|
ÖZET: Uyuşmazlık, davacının işyerinde çalıştığı sürelerin tespiti istemine ilişkindir. Mahkeme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde, sosyal güvenlik hakkının korunması amacıyla hizmet tespitine yönelik taleplerin kamu düzeni ile ilgili olduğunu vurgulamaktadır. Bu tür davalarda, mahkemece gerekli belgelerin toplanması ve delil araştırmasının titizlikle yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Mahkeme, davacının çalıştığı sürelerin tespiti için işverenin kayıtlarının, puantaj ve bordro belgelerinin incelenmesi gerektiğini, ayrıca tanıkların dinlenmesi ve varsa çelişkilerin giderilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Çalışmanın niteliği, mevsimlik olup olmadığı gibi unsurların da dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, mahkeme, ilk derece mahkemesinin kararının eksik incelemeye dayandığını belirleyerek, bu kararı bozmuş ve dosyanın yeniden incelenmesi için ilk derece mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Bu karar, sosyal güvenlik haklarının korunması ve hizmet tespitinin doğru bir şekilde yapılabilmesi için gerekli delil toplama sürecinin önemini ortaya koymaktadır. |
10. Hukuk Dairesi 2024/1468 E. , 2024/2620 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/323 E., 2023/1710 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Samsun 3. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/251 E., 2021/519 K.
Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Kararın fer’i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer’i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalının işyerinde 30.08.2008 tarihinden itibaren 20.03.2016 tarihine kadar çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
1.Davalı, davaya cevap vermemiştir.
2.Fer’i müdahil SGK Başkanlığı cevap dilekçesinde özetle; müvekkili Kurumun işbu davada, davalı olarak gösterilmemesi gerektiğini, davacının dava konusu hizmetlerinin tespitinde hukuki yararının olmadığını, davacının işe giriş ve çıkışlarına göre çalışmalarının tam olarak gösterildiğini ve tespit edilecek bir hizmetinin bulunmadığını, davacının çalışmalarının kesintili biçimde geçtiğini, giriş çıkışlar şeklinde gerçekleşen çalışmaların bildirim belgeleriyle eşdeğer belgelerle ispatı gerektiğini, bu konuda tanık sözlerine itibar olunmaması gerektiğini, davacının, davalı işverenin yanında çalıştığını ileri sürdüğü tarihlerde işyerinin faal olup olmadığını da araştırılması gerektiğini, gerekli araştırma yaparak uyuşmazlığın hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak şekilde kanıtlanması gerektiğini beyanl davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne; davacının davalıya ait işyerinde 30.08.2008-15.05.2015 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmalarına ilişkin 2405 gün daha çalıştığının tespitine, fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Feri müdahil vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının, Kuruma bildirilenlerin dışında çalışmasının bulunmadığını, daha fazla çalıştığını yazılı delillerle ispatlaması gerektiğini beyanla istinaf kanun yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Fer’i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
3. Değerlendirme
Davacının davalı şirket bünyesinde 30.08.2008- 20.03.2016 tarihleri arasında çalışmalarının tespitini istediği eldeki davada, davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de Mahkemece verilen hükmün eksik incelemeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.
Dosyadaki kayıt ve belgelerin incelenmesinde; davacının 30.08.2008 tarihinde davalı şirket nezdinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgesinin verildiği, 30.08.2008 tarihinden 31.01.2009 tarihine kadar tam gün üzerinden olmayan kısmi çalışmalarının olduğu, davalı şirketin 26.03.2004 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 31.12.2012 tarihinde kanun kapsamından çıktığı, şirket adresinin Samsun İlkadım’da bulunduğu, ancak anılan şirket adına 7 farklı sicil numarasına kayden Samsun İlkadım’da bulunan iş yerlerinin bulunduğu, dosya kapsamında dinlenen bordro tanıklarının ağırlıklı olarak uyuşmazlık konusu dönemde davalı iş yeri ile dava dışı Nilsu Arıtma Sistemleri Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş., Merkür Ev Aletleri Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş. ünvanlı şirketlerden sigortalı bildirimlerinin olduğu, anılan dava dışı şirketlerin iş yeri adreslerinin, davalı şirket adresinden farklı olduğu anlaşılmakla, öncelikle davacıya davasını somutlaştırma yükümlülüğü kapsamında, hangi tarihte hangi adreste kimlerle çalıştığı, adresinin değişip değişmediği yeniden sorulmalı, davacının çalışmasının fiilen hangi iş yeri adresinde geçtiği belirlenmeli, beyanlarına itibar edilen bordro tanıklarının hizmet cetvellerinde sigortalı bildirimlerinin yapıldığı dava dışı şirketlerin, davalı şirketle organik bir bağlantısı olup olmadığı, Ticaret Sicil Müdürlüğünden ve Kurumdan celp edilen kayıtlar nazarında irdelenmeli, davalı şirketin Kanun kapsamından çıktığı 31.12. 2012 tarihinden sonrasına ilişkin olarak, dava dışı işverenliklerden sigortalı bildirimleri olan tanıkların bu tarih sonrasında hangi işverenlik bünyesinde fiilen çalıştığının tespiti noktasında, gerek görülmesi halinde yeteri kadarının şahsi sicil dosyalarının, iş yeri bordrolarının celbi sağlanarak, bordro tanıkları dinlenmeli, eldeki dava dosyası kapsamında 31.12.2012 sonrası dönem yönünden bordro tanığı olup olmadığı araştırılmalı, davacı adına davalı şirketten yapılan kısmi bildirimlere ilişkin olarak, kısmi bildirim nedenlerine yönelik bilgi ve belgeler, puantaj kayıtları davalı işverenden ve Kurumdan sorulmak kaydıyla celp edilmeli, toplanan deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
13.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.