|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın Türk vatandaşlığına kabulü için gerekli olan 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 11. maddesi çerçevesinde, başvuru tarihinden geriye doğru 5 yıl kesintisiz yasal ikamet şartını taşımadığını belirlemektedir. İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün düzenlediği belgede, başvuranın yalnızca 3 yıl 6 ay 21 gün kesintisiz ikametinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın vatandaşlık başvurusu için gerekli belgeleri sunamadığı ve dolayısıyla bir vatandaşlık dosyasının oluşturulamadığı sonucuna varılmıştır.
Ancak, başvuranın Yunanistan haymatlosu olarak, 31.05.2017 tarihli genelgede belirtilen istisnai vatandaşlık şartlarını karşıladığı da tespit edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın haklarından haberdar edilmesi ve İzmir Valiliği’nin bu talebi değerlendirmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın taleplerinin reddi uygun bulunmuş, fakat genelge kapsamında yeniden değerlendirilmesi için tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 10257-10257 |sayi|53878609-101.07.06-E.53878609-101.07.06-E.
BAŞVURU NO : 2017/1916 2017/ 1916
KARAR TARİHİ : 25/08/2017 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1. İZMİR VALİLİĞİ-İL GÖÇ İDARESİ
MÜDÜRLÜĞÜ; Adres : 855 Sk. No:40 /A, Kemeraltı-Konak, İZMİR (doğrudan)
2. İZMİR VALİLİĞİ-İL NÜFUS VE
VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ; Adres :
Gazi Bulvarı, Serbölük İşhanı, No:81 , Kat :
3, Çankaya, İZMİR (re’sen)
3. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI-GÖÇ İDARESİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ; Adres : Çamlıca
Mahallesi, 122. Sokak, No:4 , Yenimahalle, ANKARA (re’sen)
4. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI- NÜFUS VE
VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ; Adres : Çamlıca Mahallesi, 408. Cadde, No:136 , PK:06200
Yenimahalle, ANKARA (re’sen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Aslen Türk soylu ve Yunan Haymatlosu olduğunu, yaklaşık 40 yıl önce bir T .C.
vatandaşı ile evlenerek ülkemize geldiğini, İzmir İl Göç İdaresi’nin belirttiğinin aksine kesintisiz olarak 40 yıldır ülkemizde yaşadığını, bu süre zarfında hiç Türkiye dışına çıkmadığını (zaten bir pasaportunun da bulunmadığını), ülkemizde beş çocuk dünyaya getirdiğini, hepsinin de T .C.
1 / 24vatandaşı olduğunu ve 40 yıldır yaşadığı
Türkiye’de ileride de yaşamak istediğini belirten başvuranın, İzmir İl Göç İdaresi’nin işleminin düzeltilmesi ve T .C.
vatandaşlığına alınma talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 13/03/2017 13.3.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) adlı başvuran, Kurumumuza sunduğu 13.03.2017 tarihli ve
sayılı başvuru dilekçesi ile eklerinde :
1.1. Aslen Türk soylu olduğunu, kesintisiz olarak 40 yıldır ülkemizde yaşadığını, Türkiye’ye geldiğinden beri hiç yurt dışına çıkmadığını ve herhangi bir pasaportunun da bulunmadığını; 1.2. T .C. vatandaşlığını (yetkili makam kararı ile genel olarak) kazanmak için; 01.09.2016 tarihli dilekçe ile İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne başvurduğunu; ilgili Valiliğin ise 20/ 09/ 2016 tarihli yazısı ile kendisini, “Türkiye ’de kesintisiz olarak beş yıl ikamet ettiğine dair yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösterir belge”yi almak üzere İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne yönlendirdiğini; 1.3. Anılan belgeyi almak üzere, İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne 10.10.2016 tarihli bir dilekçe ile başvurduğunu; İl Göç Müdürlüğü’nün ise 09.11.2016 tarihli cevabi yazısı ile kendisine, “18/ 04/ 2013 tarihinden günümüze kadar 3yıl 6 ay 21 gün kesintisiz ikametinin bulunduğunu” , bu süre içinde yurda giriş-çıkış kaydına da rastlanmadığını, ayrıca, 18/ 04/ 2013- 17/ 04/ 2015 tarihleri arasında
“Yunan Haymatlosu” olarak, 18/ 04/ 2015- 18/ 04/ 2016 ile 19/ 04/ 2016- 19/ 04/ 2017 tarihleri arasında ise
“insani” ikamet izni ile ülkemizde kaldığını bildirdiğini; 1.4. Öte yandan, İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün bu cevabının gerçeği yansıtmadığını, çünkü belirttiği üzere yaklaşık 40 yıldır kesintisiz olarak Türkiye’de yaşamakta olduğunu;
İDDİA EDEREK, İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün söz konusu işleminin düzeltilmesi, kendisine T .C. vatandaşlığı verilmesi ve bu çerçevede gerekli sağlık ve sosyal haklardan yararlandırılması TALEBİNDE BULUNMUŞTUR .
2) Başvuru evrakında herhangi bir pasaportunun bulunmadığını belirten
ile ülkemize hangi yollarla giriş yaptığının öğrenilebilmesi için 12.04.2017
tarihinde iletişime geçilmiş; Kurumumuzca yapılan görüşmede, adı geçen :
2.1. 1956 yılında Yunanistan’ın Kimeria köyünde doğduğunu, Türk soylu olduğunu, Yunanistan’daki
Müftülük aracılığıyla bir Türk vatandaşı ile evlenerek 1976 yılında Türkiye’ye geldiğini ve o zamandan beridir yaklaşık 40 yıldır Türkiye’de yaşamakta olduğunu, hiç Türkiye dışına çıkmadığını, herhangi bir pasaportunun da bulunmadığını, öte yandan yaklaşık 40 yıl önce Türkiye’ye Yunanistan pasaportu ile giriş yaptığını, Türkiye’ye gelişinden yaklaşık birkaç yıl sonra ise pasaportunun
.
2 / 24süresinin dolduğunu, bunun üzerine ülkemizdeki Yunanistan Konsolosluğu’na gittiğini, fakat burada
Yunanistan pasaportuna el konulduğunu ve kendisine onun yerine bir kağıt verildiğini, (kağıdın içeriğini tam olarak hatırlayamamakla birlikte büyük ihtimalle kendisini vatandaşlıktan çıkardıklarına dair bir belge olduğunu), zaten söz konusu kağıdı da o dönemki Türk makamlarının (Emniyet Müdürlüğünün) kendisinden aldığını, Türkiye’de 5 çocuk dünyaya getirdiğini, hepsinin
T .C. vatandaşı olduğunu, Turgut ÖZAL döneminde kendisine ve benzer durumda olanlara evlilik cüzdanı düzenlendiğini, fakat şu anda T .C. vatandaşı eşinden ayrı olduğunu belirtmiş ve 40 yıldır yaşadığı Türkiye’de ileride de yaşamak istediğini ifadeyle kendisine T .C. vatandaşlığı verilmesi talebini yinelemiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3) Kurumumuzun 21.04.2017 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben, İçişleri
Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nden alınan 30.05.2017 tarihli ve sayılı yazıda
özetle :
3.1. “ 04.02.1956 Yunanistan doğumlu isimli yabancının Türkiye’ye geldiğinden bugüne dek ikamet izinleri GöçNet ve arşiv kayıt incelemesi
neticesinde aşağıda sıralanmaktadır :
1. 17.09.1978 – 16.09.1979 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir . (İçişleri
Bakanlığının 02.03.1979 gün ve Em . Gııl Müd. sayılı emirleri ile pasaportunun geçerliliği süresince müsaade edilmiştir .) devamında ikametinin 7,5 ay müddetle uzatılması uygun görülmüş ancak veri sistemine 01.05.1979- 01.05.1980 tarihleri olarak veri girişi yapılmıştır .
2. 16.09.1984- 15.09.1985 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir .( İçişleri
Bakanlığının 30.11.1984 gün ve Emn . Gen . Müd. Şb. sayılı emriyle
Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
3. 15.09.1985- 11.09.1986 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir .(İçişleri
Bakanlığının 30.11.1984 gün ve Emn . Gen . Müd. sayılı emriyle
Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
4. 14.09.1986- 13.09.1988 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir . (İçişleri
Bakanlığının 30.11.1984 gün ve Enin . Gen . sayılı emriyle Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
5. 12.02.2001- 11.02.2003 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir . ( 30.11.1984 gün ve Emn . Gen . say . Em . Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
6. 28.04.2006- 28.04.2008 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir .( 02.04.2004 gün ve 63 sayılı emir ile Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
7. 29.04.2008- 28.04.2010 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir .( 02.04.2004 gün ve 63 sayılı emir ile Haymatlos olarak ikamet izni verilmiştir .)
8. 29.04.2010- 27.07.2010 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir .( 02.04.2004 gün ve 63 sayılı emir ile ikamet izni verildiği GöçNet sorgulaması neticesinde tespit edilmiştir .)
9. 18.04.2013- 17.04.2015 tarihleri arasında geçerli kısa dönem ikamet izni verilmiştir . ( 02.04.2004
.
3 / 24gün ve sayılı emir ile ikamet izni verildiği GöçNet sorgulaması neticesinde tespit edilmiştir .)
10. 18.04.2015- 18.04.2016 tarihleri arasında geçerli insani ikamet izni verilmiştir .(Göç İdaresi
Genel Müd. 11.06.2015 tarih ve sayılı yazısına istinaden verilmiştir .)
11. 19.04.2016- 19.04.2017 tarihleri arasında insani ikamet izni verilmiştir .( 24.05.2016 tarih ve sayılı Valilik Makamı Olur’una istinaden ikamet izni verilmiştir .)
12. Adı geçen yabancı 17.03.2017 tarihinde başvuru numarası ile müracaat etmiş ve 25.04.2017 randevu tarihinde ikamet izninin uzatılması için müracaat etmiştir .
Yabancının GöçNet sisteminde yurda giriş çıkış sorgulaması yapıldığında , yurda giriş çıkış kaydı tespit edilmemiştir .” ifadelerinde bulunulmuştur .
3.2. Bu hususlara ilaveten, Türk vatandaşlığını kazanma şartlarının 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanunu’nun 11 inci maddesinde sıralandığı; bu şartlardan birinin “başvuru tarihinden ge ri ye doğru
Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek” olduğu; anılan yabacının ikamet bilgilerinin yukarıda gösterildiği; başvuran, 40 yıldır Türkiye’de yaşadığını ifade etse de, yabancının ikamet izinlerinin kesintili olduğu ve 40 yıllık ikametinin yasal olmadığı ; keza yazı ekinde sunulan evrakların bazılarından da görüleceği üzere, yabancının randevularına düzenli olarak gitmediği belirtilmiştir .
3.3. Cevabi yazıda ayrıca, anılan yabancıya 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma
Kanunu’nun 46 ncı maddesi uyarınca “insani ikamet izni” düzenlendiği de belirtilmiş; fakat insani ikamet izni verilmesini gerektiren durumlardan hangisinin gerçekleştiği, diğer ifadeyle ilgili maddenin hangi fıkrası gereğince kişiye insani ikamet izni düzenlendiği konusunda bilgi sağlanmamıştır .
3.4. Cevabi yazının ekinde alınan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün Emniyet
Genel Müdürlüğü’ne muhatap 27.11.2014 tarihli “İkamet izinleri” konulu yazısında ise ; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda yer alan yabancıların “ikamet İzni” türlerinden hangilerinin, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’na göre yapılacak vatandaşlık başvurularında geçerli bir ikamet olarak değerlendirileceği konusunda uygulamada ortaya çıkan tereddütleri gidermeye yönelik açıklamalarda bulunulduğu; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 11 inci maddesinin (c) bendine, 5901 sayılı Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendine ve anılan Yönetmeliğin 71 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendine atıfta bulunulduğu; 6458 sayılı Kanuna göre verilen ikamet izinlerinin hangilerinin Türk vatandaşlığının kazanılmasında geçerli bir ikamet izni olup olmadığı hususunda yapılan değerlendirme neticesinde ise, Kanunun 27 nci maddesine göre “Çalışma İzni” ya da “Çalışma İzni
Muafiyet Teyit Belgesi” alan, Kanunun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (ğ) bentleri uyarınca kısa dönem ikamet izni alan, Kanunun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasında ifade edilen kişilerden ikincil koruma statüsü sahibi olan kişiler dışında aile ikamet izni alan veya Kanunun 42 nci maddesi uyarınca uzun dönem ikamet izni alan yabancıların ikamet izinlerinin 5901 sayılı
Kanuna göre geçerli sayılacağının belirtildiği görülmüştür .
4) Kurumumuzun 21.04.2017 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına cevaben, İçişleri
Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 11.05.2017 tarihli ve
4 / 24sayılı yazıda ise özetle :
4.1. “….Yabancı uyruklu şahısların vatandaşlık başvurularının değerlendirilmesinde ülkemizde yasal ve düzenli olarak ikamet etmeleri şartı aranmaktadır . Bu durum 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanunu’nun 11. Maddesinin (b) bendinde “Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek” şeklinde belirtilmiştir . Kesintisiz beş yıl ikamet etme şartı “vatansız” olarak
Türk vatandaşlığına alınma talebinde bulunan yabancılar için de uygulanmaktadır .
…İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğünce ilgili adına hazırlanan ikamet izinlerinin belirtildiği belgenin incelenmesinde ise ilgilinin 18/ 04/ 2013 tarihinde ikamete bağlandığı, bu nedenle yukarıda belirtilen Kanun maddesi uyarınca ilgilinin ülkemizde kesintisiz 5 yıl ikamet etme şartını taşımadığı anlaşılmaktadır .
….İlgilinin önceden bir Türk vatandaşı ile evli olduğu belirtilmekte ise de yapılan inceleme neticesinde medeni halinin “boşanmış” olduğu tespit edilmiştir . 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanununun 16. maddesi uyarınca Evlenme Yolu ile Türk Vatandaşlığına başvuru hakkı bulunmamaktadır .
İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğünce ilgili adına hazırlanan ikamet izinlerinin belirtildiği belgenin incelenmesinde; ilgilinin ülkemizde 18/ 04/ 2013 tarihinde ikamete bağlandığı anlaşılmıştır . Adı geçenin bundan sonraki ikamet izin belgelerini düzenli alması halinde ve 5901 sayılı Türk vatandaşlığı Kanununun 11. maddesinde aranılan diğer şartları da taşıması durumunda 18/ 04/ 2018 tarihi ve sonrasında vatandaşlık başvurusunda bulunabileceği, Ayrıca; yabancı uyruklu şahısların Türk vatandaşlığına müracaat tarihi itibari ile “insani ikamet iznine” sahip olmaları halinde vatandaşlık başvuruları kabul edilmemektedir . Ancak; Türk vatandaşlığına alınma müracaatlarının kabul edilebilmesi için ikamet izin belgelerinin veriliş maksatlarının Türk vatandaşlığına müracaat için geçerli bir ikamet izin türüne değiştirilmesi halinde (tapu, aile, uzun süreli ikamet, çalışma) önceki almış olduğu ikamet izin belgeleri (turistik amaçla alınan ikamet izin türleri hariç) ikamet sürelerine dâhil edilmektedir .” açıklamalarında bulunulmuştur .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
.
5 / 247) 5543 sayılı İskân Kanunu’nun;
7.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili bentlerinde;
“d) Göçmen : Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup, yerleşmek amacıyla tek başına veya toplu halde Türkiye’ye gelip bu Kanun gereğince kabul olunanlardır .”, e) Serbest göçmen : Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup, yerleşmek amacıyla tek başına veya toplu halde Türkiye’ye gelip, Devlet eliyle iskân edilmelerini istememek şartıyla yurda kabul edilenlerdir .
f) İskânlı göçmen : Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup , özel kanunlarla yurt dışından getirilen ve bu Kanun hükümlerine göre taşınmaz mal verilerek iskânları sağlananlardır .
g) Münferit göçmen : Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup, yurdumuza yerleşmek amacıyla bir aile olarak gelenlerdir .
ğ) Toplu göçmen : Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup, iki ülke arasında yapılan anlaşmaya göre yurdumuza yerleşmek amacıyla toplu olarak gelen ailelerdir .” 7.2. “Münferit göçmen kabulü” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“ Türkiye’de yerleşmek isteyen Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı bulunan kimselerden , Türk uyruklu ve Türkiye’deki birinci veya ikinci derecede bir yakını tarafından referans verilen veya bulundukları ülkedeki konsolosluk temsilciliklerimize bizzat müracaat eden ve bu Kanun hükümlerine göre Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarınca yapılacak incelemelerden sonra uygun görülerek serbest göçmen vizesi alanlar, Hükümetten hiçbir iskân yardımı istememeleri şartıyla
İçişleri Bakanlığınca serbest göçmen olarak kabul edilirler .” 7.3. “Geçici barındırma, göçmen belgesi verilmesi ve vatandaşlığa kabul” başlıklı 8 inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“( 3)Özel kanunlarla yurdumuza getirilen iskânlı göçmenler, sınırlarımızdan yurda girdikten sonra geçici veya kesin iskânları için belirlenen yerlerin, serbest göçmenler ise yerleştikleri yerlerin en büyük mülki amirine müracaatla kendileri ve aile fertleri için “Vatandaşlığa Girme
Beyannamesi”ni imzalayarak “Göçmen Belgesi” almaya mecburdur . Göçmen Belgesi, iki yıl için geçerli olup, geçici kimlik belgesi olarak kullanılır . Bu belgede, göçmenin bu Kanunun hangi maddesi uyarınca yurda kabul edildiği belirtilir .
( 4) Göçmen olarak kabul edilenler, gerekli işlemlerin ilgili kuruluşlarca tamamlanmasından sonra Bakanlar Kurulu kararıyla vatandaşlığa alınırlar .”
8) 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun;
8.1. “Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir . Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz .”
.
6 / 248.2. “Başvuru için aranan şartlar” başlıklı 11 inci maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda; a) Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, b) Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, c) Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek, ç) Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, d) İyi ahlak sahibi olmak, e) Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, f) Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak, g) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak, şartları aranır .
( 2) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda, yukarıda sayılan şartlarla birlikte, taşıdıkları devlet vatandaşlığından çıkma şartı da aranabilir . Bu takdirin kullanılmasına ilişkin esasların tespiti Bakanlar Kurulunun yetkisindedir .” 8.3. “Türk soylu yabancılar” başlıklı Geçici Madde 1’de;
“11 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen ikamet süresi, Türk soylu yabancılar için 31/ 12/ 2010 tarihine kadar (Not : adı geçen İzmir Valiliğine 01.09.2016 tarihinde başvurmuştur)
iki yıl olarak uygulanır .” 8.4. “Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller” başlıklı 12 nci maddesinde;
“( 1) Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla
Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulunun kararı ile aşağıda belirtilen yabancılar Türk vatandaşlığını kazanabilirler .
a) Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler .
b) Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler .
c) Göçmen olarak kabul edilen kişiler .” 8.5. “İkamet ve sürelerin hesaplanması” başlıklı 15 inci maddesinde;
“( 1) Bir yabancı için ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye’de oturmaktır . Türk vatandaşlığını kazanma talebinde bulunan bir yabancı başvuru için aranan ikamet süresi içinde toplam altı ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir . Türkiye dışında geçirilen süreler bu
Kanunda öngörülen ikamet süreleri içinde değerlendirilir .” i
7 / 248.6. “Vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu” başlıklı 18 inci maddesinde;
“11 inci ve 16 ncı maddeler uyarınca Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıların başvuru için gerekli şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti, illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından yapılır . Komisyonun oluşumu ve çalışma esasları yönetmelikle belirlenir .” 8.7. “Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılmasında usul ve esaslar” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“( 1) Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılardan başvuru için gerekli şartları taşıyanların adına vatandaşlık dosyası düzenlenir ve karar verilmek üzere
Bakanlığa gönderilir . Bakanlıkça yapılacak inceleme ve araştırma sonucunda durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler, uygun görülmeyenlerin talepleri ise Bakanlıkça reddedilir . ( 2) 12 nci madde uyarınca Türk vatandaşlığını kazanma işlemleri
Bakanlıkça yürütülür .”
9) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun;
9.1. “Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış, sınır kapılarından, geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerle yapılır .” 9.2. “Sınır dışı etme kararı alınacaklar” başlıklı 54 üncü maddesinde;
“Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır : ……e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler……g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler ……h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler……
j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar……” 9.3. “İkamet izninden muafiyet” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde;
“( 1) Aşağıda sayılan yabancılar ikamet izninden muaf tutulurlar : …b) Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahibi olanlar ” 9.4. “İnsani ikamet izni” başlıklı 46 ncı maddesinde;
“( 1) Aşağıda belirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan, Bakanlığın onayı alınmak ve en fazla birer yıllık sürelerle olmak kaydıyla, valiliklerce insani ikamet
izni verilebilir ve bu izinler uzatılabilir :
a) Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda b) Haklarında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı alındığı hâlde, yabancıların
8 / 24Türkiye’den çıkışları yaptırılamadığında ya da Türkiye’den ayrılmaları makul veya mümkün
görülmediğinde c) 55 inci madde uyarınca yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmadığında ç) 53 üncü, 72 nci ve 77 nci maddelere göre yapılan işlemlere karşı yargı yoluna başvurulduğunda d) Başvuru sahibinin ilk iltica ülkesi veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderilmesi işlemlerinin devamı süresince e) Acil nedenlerden dolayı veya ülke menfaatlerinin korunması ile kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından Türkiye’ye girişine ve Türkiye’de kalmasına izin verilmesi gereken yabancıların, ikamet izni verilmesine engel teşkil eden durumları sebebiyle diğer ikamet izinlerinden birini alma imkânı bulunmadığında f) Olağanüstü durumlarda ( 2) İnsani ikamet izni alan yabancılar, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır .” 9.5. “Görev ve yetki” başlıklı 104 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde;
“ ( 1) Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır : ….e) Türkiye’de bulunan vatansız kişileri tespit etmek ve bu kişilerle ilgili iş ve işlemleri yürütmek ” 9.6. “Vatansızlığın tespiti” başlıklı 50 nci maddesinde;
“( 1) Vatansızlığın tespiti Genel Müdürlükçe yapılır . Vatansız kişilere, Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilme hakkı sağlayan Vatansız Kişi Kimlik Belgesi düzenlenir . Başka ülkeler tarafından vatansız kişi işlemi görenler bu haktan yararlandırılmaz .
( 2) Vatansız kişiler, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi almakla yükümlü olup, belge Genel Müdürlüğün uygun görüşü alınarak valiliklerce düzenlenir . Hiçbir harca tabi olmayan bu belge, ikamet izni yerine geçer ve iki yılda bir valiliklerce yenilenir . Vatansız Kişi Kimlik Belgesinde yabancı kimlik numarası da yer alır .
( 3) Vatansız Kişi Kimlik Belgesine sahip olarak Türkiye’de geçirilen süreler, ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılır .
( 4) Vatansız Kişi Kimlik Belgesi, kişinin herhangi bir ülke vatandaşlığını kazanmasıyla birlikte geçerliliğini kaybeder .
( 5) Vatansızlık durumlarının tespiti ve Vatansız Kişi Kimlik Belgesiyle ilgili usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir .” 9.7. “Vatansız kişilere tanınan haklar ve güvenceler” başlıklı 51 nci maddesinde;
“( 1) Vatansız Kişi Kimlik Belgesine sahip kişiler; a) Bu Kanundaki ikamet izinlerinden birini almak üzere talepte bulunabilirler, .
9 / 24b) Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturmadıkları sürece sınır dışı
edilmezler, c) Yabancılarla ilgili işlemlerde aranan karşılıklılık şartından muaf tutulurlar, ç) Çalışma izniyle ilgili iş ve işlemlerde 4817 sayılı Kanun hükümlerine tabidirler, d) 5682 sayılı Kanunun 18 inci maddesi hükümlerinden yararlanabilirler .”
10) Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin;
10.1. “Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında müracaat makamlarınca başvurunun işleme alınması ve uygulanacak esaslar” başlıklı 16 ncı maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında müracaat makamı yerleşim yerinin bulunduğu valiliklerdir . ( 2) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı hakkında müracaat makamınca ön inceleme yapılarak; a) Kendi millî kanununa, vatansız ise 4721 sayılı Türk Medenî
Kanununa göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmayan, b) Başvuru tarihinden geriye doğru
Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmeyen, c) Yasal ikamet izni olmaksızın veya yasal olmakla birlikte Türkiye’de yerleşme niyetini göstermeyen ; sığınma veya iltica başvuru sahibi, sığınmacı, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğuna refakat, tedavi gibi amaçlarla ikamete bağlandığı anlaşılan, ç) Herhangi bir suçtan dolayı yargılaması devam eden veya hükümlü ya da tutuklu olan, d) 17 nci maddede belirtilen belgeleri ibraz edemeyen, kişilerin başvurusu kabul edilmez ve bu husus yazılı olarak ilgilisine bildirilir .” 10.2. “Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında başvuru için gerekli belgeler” başlıklı 17 nci maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen ve başvuru için gerekli şartları taşıyan yabancı adına müracaat makamınca aşağıda belirtilen belgelerden oluşan dosya düzenlenir : a) İsteği belirten form dilekçe . b) Kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge, vatansız ise temininin mümkün olması halinde buna ilişkin belge . c) Kişinin kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gibi belge ve evli ise eş ve çocuklarının aile bağını kanıtlayan nüfus kayıt örneği veya benzeri belge . ç) Medenî hal belgesi ve evli ise evlenme belgesi, boşanmış ise boşanmayı kanıtlayan belge, dul ise eşine ait ölüm belgesi . d) Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece yakınları varsa bu kişilere ait müracaat makamlarınca sistemden alınan nüfus kayıt örneği . e) Kişinin genel sağlık bakımından tehlike teşkil edecek bir hastalığı bulunmadığına dair, usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenmiş olan sağlık raporu. f) Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağladığına ilişkin gelirini veya mesleğini ispatlayan çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belge . g) Başvuru tarihinden geriye doğru
Türkiye’de kesintisiz olarak beş yıl ikamet ettiğine dair il emniyet müdürlüğünden alınacak yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge . ğ) Başvuru tarihinden ileriye doğru vatandaşlık işlemlerinin sonuçlandırılmasına yetecek süreli ikamet tezkeresi . h) Herhangi bir suç nedeniyle hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı bulunuyorsa onaylı bir örneği . ı) Kişinin doğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa, doğum tarihinin tamamlanması için ülkesinin yetkili makamlarından alınmış belge, belgenin temin edilememesi halinde ise 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 39 uncu maddesi gereğince işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyanı . i) Hizmet bedelinin Maliye veznesine
10 / 24yatırıldığını gösteren makbuz . ( 2) Dosyası tamamlanan yabancı hakkında il emniyet
müdürlüğünden soruşturma yapılması istenir .” 10.3. “Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında komisyon tarafından yapılacak işlemler ve uygulanacak esaslar” başlıklı 19 uncu maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı; a) Başvuruda aranan şartları taşıyıp taşımadığı, b) Soy durumu, c) Türkçe konuşma yeterliliği, ç) Geçimini ne şekilde sağladığı, d)
Türkiye’nin toplumsal yaşamına uyum sağlayıp sağlamadığı, hususlarının tespiti için komisyon tarafından mülakata tabi tutulur . Mülakat sonucunda oluşan kanaat vatandaşlık mülakat formuna açık bir şekilde yazılır . Komisyon ayrıca 17 nci maddede belirtilen belgelerin dosyada bulunup bulunmadığını da tespit eder . ( 2) Yabancının soy durumu; Türk kültürüne yakınlığı, örf ve adet birlikteliği ile geldiği bölge ve ana veya babanın soyu esas alınarak; Türk soylu, yabancı soylu veya soyu tespit edilemeyen şeklinde belirlenir… ( 4) Komisyonca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda aranan şartları taşıdığı anlaşılan yabancının dosyası il müdürlüğünce, karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir . ( 5) Komisyonca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda aranan şartları taşımadığı anlaşılan yabancının dosyası Bakanlığa gönderilmez ve il müdürlüğünce ilgilisine bu yolda gerekli tebligat yapılır .” 10.4. “Türk vatandaşlığının istisnai olarak kazanılması, başvuru için gerekli belgeler ve yapılacak işlemler” başlıklı 20 nci maddesinde; ( 1) Kanunun 12 nci maddesinde sayılan hallerde yabancı, istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilir . ( 2) Türk vatandaşlığını istisnai olarak kazanmak isteyen yabancı hakkında
Bakanlığın yazılı talimatı üzerine müracaat makamlarınca aşağıda belirtilen belgelerden oluşan dosya düzenlenir : ……( 3) Tamamlanan dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir . ( 4)
Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre vatandaşlığa alınacak kişilerin müracaatları, gerekli görülen hallerde Bakanlıkça alınır ve ikinci fıkrada belirtilen belgelerden oluşan dosya düzenlenir .” 10.5. “Göçmen işlemleri” başlıklı 21 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“5543 sayılı İskân Kanununa göre göçmen olarak kabul edilen kişilerin vatandaşlık dosyası il bayındırlık ve iskân müdürlüğünce düzenlenir ve Bakanlığa gönderilir . Türk vatandaşlığını kazanmak üzere Bakanlığa gönderilen yabancının dosyası incelenir ve kişinin Türk vatandaşlığını kazanması için Bakanlar Kuruluna teklifte bulunulur . Bakanlar Kurulu kararı ile Türk vatandaşlığı kazanılabilir .” 10.6. “Türk vatandaşlığının sonradan kazanılmasına ilişkin işlemler ve karar vermeye yetkili makamlar” başlıklı 35 inci maddesinin ilgili fıkralarında;
“( 2) Kanunun 11 inci, 12 nci, 16 ncı ve 17 nci maddelerine göre yabancının Türk vatandaşlığını kazanmasında millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için Millî İstihbarat Teşkilâtı Müsteşarlığından ve Emniyet Genel
Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir … ( 4) Millî İstihbarat Teşkilâtı Müsteşarlığı ve Emniyet
Genel Müdürlüğünce yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığı tespit edilerek araştırmanın sonucu açık bir şekilde bildirilir . ( 5)
.
11 / 24Kanunun 11 inci, 16 ncı ve 17 nci maddelerine göre Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen
kişilerden aranan şartları taşıyanlar Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler . ( 6)
Kanunun 12 nci maddesine göre Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen kişilerden aranan şartları taşıyanlar Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilirler …..( 11) Türk vatandaşlığını sonradan kazanmak isteyen kişilerden aranan şartları taşımayanların talepleri ise Bakanlıkça reddedilir .” 10.7. “Vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu” başlıklı 69 uncu maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıların başvuru için gerekli şartları taşıyıp taşımadıklarının tespiti, illerde oluşturulan komisyon tarafından yapılır . ( 2) Komisyon, il valisi veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında, il müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, il millî eğitim müdürlüğü ve sosyal hizmetler il müdürlüğünden en az şube müdürü düzeyinde görevlendirilen temsilcilerden oluşur . Komisyon başkanı gerekli gördüğü hallerde diğer birim temsilcilerini görüşlerini almak üzere komisyona davet edebilir .” 10.8. “Yabancının ikameti ve ikamet sürelerinin hesaplanması” başlıklı 71 inci maddesinde;
“( 1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı için ikamet sürelerinin geçerliliği ve hesaplanmasında aşağıdaki esaslara göre işlem yapılır : a) Yabancının Türkiye’de ne kadar süre ile ikamet ettiği il emniyet müdürlüğünce verilen ikamet tezkeresi ve Türkiye’ye giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge ile belirlenir . b) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı, aranan ikamet süresi içinde toplam altı ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir . Türkiye dışında geçirilen toplam altı ayı geçmeyen süre, öngörülen ikamet süresi içinde değerlendirilir . c)
YABANCININ İKAMET SÜRESİ İÇİNDE TOPLAM ALTI AYDAN FAZLASINI TÜRKİYE
DIŞINDA GEÇİRMESİ YA DA GEÇERLİ İKAMET İZNİ OLMAKSIZIN VEYA İKAMET İZNİ
ALMADAN ALTI AYDAN FAZLA TÜRKİYE’DE BULUNMASI İKAMET SÜRESİNİ KESER
VE BU TARİHTEN ÖNCEKİ İKAMET SÜRELERİ DİKKATE ALINMAZ . ç) YASAL İKAMET
İZNİ OLMAKSIZIN veya yasal olmakla birlikte Türkiye’de yerleşme niyetini göstermeyen; sığınma veya iltica başvuru sahibi, sığınmacı, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğuna refakat, tedavi gibi amaçlarla alınan ikamet tezkeresiyle ya da diplomatik veya konsüller ayrıcalıkla bağışıklık sağlayan yabancı misyon personeli kimlik kartıyla TÜRKİYE’DE İKAMET EDİLMESİ
TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAZANILMASINDA GEÇERLİ İKAMET OLARAK KABUL
EDİLMEZ . d) Türk vatandaşlığının kazanılmasında kabul edilmeyen ikamet nedenleri ile
Türkiye’de bulunan kişinin sonradan geçerli sayılan bir nedenle ikamete bağlanması halinde önceki ikamet süreleri de hesaba katılır . Bu hüküm, turistik amaçlı ikamet tezkeresi ile Türkiye’de bulunanlar hakkında uygulanmaz .”
11) Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin;
11.1. “Vatansız Kişiler” başlıklı 3 üncü bölümünün “Başvuru” başlıklı 47 nci maddesinde;
“( 1) Türkiye’ye vatansız olarak gelen ya da Türkiye’de iken vatandaşlığını kaybeden kişiler, durumlarının tespiti amacıyla valiliğe başvuruda bulunurlar . ( 2) Başvurular bizzat yapılır . Ergin olmayan çocukların başvuruları anne veya baba tarafından, bunların bulunmaması durumunda atanmış vasi ya da kayyım tarafından yapılabilir . ( 3) Ülke içinde veya sınır kapılarında kolluk birimlerine veya diğer kamu kurum veya kuruluşlarına yapılan müracaatlar derhal valiliğe bildirilir .
.
12 / 24( 4) Başvuru sahibine, vatansız kişi olduğuyla ilgili iddiasına temel oluşturacak belgeleri sunması
için makul bir süre tanınır . Kimliğiyle ilgili hiçbir belge ibraz edemeyenlerin beyanları esas alınabilir . ( 5) Başvurusu kabul edilenler için haklarında verilecek karara kadar geçerli olmak üzere hiçbir harca tabi olmayan müracaat belgesi düzenlenir . Bu belgeye istinaden kullanılan yasal kalma izni, toplam ikamet izni süresinin hesaplanmasında dikkate alınmaz . ( 6) Başka bir ülkenin vatansız kişi kimlik belgesini veya vatansız pasaportunu taşıyan kişilerin başvuruları işleme alınmaz .
( 7) Başka bir ülkenin vatansız kişi kimlik belgesine sahip iken Türkiye’den ikamet izni başvurusunda bulunanların talepleri genel hükümler çerçevesinde sonuçlandırılır ve her koşulda pasaport ya da pasaport yerine geçerli belge taşımaları zorunludur .” 11.2. “Vatansız Kişiler” başlıklı 3 üncü bölümünün “Vatansız kişi başvurularında mülakat” başlıklı
48 inci maddesinde;
“( 1) Başvuru ve kayıt işlemleri tamamlandıktan sonra zorunlu nedenler hariç en geç on beş gün içinde mülakat yapılır . Mülakat sonucunda hazırlanan rapor valilik görüşüyle birlikte karar verilmek üzere Genel Müdürlüğe gönderilir . ( 2) Mülakatta aşağıdaki hususların açıklığa kavuşturulmasına dikkat edilir : a) Ülkeye ne zaman ve hangi yollarla giriş yapıldığı . b) Ülkede yakınlarının olup olmadığı, varsa nerede yaşadıkları . c) Geçimini ne şekilde sağladığı . ç) Vatansız kalmasına ilişkin süreç . d) Önceden sahip olduğu ülke vatandaşlığının tespiti ve buna ilişkin belgelerin ortaya çıkarılması . e) Başka bir ülkeden vatansız kişi statüsü için talepte bulunup bulunmadığının tespit edilmesi, talebi olmuş ve reddedilmişse bunun gerekçeleri ve buna ilişkin bilgi ve belgelerin araştırılması . f) Kaybetmiş olduğu ülke vatandaşlığını tekrar kazanabilme imkânının olup olmadığı .” 11.3. “Vatansız Kişiler” başlıklı 3 üncü bölümünün “Vatansızlığın tespiti” başlıklı 49 uncu maddesinde;
“( 1) Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşların da görüşlerini alarak en geç doksan gün içinde kişinin vatansız olup olmadığına ilişkin tespit işlemini tamamlar . ( 2) Vatansızlığın tespitinde izlenecek esaslar şunlardır : a) Kişiden, herhangi bir ülkeyle vatandaşlık bağı olmadığını gösteren bilgi ve belgeler istenir . b) Bilgi ve belgelerin bizzat getirilemediği durumlarda, ilgili ülkenin vatandaşlık mevzuatında yer alan hükümler kanıt kabul edilebilir . c) Genel Müdürlük, gerektiğinde kişinin önceden vatandaşlığını taşıdığı ülkeden bilgi ve belge talebinde bulunabilir . ( 3)
Araştırma sırasında saklı nüfus oldukları yönünde şüphe bulunan yabancılar için öncelikle il/ilçe nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri ile temasa geçilerek saklı nüfus olup olmadıklarına ilişkin inceleme yapılır .” 11.4. “Vatansız Kişiler” başlıklı 3 üncü bölümünün “Vatansız Kişi Kimlik Belgesinin verilmesi, sağladığı haklar, güvenceler ve iptali” başlıklı 50 nci maddesinde;
“( 1) Valiliklerce, vatansız olduğu tespit edilenlere hiçbir harca tabi olmayan Vatansız Kişi Kimlik
Belgesi verilir . Vatansızlık hali devam ettiği sürece bu belge her iki yılda bir yenilenir . ( 2) Vatansız
Kişi Kimlik Belgesinin şekli ve içeriği Genel Müdürlükçe belirlenir . ( 3) Vatansız Kişi Kimlik
Belgesinin sağladığı haklar aşağıdaki gibidir : a) Şartlarını sağladığı ikamet izinlerinden birini almak üzere başvuruda bulunabilirler . b) Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturmadıkları sürece sınır dışı edilmezler . c) Karşılıklılık şartından muaf tutulurlar . ç) Çalışma
.
13 / 24izniyle ilgili iş ve işlemlerde Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun hükümlerine tabidirler .
d) Pasaport Kanununun 18 inci maddesi hükümleri çerçevesinde yabancılara mahsus pasaport alabilirler . ( 4) Vatansız Kişi Kimlik Belgesi , kişinin vatandaşlık kazanması veya müracaatında gerçek dışı bilgi ve belge sunduğunun anlaşılması ya da kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturduğu gerekçesiyle hakkında sınır dışı etme kararı alındığında iptal edilir .”
12) İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 31.05.2017 tarihli ve
E.75483 sayılı “Balkan Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığını
Kazanmaları” konulu Genelge yazısında;
“Bulgaristan, Yunanistan , Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek ve Kosova vatandaşı olup da
Türk vatandaşlığını kazanan kişilerin birinci derece yakınları ile anılan ülkelerin haymatlosu olan kişilerin , ikamet sürelerinin yetersizliği, ikamet izninin Türk vatandaşlığını kazanma müracaatında geçerli ikamet olarak kabul edilmemesi gibi nedenlerden dolayı Türk vatandaşlığını kazanma başvurusu yapamadıkları Genel Müdürlüğümüze çeşitli iletişim yollarında gelen bilgilerden tespit edilmiştir .
Parçalanmış aileleri birleştirmek ve oluşan mağduriyetleri önlemek amacıyla , 01/ 01/ 2017 tarihinden önce Türkiye’ye gelen, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanuna göre yasal bir ikamet izni ile Türkiye’de bulunan, Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek ve Kosova vatandaşı olup, birinci derece Türk vatandaşı yakını bulunan kişiler ile söz konusu ülkelerin haymatlosu olan kişiler hakkında, Bakanlık Makamının ilgide kayıtlı oluruna istinaden (söz konusu olur 30.05.2017 tarihlidir) 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanununun değişik 12’nci maddesinin (c) bendine göre yapılacak iş ve işlemlerin ekteki usul ve esaslar doğrultusunda yürütülmesi hususunda; Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim”;
13) “Balkan Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığını Kazanmaları”
konulu söz konusu Genelge’nin ekinde yer alan ve bu uygulamanın usul ve esaslarını ortaya
koyan belgenin :
13.1. “Başvuru Makamı ve Usulü” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“(l) Başvuru, yerleşim yerinin bulunduğu il müdürlüklerine (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü)
bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletname ile yapılır .
( 2) Kanunun değişik 12’nci maddesinin (c) bendine göre istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanma başvurusunda bulunacak yabancıda;
1) Bulgaristan, YUNANİSTAN, Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek ve Kosova Vatandaşı YA
DA SÖZ KONUSU ÜLKELERİN HAYMATLOSU OLMASI,
2)Kendi milli kanununa göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması,
3) 01/ 01/ 2017 tarihinden önce Türkiye’ye gelmiş olması,
4) Yasal bir ikamet izni ile Türkiye’de bulunması,
5) Haymatlos olmaması halinde birinci derecede Türk vatandaşı yakınının bulunması (Eş, anne,
baba ya da çocuk) şartları aranır .
( 3) Yukarıda belirtilen başvuru şartlarından herhangi birini taşımayanların başvuruları işleme alınmaz .
.
14 / 24( 4) Başvuru, 30/ 05/ 2017 tarihinde başlayıp 30/ 05/ 2018 tarihi mesai bitiminde sona erer . Bu süre
içerisinde başvuruda bulunmayanların başvuruları işleme alınmaz .” 13.2. “Başvuru İçin Gerekli Belgeler” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“( 1) Yabancı tarafından aşağıdaki belgelerin başvuru makamına ibraz edilmesi gerekmektedir;
1) İsteği belirtir form dilekçe (VAT- 4)(söz konusu genelge ekinde yer almaktadır)
2) Kişinin hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge, vatansız ise
vatansız olduğunu gösterir belge,
3) Medenî hal belgesi ve evli ise evlenme belgesi, boşanmış ise boşanma belgesi, dul ise eşine ait
ölüm belgesi,
4) Kişinin kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği gibi belge ve aile bağını
kanıtlayan nüfus kayıt örneği veya benzeri belge (Bu belgeler kendi resmi makamlarından alınmış ve Nüfus Hizmetleri Kanununun 167 nci maddesine göre usulüne uygun şekilde onaylanmış olacaktır .),
5) Başvuru tarihi itibariyle geçerli ve başvuru tarihinden ileriye doğru vatandaşlık işlemlerinin
sonuçlandırılmasına yetecek süreli ikamet tezkeresi,
6) Kişinin haymatlos olmaması durumunda Türk vatandaşı birinci derecede yakınlarının müracaat
makamlarınca sistemden alınacak nüfus kayıt örneği,
7) Hizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığını gösteren makbuz (Kişi başına 10 TL),
8) Kişinin doğum tarihinin ay ve günü bulunmuyorsa, doğum tarihinin tamamlanması için ülkesinin
yetkili makamlarından alınmış belge, belgenin temin edilememesi halinde ise 5490 sayılı Nüfus
Hizmetleri Kanununun 39 uncu maddesi gereğince işlem yapılmasını kabul ettiğine dair imzalı beyanı, ( 2) Yabancı makamlardan alman belgelerin Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Yönetmeliğin 167’nci maddesine göre usulüne uygun şekilde onaylanmış olması gerekmektedir .
13.3. “Başvuru Makamınca Yapılacak İşlemler” başlıklı 5 inci maddesinde;
“(l) Başvuru makamınca, yabancının başvuru için gerekli belgeleri ibraz edip etmediği, belgelerin usulüne uygun olarak onaylanıp onaylanmadığı ve başvuru için gerekli şartların taşınıp taşınmadığı hususları kontrol edilir . Başvuru belgelerinde herhangi bir eksiklik olduğunun ya da başvuruda aranan şartların taşınmadığının tespiti halinde başvuru işleme alınmaz .
( 2) Yabancının 01/ 01/ 2017 tarihinden önce Türkiye’ye gelip gelmediğine ilişkin İl Göç İdaresi
Müdürlüğünden bilgi talep edilir .
( 3) Başvuru belgelerinde eksiklik olmadığının ve başvuru için gerekli şartların taşındığının anlaşılması halinde, başvuru incelenmek üzere Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonuna iletilir .
( 4) Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından aranan şartların taşındığının tespiti halinde e-Vatandaşlık Sistemine giriş yapıldıktan sonra vatandaşlık dosyası düzenlenerek kâğıt ve elektronik ortamda Genel Müdürlüğe gönderilir .”
.
15 / 2413.4. “Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonunca Yapılacak İşlemler” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(l) Vatandaşlık Başvuru İnceleme Komisyonu tarafından Yönetmeliğin 69’uncu maddesine göre oluşturulan komisyon tarafından Yönetmeliğin 70’inci maddesine göre yabancının;
1) Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek ve Kosova vatandaşı ya da söz
konusu ülkelerin haymatlosu olup olmadığı,
2) Kendi milli kanununa göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı,
3) 01/ 01/ 2017 tarihinden önce Türkiye’ye gelip gelmediği,
4) Yasal bir ikamet izni ile Türkiye’de bulunup bulunmadığı,
5) Haymatlos olmaması halinde birinci derecede Türk vatandaşı yakınının bulunup bulunmadığı
(Anne, baba ya da çocuk), hususları ile başvuru için gerekli belgelerin ibraz edilip edilmediğinin tespitini yaparak kanaatini belirtir .” 13.5. “Genel Müdürlükçe Yapılacak İşlemler” başlıklı 7 nci maddesinde;
“İl müdürlüğünden iletilen vatandaşlık dosyası üzerine Genel Müdürlükçe 5901 sayılı Türk
Vatandaşlığı Kanunun değişik 12’nci maddesi kapsamında gerekli iş ve işlemler yapılarak, başvuru sonucu il müdürlüğü aracılığıyla ilgililerine tebliğ edilir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
14) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü ile
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün şikayet konusuyla ilgili açıklamalarının, idare tarafından gönderilen başvurana ait resmi kayıtların, konuya ilişkin mevzuat hükümlerinin ve mahkeme kararlarının incelenmesi neticesinde; İzmir İl Göç İdaresi
Müdürlüğü’nün talebi üzerine düzenlediği ve kişinin sadece yasal ikamet sürelerini gösteren 09.11.2016 tarihli belgedeki bilgilerin (diğer ifadeyle İzmir İl Göç İdaresi
Müdürlüğü’nün şikayete konu işleminin), keza adı geçenin vatandaşlık başvuru tarihinden geriye doğru henüz 5 yıl kesintisiz yasal ikameti bulunmadığından, yani , 5901 sayılı Kanun’un 11 nci maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını “genel yollardan” kazanmak için gerekli belgeleri henüz sunamadığından , İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü tarafından adı geçen hakkında bir vatandaşlık dosyasının oluşturulamamasının ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmediği; bu nedenle de başvuranın ilgili İl Göç Müdürlüğü tarafından taleplerine haksız, hukuki dayanaktan yoksun ve gerekçesiz şekilde olumsuz cevap verildiği yönündeki iddiasının REDDİ GEREKTİĞİ; bununla birlikte, başvuranın Yunanistan haymatlosu olarak, 31.05.2017 tarihli “Balkan Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai Olarak Türk
Vatandaşlığını Kazanmaları” konulu süreli Genelgede öngörülen başvuru şartlarını mevcut durum itibariyle karşıladığının anlaşıldığı; bu nedenle gerekli müracaatı yapabilmesi için başvuranın bu hakkından Kurumumuzca haberdar edilmesi, ayrıca, başvuranın müracaat etmesi halinde İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün anılan
Genelge kapsamına girdiği anlaşılan vatandaşlığa alınma
.
16 / 24talebini Kanunun 11 inci maddesinden önce , söz konusu Genelge kapsamında değerlendirmeye
alması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmış ve bu çerçevede hazırlanan Kısmen Ret Kısmen
Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) adlı başvuran, 1956 yılında Yunanistan’da doğduğunu, Türk soylu
olduğunu, bir Türk vatandaşı ile evlenerek 1976 yılında Türkiye’ye geldiğini, o zamandan beri, yani yaklaşık 40 senedir ülkemizde yaşadığını, bu süre zarfında ise hiç Türkiye dışına çıkmadığını, zaten herhangi bir pasaportunun da bulunmadığını, 1976 yılında Yunan pasaportu ile (Yunanistan vatandaşı olarak) giriş yaptığı ülkemizde iken, Yunan vatandaşlığından ıskat edildiğini, diğer ifadeyle
Yunanistan haymatlosu olduğunu, ülkemizde çocuklar dünyaya getirdiğini, hepsinin de T .C.
vatandaşı olduğunu iddia etmekte ve 40 yıldır yaşadığı Türkiye’de ileride de yaşamak istediğini ifadeyle, kendisine T .C. vatandaşlığı verilmesini ve bu çerçevede sağlık ve sosyal haklardan yararlandırılmayı talep etmektedir .
16) Şikayet başvuru dosyasının ve ilgili kurumların gönderdiği resmi evrakın incelenmesinden;
Türk vatandaşlığını kazanma istemiyle İçişleri Bakanlığı Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne 30.05.2016 tarihli dilekçe ile başvurduğu; Bakanlığın
17.06.2016 tarihli cevabi yazı ile ( 5901 sayılı yeni Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 10 uncu ve 11 inci
maddeleri kapsamında, yetkili makam kararıyla “genel olarak” Türk vatandaşlığını kazanma konusundaki) ilgili mevzuatı gerekçe göstererek ikamet ettiği İl Valiliğine dilekçe ile müracaat etmesi gerektiğini adı geçene bildirdiği; bunun üzerine adı geçenin, İzmir Valiliği İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’ne 01.09.2016 tarihli dilekçe ile vatandaşlık başvurusunda bulunduğu ;
Valiliğin, 20.09.2016 tarihli cevabi yazı ile başvuranı “Türkiye’de kesintisiz olarak beş yıl ikamet ettiğine dair yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösterir belge ”yi temin etmek üzere İzmir İl Göç
Müdürlüğü’ne yönlendirdiği (söz konusu yazıda bu belgeyi temin ettikten sonra en kısa sürede
Valiliğe müracaat etmesi gerektiğini de adı geçene bildirdiği); başvuranın 10.10.2016 tarihli dilekçesi ile bu sefer İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne başvurduğu; anılan İl Göç Müdürlüğü’nün ise 09.11.2016 tarihli yazısında/belgede , adı geçenin “ 18/ 04/ 2013 tarihinden günümüze kadar 3 yıl 6 ay 21 gün kesintisiz ikametinin bulunduğu” nun belirttiği; başvuranın şikayetinin de işte tam bu noktada olduğu görülmektedir .
17) Başvuran, yaklaşık 40 yıldır Türkiye’de yaşadığını (bu süre zarfında hiç ülkemiz dışına
çıkmadığını), bu nedenle İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nce ( 09.11.2016 tarihli yazı/belge ile)
taleplerine haksız, hukuki dayanaktan yoksun ve gerekçesiz şekilde olumsuz cevap verildiğini iddia etmektedir . Öte yandan, başvuranın vatandaşlığa alınma talebini değerlendirecek ve sonuca bağlayacak olan İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü değil, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık
İşleri Genel Müdürlüğü’dür . İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından başvuranın talebine iddia edildiği gibi olumsuz herhangi bir yanıt verilmemiş; sadece talep üzerine, kişinin geriye dönük beş yıllık ikamet bilgileri konusunda ilgili kuruma verilmek üzere bilgi sunulmuştur .
Anılan belgenin adı geçenin talebi üzerine İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne verilmek üzere düzenlendiği hususunun ise yazıda özellikle belirtildiği görülmektedir .
.
17 / 2418) İlgili mevzuat hükümlerinden de görüleceği üzere (bkz . paragraf no. 8.6, 8.7, 10.1, 10.2, 10.3,
10.4); Türk vatandaşlığının “genel olarak” kazanılması işlemlerinde müracaat makamı, yerleşim yerinin bulunduğu valiliklerdir . Yabancının vereceği vatandaşlık başvuru dilekçesi üzerine, ilgili
Kanunun 11 inci maddesi uyarınca Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının başvuru için gerekli şartları taşıyıp taşımadığının tespiti, ilk olarak illerde oluşturulan “Vatandaşlık Başvuru
İnceleme Komisyonu” tarafından yapılmakta, bu çerçevede, başvuranın mevzuatta sıralanan şartları taşıyıp taşımadığı ve gerekli belgeleri ibraz edip etmediği incelenmekte, kendisiyle ve yakınlarıyla mülakat gerçekleştirilmekte, ayrıca İl Emniyet Müdürlüğü’ne kişi hakkında soruşturma yaptırılmaktadır . İlde kurulan bu komisyonca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda ise, ancak başvuru için gerekli şartları taşıdığı anlaşılanlar adına vatandaşlık dosyası düzenlenmekte ve karar verilmek üzere İçişleri Bakanlığı’na gönderilmektedir . Bakanlıkça da çeşitli inceleme ve araştırmalarda bulunulmakta, örneğin yabancının Türk vatandaşlığını kazanmasında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durumun bulunup bulunmadığının tespiti için
Millî İstihbarat Teşkilâtı Müsteşarlığı’ndan ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nden arşiv araştırması istenmektedir . Yapılacak inceleme ve araştırma sonucunda ise ancak durumu uygun bulunanlar
Bakanlık kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilmektedir . İlgili Kanunun 12 nci maddesi kapsamındaki “istisnai vatandaşlık” ise, ancak Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulu’nun kararı ile gerçekleşebilmektedir .
19) Yapılan tüm bu açıklamalardan da görüleceği üzere; vatandaşlığa alınma talebi, ilgili
mevzuatta sıralanan birçok husus dikkate alınarak, farklı aşamalarda yapılan detaylı inceleme ve araştırmalar sonucunda neticelendirilmektedir . Vatandaşlığın “genel olarak” kazanılmasında gereken şartlar, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 11 nci maddesinde sıralanmış olmakla birlikte (bkz . paragraf no. 8.2.), bu şartların karşılanması dahi vatandaşlığa alınmak için her zaman yeterli olmayabilmektedir . Nitekim bu husus ilgili Kanunun 10 uncu maddesinde “Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir . ANCAK, ARANAN ŞARTLARI
TAŞIMAK VATANDAŞLIĞIN KAZANILMASINDA KİŞİYE MUTLAK BİR HAK SAĞLAMAZ .”
hükmü ile açık biçimde ortaya konulmuştur .
20) Bu tür bir hükmün mevzuatta yer almasının nedeni, bir yabancıyı Türk vatandaşlığına
(genel ya da istisnai olarak) kabul etme konusunun Devletin egemenlik yetkisine ilişkin olması ve sonucun, nihayetinde idarenin takdir yetkisine dayanıyor olmasıdır . Danıştay 10 uncu
Dairesi’nin . sayılı kararında, bu durum, “ Türk vatandaşlığına kabul etme konusunun Devletin hükümranlık yetkisine ilişkin olduğu gözetildiğinde, davalı idarece takdir yetkisi çerçevesinde davacı hakkındaki geçmiş kayıtların değerlendirilmesi sonucu tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır .” şeklinde ifade edilmiştir .
21) Başvuru evrakının incelenmesinden; 5901 sayılı Kanun kapsamında Türk vatandaşlığını
kazanabilmek için ikamet ettiği ilin Valiliğine 01.09.2016 tarihli dilekçe ile başvuran için 17 no’lu paragrafta açıklanan sürecin henüz ilk aşamasında olunduğu , ilgili Yönetmeliğin 17 nci maddesinde (bkz . paragraf no. 10.2) sıralanan belgelerin en azından birinin ( Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz olarak beş yıl ikamet ettiğine dair il alınacak yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge) henüz ibraz edilemediği, bu nedenle henüz
.
18 / 24hakkında oluşturularak İçişleri Bakanlığı’na gönderilen bir vatandaşlık dosyasının da mevcut
olmadığı anlaşılmaktadır .
22) Adı geçenin, Kanunun 11 nci maddesi gereğince “genel olarak” vatandaşlığa alınma talebi için
ibrazı gerekli olan belgeler arasında bulunan ve başvuru tarihi olan 01.09.2016’dan geriye doğru
Türkiye’de kesintisiz olarak beş yıl ikamet ettiğini gösteren bir belgeyi sunmamasının nedeni ise, kişinin Türkiye’de fiili ikametinin değil, yasal ikametinin süreklilik arz etmemesidir . Kişi her ne kadar 1976 yılından beri Türkiye’de yaşadığını söylese de (keza Göç İdaresi Genel
Müdürlüğü, kişiye 1978 yılında ikamet izni düzenlendiğini, söz konusu ikamet izninin belli aralıklarla yenilendiğini, adı geçenin şu anda da ülkemizde ikamet izniyle bulunduğunu ve bu süre zarfında ülkemizden çıkış kaydına da rastlanmadığını belirterek, bir anlamda kişinin bu iddiasını doğrulasa da) (bkz . paragraf no. 3 ve 3.1.), resmi kayıtlardan bu 40 yıllık ikametin yasal olmadığı, diğer ifadeyle resmi ikametinin süreklilik arz etmediği görülmektedir . Şöyle ki,
Kurumumuza gönderilen kayıtlardan :
a. O dönem Yunanistan vatandaşı olan, bu nedenle de Yunan pasaportu taşıyan n, T .C. Gümülcine Başkonsolosluğu’ndan müteaddit girişli vize alarak
17.09.1976 tarihinde İpsala/Edirne hudut kapısından ülkemize yasal yollardan giriş yaptığı;
b. Adı geçenin vize süresinin bitiminin ardından, ülkemizde yasal kalışını sağlayacak ilk ikamet izninin 17.09.1978 tarihinden geçerli olacak şekilde düzenlendiği; c. Bu tarihten günümüze kadar müteaddit kereler ikamet iznini yenilettiği, fakat söz konusu ikamet izinlerinin bazılarının aralarında 6 aydan uzun boşluklar olduğu ; örneğin, 01.05.1980 ile 16.09.1984 tarihleri arasında ikamet izninin bulunmadığı, aynı şekilde 11.09.1986 ile 14.09.1986; 13.09.1988 ile 12.02.2001; 11.02.2003 ile 28.04.2006 ve son olarak 27.07.2010 ile 18.04.2013 tarihleri arasında kişinin ülkemizde yasal bir ikameti olmaksızın bulunduğu; diğer ifadeyle kişinin iddia ettiği gibi ülkemizde 40 yıldır kesintisiz biçimde yaşıyor olması fiiliyatta mümkünken, bu 40 yıllık ikametinin tümünün resmi (yasal) olmadığı; bu durumun ise 10.8 no’lu paragrafta açıklanan mevzuat hükmüne aykırı olduğu; d. Bununla birlikte, adı geçenin 18.04.2013 tarihinden günümüze kadar kesintisiz ve yasal olarak ülkemizde ikamet ettiği ve 5 yıllık sürenin (bu 5 yıllık sürede toplam 6 aydan fazla
Türkiye dışında bulunmamak ve ikamet iznini zamanında yeniletmek şartıyla) ancak
19.04.2018 tarihi itibariyle tamamlanacağı görülmektedir .
23) İlgili Kanunun “İkamet ve sürelerin hesaplanması” başlıklı 15 inci maddesinde de belirtildiği
üzere, bir yabancı için ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye’de oturmaktır . Türk kanunlarına uygun olmayan, diğer ifadeyle ilgili makamlarca verilecek bir ikamet tezkeresi olmaksızın ülkemizde geçirilen süreler “ikamet”ten sayılmamaktadır . Bu durum; ilgili
Yönetmeliğin “Yabancının ikameti ve ikamet sürelerinin hesaplanması” başlıklı 71 inci maddesinin birinci fıkrasında geçen “a) Yabancının Türkiye’de ne kadar süre ile ikamet ettiği İL EMNİYET
MÜDÜRLÜĞÜNCE VERİLEN İKAMET TEZKERESİ ve Türkiye’ye giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge ile belirlenir . Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı, aranan ikamet süresi içinde toplam altı ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir . Türkiye dışında geçirilen toplam altı ayı geçmeyen süre, öngörülen ikamet süresi içinde değerlendirilir . c) Yabancının ikamet süresi içinde toplam altı aydan fazlasını Türkiye dışında geçirmesi ya da GEÇERLİ
19 / 24İKAMET İZNİ OLMAKSIZIN VEYA İKAMET İZNİ ALMADAN altı aydan fazla Türkiye’de
bulunması İKAMET SÜRESİNİ KESER ve BU TARİHTEN ÖNCEKİ İKAMET SÜRELERİ
DİKKATE ALINMAZ . ç) YASAL İKAMET İZNİ OLMAKSIZIN ….TÜRKİYE’DE İKAMET
EDİLMESİ TÜRK VATANDAŞLIĞININ KAZANILMASINDA GEÇERLİ İKAMET OLARAK
KABUL EDİLMEZ .” şeklindeki hükümler ile açık biçimde ortaya konulmuştur . İlgili Yönetmeliğin
“Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında müracaat makamlarınca başvurunun işleme alınması ve uygulanacak esaslar” başlıklı 16 ncı maddesinde ise “ Başvuru tarihinden geriye doğru
Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmeyen, YASAL İKAMET İZNİ OLMAKSIZIN veya yasal olmakla birlikte Türkiye’de yerleşme niyetini göstermeyen… ., BELİRTİLEN BELGELERİ
İBRAZ EDEMEYEN kişilerin” başvurusunun kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır .
24) Danıştay 10 uncu Dairesi de sayılı kararında, idarenin kesintisiz
beş yıl ikamet şartını karşılamayan başvuruyu reddetmesini hukuka uygun bularak, bu durumu, “5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 11. maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını kazanmak istemiyle davacı tarafından yapılan başvurunun, davacının Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak şartını taşımadığı gerekçesiyle reddi yolunda tesis edilen işlemde hukuka aykırılık, bu işlemi iptal eden mahkeme kararında hukuki isabet bulunmamaktadır .” ifadeleri ile ortaya koymuştur .
25) Dolayısıyla; vatandaşlık başvuru tarihinden ( 01.09.2016) geriye doğru yasal olarak henüz 5
KESİNTİSİZ ikameti bulunmayan (resmi kayıtlar için bkz .
paragraf no. 3.1), vatandaşlık dosyasının oluşturulamamasında HUKUKA AYKIRILIK
TESPİT EDİLEMEMİŞTİR . Ayrıca, başvuranın 5 yıl kesintisiz ikamet ettiğine dair belgeyi ilgili makamlara ibraz etmesinin de, daha önceki paragraflarda izah edildiği üzere, vatandaşlığa alınması için gereken tek şart olmadığı, vatandaşlık başvurusunun nasıl sonuçlandırılacağı konusunda idarenin takdir yetkisinin bulunduğu da unutulmamalıdır .
26) Öte yandan; İzmir İl Göç Müdürlüğü’nün şikayete konu işleminde hukuka aykırılık tespit
edilememiş olmakla birlikte; hukuka uygunluk denetimine ilave olarak, hakkaniyet denetimi yapmakla da görevlendirilen Kurumumuzca aşağıdaki hususların belirtilmesinde gerek
görülmektedir :
26.1. Yabancılara ilişkin Türk mevzuatında, Türk soylular için ayrı (istisnai) düzenlemelere gidildiği bilinmekte olup; örneğin, 5543 sayılı İskân Kanunu’nda (bkz . paragraf no. 7) sadece Türk soyundan ve Türk kültürüne bağlı olup, yerleşmek amacıyla tek başına veya toplu halde
Türkiye’ye gelen yabancılara “göçmen” statüsü verilebileceği, Türk soylu bu serbest göçmenlerin yerleştikleri yerlerin en büyük mülki amirine müracaatla kendileri ve aile fertleri için “Vatandaşlığa
Girme Beyannamesi”ni imzalayarak “Göçmen Belgesi” alacakları ve gerekli işlemlerin ilgili kuruluşlarca tamamlanmasından sonra göçmen olarak kabul edilen bu kişilerin Bakanlar Kurulu kararıyla vatandaşlığa alınacakları belirtilmektedir . Aynı şekilde, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı
Kanunu’nun 12 nci maddesinde, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulu’nun kararı ile “Göçmen olarak kabul edilen kişiler”in Türk vatandaşlığını istisnai olarak kazanabilecekleri kaydedilmektedir .
Ayrıca, “göçmen” olarak kabul edilmemiş olan ve Türk vatandaşlığını “genel” yollardan kazanmak isteyen Türk soylu yabancılar için ( durumunda olduğu gibi); ilgili
.
20 / 24Kanunun “Türk soylu yabancılar” başlıklı Geçici 1 inci maddesinde, öngörülen kesintisiz 5 yıl
ikamet şartının, Türk soylu yabancılar için 31.12.2010 tarihine kadar 2 yıl olarak uygulanacağı ifade edilmektedir . Görüleceği üzere, Türk soylular Türk vatandaşlığını kazanmada, diğer yabancılara kıyasla daha ayrıcalıklı bir konuma sahiptir .
26.2. Aynı şekilde, yabancılar mevzuatının, Türk soylu yabancılar gibi, vatansızlar için de farklı düzenlemeler içerdiği bilinmektedir . Örneğin, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası
Koruma Kanunu’nun 20 nci ve 50 nci maddelerinde, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahibi olanların ikamet izninden muaf tutulacağı; diğer ifadeyle, bu belgenin vatansız kişiye Türkiye’de yasal olarak ikamet edebilme hakkını sağlayacağı; ayrıca , Vatansız Kişi Kimlik Belgesine sahip olarak Türkiye’de geçirilen sürelerin, ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılacağı ifade edilmektedir . Anılan Kanunun vatansız kişilere tanınan hakları ve güvenceleri sıralayan 51 inci maddesinde ise, Vatansız Kişi Kimlik Belgesine sahip kişilerin, diğer haklarla birlikte, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturmadıkları sürece sınır dışı edilmeyecekleri, ayrıca yabancılarla ilgili işlemlerde aranan karşılıklılık şartından muaf tutulacakları belirtilmekte, bu suretle vatansız kişiler aslında koruma altına alınmaktadır .
26.3. Başvuru dosyasında ve ilgili idarelerin gönderdiği resmi evrakta, ’nun bu zamana kadar gerek “Göçmen”, gerekse “Vatansız Kişi” kimlik belgesi için müracaat ettiğine dair bir belge ve bilgiye ulaşılmamış olmakla birlikte; Kurumumuza gönderilen resmi evrakta yer aldığı üzere , Şevket ve Saime’den doğma ve İslam dinine mensup başvuranın, Yunan pasaportu ile yasal yollardan ülkemize giriş yapmış olmasına rağmen sonradan Yunan vatandaşlığını kaybederek, vatansız duruma düştüğü, Yunanistan’ın
İzmir Konsolosluğu tarafından verilen 9 Temmuz 1980 tarihli belgede kişinin Yunan tebaasından ıskat edildiğinin bildirildiği, kişinin tabiiyetsiz (vatansız) olduğunun, İçişleri
Bakanlığı’nın 30.11.1984 tarihli ve sayılı emri ile kayıtlara da girdiği, keza Göç İdaresi
Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza gönderdiği resmi kayıtlarda da başvuranın “vatansız” olarak geçtiği , ayrıca, 6458 sayılı Kanunun 104 üncü maddesine göre Göç İdaresi Genel
Müdürlüğü’nün görevleri arasında Türkiye’de bulunan vatansız kişileri tespit etmenin ve bu kişilerle ilgili iş ve işlemleri yürütmenin de olduğu dikkate alınmak zorundadır .
26.4. Resmi kayıtlardan , bundan 41 yıl önce ( 1976 yılında) ülkemize yasal yollardan giriş yaptığı, o günden bugüne değin düzenli olarak olmasa da süresi biten ikamet izinlerini yeniletmek için gayret gösterdiği, şu anda da ülkemizde ikamet izni ile (yasal olarak) bulunduğu, daha önceden evli olduğu adlı T .C. vatandaşından en azından bir T .C. vatandaşı çocuğunun bulunduğu ve bu 40 yıllık süre zarfında ülkemize giriş-çıkış kaydının bulunmadığı görülen adlı başvuran, “vatansız” konumdayken ve bu durum 1984 yılında İçişleri Bakanlığı’nın emri ile zaten kayıtlara girmişken, kişinin ilgili makamlar tarafından “Vatansız Kişi kimlik belgesi” almaya yönlendirilmemesinin/böyle bir hakkının olduğunun hatırlatılmamasının, keza vatansız kişiler normalde ikamet izni almaktan muaf tutulurken, başvuranın “kısa süreli ikamet” ya da “insani ikamet izni” altında her yıl ikamet iznini yenilemeye mecbur bırakılmasının HAKKANİYETLİ OLDUĞU SÖYLENEMEZ . 41 yıl gibi gayet uzun bir sürede kişinin her yıl ya da iki yılda bir gidip bu işlemleri yeniden yerine getirmesi pratik olmadığından, bazen bu yükümlülüklerini yerine getirirken ihmale düşmesi de kaçınılmazdır .
Ayrıca, yasadışı olarak ülkemizde kalan yabancılarla ilgili gerekli önlemleri almak idarenin kendi yükümlülüğünde iken, idarenin bir yandan ismi-yerleşim yeri zaten bilinen bir yabancının 40 yıldır
.
21 / 24ülkemizde yaşamasına izin verip, ardından “ 40 yıldır ikameti yasal değildir” demesi de birbiriyle
çelişmektedir .
26.5. Tüm bu hususlara ilave olarak, 403 sayılı mülga Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 7 inci maddesinde yer alan ve “Türk soyundan olanlarla, eşleri ve reşit çocukları”na istisnai vatandaşlık verilmesini ve bu kişilerin “müracaat tarihinden geriye doğru Türkiye’de 5 yıl ikamet etmiş olma” ve “Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışı ile teyit etmiş olma” şartlarından muaf tutulmasını öngören hüküm, 12.06.2009 tarihinde yürürlüğe giren 5901 sayılı yeni Türk Vatandaşlığı
Kanunu ile kaldırılmış olduğundan; bu durum ise Bulgaristan, Yunanistan, Makedonya, Arnavutluk, Bosna Hersek ve Kosova vatandaşı ya da haymatlosu olan Türk soyluların vatandaşlık başvurularında sorunlarla karşılaşmalarına, ikamet sürelerinin yetersizliği ya da ikamet izninin Türk vatandaşlığını kazanma müracaatında geçerli ikamet olarak kabul edilmemesi gibi nedenlerden dolayı başvuru yapamamalarına yol açtığından, artan bu sıkıntılar sonucunda “parçalanmış aileleri birleştirmek ve oluşan mağduriyetleri önlemek amacıyla ” İçişleri Bakanlığı ve Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından “Balkan Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai
Olarak Türk Vatandaşlığını Kazanmaları” konulu genelge yazı 30.05.2017 tarihi itibariyle uygulamaya konulmuştur . (bkz . paragraf no. 13)
26.6. Söz konusu genelge hükümlerine bakıldığında , 01.01.2017 tarihinden önce Türkiye’ye gelen, anılan Balkan ülkelerinin haymatlosu olan ve şu anda da yasal bir ikamet izni ile Türkiye’de bulunan kişilerin Genelge kapsamında 5 yıllık kesintisiz ikamet şartından muaf tutulduğu, bu kişilerin sadece işlemler sonuçlanan kadar geçerli bir ikamet iznine sahip olmalarının yeterli olduğu görülmektedir (bkz . paragraf no. 13.1 ve 13.2) . T.C. Gümülcine Başkonsolosluğu’ndan müteaddit girişli vize alarak 17.09.1976 tarihinde İpsala/Edirne hudut kapısından ülkemize yasal yollardan giriş yaptığı resmi kayıtlarda yer alan, Yunanistan Haymatlosu olduğu 30.11.1984 tarihli ve 357224 sayılı İçişleri Bakanlığı’nın emri ile kayıtlara girmiş olan; ayrıca Göç İdaresi
Genel Müdürlüğü’nce şu anda geçerli bir ikamet izni ile ülkemizde bulunduğu Kurumumuza bildirilen , söz konusu Genelge kapsamında istisnai vatandaşlık için başvuru şartlarını karşıladığı görülmektedir .
27) Yapılan tüm bu açıklamalar, ilgili mevzuat hükümleri, idarelerin yanıtları, resmi kayıtlar
ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 27.1. İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün talebi üzerine düzenlediği ve ancak yasal ikamet sürelerini gösteren 09.11.2016 tarihli belgedeki bilgilerin (diğer ifadeyle
İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün söz konusu işleminin) ; keza, ilgili Kanunun 11 nci maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını genel yollardan kazanmak için başvuruda bulunan adı geçenin, bu tarihten geriye doğru henüz 5 yıl kesintisiz yasal ikameti bulunmadığından hakkında Valilik tarafından bir vatandaşlık dosyasının oluşturulamamasının İLGİLİ MEVZUAT
HÜKÜMLERİNE UYGUN OLDUĞU; bu nedenle de başvuranın ilgili İl Göç Müdürlüğü tarafından taleplerine haksız, hukuki dayanaktan yoksun ve gerekçesiz şekilde olumsuz cevap verildiği yönündeki iddiasının REDDİNİN GEREKTİĞİ; 27.2. Bununla birlikte, başvuranın Yunanistan haymatlosu (vatansız) olarak, 31.05.2017 tarihli
“Balkan Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığını Kazanmaları” konulu
Genelgede öngörülen başvuru şartlarını karşıladığı anlaşıldığından , 13.1 ve 13.2 no’lu
22 / 24paragraflarda belirtilen belgelerle birlikte ilgili müracaat makamına (yerleşim yerinin
bulunduğu İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne ) en geç 30.05.2018 tarihi mesai bitimine kadar başvuruda bulunması gerektiğinin BAŞVURANA BİLDİRİLMESİ, böylelikle başvuranın haklarından haberdar edilmesi; ayrıca İzmir Valiliği’nin anılan Genelge kapsamına girdiği anlaşılan vatandaşlığa alınma talebini
Kanunun 11 inci maddesinden önce , söz konusu Genelge (Kanunun 12 inci maddesi)
kapsamında değerlendirmeye alması gerektiği konusunda İZMİR VALİLİĞİ’NE (İL NÜFUS
VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ’NE) TAVSİYEDE BULUNULMASI GEREKTİĞİ;
sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; şikayet başvuru dosyasında yer alan evrakın tetkikinden vatandaşlık talebiyle ilgili olarak başvuruda bulunduğu İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün, İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün, keza şikayet edilen İzmir İl Göç İdaresi
Müdürlüğü’nün, başvuranın dilekçelerine zamanında ve gerekçeli olarak cevap verdiği, bu çerçevede söz konusu idarelerin “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “kararların gerekçeli olması” ve “şeffaflık” ilkelerine UYGUN DAVRANDIĞI ; öte yandan adı geçenin ikamet izinlerini yenileyen İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün, başvurana, vatansız olması hasebiyle (kendisini ikamet izninden muaf tutacak) “Vatansız Kişi Kimlik Belgesi” başvurusunda bulunma hakkı olduğunu büyük olasılıkla bildirmediği, bu nedenle de kişinin mevzuat gereği kullanabileceği bir hakkı maalesef ki kullanamadığı , onun yerine her yıl ya da iki yılda bir ikamet iznini yeniletmek zorunda kaldığı anlaşılmış olup; bu çerçevede, ilgili İdarenin, “kazanılmış hakların korunması” ve “bilgi edinme hakkı” gibi iyi yönetim ilkelerine uygun olarak başvuru sahiplerini hakları konusunda aydınlatması da beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29) 6328 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Öte yandan, İzmir Valiliği
İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün tavsiye kararımız üzerine işlem yapabilmesi için öncelikle başvuranın gerekli belgelerle birlikte ilgili idareye müracaatta bulunması gerektiği de unutulmamalıdır . Buna göre; ilgili idarelerin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede yetkili İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün talebi üzerine düzenlediği ve
23 / 24kişinin sadece yasal ikamet sürelerini gösteren 09.11.2016 tarihli belgedeki bilgilerin (diğer ifadeyle
İzmir İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün şikayete konu işleminin); ayrıca adı geçenin vatandaşlık başvuru tarihinden geriye doğru henüz 5 yıl kesintisiz yasal ikameti bulunmaması, bu nedenle de
5901 sayılı Kanun’un 11 nci maddesi kapsamında Türk vatandaşlığını “ genel yollardan ” kazanmak
için gerekli belgeleri ibraz edememesi nedeniyle, İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü tarafından adı geçen hakkında bir vatandaşlık dosyasının oluşturulamamasının, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu görüldüğünden, başvuranın İzmir İl Göç Müdürlüğü tarafından taleplerine haksız, hukuki dayanaktan yoksun ve gerekçesiz şekilde olumsuz cevap verildiği yönündeki iddiasının REDDİNE;
Bununla birlikte; başvuranın Yunanistan haymatlosu (vatansız) olarak, 31.05.2017 tarihli “Balkan
Ülkeleri Vatandaşlarının İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığını Kazanmaları” konulu Genelgede öngörülen başvuru şartlarını mevcut durum itibariyle karşıladığı anlaşıldığından, 13.1 ve 13.2 no’lu paragraflarda belirtilen belgelerle birlikte ilgili müracaat makamına (yerleşim yerinin bulunduğu İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne) en geç 30.05.2018 tarihi mesai bitimine kadar başvuruda bulunması gerektiğinin BAŞVURANA BİLDİRİLMESİNE, böylelikle başvuranın haklarından haberdar edilmesine;
Ayrıca, İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün mevcut durum itibariyle anılan Genelge kapsamına girdiği anlaşılan vatandaşlığa alınma talebini Kanunun 11 inci maddesinden önce, söz konusu Genelge kapsamında değerlendirmeye alması gerektiği konusunda İZMİR VALİLİĞİ’NE (İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK
MÜDÜRLÜĞÜ’NE) TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
Kararın, BAŞVURANA; İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NA ( NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ile GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE) ve İZMİR
VALİLİĞİ’NE (İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ ile İL GÖÇ İDARESİ
MÜDÜRLÜĞÜ’NE) tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.