5510 Sayılı Kanun Uyarınca İş Kazası Tanımında İşverenin Taşıt Sağlama Sorumluluğu ve Gerekli Koşulların Sağlanmaması (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/6278 E.  ,  2024/7847 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/499 E., 2023/938 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Van 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/429 E., 2023/24 K.

Taraflar arasındaki iş kazası tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın davalılar …, … ve … Etüd Müşavirlik ve Mühendislik A.Ş. yönünden pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, diğer davalılar yönünden kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı SGK Başkanlığı, … Yapı… Şirketi, … Mühendislik… Şirketi vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı SGK Başkanlığı, … Yapı… Şirketi, … Mühendislik… Şirketi vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacılar murisi …’un davalılar tarafından üstlenilen TOKİ konutları inşaat yapımı elektrik çekimi işinde çalıştığını, iş yeri Van İl Merkezine uzak olduğundan her sabah diğer işçilerle buluşarak davalı … ve … tarafından tahsis edilen araçla toplu olarak işe giderken trafik kazası geçirdiğini belirterek, 29.09.2012 günü meydana gelen trafik kazasının iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı … vekili cevap dilekçesinde, … …’un müvekkilinin çalışanı olmadığını, davanın müvekkili açısından husumetten reddini talep ettiklerini beyan etmiştir.

Davalı … Etüd Müşavirlik ve Mühendislik A.Ş. vekili cevap dilekçesinde, müvekkili şirketin vefat eden işçi ile hiç bir iş akdi bulunmamakla birlikte müvekkili şirketin ne işçilerine ne de alt işvereni konumundaki şirketlere karşı herhangi bir şekilde servis hizmeti sunulacağına yönelik taahhüdünün bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde, kazanın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi için 5510 sayılı Kanun’un 13/1-e maddesine göre “işveren tarafından sağlanan bir taşıtla” işin yapıldığı yere gidiş ve gelişi sırasında meydana gelmesi gerektiğini, kazaya konu aracın işveren tarafından sağlanmadığını belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Davalı … Yapı Mühendislik Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; Van Sosyal Güvenlik İl Kurumunun yapmış olduğu inceleme neticesinde davacıların murisinin geçirdiği trafik kazasının 5510 sayılı Kanun’un 13 ünçü maddesinin birinci fıkrası kapsamında, iş kazası olmadığının tespit edildiğini, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı … Mühendislik Sanayi ve Ticaret A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; müteveffanın müvekkili şirketin değil, diğer davalı … Yapı Mühendislik Elektrik Elektronik İnşaat San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.’nin çalışanı olduğunu, davanın müvekkili yönünden öncelikle husumet yönünden reddinin gerektiğini, kazaya konu aracın işveren tarafından sağlanmadığını, söz konusu aracın iş yeri sigortalılarından …’in babası … adına kayıtlı olduğunu, kaza günü aracın … tarafından kullanıldığını, işveren tarafından sigortalılara işe gidip gelmeleri için herhangi bir araç temin edilmediğini, kazanın iş kazası olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, SGK tarafından hazırlanan raporun da aynı nitelikte olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacıların … …’un mirasçısı oldukları, …’un 11.05.2012-20.07.2012 tarihleri arasında … Ltd. Şti.’ne ait … sicil numaralı iş yerinden bildirimlerinin yapıldığı, bu işin TOKİ konut yapım işi olduğu, asıl işverenin … Mühendislik San. Tic. A.Ş. olduğu ve bu şirket ile … Ltd. Şti. arasında TOKİ toplu konut inşaatının elektrik işleri hususunda sözleşme imzalandığı, …’un 20.07.2012-25.10.2012 tarihleri arasında … Ltd. Şti.’ye ait … sicil numaralı iş yerinden bildirimlerin yapıldığı, bu işin … … inşaatı işi olduğu, asıl işverinin … Etüd Müşavirlik ve Mühendislik A.Ş. olduğu ve bu şirket ile … Ltd. Şti. arasında … … inşaatının elektrik işleri hususunda sözleşme imzalandığı, davalılar … ve …’in hizmet döküm cetvellerine göre her ikisinin de kaza tarihinde asıl işvereni … Mühendislik San. Tic. A.Ş. olan TOKİ toplu konut inşaatının elektrik işlerine ilişkin … sicil numaralı iş yerinden bildirimlerinin yapıldığı, yaşanan kazaya ilişkin olarak taksirle ölüme neden olmadan dolayı ceza davasının açıldığı, aracı …’in kullandığının sabit olduğu ve aracın kayıt malikinin … olduğu, 29.09.2012 tarihinde davacılar murisi …’un iş arkadaşı olan … tarafından kullanılan … plaka sayılı araçla iş yeri şantiyesine giderken, …’in direksiyon hakimiyetini kaybetmesi ve nihayetinde yol kenarında bulunan tarlaya girip direğe çarpması suretiyle meydana gelen trafik kazası sonucu hayatını kaybettiği, araç içerisinde sürücü … ve … … dışında …, …, … ve …’in de yolcu olarak bulunduğu, her ne kadar kazalı sigortalının kaza tarihindeki bildirimleri … … inşaatı iş yerinden yapılmışsa da istinaf sonrası ifadesi alınan bordro tanıklarının beyanlarından …’un kaza tarihinde davalı … Ltd. Şti.’ne ait TOKİ toplu konut inşaatı iş yerinde çalıştığının anlaşıldığı, dolayısıyla davacılar murisinin işverenlerinin davalı … Şti. ve … Şti. olduğu, … Şti.’nin işveren sıfatının bulunmadığı, kaza tarihinde aynı araçta bulundukları anlaşılan … ve …’in de TOKİ inşaatı iş yerinden bildirimlerinin yapıldığı, tanık beyanları ve sigortalılık durumları dikkate alındığında … ve … …’in taşeron veya işveren olmaları hususunun söz konusu olmadığı, … ve …’in taşıma işini yerine getirdikleri ve … ile araçta bulunan diğer kişilerin her gün aynı araç ile işe gelip gittikleri, toplanan belgeler ve ifadesi alınan bordro tanıklarının beyanlarından iş yerinde kazaya karışan … plaka sayılı araç dışında başka bir servis aracının bulunmadığı, söz konusu aracın aynı iş yerinde çalışan davalılar … ve … tarafından işçileri işe getirip götürmek amacıyla kullanıldığının anlaşıldığı, böylelikle davaya konu olayın 5510 sayılı Kanun’un 13/1-d maddesi gereğince iş kazası olduğu gerekçesiyle davalılar …, … ve … Etüd Müşavirlik ve Mühendislik A.Ş. yönünden açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, diğer davalılar yönünden davanın kabulü ile davacılar murisi …’un 29.09.2012 tarihinde geçirdiği ve vefatına yol açan trafik kazasının iş kazası olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK Başkanlığı, … Yapı… Şirketi, … Mühendislik… Şirketi vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı … Yapı Mühendislik Ltd. Şti. vekili, müvekkili şirketin işçilerin taşınması için servis temin etmediğini, kazanın yaşandığı aracın … ve …’in babasına ait bir araç olduğunu, evlerinin uzak olması nedeniyle işe gelip gitmek için kullandıkları araç olduğunu, bu araca başka çalışanların da bindiğini, kazanın iş kazası olarak kabul edilebilmesi için aracın işveren tarafından temin edilmiş olması gerektiğini, işçileri getirip götürmek üzere özgülenen bir araç olmadığını, olayla ölüm arasında illiyet bağı olup olmadığının araştırılmadığını, husumetli tanık beyanına dayalı olarak hüküm kurulduğunu belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

2.Davalı SGK vekili, aracın işveren tarafından sağlanmadığını, sadece tanık anlatımlarına dayanılarak karar verildiğini, husumetli tanık beyanı ile hüküm kurulduğunu belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

3.Davalı …..Şirketi vekili, kazalının müvekkilinin çalışanı olmadığını, müvekkilinin işi anahtar teslim verdiğini, müvekkili ile diğer davalı şirket arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunmadığını, kazanın gerçekleştiği aracın şahsi kullanıma ilişkin bir araç olduğunu, servis hizmetine özgülenmediğini belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamına ve özellikle tanık beyanlarına göre vefat edenin SGK kayıtlarında okul inşaatında çalıştığı görülmekte ise de gerçekte TOKİ inşaatında çalıştığı, davalılar … ve …’in ekip başı konumunda olup aynı zamanda işverenleri ……Şirketi adına taşıma işini yerine getirdikleri ve … ile araçta bulunan diğer kişilerin her gün aynı araç ile işe gelip gittikleri, bu hali ile olayın 5510 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesine göre iş kazası olduğu sabit olduğundan Mahkemenin vakıa ve hukuki nitelendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı SGK, … Yapı.. Şirketi, … Mühendislik.. Şirketi vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK Başkanlığı, … Yapı… Şirketi, … Mühendislik… Şirketi vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1…. Yapı Müh. Ltd. Şti. vekili, işçilerin taşınması için servis aracı temin etmediğini, kaza yapan aracın işçiler … ve …’in babalarının aracı olup evleri uzak olduğundan işe gelip gitmede kullandıklarını, kazaya karışan aracın işçilerin işe getirilip götürülmesine özgülenip özgülenmediğinin ve kaza ile ölüm arasında illiyet bağının araştırılmadığını belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

2.Davalı SGK vekili, Mahkemenin aynı zamanda kaza ve ölüm arasında illiyet bağının bulunup bulunmadığını da araştırması gerektiği, kazaya karışan aracın işçilerin işe getirilmesi ve götürülmesine sürekli şekilde özgülenip özgülenmediğinin tanık beyanlarıyla kanıtlanamadığını, Kuruma karşı diğer davalılarla husumeti bulunan ve aynı sebeple dava açmış bulunan …’ın hakikate aykırı beyanlarına itibar edilmiş olmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

3…. AŞ vekili, işçilerin işe gelip gitmesi için servis temin edilmediğini, tanıkların olay sonrası alınan beyanlarının da bu şekilde olduğunu, …’ın da aynı taleple dava açtığını ve Mahkemece bu dosyanın bekletici mesele yapıldığını, bu tanığın beyanına dayalı sonuca gidilmesinin hatalı olduğunu belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacıların murisinin ölümü ile sonuçlanan trafik kazasının iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesi,

3. Değerlendirme
Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacıların murisinin de içinde bulunduğu aynı iş yerinde çalışan işçilerin işe gitmek için bindiği aracın 29.09.2012 tarihinde tek taraflı trafik kazası yapması ile …’un vefat ettiği, davacılar murisinin sigortalı çalışmalarının 11.05.2012-20.07.2012 tarihleri arasında … sicil numaralı, 6 numaralı aracı olarak … Müh..Ltd.Şti ‘nin göründüğü … Müh. İnş. San. A.Ş. adına tescilli Van Dağönü Köy konut inşaatı mahiyetinde kapsama alınan iş yerinden bildirildiği, davacılar murisinin kaza tarihini de kapsayacak şekilde 20.07.2012-25.10.2012 tarihleri arasındaki çalışmasının … sicil numaralı 3 nolu alt işveren olarak … Müh. Ltd. Şti.’nin kayıtlı bulunduğu davalı … Etüd. Müş. ve Müh. A.Ş. adına tescilli … İlk Öğretim Okulu yapım işi mahiyetinde kapsama alınan iş yerinden bildirildiği, kazanın meydana geldiği … plakalı aracın aynı araçta bulunan … ve …’in babaları Kerevan … adına kaza tarihinde tescilli olduğu, dosya kapsamında bulunan … Etüd Müh. A.Ş. ile … Müh. Elektrik Ltd. Şti. arasında imzalanan 19.7.2012 tarihli Van … … Elektrik İşleri taşeron sözleşmesinin konusunun … (iş sahibi) ile … Etüd. Müş ve Müh. A.Ş. (ana yüklenici) arasında akdedilen inşaat taahhüt sözleşmesi kapsamındaki Van … …’na ait elektrik işleri olarak belirtildiği, yine … Müh. Ltd. Şti. ve … Etüd Müh. A.Ş. adi ortaklığı ile … Müh. Elekt…Ltd. Şti. arasında 12.3.2012 tarihinde imzalanan Van Tuşba … ve … köyleri TOKİ Konut İnşaatı işinin elektrik işlerinin yapılmasına ilişkin Taşeron Sözleşmesi başlıklı sözleşme bulunduğu anlaşılmaktadır.

Eldeki dosyada, davacıların murisinin kaza tarihindeki bildirimlerinin … sicil numaralı … Müh.. Ltd. Şti.’nin alt işveren … Etüd. Müş. ve Müh. A.Ş. nin asıl işveren olduğu iş yerinden yapıldığı, söz konusu işe ait sözleşmede de asıl ve alt işveren olarak bu işverenlerin gösterildiği, bordro tanıklarının ve araçta bulunanların kaza sonrası kolluk tarafından alınan beyanlarında ise kaza tarihinde araçta bulunan işçilerin ve davacıların murisinin TOKİ toplu konut inşaatı işinde çalıştıklarını belirttiği, fiilen çalışıldığı belirtilen bu iş yerinin Kurumda … Müh.. Ltd. Şti. ve … Müh. İnş. San. A.Ş. asıl ve alt işveren olmak üzere tescil edildiği, söz konusu işe ilişkin sözleşmede ise … Müh. Ltd. Şti. ve … Etüd Müh. A.Ş. adi ortaklığının yüklenici, … Müh. Elekt… Ltd. Şti.’nin taşeron olarak belirtildiği, kaza sırasında araçta bulunan diğer işçileri bildirimin de her iki iş yerinden yapıldığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece, her iki sicil numaralı iş yerinin dönem bordrolarında kayıtlı kişiler arasından resen belirlenecek tanıklara, kazanın meydana geliş biçimi, araçta bulunan kişilerin iş yerine ulaşımları ile ilgili olarak …’e herhangi bir ödeme yapıp yapmadıkları, iş yerinde çalışan diğer işçilerin ulaşımlarının ne şekilde sağlandığı, işveren tarafından iş yerinde çalışan işçilere tahsis edilmiş servis aracı olup olmadığı hususları açıklattırılmalı, davalı şirketler yönünden işveren sıfatının kime ait olduğu, asıl ve alt işverenlik sıfatı da irdelenerek belirlenmeli ve infaza elverişli şekilde hüküm kurulmalıdır.

Kabule göre de, davacı sıfatı … ile birlikte haklarında velayeten dava açılan çocuklar …, … ve …’a da ait olduğundan davacı olarak karar başlığında gösterilmemeleri isabetsiz bulunmuştur.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde temyiz eden ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.