|
ÖZET: Başvuru, Karabük ilinde 65 yaş ve üzeri bireylerin ücretsiz seyahat hakkından yararlanma talepleri üzerine yapılmıştır. Şikâyetçi, Karabük Belediye Başkanlığı’na yaptığı başvuruda, özel halk otobüslerinde ücretsiz binişin mümkün olmadığını ve bu durumun yaşlı bireyleri olumsuz etkilediğini belirtmiştir. İlgili kurumdan alınan yanıtlar, bireysel başvuruların değerlendirileceğini ifade etmiştir. Şikâyetçi, 65 yaş ve üzeri kişilere ücretsiz seyahat kartı verilmesi ve bu konuda bilgilendirmelerin herkesin görebileceği alanlara asılması talebinde bulunmuştur.
Karabük Belediye Başkanlığı, özel halk otobüslerinin indirimli veya ücretsiz kartlarının yerel dernek tarafından basıldığını ve toplu taşıma ücretlerinin belirli oranlarda olduğunu açıklamıştır. Ayrıca, 65 yaş ve üzeri bireylerin ücretsiz seyahat haklarının engellenemeyeceği belirtilmiştir. Türkiye Belediyeler Birliği, bu yaş grubundaki bireylerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanma hakkının kanundan kaynaklandığını ve belediyelere takdir yetkisi verilmediğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, 65 yaş ve üzeri kişilerin ücretsiz seyahat hakkının sağlanması gerektiği yönünde Karabük Belediye Başkanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu konuda hukuka ve hakkaniyete aykırı hareket ettiği tespit edilmiştir. Kararın uygulanması için ilgili kurumların 30 gün içinde gerekli işlemleri yapması gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/12729-S.19753
BAŞVURU NO : 2019/14681
KARAR TARİHİ : 06/12/2019
TAVSİYE KARARI
KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, Karabük ilindeki 65 yaş ve üzeri kişilerin ücretsiz seyahat hakkından yararlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi …, Karabük Belediye Başkanlığına 29/04/2019 tarihinde Karabük ilindeki 65 yaş
ve üzeri kişilerin ücretsiz seyahat hakkından yararlanabilmesi ile ilgili müracaat ettiğini, verilen cevabi yazıda ‘‘Karabük ilinde özel halk otobüslerine ücretsiz biniş yapılamadığının sembolik de olsa bir ücret alındığının’’ bildirildiğini, aynı şekilde 16/08/2019 tarihinde
Karabük Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne 65 yaş ve üzeri kişilere ücretsiz kart verilmesinin sağlanması ve bu durumdan faydalananların görebileceği alanlara bilgi notları yapıştırılması ile ilgili müracaatta bulunduğunu, ancak ilgili kurumun cevabi yazısında bireysel müracaat halinde işlem yapılabileceğinin bildirildiğini, bu durumun özel halk otobüsü sahipleriyle kişileri karşı karşıya getirdiğini iddia ederek 65 yaş ve üzeri kişilere ücretsiz kart verilmesinin sağlanması ve durumla ilgili bilgilendirmelerin herkesin görebileceği şekilde yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Karabük Belediye Başkanlığı ve
Türkiye Belediyeler Birliği’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Karabük Belediye
Başkanlığının 01/10/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Karabük ilinde İndirimli veya Ücretsiz Kartların Karabük Özel Halk Otobüsçüleri Derneği
tarafından basıldığı, Karabük Belediyesi sınırları içerisinde toplu taşıma ücretlerinin tam bilet uzun mesafe 2,60-TL, kısa mesafe 2,45-TL, emekli indirim uzun mesafe 2,45-TL, kısa mesafe 2,25-TL olarak belirlendiği, Ücretsiz Seyahat Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik gereği yapılacak ödemeler için aylık 800,00-TL ödenek tahsis edildiği, Belediye Başkanlığı denetiminde çalışmakta olan özel halk otobüsleri sözleşmesinin Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesinden önce imzalandığı ve sözleşmelerin yıllara sâri olmasından dolayı hat tahsis sözleşmelerinde ücretsiz taşımaya ilişkin bir maddenin bulunmadığı, ancak son iki yılda yapılan yıllık sözleşmelerinde adı geçen maddenin yer aldığı,
2.2) Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğin ilgili madde hükmü gereği
işletmecilere ve Dernek Başkanlığına 65 yaş ve üzeri vatandaşların kimlik kartları ile binebilecekleri ve seyahat haklarının engellenemeyeceği hususlarında sözlü ve yazılı ikazda bulunulduğu, ayrıca gerekli alt yapı hazırlıklarının yapılarak sorunsuz bir şekilde yolcu taşımacılığı yapılabilsin diye Karabük Özel Halk Otobüsçüleri Kalkınma ve Dayanışma
Derneği Başkanlığı ve tüm özel halk otobüs işletmecilerine 29/09/2016 tarihli ve 2942 sayılı ikaz yazısı tebliğ edildiği,
2.3) Şikâyetçinin konu ile ilgili daha önceki başvurusuna istinaden Karabük Özel Halk
Otobüsçüleri Kalkınma ve Dayanışma Derneği Başkanlığından alınan 23/09/2019 tarihli ve …
sayılı cevabi yazıda, İl merkezinde 25 adet özel halk otobüsü ile hizmet verildiği, Karabük ilinin emekli kenti olduğu ve her geçen gün 65 yaş ve üzeri nüfusun arttığı, keyfi binişlerin olduğu bu durumun yolcu kapasitesini zorladığı, ekonomik koşulların maliyetleri karşılamaya yetmediği gibi sebeplerle 2014 yılı itibariyle elektronik kart sistemine geçildiği ve 65 ve üzeri vatandaşların keyfi binişlerinin önüne geçebilmek adına %55 indirimle 1,25-TL ile yolcu taşındığının tespit edildiği,
2.4) Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğin ilgili hükümleri gereğince özel halk
otobüslerinin kontrol ve denetimlerinin yapıldığı, gelen şikâyetlere istinaden işlem yapılabilmesi için durumdan Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğünün haberdar edildiği,
3) Türkiye Belediyeler Birliği’nin 12/11/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1) 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1’inci maddesine 12/07/2013 tarihli ve
6495 sayılı Kanunun 88’inci maddesiyle eklenen üçüncü fıkrasında ‘‘Türk vatandaşı olan
altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehir içi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise %50 indirimli olarak yararlanırlar. Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler.’’ hükmünün yer aldığı,
Maddenin 8’ inci fıkrasında, ‘‘2’nci ve 3’üncü fıkra hükümleri kapsamında hizmet verecek toplu taşıma araçları, toplu taşıma hizmetlerinin kapsamı ile bu hizmetlerden ücretsiz ve indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar, Maliye, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme, İçişleri, Çevre ve Şehircilik ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının görüşleri alınmak suretiyle Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.’’
9’uncu fıkrasında da ‘‘2’nci ve 3’üncü fıkra hükümleri kapsamında, belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılır. Yapılacak aylık gelir desteği ödemesini yıllık olarak belirlemeye, bu tutarı faaliyette bulunulan yere ve/veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracını taşıma kapasitesine göre farklılaştırmaya ve yapılacak ödemeye ilişkin diğer esas ve usuller Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken altı ay içinde belirlenir.’’ düzenlemelerinin yer aldığı,
3.2) 04/03/2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli
Seyahat Kartları Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinde ücretsiz seyahat hakkından yararlanacak kişilerin sayıldığı,5’inci maddesinde de 60 yaş ve üzeri bireylerin ücretsiz veya indirimli yolculuk hakkından bahsedildiği Yönetmeliğin ‘‘ Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullanımı’’ başlıklı 6’ncı maddesinde ikili bir ayrım yapılarak 4’üncü maddede sayılanlar bakımından Seyahat Kartı ve Engelliler İçin Kimlik Kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanının kullanılacağının düzenlendiği buna karşılık 5’inci madde kapsamında kalan 65 yaş ve üzeri için nüfus cüzdanının kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin 2’nci fıkrasında, toplu taşıma araçlarından ücretsiz veya indirimli yararlanma amacıyla 1’inci fıkrada belirtilen belgelerin ibraz edilmesi halinde, ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının herhangi bir gerekçeyle engellenemeyeceğinin düzenlendiği,
3.3) 06/01/2016 tarihli ve 29585 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Ücretsiz Seyahat
Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkındaki
Yönetmeliğin 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının e bendinde ‘‘ Şehir içi toplu taşıma hizmeti; belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs veya şirketlere ait olup, mevzuatına göre ayakta yolcu taşıyabilen araçları ya da denizyolları araçları kullanılmak suretiyle sunulan şehir içi toplu insan ulaşımına yönelik hizmetler, şeklinde tanımlanmış. Adı geçen yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, İşletmecilere belediyeler aracılığıyla, 4736 sayılı Kanun kapsamında sayılan kişileri toplu taşıma hizmetinden herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep etmeyerek ücretsiz yararlandırmaları kaydıyla, Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ödeme yapılacağının’’ düzenlendiği,
3.4) Türkiye Belediyeler Birliği Ulaşım Komisyonu üyelerinden edinilen bilgiye göre;
belediyelerin toplu taşıma hat, araç sayısı/saati ve ücret tarifesi, ücretsiz biniş ödemelerinin planlanması ve hesaplanmasının etkin ve verimli bir şekilde yapılabilesi için elektronik ödeme sistemlerindeki biniş sayılarından yararlandıkları, bu nedenle 65 yaş ve üzeri yolculardan da seyahat kartı temin etmelerinin istendiğinin anlaşıldığı,
3.5) Yapılan açıklamalara göre, 65 yaş ve üzeri yolcuların toplu taşıma hizmetinden
ücretsiz yararlanmaları konusunda belediyeye takdir yetkisi verilmediği, bu hakkın kullanımının ilave ücret ödenmesine bağlanamayacağı,
3.6) 65 yaş ve üzeri kişiler için ücretsiz seyahat hakkının kullanımında seyahat kartına
ihtiyaç bulunmadığı ve nüfus cüzdanının yeterli olduğu değerlendirilmekle birlikte belediyelerin seyahat kartı geçişlerini planlama amacıyla kullandığı, seyahat kartının tahrif ve sahtecilikten korumak maksadıyla güvenlik unsurlarını taşıması nedeniyle kullanımında belediyelerce tereddüt edilmediği, ücretsiz taşıma hakkına sahip bir kısım yolcu için seyahat kartı, diğerleri için nüfus cüzdanı öngörülmesinin, belediyelerin elektronik sistemleri için sorun alanı oluşturduğu, toplu taşıma şoförlerinin yolcu binişleri sırasında kimlikten yaş hesaplaması yapmasının ve bu binişlerin çetelesini tutmasının uygulanabilir olmadığının dikkate alınması gerektiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü
maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”; “belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 15’inci maddesinin (f) fıkrasında, “Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek”,
7) 08/01/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanunun 1’nci maddesine 12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanunun 88’inci maddesiyle eklenen 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehir içi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise %50 indirimli olarak yararlanırlar. Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler.”; altıncı fıkrasında, “İlgili kurumlar, belediyeler ile belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketler, ücretsiz ve indirimli seyahat hakkının kullanılması ile ilgili olarak gerekli tedbirleri alırlar. Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullandırılmaması hâlinde bu haktan faydalandırılmayan her kişi için toplu taşıma aracının tarifesi üzerinden elli tam bilet bedeli tutarında idari para cezası mülki idare amiri tarafından uygulanır. Bu maddeye göre verilecek idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.”; sekizinci fıkrasında, “İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamında hizmet verecek toplu taşıma araçları, toplu taşıma hizmetlerinin kapsamı ile bu hizmetlerden ücretsiz ve indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar, Maliye, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme, İçişleri, Çevre ve Şehircilik ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının görüşleri alınmak suretiyle Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir”; dokuzuncu fıkrasında, “ ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamında, belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracı ile özel deniz ulaşımı aracı için bunların işletmecilerine, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ilgili belediyeler aracılığıyla her ay gelir desteği ödemesi yapılır. Yapılacak aylık gelir desteği ödemesini yıllık olarak belirlemeye, bu tutarı faaliyette bulunulan yere ve/veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmeti veren her bir ulaşım aracını taşıma kapasitesine göre farklılaştırmaya ve yapılacak ödemeye ilişkin diğer esas ve usuller Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken altı ay içinde belirlenir.”,
8) 04/03/2014 tarihli ve 28931 sayılı Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları
Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinde ücretsiz seyahat kartından yararlanacak kişiler sayılmış ve
“60 yaş ve üzeri bireylerin ücretsiz veya indirimli yolculuk hakkı” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında;“Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehir içi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanır; ikinci fıkrasında, “Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından %50 indirimli olarak yararlanır”; üçüncü fıkrasında, “Toplu taşıma araçlarının ait olduğu kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler, altmış yaş ile altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma araçlarından ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilir.”,
8.1) “Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullanımı” başlıklı 6’ncı maddesinin
birinci fıkrasının (a) bendinde; “Ücretsiz veya indirimli seyahat edebilmek için;4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentleri kapsamındakiler için Bakanlık tarafından verilen Seyahat Kartı”, (b) bendinde, “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamındakiler için Engelliler İçin Kimlik Kartı, engellilere kimlik kartı verilmesine ilişkin 19/7/2008 tarihli ve 26941 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Yönetmelik uyarınca verilmiş bulunan kimlik kartı, anılan Yönetmeliğin geçici 1 inci maddesinde sayılan engelliler için kimlik kartı ile engel oranının yer aldığı nüfus cüzdanı”, (c) bendinde “5 inci madde kapsamındakiler için nüfus cüzdanı, kullanılır.”; ikinci fıkrasında, “Toplu taşıma araçlarından ücretsiz veya indirimli yararlanma amacıyla birinci fıkrada belirtilen belgelerin ibraz edilmesi halinde, ücretsiz veya indirimli seyahat hakkı herhangi bir gerekçeyle engellenemez.”; üçüncü fıkrasında, “Kişiler, birinci fıkrada belirtilen belgeleri ibraz etmek suretiyle toplu taşıma araçlarından ücretsiz veya indirimli yararlandırılır. Toplu taşıma hizmetini sunan kurum ve kuruluşlar ile belediyeler, ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullanılması ile ilgili kolaylaştırıcı tedbirler alır.”,
8.2) “İdari ve cezai işlemler” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İlgili
kurumlar, belediyeler ile belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketler, ücretsiz ve indirimli seyahat hakkının kullanılması ile ilgili olarak gerekli tedbirleri alır .” ; ikinci fıkrasında, “Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkının kullandırılmaması hâlinde bu haktan faydalandırılmayan her kişi için mülki idare amiri tarafından toplu taşıma aracının tarifesi üzerinden elli tam bilet bedeli tutarında idari para cezası uygulanır. Bu maddeye göre verilecek idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir ve genel bütçeye gelir kaydedilir.”,
9) 06/01/2016 tarih ve 29585 sayı ile Resmi Gazetede Yayımlanan Ücretsiz Seyahat
Kapsamında Yapılacak Gelir Desteği Ödemesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki
Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Şehir içi toplu taşıma hizmeti: Şehir içi kara ve deniz taşımacılığında taksi, taksi dolmuş, dolmuş, rekreatif, turistik ve servis amaçlı kullanılan araçlar hariç olmak üzere belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs veya şirketlere ait olup, mevzuatına göre ayakta yolcu taşıyabilen araçları ya da denizyolları araçları kullanılmak suretiyle sunulan şehir içi toplu insan ulaşımına yönelik hizmetleri,” ; 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında, “ İşletmecilere belediyeler aracılığıyla, 4736 sayılı Kanun kapsamında sayılan kişileri toplu taşıma hizmetinden herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep etmeyerek ücretsiz yararlandırmaları kaydıyla, Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten ödeme yapılır, geçici 1’inci maddesinde ise 4736 sayılı Kanunun birinci maddesinin dokuzuncu fıkrasının yürürlük tarihinden başlayarak bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihe kadar olan dönem için hak edilen gelir desteği ödemesi, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihini takip eden 60 gün içerisinde işletmecilere toplu olarak ödenir.”
9.1) “Haksız ve yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci
fıkrasında, “Yükümlülüklerini yerine getirmeyerek haksız yere ödemeye neden olanlar ile haksız yere ödemeden yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullanan işletmeciler ile kişi ve kuruluşlar hakkında genel hükümlere göre gerekli cezaî ve diğer kanunî işlemler yapılır.”, İkinci fıkrasında, “Gerçek dışı beyanda bulunmak suretiyle haksız ve yersiz ödemeye sebebiyet vermeleri durumunda bu tutarların, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı ile birlikte bir ay içinde ödenmesi, yapılacak tebligatla sebebiyet verenlerden
Bakanlıkça istenir. Bu süre içinde ödenmemesi hâlinde bu tutarlar, anılan Kanun hükümlerine göre Maliye Bakanlığına bağlı vergi daireleri tarafından takip ve tahsil edilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuruya konu işleminin hukuka ve hakkaniyete
aykırı olduğu değerlendirilerek 65 yaş ve üzeri kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlandırılması hakkındaki işlemlerin tesis edilmesi hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere Karabük ilinde özel halk otobüslerine
ücretsiz biniş yapılamadığını ve ücret alındığını, Karabük Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl
Müdürlüğüne 65 yaş ve üzeri kişilere ücretsiz kart verilmesinin sağlanması ve bu durumdan faydalananların görebileceği alanlara bilgi notları yapıştırılması ile ilgili müracaatta bulunduğunu, ancak ilgili kurumun cevabi yazısında bireysel müracaat halinde işlem yapılabileceğinin bildirildiğini, bu durumun özel halk otobüsü sahipleriyle kişileri karşı karşıya getirdiğini iddia ederek 65 yaş ve üzeri kişilerin ücretsiz seyahat edebilmesi için ücretsiz kart verilmesinin sağlanması ve durumla ilgili bilgilendirmelerin herkesin görebileceği yerlere asılmasını talep etmektedir.
12) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması
durumu ile karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
13) Somut olayda, başvuran Karabük ilinde 65 yaş ve üzeri kişilere ücretsiz seyahat hakkı
tanınmadığını iddia etmektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu ile Belediyelere verilen en önemli görevlerinden biri ulaşım hizmetinin sunulmasıdır. İlgili mevzuat hükümleri kapsamında bazı vatandaşların ulaşım hizmetinden ücretsiz veya indirimli yararlanabilmesi gerekmektedir. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet
Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesine eklenen fıkra ve Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereği, 65 yaş ve üzeri kişilerin belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanacağı belirtilmiştir. Buna karşılık idare tarafından Karabük ilinin emekli kenti olduğu, her geçen gün 65 yaş ve üzeri nüfusun arttığı ve keyfi binişlerin olduğu gerekçesiyle 65 yaş ve üzeri kişiler toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak değil indirimli olarak yararlandırıldığı tespit edilmiştir.
14) Bu kapsamda, 65 yaş ve üzeri kişilere tanınan ücretsiz seyahat hakkının takdir yetkisi mi
bağlı yetki mi olduğunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır. Eğer kanun koyucu belli koşulların ortaya çıkması durumunda, idareye belli eylemler yapma zorunluluğu öngörmüşse bu durumda ‘bağlı yetki’ den söz edilir. Benzer şekilde, “idareye birden çok seçenek içinden seçim yapma imkânı tanınmadığı durumlarda hukuk kuralları idarenin açıkça nasıl davranması gerektiğini belirlemişse bu durumda bağlı yetki söz konusu olur. Bu durumda idarenin seçim yapma imkânı olmayıp idarenin tek seçeneği kanunun öngördüğü kararı almaktır”.(Arş. Gör. Ahmet Talha TETİK, “Hukuk Devleti İlkesi Bağlamında Takdir Yetkisi ve Yerindelik Denetimi İlkesi”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.25,S.2,s.258,2017)
15) Konuya ilişkin olarak Türkiye Belediyeler Birliğinden görüş talep edilmiş ve ilgili idare
tarafından gönderilen cevabi yazıda 65 ve yaş üstü yolcuların toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanmaları konusunda belediyelere takdir yetkisi verilmediği, bu hakkın kullanımının ilave ücret ödemesine bağlanamayacağı ifade edilmiştir. Ücretsiz seyahat hakkının kullanımının kanundan kaynaklandığı ve yukarıdaki açıklamalarda da belirtildiği üzere takdir yetkisi kapsamında değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Ayrıca, Ülkemizde daha çok nüfusa sahip birçok Büyükşehir Belediyelerinde söz konusu ücretsiz seyahat hakkından kişilerin yararlandırıldığı görülmektedir.
16) Bununla birlikte, toplu taşıma hizmetlerinden herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep
etmeyenlere yapılacak ödemeler hakkında Karabük Belediye Başkanlığının bila tarih ve 2942 nolu yazı ile gelir desteği ödemelerinin yapılacağı banka hesap numaralarının bildirilmesinin istediği tespit edilmiştir. Söz konusu gelir desteği yapılıyor ise ücretsiz seyahat hakkından da
65 yaş ve üzeri kişilerin yararlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, belediyelerin ücretsiz veya indirimli
seyahat hakkının kullanımında takdir yetkisinin olmadığı anlaşıldığından, İdarenin başvuruya konu işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Karabük
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
65 yaş ve üzeri kişilerin belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir
içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlandırılması hakkındaki işlemin tesis edebilmesi hususunda KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Bu kapsamda başvuruya ilişkin verilen Kararın bir örneğinin de bilgi mahiyetinde AİLE,
ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER KARABÜK İL MÜDÜRLÜĞÜNE
İLETİLMESİNE,
Kararın BAŞVURUNA, KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve AİLE, ÇALIŞMA ve SOSYAL HİZMETLER KARABÜK İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Karabük Belediye
Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi