|
ÖZET: Başvuran, 684 sayılı KHK çerçevesinde aylık bağlanması talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuş, ancak talebinin yanıtlanmadığını belirtmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, Araklı Askerlik Şubesi’nden alınan belgeler doğrultusunda, başvuranın askerlik hizmeti sırasında herhangi bir sağlık raporunun bulunmadığını ve 21/05/2012 tarihinde sağlam olarak terhis edildiğini ifade etmiştir. Bu nedenle, başvuranın vazife malullüğü veya aylık bağlanması için gerekli koşulları sağlamadığı sonucuna varılmıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka aykırılık tespit edilmediği gerekçesiyle başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın aylık talebinin yerine getirilmesi için gerekli şartları taşımadığı belirlenmiştir. Ayrıca, idarenin bilgi ve belge taleplerine zamanında yanıt vermemesi, iyi yönetim ilkelerine aykırı bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın aylık bağlanması talebi reddedilmiş olup, bu kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. Başvuran, Samsun İş Mahkemeleri’nde dava açma süresini kullanabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9920-S.24.15284
BAŞVURU NO : 2024/7701
KARAR TARİHİ : 19.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
684 sayılı KHK kapsamında aylık bağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 17.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan şikayet başvurusunda başvuran; 684 sayılı KHK kapsamında yaptığı aylık
başvurusunun cevaplandırılmadığını ifade etmek suretiyle aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
tarafından gönderilen ve 24/07/2024 tarih ve sayı ile Kurum kayıtlarına giren cevabi yazıda özetle; Araklı Askerlik Şubesi Başkanlığından alınan 12.03.2024 tarihli ve sayılı yazıda “…durumu sorulan aşağıda kimliği yazılı yükümlünün dosyasının tetkikinde herhangi bir aylık bağlanmasına dair dilekçesi yoktur. Yükümlü hakkında askerlik hizmeti sırasında askerlik hizmetini etkileyecek herhangi bir sağlık kurulu raporu düzenlenmediği tespit edilmiştir…” ifadelerine yer verildiği, yine yazı ekinde alınan terhis belgesinin incelenmesinde 21/02/2011 tarihinde askerlik şubesinin sevki ile 14/05/2011 tarihinde birliğine katıldığı ve askerlik hizmetini 21/05/2012 tarihinde normal şekilde tamamlayarak sağlam olarak terhis edildiğinin anlaşıldığı, bu kapsamda, Araklı
Askerlik Şubesi Başkanlığından temin edilen belgelerden, askerlik hizmeti sırasında askerlik hizmetini etkilediği belirtilen bir hastalığının yer aldığı herhangi bir sağlık kurulu raporunun düzenlenmediği ve hakkında 3713 sayılı Kanun kapsamında bir olay sonucu rahatsızlandığına ilişkin herhangi bir rapor veya belge bulunmadığından vazife malullüğü veya 684 sayılı KHK kapsamında aylık bağlanmasına imkan bulunmamakta olduğu, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5434 sayılı kanunun 56’ncı maddesi;
Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının, daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardan kazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğine esas aylıkları, sözü edilen giriş derece ve kademe tutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilik gösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademe tutarının,%70’i üzerinden aylık bağlanır.
Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarında okuyanlar, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi fakülte ve yüksekokullarında okuyanlar, üniversitelerin fakülte ve yüksekokullarında Milli Savunma
Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı adına öğrenim görenler ya da kendi hesabına öğrenim görmekte iken Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil
Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler, Polis Akademisi ile Polis Meslek Eğitim
Merkezlerinde veya üniversitelerin fakülte ve yüksekokullarında Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına öğrenim görenler veya kendi hesabına öğrenim görmekte iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına öğrenim görmeye devam edenler, Emniyet Genel Müdürlüğü veya Milli İstihbarat Teşkilatı hesabına açılan okullarda öğrenim görenler ile Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik
Komutanlığı veya Emniyet Genel Müdürlüğü adına öğrenim görmek üzere temel ve intibak eğitimine tabi tutulanlardan; 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılmamış olup bu öğrenimleri veya eğitimleri nedeniyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle
Mücadele Kanunu kapsamındaki terör eylemlerinde hedef alınarak hayatını kaybedenlerin hak sahibi yakınlarına veya engelliliğinin derecesi itibarıyla bu Kanun hükümlerine göre malul olduğuna karar verilenler, birinci fıkra hükümlerinden aynı şekilde yararlandırılırlar.
Bu suretle bağlanacak aylıklarına, maluliyet derecelerine göre, 55 inci maddede gösterilen nispetlerde zam yapılır.
Askerlik vazifesini veya yedek subaylık ve yedek astsubaylık hizmetini başkasının yerine yaptığı anlaşılanlara aylık bağlanmaz.”
6) 684 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin birinci maddesi; “12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanununa aşağıdaki ek madde ile geçici madde eklenmiştir.
“Ek Madde 3 – 21 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (h), (i) ve (j) bentleri kapsamında terör eylemi nedeniyle yaralanmış olup ilgili mevzuatına göre malul sayılmamaları nedeniyle aylık bağlanamayanlardan, talepleri üzerine 13/7/1953 tarihli ve 4/1053 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname hükümlerine göre derece tespiti yapılanlara, bu dereceleri esas alınarak aşağıda yazılı gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda, nakdi tazminat karar tarihini takip eden aybaşından başlamak üzere aylık bağlanır.
Dereceler Göstergeler
1 22.382
2 20.821
3 19.259
4 17.698
5 16.136
6 14.616
Ancak, herhangi bir sigortalılık statüsüne tabi çalışmaları olanlara bağlanacak ilk aylığın tutarı, aylık bağlanmasına ilişkin şartlar aranmaksızın bu aylığa hak kazanıldığı tarihteki unsurlar ve mevcut hizmet süreleri esas alınarak hesaplanacak emekli veya yaşlılık aylığının % 25 artırımlı tutarından az olamaz.
Bunlardan aylık başlangıç tarihinden önce ilgili mevzuatı uyarınca aylık bağlanmış olanlara, durumuna göre belirlenecek gösterge rakamı karşılığı bulunacak aylık miktarından az olmamak üzere, aylık başlangıç tarihinde ödenmekte olan veya aylıkları kesilmiş olanlar için ödenebilecek emekli, yaşlılık veya malullük aylıkları % 25 oranında artırılır. Bu madde uyarınca aylık bağlananlar hakkında 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi hükümleri uygulanır. Bu aylıklar, vefatları halinde, anne ve baba için herhangi bir şart aranmaksızın, 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi esas alınarak hak sahiplerine ölüm aylığı olarak intikal ettirilir. Bu şekilde aylığa hak kazanılmasından önce geçen her türlü sigortalılık ve prim ödeme süreleri, iştirakçilik ve fiili hizmet süreleri ile bunların itibari ve fiili hizmet süresi zammı olarak değerlendirilen süreleri; aylığa hak kazanılmasından sonra geçen sigortalılık ve çalışma sürelerinin tabi olacağı sigortalılık haliyle birleştirilmez ve sonradan geçen sigortalılık veya çalışma süreleri yaşlılık/emekli, malullük ya da ölüm/dul veya yetim aylığı bağlanmasında veya toptan ödeme yapılmasında ilgili mevzuatına göre ayrı bir çalışma veya sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.
Bu şekilde aylık bağlananlardan, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanlara, ikramiyeye esas hizmet süreleri için ayrıca emekli ikramiyesi ödenir.
Ayrıca, aylık bağlandıktan sonraki çalışmaları için 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümleri uygulanmaz.
Bu madde uyarınca aylık bağlananlardan söz konusu yaralanmalarına bağlı olarak sonradan malul olduklarına karar verilenlere, karar tarihini takip eden aybaşından itibaren ilgisine göre bu Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası hükümleri uygulanır ve bu madde hükümlerine göre bağlanmış olan aylıkları vazife malullüğü aylığının başladığı tarihten itibaren kesilir. Bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacak olanların emekli ikramiyesinin hesabında daha önce ikramiye ödenen süreler dikkate alınmaz.
Bu Kanunun 21 inci maddesi kapsamında vazife malullüğü aylığı bağlanmış olup, kontrol muayenesi sonucunda maluliyetlerinin sona erdiğine karar verilenlerden bu madde kapsamına girenlere, vazife malullüğü aylığına hak kazanıldığı tarihteki mevcut hizmet süreleri, unsurlar ve memur aylık katsayısı ile varsa almakta oldukları aylıklar esas alınarak birinci fıkra uyarınca hesaplanacak tutarın; aylık artışları ile artırılması sonucu bulunacak tutar üzerinden vazife malullüğünün kesildiği tarihten itibaren bu madde hükümleri uyarınca aylık bağlanır. Ancak, bu kapsamda aylık bağlanması sebebiyle ikramiye ödenmez.
Bu maddedeki hükümler saklı kalmak kaydıyla bağlanan bu aylıklar hakkında vazife malullüğü aylığı hükümleri uygulanır ve Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan aylıklar her yıl sonunda faturası karşılığında Maliye Bakanlığından tahsil edilir.”
Hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte
değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Kurumumuza yapılan şikayet başvurusunda başvuran, 684 sayılı KHK kapsamında yaptığı aylık
başvurusunun cevaplandırılmadığını ifade etmek suretiyle aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
9) İdareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca Millî
Savunma Bakanlığı Araklı Askerlik Şubesi Başkanlığından incelemeye esas bilgi ve belgelerin talep edildiği, ilgili belgelerin temini üzerine yapılan incelemede başvuranın 21/02/2011 tarihinde askerlik şubesinin sevki ile 14/05/2011 tarihinde birliğine katıldığı ve askerlik hizmetini tamamlayarak 21/05/2012 tarihinde sağlam olarak terhis edildiği, ayrıca, Araklı Askerlik Şubesi Başkanlığından temin edilen belgelerden başvuranın askerlik hizmeti sırasında, herhangi bir sağlık kurulu raporu düzenlenmediğinin tespit edildiği, 5434 sayılı Kanunun 56’ncı maddesi uyarınca muvazzaf yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları sırada veya celp ve terhisleri sırasında görevlerinin sebep ve tesiri ile ölümleri veya sakatlanmaları halinde haklarında vazife malullüğü hükümleri uygulanarak vazife malullüğü aylığı bağlanacağının öngörüldüğü ancak 21/02/2011 tarihinde askerlik şubesinin sevki ile 14/05/2011 tarihinde birliğine katılarak normal askerlik hizmet süresini tamamlayan başvuranın 21/05/2012 tarihinde sağlam olarak terhis edildiği, bildirilmiştir.
10) 684 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin birinci maddesi ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa ek 3’üncü madde eklenmiş olup anılan madde uyarınca 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (h), (i) ve (j) bentleri kapsamında terör eylemi nedeniyle yaralanmış olup ilgili mevzuatına göre malul sayılmamaları nedeniyle aylık bağlanamayanlardan, talepleri üzerine 13/7/1953 tarihli ve 4/1053 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında
Nizamname hükümlerine göre derece tespiti yapılanlara, bu dereceleri esas alınarak aşağıda yazılı gösterge rakamlarının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarda, nakdi tazminat karar tarihini takip eden aybaşından başlamak üzere aylık bağlanacağı düzenlenmiştir.
11) 5434 sayılı kanunun 56’ncı maddesi uyarınca da muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında
bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının, daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardan kazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğine esas aylıkları, sözü edilen giriş derece ve kademe tutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilik gösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademe tutarının,%70’i üzerinden aylık bağlanacağı düzenlenmiştir.
12) İdareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca Millî
Savunma Bakanlığı Araklı Askerlik Şubesi Başkanlığından temin edilen belgeler kapsamında, başvuranın 21/02/2011 tarihinde askerlik şubesinin sevki ile 14/05/2011 tarihinde birliğine katıldığı ve askerlik hizmetini tamamlayarak 21/05/2012 tarihinde sağlam olarak terhis edildiği, ayrıca, Araklı Askerlik Şubesi
Başkanlığından temin edilen belgelerden başvuranın askerlik hizmeti sırasında, herhangi bir sağlık kurulu raporu düzenlenmediğinin tespit edildiği, 21/02/2011 tarihinde askerlik şubesinin sevki ile 14/05/2011 tarihinde birliğine katılarak normal askerlik hizmet süresini tamamladığı tespit edilmiştir.
13) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma nihayetinde; başvuranın 21/05/2012 tarihinde
sağlam olarak terhis edildiği, tespit edilmiş olup terör eylemi nedeniyle yaralanmış olup ilgili mevzuatına göre malul sayılmamaları nedeniyle aylık bağlanamayanlar veya vazife malulü sayılanlar için 684 sayılı
KHK ve 5434 sayılı Kanunun 56’ncı maddesi kapsamında aylık bağlanma koşulları düzenlenmiş olup bu koşulları sağlamayan ve sağlam olarak terhis olan başvuranın aylık bağlanması talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap vermediği bu anlamda ‘makul sürede karar verme’, ilkesine, ayrıca şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Samsun İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi