|
ÖZET: Başvuruda, 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesi çerçevesinde bir genelgenin çıkarılması talep edilmiştir. Başvuran, bu maddenin uygulamasının genelge olmadan gerçekleştirilemeyeceğini ve bu durumun mağduriyet yarattığını ifade etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın talebine yönelik olarak, 7431 sayılı Kanun ile eklenen geçici 94’üncü maddenin uygulanmasına ilişkin genelgenin hazırlanma sürecinin devam ettiğini belirtmiştir.
5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesi, 4447 sayılı Kanunun geçici 29 ve 32’nci maddelerinden yararlanan işverenlerin, sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin beyannameleri belirli bir süre içinde vermesi gerektiğini düzenlemektedir. İdare, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisine sahiptir. Ancak, genelgenin zamanında çıkarılmaması, işverenler açısından hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini tehdit edebilir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na, 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesinin uygulanmasını açıklayıcı bir genelgenin ivedilikle çıkarılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu kararın, idarenin 30 gün içinde yerine getirilmesi gereken bir işlem olarak bildirilmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7421-S.23.12060
BAŞVURU NO : 2023/7004
KARAR TARİHİ : 14/06/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesi kapsamında uygulama
BAŞVURUNUN KONUSU :
genelgesinin çıkarılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda; başvuran, 5510 sayılı Geçici 94 üncü maddesinin
Genelge olmadan idarece uygulanmadığını, mağduriyet yaşadığını söz konusu Genelgenin uygulamaya sokulmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuranın aynı talep konulu 2023/4502 no lu dosyası hakkında verilen 10/04/2023 tarihli
Gönderme Kararına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) tarafından gönderilen 11/05/2023 tarihli ve sayılı yazıda özetle; 13.01.2023 tarihli, 32072 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7431 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici 94’üncü maddesinde; “4447 sayılı Kanunun geçici 29 uncu ve geçici 32 nci maddeleri hükümlerinden yararlanan işverenler tarafından Kuruma sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren üç ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılır. Bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu kapsamda tahsil edilmiş primler ve idari para cezaları iade veya mahsup edilemez.Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.”
Hükmü yer almaktadır.
Söz konusu kanun maddesi uyarınca 4447 sayılı Kanunun geçici 29 uncu ve geçici 32 nci maddeleri hükümlerinden yararlanan işverenler tarafından Kuruma sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin
Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren 3 ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılacaktır.
Bu itibarla, 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici 94 üncü maddenin uygulanmasına esas genelge çalışmaları
Genel Müdürlüğümüz nezdinde devam etmekte olup, çalışmaların sonuçlanmasını müteakip yayımlanacak genelge tüm kamuoyu ile paylaşılacaktır.
İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
4) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; Geçici 94’üncü maddesi;
(Ek:12/1/2023-7431/5 md.) 4447 sayılı Kanunun geçici 29 uncu ve geçici 32 nci maddeleri hükümlerinden yararlanan işverenler tarafından Kuruma sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren üç ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılır. Bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu kapsamda tahsil edilmiş primler ve idari para cezaları iade veya mahsup edilemez.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurumca belirlenir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
5) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
6) Başvuran, 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesi kapsamında çıkarılması gereken Genelgenin
bir an önce çıkarılmasını talep etmektedir.
7) 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesi uyarınca, 4447 sayılı kanunun Geçici 29 uncu maddesi
kapsamında 2020 Ekim ayı ve öncesi döneme ait hatalı işlemler nedeniyle fazla ve yersiz ödemelerden terkin edilen veya iade veya mahsup edilmeyen işverenler ile Geçici 32 nci maddesi kapsamında Yeni
Koronavirüs (Covid-19) sebebiyle ödenen kısa çalışma ödeneği ile nakdi ücret desteği ödemelerinde hatalı işlemlerden kaynaklanan fazla ve yersiz ödemeler ile nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin başvuruda
bulunduğu işveren tarafından fiilen çalıştırıldığının tespiti hâlinde idari para cezalarından bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla tahsil edilmemiş olmak kaydıyla terkin edilecek idari para cezalarının tatbik edildiği işverenler tarafından Kuruma sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren üç ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılacağı ayrıca bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu kapsamda tahsil edilmiş primler ve idari para cezalarının iade veya mahsup edilmeyeceği hükmedilmiştir.
7.1.) Söz konusu kanun maddesi uyarınca 4447 sayılı Kanunun geçici 29 uncu ve geçici 32 nci maddeleri hükümlerinden yararlanan işverenler tarafından Kuruma sigortalılar adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin
Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren 3 ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılacaktır.
7.2) 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise bu maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esasların Kurumca belirleneceği düzenlenmiş olup başvuran bu hüküm kapsamında uygulama Genelgesinin çıkarılmasını talep etmektedir.
8) İdare, Kanun Hükmünde Kararname, tüzük ve yönetmelikler dışında genelge, sirküler, talimat, tebliğ,
yönerge, gibi isimler altında düzenleyici işlemler de yapmaktadır. İdare, yasama organının çıkardığı kanunların uygulanmasını sağlamak üzere kanunun sınırları içinde kalmak ve ona uygun olmak şartıyla ayrıntıları düzenlemek üzere kural koyucu işlemler çıkarabilir. Bu kabulün de temelinde yasama organının her şeyi düzenlemesinin imkansız olduğu gerçeği bulunmaktadır. Bu bağlamda Genelgeler mevcut kanun hükümlerini açıklamak, yorumlamak ve bunların nasıl uygulanacağını göstermek amacıyla çıkarılmakta olup Kanun hükmünde Genelgenin yürürlük tarihine ilişkin bir kısıtlama olmadığı müddetçe idarenin
Genelge hükmünü geciktirmeksizin çıkarma hususunda takdir yetkisinin bulunduğu değerlendirilmektedir.
9) Öte yandan idarece ikincil mevzuatta düzenlemesi gerektiği değerlendirilen her konuda Anayasanın ve
ilgili Kanun hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla her zaman düzenleme yapabileceği açıktır. 5510 sayılı
Kanunun geçici 94’üncü maddesi bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Kurumca belirleneceğini düzenlemiş olmakla birlikte Kurumca çıkarılacak ikincil mevzuatın yürürlük tarihi hususunda bir kısıtlama getirmediği dolayısıyla Genelge çalışmalarının devam ettiğini bildiren idarenin bu mevzuda kanuna aykırı davranmadığı kanaatine varılmış olmakla birlikte konunun hukuk devleti ve uzantısı olan hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri yönüyle de değerlendirilmesi gerekmektedir.
10) Hukuk devleti, faaliyetlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, vatandaşlarına hukuki güvenlik sağlayan
devlet demektir. Hukuk devleti rejiminin çekirdeğini, kısaca bireylerin kendilerine uygulanacak hukuk kurallarının neler olduğunu önceden bilme ve kendi davranışlarını onlara göre ayarlayabilme imkanına sahip olmaları anlamına gelen hukuki güvenlik ilkesi oluşturur. Hukuki güvenlik ilkesi normların açık ve anlaşılır olması gerektiğinin ifadesidir. Yani kişinin bir kanun maddesini okuduğunda bunu anlaması ve buna göre davranışlarını şekillendirebilmesini gerekli kılar. Hukuki güvenlik ve öngörülebilirliğin sağlanabilmesi, kuralların genel, soyut, açık ve anlaşılabilir olmalarına bağlıdır
10.1) Anayasa Mahkemesi de hukuki güvenlik ilkesi ile belirlilik ilkesinin, “hukuk devleti ilkesi”nin
önkoşullarından olduğunu kabul etmektedir. “Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan “hukuki güvenlik ilkesi”, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. “Belirlilik ilkesi” ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir” (AYM,
22.5.2013 tarih ve E. 2013/39, K. 2013/65 sayılı kararı; 12.07.2013 tarih ve 28705 sayılı R.G.)
10.2) Hukuki güvenliğin söz konusu olabilmesi için kişinin muhatap olduğu kurallar bütününü görebilmesi
normlar arasında astlık üstlük ilişkisini kurarak davranışını hangi norma göre şekillendireceğini öngörebilmesi gerekir,
11) 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesinin birinci fıkrasın uyarınca, 4447 sayılı Kanunun geçici
29 uncu ve geçici 32 nci maddeleri hükümlerinden yararlanan işverenler tarafından Kuruma sigortalılar
adına eksik bildirilen günlere ilişkin ek nitelikteki muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin/aylık prim ve hizmet belgelerinin işverenin Kuruma başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren 3 ay içinde verilmesi ve muhteviyatı primlerin de aynı sürede ödenmesi halinde, söz konusu yükümlülükler süresi içerisinde yerine getirilmiş sayılacak olup devamı fıkra hükmünde ise bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Kurumca belirleneceği düzenlenmiştir
12) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde 12/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı
Kanunun Geçici 94’ümcü maddesinin uygulama Genelgesinin hali hazırda yayımlanmadığı dolayısıyla bu maddenin muhatabı işverenler açısından hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini teminen 5510 sayılı
Kanunun Geçici 94’üncü maddesini açıklamak, yorumlamak ve nasıl uygulanacağını göstermek amacını taşıyacak olan Genelgenin olası hak mahrumiyetlerini bertaraf etme amacıyla ivedi bir şekilde çıkarılması gerektiği değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İdare, iyi yönetim kapsamında bireylerin özellikle haklarını ve menfaatlerini ilgilendiren kararların
hukuki bir temelinin olmasını ve bunların içeriğinin hukuka uygun olmasını gözetmek zorundadır.
Ankara 8. Bölge İdare Mahkemesi 29/05/2019 tarihli ve 2019/1464 E. 2019/1294 K. sayılı kararında; davalı kurumun faaliyeti yerine getirirken hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine ters düşmeyecek bir şekilde karar almasının iyi yönetim ilkelerinin bir gereği olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla 12/01/2023 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunun Geçici 94’ümcü maddesinin uygulama
Genelgesinin hali hazırda yayımlanmadığı dolayısıyla bu maddenin muhatabı işverenler açısından
Hukuk Devletinin uzantıları olan hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini teminen 5510 sayılı Kanunun
Geçici 94’üncü maddesini açıklamak, yorumlamak ve nasıl uygulanacağını göstermek amacını taşıyacak olan Genelgenin olası hak mahrumiyetlerini bertaraf etme amacıyla ivedi bir şekilde çıkarılması gerektiği değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
5510 sayılı Kanunun Geçici 94’üncü maddesini açıklamak, yorumlamak ve nasıl uygulanacağını
göstermek amacını taşıyacak olan Genelgenin olası hak mahrumiyetlerini bertaraf etme amacıyla ivedi bir şekilde çıkarılması gerektiği hususunda
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi