|
ÖZET: Başvuran, Emniyet Hizmetleri Sınıfında polis memuru olarak görev yaptıktan sonra 5434 sayılı Kanun kapsamında emekli olduğunu, ancak Ek 81. madde uyarınca ilave ödemeden yararlanamadığını belirtmiştir. Emekli olduktan sonra özel sektörde veya kamuda çalışmadığını ifade eden başvuran, eksik ödenen tutarların faiziyle birlikte kendisine ödenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın son görevde bulunduğu kadro nedeniyle ilave ödeme yapılmasının mümkün olmadığını açıklamıştır.
SGK’nın açıklamasında, 5434 sayılı Kanunun Ek 81. maddesi gereğince, emekli aylığı bağlanmadan önce son defa Emniyet Hizmetleri Sınıfında görev yapmayanların ek ödemeden yararlanamayacağı belirtilmiştir. Ancak, başvuranın durumunun incelenmesi sonucunda, emekli aylığı bağlanırken polis kadro unvanının esas alındığı ve bu nedenle Ek 81. madde kapsamındaki ödemeden yararlandırılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, SGK’ya başvuranın Ek 81. madde uyarınca ilave ödemeden yararlandırılması hususunda tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, SGK’nın başvuruya ilişkin işlemlerini 30 gün içinde bildirmesi gerektiğini de içermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7167-S.23.11700
BAŞVURU NO : 2022/19075
KARAR TARİHİ : 09/06/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 5434 sayılı Kanunun Ek 81 nci maddesi kapsamında yapılan ilave ödemeden faydalanma talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 21/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; başvuran Emniyet Hizmetleri Sınıfında polis memuru olarak görev yaptığını, askerlik hizmetini saydırarak 25 yıl 1 ay üzerinden Emekli Sandığı Kanunu kapsamında emekli olduğunu, emekli olanlara makam tazminatı ya da 5434 sayılı Kanunun Ek 81.
Maddesi kapsamında ek ödeme verilmekte iken kendisinin yararlanamadığını, emekli olduktan sonra özel sektörde ya da kamuda çalışmadığını ifade ederek 5434 sayılı Kanunun Ek 81. Maddesi kapsamında ödenmesi gereken ek ödeme ve öncesinde eksik ödenen tutarların faizi ile birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından başvurana yönelik verilen 01/12/2022 tarihli sayılı yazıda; 2.1. 5434 sayılı Kanunun 22/02/2014 tarihli ve 6519 sayılı Kanunla değişik ek 81 inci maddesinde, “Milli İstihbarat Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil kadrolar ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve 3269 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde 19/6/2010 tarihli ve 6000 sayılı Kanunla yapılan değişiklik gereğince Devlet memuru olarak istihdam edilip emekliliğe hak kazananlar dâhil uzman erbaşlar, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun geçici 32 nci maddesi uyarınca araştırmacı unvanlı kadrolara atananlar ile çarşı ve mahalle bekçisi kadro unvanı esas alınarak emekli
aylığı veya adi malullük aylığı ödenenlerden emekli aylıklarıyla birlikte makam tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlara, her ay emekli aylıklarıyla birlikte 100 YTL tutarında ayrıca ödeme yapılacağı yapılır.
Bu Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanmasından sonra sosyal güvenlik destek primi ödemek suretiyle çalışanlar dâhil herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olarak çalışanlara bu ödeme yapılmaz. Bu ödemeden yararlanma şartlarını kaybedenler en geç bir ay içinde durumu T.C. Emekli
Sandığı Genel Müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür. Bu durumun ortaya çıktığı tarihi takip eden aybaşından itibaren ödemeye son verilir. Zamanında bildirimde bulunmayanlara yapılan ödemeler kanuni faizi ile birlikte geri alınır.
Hizmet sınıfı veya kadro unvanı itibariyle birinci fıkra kapsamına girenlerin 67 nci maddede belirtilen aylığa müstahak dul ve yetimlerinden ek 77 nci madde kapsamına girmeyenler; ikinci fıkradaki şartlar dikkate alınarak, 68 inci maddedeki oranlar üzerinden bu ödemeden yararlandırılır…” hükmünün amir olduğu, 2.2. Amir hüküm doğrultusunda, son defa Emniyet hizmetleri Sınıfına dâhil kadroda görev yapmakta iken emekliye ayrılmaması sebebiyle tarafına ek ödeme ödenmesinin mümkün olmadığı ve bu sebeple emekli aylığının alt sınıra iblağ edilerek ödenmesinde herhangi bir hukuka aykırılığın olmadığı, İfade edilmiştir. Buna göre, idarenin başvurana yönelik açık cevabı, dosya muhteviyatındaki bilgi ve belgeler ile başvurunun inceleme ve araştırma aşamasında başvuru konusu uyuşmazlığa ilişkin ulaşılan yargı içtihadı dikkate alındığında mevcut başvuru yönünden idareden ayrıca bilgi ve belge talebinde bulunulmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1 “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 1 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanunu ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer
Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ve bu Kanunla mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında kabul edilir.”,
5.2 “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesi;
“…
Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.
…”, 6. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun mülga ek 81 inci maddesi; “Milli İstihbarat Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil kadrolar ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve 3269 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde 19/6/2010 tarihli ve 6000 sayılı Kanunla yapılan değişiklik gereğince Devlet memuru olarak istihdam edilip emekliliğe hak kazananlar dâhil uzman erbaşlar, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri
Personel Kanununun geçici 32 nci maddesi uyarınca araştırmacı unvanlı kadrolara atananlar ile çarşı ve mahalle bekçisi kadro unvanı esas alınarak emekli aylığı veya (…) adi malullük aylığı ödenenlerden emekli aylıklarıyla birlikte makam tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlara, her ay emekli aylıklarıyla birlikte 100 YTL tutarında ayrıca ödeme yapılır.”, 7. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanunun “Aylık bağlanacak kurum” başlıklı 8 inci maddesi; “Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.
Ancak, malullük, ölüm, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununa göre yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları kurumun kanunla değiştirilmesi hallerinde ilgililere hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır.”, Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, Emniyet Hizmetleri Sınıfında görev yaptıktan sonra 25 yıl 1 ay hizmet süresi ile
5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında emekli olduğunu ancak Kanunun Ek 81. Maddesi
kapsamındaki ilave ödemeden faydalandırılmadığını belirterek söz konusu ödemeden faydalandırılmayı talep etmektedir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu’nca özetle, 5434 sayılı Kanunun 22/04/2014 tarihli 6519 sayılı Kanunla değişik ek 81 inci maddesinde yer alan hüküm doğrultusunda başvuranın son defa Emniyet Hizmetleri
Sınıfına dâhil kadroda görev yapmakta iken emekliye ayrılmamış olması nedeniyle ilave ödemeden faydalanmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
11. Somut olayda uyuşmazlık, Emniyet Hizmetleri Sınıfında polis memuru olarak görev yaptıktan sonra 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında ve polis memuru unvanı esas alınarak emekli olan başvurana aynı Kanun’un Ek 81. Maddesi kapsamında ek ödeme yapılıp yapılmayacağından kaynaklanmaktadır.
12. Ülkemizde sosyal güvenlik kurumlarının (Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, Bağ-Kur)
tek çatı altında birleştirilmesi amacıyla 5502 sayılı Kanunla Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmuş; sosyal güvenlikle ilgili düzenlemelerin tek bir kanunla bir araya getirilerek norm ve standart birliğinin sağlanması suretiyle, sosyal güvenlik reformunun gerçekleştirilmesi amacıyla da, 31/05/2006 tarih ve
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 01/10/2008 tarihinde yürürlüğe
konulmuştur.
13. 5510 sayılı Kanunun geçici 1 ve geçici 4. maddeleriyle, 01/10/2008 tarihinden önce Emekli
Sandığı iştirakçisi olanlar hakkında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı
Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağı ve bunların aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması gibi konularda 5434 sayılı Kanunun uygulanacağı, ayrıca 2829 sayılı Kanunun da dikkate alınacağı belirtilmiştir.
14. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi
Hakkında Kanunla, farklı sosyal güvenlik kuruluşlarına (mülga Emekli Sandığı, Bağ-Kur Sosyal
Sigortalar Kurumu gibi) tabi hizmeti bulunanların, bu hizmetlerinin birleştirilmesi suretiyle, ilgililerin sosyal güvenliklerinin sağlanması amaçlanmıştır.
15. Aynı Kanunun 8. maddesiyle, birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son 7 yıllık fiili hizmet süresi içinde, hizmet süresi fazla olan kurum tarafından, yine bu kurumun mevzuatına göre aylık bağlanması öngörülmüş; 10. maddesiyle de, bağlanacak aylıkların ödenmesinde, aylığı bağlayan kurum mevzuatının uygulanacağı kurala bağlanmıştır.
16. Buna göre farklı sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmetlerinin birleştirilmesi sırasında son 7 yıllık fiili hizmet süresi içinde, Emekli Sandığına tabi hizmeti fazla olanlara, 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre aylık bağlanması ve aylıkların ödenmesinde de yine bu Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği açıktır.
17. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun, 11/02/2014 tarih ve 6519 sayılı
Kanun’la değişik, Ek 81. maddesiyle, Millî İstihbarat Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil
kadrolar ile Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile çarşı ve mahalle bekçisi kadro unvanı esas alınarak emekli aylığı bağlananlara, makam tazminatından yararlanmamaları koşuluyla, her ay emekli aylıklarıyla birlikte 100-TL tutarında ek ödeme yapılması kurala bağlanmıştır.
18. 5434 sayılı Kanun’un 81. maddesinin gerekçesinde de; getirilen bu düzenlemeyle, madde metninde sayılan kadro unvanları esas alınarak emekliye ayrılan ve makam tazminatından yararlanmayanların emekli aylıklarının, çalışırken almakta oldukları görev aylıklarına göre yaklaşık olarak yarı yarıya düşmesi ve mali yönden sıkıntıya düşmeleri nedeniyle, ek ödeme yapılmak suretiyle, bu mağduriyetin giderilmesinin amaçlandığı belirtilmiştir.
19. Yukarıda yer verilen mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden; 5434 sayılı Kanun’un Ek 81.
maddesiyle, Millî İstihbarat Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil kadrolar ve Türk Silahlı
Kuvvetlerine mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile çarşı ve mahalle bekçilerine ek ödeme yapılmasının, bu kadro unvanları esas alınmak suretiyle emekli aylığı bağlanması koşuluna bağlandığı; anılan maddede, emekliye ayrılmadan önce son defa bu kadrolarda görev yapma şartına yer verilmediği; bu kapsamda, söz konusu kadro unvanları yerine başka kadro unvanları esas alınarak emekli aylığı bağlanması halinde, söz konusu ek ödemenin yapılmasının mümkün bulunmadığı anlaşılmaktadır.
20. Buna göre, Millî İstihbarat Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil kadrolar ve Türk
Silahlı Kuvvetlerine mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile çarşı ve mahalle bekçisi olarak görev yapmış olanlara, bu kadro unvanları esas alınarak emekli aylığı bağlanması halinde; emekli olmadan önceki son kadro unvanlarına bakılmaksızın (diğer bir ifadeyle, son defa bu kadrolarda görev yapma koşulu aranmaksızın) 100-TL ek ödemeden yararlandırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
21. Nitekim benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda mahkemelerce verilen kararlarda Millî İstihbarat
Hizmetleri ve Emniyet Hizmetleri Sınıfına dâhil kadrolar ve Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile çarşı ve mahalle bekçisi olarak görev yapmış olanlara, bu kadro unvanları esas alınarak emekli aylığı bağlanması halinde; emekli olmadan önceki son kadro unvanlarına bakılmaksızın (diğer bir ifadeyle, son defa bu kadrolarda görev yapma koşulu aranmaksızın)
100-TL ek ödemeden yararlandırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır (Danıştay Onikinci Dairesinin 11/11/2021 tarihli 2018/5991 E. ve 2021/5673 K. , 14/06/2022 tarihli 2019/1585 E. 2022/3648 K. sayılı kararları).
22. Bu durumda, Emniyet Hizmetleri Sınıfında görevli polis memuru olarak görev yaptıktan sonra askerlik sürelerini borçlanarak emekliye ayrılan başvuranın polis kadro unvanı (bu kadronun ek göstergesi) üzerinden emekli aylığı aldığı dikkate alındığında; 5434 sayılı Kanun’un Ek 81. maddesindeki ek ödemeden yararlandırılması gerekirken, aksi yönde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve
belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvurunun KABULÜNE, Başvuranın 5434 sayılı Kanunun Ek 81. Maddesindeki ek ödemeden yararlandırılması hususunda
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun hatırlatılmasına, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TEBLİĞİNE; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi