|
ÖZET: Bu karar, başvuranın fazla mesai ücretinin ödenmesi talebinin reddedilmesine ve fazla çalışma karşılığında hak kazandığı izinlerin kullandırılmasına yönelik idareye tavsiyede bulunulmasına dayanıyor. Başvuran, Kovancılar İlçe Sağlık Müdürlüğünde çalıştığını ve yaptığı fazla mesai için ücret talep ettiğini belirtmiştir. Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun Ek 33. maddesi gereğince, yalnızca belirli sağlık kurumlarında nöbet tutan memurlara ücret ödenmektedir. Başvuranın çalıştığı yer bu kapsamda olmadığından, fazla mesai ücreti talebi reddedilmiştir.
657 sayılı Kanun’un 178. maddesi, fazla çalışma için izin verilmesini öngörmektedir. Başvuranın fazla mesai yaptığı günlerde izin hakkı kazanması gerektiği belirtilmiştir. İdare, başvuranın bu izin hakkını kullanabilmesi için gerekli adımları atmalıdır. Fazla çalışma karşılığında izinlerin, çalışmanın yapıldığı yıl içinde kullandırılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, Anayasa’nın angarya yasağını ve ücretin emeğin karşılığı olduğu ilkesini ihlal etmemelidir. Sonuç olarak, başvuranın fazla mesai ücreti talebi reddedilmiş, ancak izin haklarının kullandırılması yönünde idareye tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1932-S.23.3217
BAŞVURU NO : 2022/12770
KARAR TARİHİ : 16/02/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ELAZIĞ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
Fazla mesai ücreti talebi hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle, Kovancılar İlçe Sağlık Müdürlüğünde sağlık memuru olarak çalıştığını, Mayıs ayı içerisinde kurumda yapmış olduğu fazla mesai ücretinin ödemesinin kurum amirinin onaylamasına rağmen Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ret edilmesi nedeniyle ödenmediğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesi için fazla mesai ücretinin faiziyle tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Elazığ İl Sağlık
Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. 657 Sayılı Devlet memurları Kanunu Ek 33. Maddesinde; “Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir.
Nöbet ücreti; yoğun bakım, acil servis, diyaliz ve ameliyathane hizmetleri ile 112 acil sağlık hizmetlerindeki nöbetler için %50 artırımlı ödenirken, dini bayram günlerinde tutulan nöbetler için ise %20 artırımlı ödenir Ancak ayda aile sağlığı ve toplum sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz.” hükmünün amir olduğu,
2.2. 657 Sayılı Devlet memurları Kanunun 178 maddesinde; “…Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir.” denildiği,
2.3. Fazla mesai ücreti ile ilgili her mali yılbaşında Maliye Bakanlığınca yayımlanan K-CETVEL’inde fazla mesai ücreti ödenecek Bakanlık, Kurum ve Kuruluşlar sayılmakta olup ödeme yapılacak kurumlar arasında
İl ve İlçe Sağlık Müdürlüklerinin bulunmadığı, bu itibar ile Kamu zararı oluşmaması ve personele haksız yere fazla ödeme yapılmaması için konu ile ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak gerekli ödemelerin yapılmadığı,
2.4. Başvuranın Kovancılar İlçe Sağlık Müdürlüğünde görev yaptığı ve nöbet ücreti ödenecek birimler arasında İlçe Sağlık Müdürlüklerinin bulunmaması nedeniyle ödemenin yapılmadığı,
2.5. Başvurana yaptığı fazla mesai için İlçe Sağlık Müdürünün izni ile 657 Sayılı Devlet memurları
Kanunun 178 maddesinde sayılan izin hakkı verilmesinin gerektiği,
ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 3.1. “Zorla çalıştırma yasağı” başlıklı 18 inci maddesinde; “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır.”
3.2. “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 nci maddesinde;“Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.
Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.”
3.3. “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde; “Ücret emeğin karşılığıdır.
Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır.”
3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
3.5. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler ” başlıklı D bölümünde yer alan “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;
5.1. “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde; “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.
Cumhurbaşkanı, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde, hafta tatilini Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak tespit edebilir.”
5.2. “Günlük çalışma saatlerinin tespiti” başlıklı 100 üncü maddesinde; “Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde
Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından tespit olunur.”
5.3. “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tespiti” başlıklı
101 inci maddesinde; “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet
memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir.”
5.4. “Deyimler” başlıklı 147 nci maddesinde; “Bu Kanunda geçen; … F) Fazla çalışma ücreti: Kurumların, bu Kanunun 178 inci maddesinde yazılı esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında çalıştırdıkları memurlara, fazla çalışma saati itibariyle ödenen parayı, …
İfade eder.”
5.5. “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinde;“… B) Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.”
5.6. Ek 33 üncü maddesi; ““Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir. Bu ücret yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler için yüzde elli oranında artırımlı ödenir. Ancak
/
ayda aile sağlığı ve toplum sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz. Bu ücret damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz…”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle, yapmış olduğu mesailerden doğan fazla mesai ücretinin faiziyle tarafına ödenmesini talep etmektedir.
8. 657 sayılı Kanun’un Ek 33 üncü maddesinde, memurlar ile sözleşmeli personelin nöbet tutacağına ve bu nöbetler karşılığında izin verilmiyor ise ödenecek ücretlere ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Söz konusu madde incelendiğinde, nöbet tutulacak yerlere göre nöbet ücretinin ödeneceği ve saat sayısının üst sınırının belirlendiği anlaşılmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin hekimlerin nöbet hizmetlerine ilişkin kararlarında da belirtildiği üzere, 657 sayılı Kanun’un Ek 33 üncü maddesi gereğince belli bir saate kadar tutulan ve izinle karşılanamayan nöbetler karşılığında ücret ödendiği, ayrıca aynı Kanun’un 178. maddesi uyarınca da
Kurumların gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabileceği ancak bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilmesi gerektiği düzenlenmektedir.
9. Başvurana ait 2022 yılı Mayıs ayına ilişkin fazla mesai formunda; başvuranın 10 hafta sonu tatilinde mesaiye gelerek 80 saatlik fazla mesai yaptığı görülmektedir. Mevzuat gereği, Sağlık Bakanlığına bağlı yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 Acil sağlık hizmetlerinde nöbet tutan tüm memurlar ile sözleşmeli personelin nöbet ücretinden yararlandığı görülmektedir. Ancak başvuranın fazla mesaisinin 657 sayılı Kanun’un ek 33. maddesinde sayılan yerlerde değil İlçe Sağlık Müdürlüğünde olması nedeniyle personelin nöbet ücretinden yararlandırılmadığı sabittir.
10. Devlet memurlarının çalışma saatlerine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde, genel olarak haftalık çalışma süresi 40 saat olarak belirlenmiş olmakla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarına günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde görev yapan memurların çalışma saatlerine ilişkin düzenleme yapma yetkisinin verildiği, belirlenen normal çalışma saatlerini aşan sürelerin ise fazla çalışma olarak değerlendirildiği, fazla çalışmaların ise izin veya ücret olarak karşılanmasının öngörüldüğü, fazla çalışmanın ücretle karşılanmasına ilişkin ilgili kanunlar ve toplu sözleşme hükümleri çerçevesinde kapsamın sınırlı olarak belirlendiği ve bu belirlenenler dışında fazla çalışmanın karşılığında izin verilmesinin benimsendiği anlaşılmaktadır.
11. Konuya ilişkin ilgili idare tarafından gönderilen belgelerde başvuranın fazla mesaileri için İlçe Sağlık
Müdürünün izni ile 657 Sayılı Devlet memurları Kanunun 178 maddesinde sayılan izin hakkının verilmesinin gerektiğinin İdare tarafından kabul edildiği görülmektedir.
12. Fazla çalışmaları nedeniyle izne hak kazanan Devlet memurunun, fazla çalışma yaptığı günleri izleyen yakın bir zamanda bu izinleri kullanması, dinlenme gereksinimi bakımından önemli olup ilgili mevzuat hükümleri bu açıdan değerlendirildiğinde, fazla çalışma kapsamında hak kazanılan izinlerin fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içerisinde kullandırılmasının yerinde olacağı ancak izin sürelerinin, parça parça ya da toplu olarak ve ilgili idareler tarafından uygun görülecek zaman ve sürelerle kullanılabileceğinden ilgili idarelerin de takdir yetkisinin bulunduğu göz önüne alınırsa fazla çalışma yapılan yıl içinde kullanılmayan izin sürelerinin, izleyen yılda da kullanılabileceği ve bu hakkın izleyen yıl içerisinde en kısa sürede kullandırılmasının yerinde olacağı değerlendirilmekte olup, aksi yönde yapılacak uygulamanın da
Anayasamızın angarya yasağını düzenleyen 18 inci maddesi ile ücretin emeğin karşılığı olduğu hükmüne yer veren 55 inci maddesine aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir.
13. Bu kapsamda İdarenin, başvuranın İdare tarafından kabul edilen fazla çalışma karşılığında hak kazandığı ancak kullanamadığı izin hakkının kullanımın sağlanması için gerekli adımları atması hem hukuken hem de hakkaniyet açısından yerinde olacağı sonucuna varılmıştır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Mevzuatta yer alan hüküm gereği fazla çalışma karşılığında ilgili personele ilk olarak izin kullandırma yoluna gidilmesi gerektiği ve İdarenin de bunu kabul etmesi nedeniyle başvuranın fazla mesai ücretlerinin tarafına ödenmesi yönündeki talebinin reddedilmesi gerektiği ancak başvuranın fazla çalışma karşılığı hak kazanılan izinlerinin ise en kısa zamanda kullandırılmasına yönelik gerekli adımların atılması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi, ret kararının başvurana tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Elazığ İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre,
Başvuranın fazla mesai ücretlerinin tarafına ödenmesi yönündeki talebinin REDDİNE,
Başvuranın fazla çalışma karşılığında hak kazandığı izin haklarının kullanımın sağlanması yönünde
ELAZIĞ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdareler
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN VE ELAZIĞ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi