın açıklamalarında, fiili hizmet süresi zammının bazı sürelerin hesaplamada dikkate alınmadığı ve başvuranın yaş şartını yerine getirmediği ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın fiili hizmet süresi zammının yaş haddinden indirilmesi gerektiği yönünde bir tavsiye kararı vermiştir. Ancak, başvuranın 10.03.2019 tarihinde yaşlılık aylığı talebinde bulunmadığı ve gerekli şartları taşımadığı için bu talep reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın fiili hizmet süresi zammının yaş haddinden indirilmesi gerektiği belirtilmiş, ancak yaşlılık aylığı talebinin reddine karar verilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu’na, bu karar doğrultusunda işlem yapması için tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6482-S.20.10279
BAŞVURU NO : 2020/2889
KARAR TARİHİ : 22/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran tarafından 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmet süresi zammının aylık bağlanması için gerekli olan yaş haddinden indirilmesi ve 10.03.2019 tarihi itibariyle tarafına yaşlılık aylığı bağlanması talep edilmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 11/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından 1995 yılında mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sigortalılığının başladığı, Mart 1997’de mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununa tabi olarak sigortalılığının devam ettiği, 01.06.2017 tarihli dilekçeyle yaşlılık aylığına ne zaman hak kazanacağını öğrenmek için Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK)
başvurduğu, fiili hizmet zammı süreleri dikkate alınmadığında 51 yaşında emekli olabileceğinin bildirildiği, söz konusu süre dikkate alındığında ise 48 yaşını doldurduğu tarih olan 10.03.2019’da emekli olabileceğini düşündüğü, SGK’nın 23.12.2019 tarihli yazısında ise
09.07.2020 tarihinde emekli olabileceğinin bildirildiği, bu farkın fiili hizmet zammı sürelerinin
dikkate alınmamasından kaynaklandığı ifade edilerek emekliliğe hak kazandığı tarihin yeniden hesaplanması suretiyle mağduriyetinin giderilmesi ve 10.03.2019 tarihi itibariyle tarafına aylık bağlanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. SGK’nın 13.03.2020 tarihli ve … sayılı yazısında; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 40’ıncı maddesine göre, fiili hizmet süresi zammı kapsamında olan işyerlerinde çalışan sigortalıların çalışılan ayın bazı günlerinde kapsam dışı işlerde geçen süreleri ile kapsamda olan işlerde fiilen çalışmayarak risklere maruz kalmadıkları 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunda belirtilen tatil günleri ile yıllık izin, ücretsiz izin, ücretli izin, sıhhi izin ve eğitim kurs sürelerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu sebeple sigortalının fiili hizmet süresi zammına tabi hizmetlerinin 30 gün olarak bildirildiği işyerinden hizmetlerin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
düzeltilmesinin talep edildiği, ilgili işyeri tarafından söz konusu hizmetlerin düzeltilerek
SGK’ya bildirildiği, 2.2. Sigortalının, Ekim 2019 itibarıyla, 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında fasılalı olarak 01.02.1995 – 03.08.1996 arasında 183 gün, 18.03.2008 – 31.10.2019 arasında 4666 gün (483 gün fiili hizmet zammı dahil) ve 5434 sayılı Kanun kapsamında 15.04.1997 – 14.03.2008 arasında 4718 gün (788 gün fiili hizmet zammı dahil) olmak üzere toplam 9567 gün hizmetinin bulunduğu, 2.3. 4/1-(a) kapsamında aylık bağlanacak sigortalılar yönünden, 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihine kadar 5434 sayılı Kanunun mülga 32’nci maddesine göre verilen fiili hizmet süresi zamlarının sigortalılık süresi ve prim gün sayısına ilave edilerek aylığa hak kazanma koşulları belirlenirken yapılan yaş hesabında dikkate alındığı, ancak ayrıca yaş hadlerinden indirim yapılmadığı, sigortalının fiili hizmet zammı sürelerinin de aylığa hak kazanma koşullarının tespitinde yapılan yaş hesabında dikkate alındığı, 2.4. Sigortalının 04.09.2019 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, anılan tarihte 9511 prim ödeme gün sayısının olduğu, prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirdiği, fakat yaş şartını ve işten ayrılma şartını yerine getirmediği, bu sebeple talebinin reddedildiği ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “506, 1479, 5434, 2925,
2926 sayılı kanunlara ilişkin ortak geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 7’nci maddesinin birinci
fıkrasında, “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/7/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun geçici
20 nci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet
süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir.” hükmü yer almaktadır.
4. Mülga 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun Geçici 205’inci maddesinin son fıkrasında, “32 inci madde gereğince fiilî hizmet sürelerine zam yapılanların bu maddede belirtilen yaş hadlerinden, hizmetlerine eklenen fiilî hizmet süresi zammı kadar indirim yapılır.” hükmü yer almaktadır.
5. Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun Ek 39’uncu maddesinde “Bu Kanunun Ek 5 ve Ek 6 ncı Maddeleri gereğince sigortalılık süresine ilave edilen gün sayıları, beş yıldan çok olmamak üzere bu Kanunun 60 ve Geçici 81 inci maddelerinde belirtilen yaş hadlerinden indirilir.” hükmü yer almaktadır.
6. 506 sayılı Kanunun Geçici 81’inci maddesinin (B) bendinde, “23.5.2002 tarihinde; a) (A) bendi kapsamında olanlar hariç sigortalılık süresi 18 (dahil) yıldan fazla olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil) fazla olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün, b) Sigortalılık süresi 17 (dahil) yıldan fazla, 18 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 41 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 21 yıl 6 ay (dahil) dan fazla,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
23 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000
gün, c) Sigortalılık süresi 16 (dahil) yıldan fazla, 17 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 42 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 20 yıl (dahil) dan fazla, 21 yıl
6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları ve en az 5075
gün, d) Sigortalılık süresi 15 (dahil) yıldan fazla, 16 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 43 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 18 yıl 6 ay (dahil) dan fazla,
20 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları ve en az 5150
gün, e) Sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 17 yıl (dahil) dan fazla, 18 yıl
6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları ve en az 5225
gün, f) Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla, 14 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 15 yıl 6 ay (dahil) dan fazla,
17 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları ve en az 5300
gün, g) Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla, 13 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıl
6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları ve en az 5375
gün, h) Sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 12 yıl 6 ay (dahil) dan fazla,
14 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları ve en az 5450
gün, ı) Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla, 11 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıl
6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları ve en az 5525
gün, j) Sigortalılık süresi 9 (dahil) yıldan fazla, 10 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 9 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 11 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları ve en az 5600 gün, k) Sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıl 6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları ve en az 5675 gün, l) Sigortalılık süresi 7 (dahil) yıldan fazla, 8 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 6 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 8 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az 5750 gün, m) Sigortalılık süresi 6 (dahil) yıldan fazla, 7 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıl 6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az 5825 gün, n) Sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 3 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 5 yıldan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 57 yaşını doldurmaları ve en az 5900 gün, o) Sigortalılık süresi 4 (dahil) yıldan fazla, 5 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları, sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3 yıl 6 aydan az olan erkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 58 yaşını doldurmaları ve en az 5975 gün,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
p) Sigortalılık süresi 3 (dahil) yıldan fazla, 4 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az 5975 gün, r) Sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az 5975 gün, Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın 5434 sayılı
Kanun kapsamındaki fiili hizmet süresi zammının yaş haddinden indirilmesi gerektiğine, diğer taraftan 10.03.2019 tarihinden geçerli olmak üzere yaşlılık aylığı bağlanması yönündeki talebinin ise reddine ilişkin “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran ile idare arasındaki uyuşmazlığın başvuranın 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmet süresi zammının yaşlılık aylığına hak kazanabilmek için gerekli olan yaş haddinden indirilmemesinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
9. Başvuranın doğum tarihinin 10.03.1971 olduğu, mülga 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık başlangıç tarihinin 01.02.1995 olduğu, buna göre anılan Kanunun geçici 81’inci maddesinin (B) bendi gereğince yaşlılık aylığına hak kazanma bakımından 50 yaşını doldurma şartına tabi olduğu, bu şartı yerine getireceği tarihin 10.03.2021 olduğu, ancak 4/1-(a)
kapsamındaki fiili hizmet süresi zammına binaen idarece yaş haddinden indirim yapıldığı, buna bağlı olarak yaşlılık aylığına hak kazanma tarihinin 09.07.2020 olarak hesaplandığı, fakat 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmet zammı süresinin yaş haddinden indirilmediği, uyuşmazlığın 506 sayılı Kanunun ek 39’uncu maddesi uygulanmak suretiyle 788 günlük bu sürenin de yaş haddinden indirilip indirilemeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir.
10. Başvuranın 5434 sayılı Kanun kapsamında 788 günlük fiili hizmet zammı süresi bulunduğu hususunda bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Anılan Kanunun Geçici 205’inci maddesinin son fıkrasında, sigortalıların yaş hadlerinden, hizmetlerine eklenen fiili hizmet süresi zammı kadar indirim yapılacağı kurala bağlanmış olup söz konusu düzenlemenin 506 sayılı Kanunun Ek 39’uncu maddesine benzer nitelikte ve aynı amaca yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla başvuranın 4/1-(a) ve 4/1-(c) kapsamındaki hizmetlerinin birleştirilmesinde 506 sayılı Kanunun
Ek 39’uncu maddesinin uygulanması, bu çerçevede söz konusu fiili hizmet süresi zammının sigortalılık süresine eklenmesi ve yaş haddinden de indirilmesi gerekmektedir (Bkz. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 18.06.2015 tarihli ve E.2014/7165, K.2015/14123 sayılı kararı).
11. Somut olayda ise başvuranın 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmet süresi zammının sigortalılık süresinde dikkate alındığı, buna bağlı olarak başvuranın tabi olduğu yaş şartı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
bakımından yararlandırıcı bir sonuç doğurduğu, buna mukabil söz konusu sürenin yaş haddinden indirilmediği, bu sebeple yaş şartının 09.07.2020 olarak belirlendiği görülmektedir.
12. Sonuç olarak başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanma tarihinin 09.07.2020 tarihinden 788 günlük fiili hizmet zammı süresi kadar indirim yapılarak belirlenmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Bununla birlikte başvuran tarafından her ne kadar 10.03.2019 tarihi itibariyle kendisine yaşlılık aylığı bağlanması talep edilmiş ise de anılan tarihte tahsis talebinde bulunmadığından ve 04.09.2019 tarihli tahsis talep tarihinde çalıştığı işten ayrılma şartını taşımadığından idarece tesis edilen ret işleminde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle
“kanunlara uygunluk” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21’inci maddesinde başvurunun
Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresinin gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı, tavsiye kararı verilmesi halinde ise idarece otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye devam edeceği düzenlenmiş olup ilgili idarenin işlemine karşı Adana İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvuranın 5434 sayılı Kanun kapsamındaki fiili hizmet süresi zammının yaş haddinden indirilmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen işlemin geri alınması yönünde SOSYAL
GÜVENLİK KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Başvurana 10.03.2019 tarihinden geçerli olmak üzere yaşlılık aylığı bağlanması yönündeki talebin REDDİNE,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumuna tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.