|
ÖZET: Uyuşmazlık, şikayetçinin 686 sayılı KHK ile Dışişleri Bakanlığı’ndan ihraç edilmesi nedeniyle pasaport alamaması ve yurtdışına çıkış yasağının kaldırılması talebine ilişkindir. Şikayetçi, hakkında devam eden bir idari veya adli soruşturma bulunmadığını belirterek, Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yaptığı başvurudan sonuç alamadığını ifade etmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin değerlendirilmesi gerektiğine ve ilgili idarelerin bu konuda işlem tesis etmesi gerektiğine karar vermiştir.
Kuruma göre, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 7. maddesi, pasaport verilmesi konusunda İçişleri Bakanlığı’na takdir hakkı tanımaktadır. Ayrıca, Ankara İl Emniyet Müdürlüğü tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında devam eden bir adli soruşturma bulunmadığı belirtilmiştir. Bu durumda, başvuranın pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kaldırılması için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, başvuranın hak arama özgürlüğü ve seyahat hürriyeti açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10893-S.21.17517
BAŞVURU NO : 2021/2570
KARAR TARİHİ : 26/07/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI
ANKARA İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
Pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkmasını teminen
BAŞVURUNUN KONUSU :
gerekli işlemlerin yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi tarafından Kurumumuza verilen ve 08/02/2021 tarihli dilekçelerde özetle;
07.02.2017 tarih ve 686 sayılı KHK ile Dışişleri Bakanlığı’ndaki görevinden ihraç edilmesi nedeniyle
pasaport edinmeme ve yurtdışına çıkışına kısıtlama getirildiğini, bunun sonucunda iş başvurularından olumsuz sonuçlar aldığını ve hayatını sürdürecek gelir edinmekte zorluk yaşadığını, 24.10.2019 tarihli
Resmi Gazetede yayımlanan Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun 2. Maddesinin (c) fıkrası hükmü gereğince ve hükümde yer aldığı gibi; hakkında devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmadığından, pasaport almasına yönelik tahditin ve yurtdışı çıkış yasağının kaldırılması için 21.02.2020 tarihinde İstanbul İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’ne dilekçe ile başvurduğunu,
1.1. İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü, başvurusuyla ilgili işlemin Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğünce yapılması anlaşıldığından başvurusunu Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne iletildiğini bildiren 27.02.2020 tarih ve sayılı yazıyı tarafına gönderdiğini,
1.2. Dilekçesinin akıbetini araştırmak üzere 26.10.2020 tarihinde görüştüğü Ankara İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’nce, anılan dilekçeyi aldıktan sonra, ‘ilgili kanunda yer aldığı üzere kolluk birimlerince araştırılmasını teminen Emniyet Genel Müdürlüğü’nün (EGM) ilgili birimine ve Dışişleri
Bakanlığı’na 02.03.2020 tarih ve sayılı yazı gönderdiklerini, EGM’den pasaport alabilmeme ilişkin olumlu görüş geldiğini ancak Dışişleri Bakanlığı’ndan halen hiçbir yanıt alamadıklarını’ sözlü olarak ifade edildiğini,
1.3. Bunun üzerine, Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne başvurusu çerçevesinde, pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkmasını teminen anılan müdürlüğün yazısına cevap verilmesi hususunda 27.10.2020 tarihinde dilekçe ile T.C. Dışişleri Bakanlığı’na başvurduğunu, T.C. Dışişleri
Bakanlığı’nın personel dairesine telefon marifetiyle ulaştığını, söz konusu yazısına halen hiçbir cevap verilmediğini ve dilekçesinin üzerine hiçbir işlem yapılmadığını öğrendiğini,
1.4. Dilekçesinin üzerinden aylar geçmiş olmasına rağmen halen pasaport tahditi ve yurtdışı çıkış yasağının niçin kaldırılmadığıyla ilgili Ankara İl Nüfus Müdürlüğü’nden tarafına yazılı bir açıklama yapılmadığını, bu durumun hukuki yollara başvuru hakkını engellediğini,
1.5. İhraç olduğu günden bu yana geçimini sağlamak için başvurmuş olduğu çeşitli iş kolları ve meslek dalları yurtdışına gidip gelmeyi ve hareket halinde olmayı gerektirdiği için pasaport alma ve yurtdışına gidip gelme ihtiyacı hasıl olduğunu ve yukarıda anılan pasaport ve yurtdışına çıkış yasağı sonucunda bu iş başvurularından olumsuz sonuçlar aldığını ve hayatını sürdürecek gelir edinmekte zorluk yaşadığını, T.C.
Dışişleri Bakanlığı, Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün 02.03.2020 tarih ve sayılı yazısına cevap vermeyerek pasaport almasını engellediğini ifade ve iddia ederek,
1.6. Başvurusunun sonucuyla ilgili olarak, gerekirse hukuki yollara başvurabilmeyi teminen Ankara İl
Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nden tarafına yazılı bilgilendirme yapılmasını, Pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkmasını teminen, T.C. Dışişleri Bakanlığı tarafından Ankara İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’nün 02.03.2020 tarih ve sayılı yazısına cevap verilmesinin sağlanması hususunda gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara
Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden ve Dışişleri Bakanlığı Personel Genel
Müdürlüğü’nden dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Ankara Valiliği İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’nden alınan 04.03.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda, “ İlimiz Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü MERNİS (Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi) üzerinden
‘in kaydında yapılan incelemede FETÖ/PDY Terör örgütü şüphelisi idari karar (şerh) kaydı ile
İHRAÇ durumu bulunduğu ve bu şerh kaydının sisteme girilmesine sebep olarak ise Dışişleri Bakanlığının
08.02.2017 tarih ve sayılı yazısı ile 686 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu
görevinden çıkarıldığı bu nedenle pasaportlarının iptal edilmesi istenilmesi üzerine şerh veri girişi yapıldığı tespit edilmiştir.
2.1. Adı geçen hakkında idari karar kaydının sisteme girilmesi, kişilerin mevcut pasaportlarının iptali ve pasaport başvurularının kabul edilmemesinin yasal dayanağı 6749 sayılı Kanunun 5’inci maddesidir.
2.2. Buna göre;
6749 sayılı Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen
yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilir. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir.” hükmü yer almaktadır.
2.3. Bahse konu şerh kaydının kaldırılmasına yönelik ise; /
24/10/2019 tarih ve 30928 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7188 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2. maddesi ile 5682 sayılı Pasaport Kanununa ek madde eklenmiştir. Eklenen ek madde 7’nin (c) fıkrasında; “…haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkumiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları halinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir. ” hükmü doğrultusunda adı geçenin
İstanbul İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü aracılığıyla Müdürlüğümüze vermiş olduğu 21.02.2020 tarihli dilekçesi ile bahse konu idari karar (şerh) kaydının kaldırılmasını talep etmesi üzerine;
Şerh veri girişinin Dışişleri Bakanlığının talebi doğrultusunda sisteme girilmesi nedeniyle 02.03.2020 tarih ve sayılı yazımız ile FETÖ/PDY kapsamında devam eden idari soruşturmasının bulunup bulunmadığının Dışişleri Bakanlığı’nca bildirilmesi ayrıca şerh kaydının kaldırılmasında sakınca bulunup bulunmadığının bildirilmesi ise Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nden istenilmiştir.
2.4. Ankara İl Emniyet Müdürlüğünden alınan cevabi yazıda devam eden adli soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması nedeniyle “İdari karar kaydının kaldırılması” şeklinde karar verilmiştir.
2.5. Ancak 02.03.2021 tarih itibariyle adı geçenin FETÖ/PDY kapsamında devam etmekte olan idari soruşturmasının bulunup bulunmadığı ile ilgili Dışişleri Bakanlığından herhangi bir cevabi yazının gelmediği tespit edilmiştir.
2.6. Bu kapsamda Dışişleri Bakanlığından gelecek olan cevabi yazıya istinaden adı geçenin kaydında bulunan şerh kaydının kaldırılmasına yönelik gerekli değerlendirme yapılabilecek ve sonucunun olumlu ya da olumsuz sonuçlanması durumunda ilgiliye bilgi verilebilecektir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Dışişleri Bakanlığı Personel Genel
Müdürlüğü’nden alınan 25.03.2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda, “İlgi’de kayıtlı yazılarına konu (TCKN: Bakanlığımıza 31.12.2011 tarihinde
Aday Konsolosluk ve İhtisas Memuru olarak intisap etmiş; 07.02.2017 tarihinde 686 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden çıkarılmıştır.
3.1. Adı geçen, 27.10.2020 tarihli dilekçesinde pasaport alabilmesini ve yurtdışı çıkış yasağının kaldırılmasını teminen hakkında, Bakanlığımız tarafından yürütülen bir idari soruşturma bulunup bulunmadığının Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne iletilmesini istemektedir.
3.2. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22’nci maddesi “Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri
Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, demek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikası verilmez.” hükmünü; Ek 7’nci maddesi birinci maddesinin son cümlesi ise “haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir. ” hükmünü
amirdir.
3.3. Bu itibarla, bilhassa Ek 7’nci maddenin son cümlesinde yer alan “…kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir,” ifadesi sarih biçimde, pasaport ihdas edilmesinde son takdir hakkının ve işlem yükümlülüğünün İçişleri Bakanlığı’nda bulunduğunu işaret etmektedir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine ‘aşvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6. 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un, “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinde; “Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilir. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilebilir.”
7. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun,
7.1. “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesinde, “Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikası verilmez. …”
7.2. Ek Madde 7’de, “Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle; A) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü hal kapsamında kabul edilen kanunlar uyarınca kamu görevinden çıkarılmaları veya rütbelerinin alınması nedeniyle pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, B) 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 5 inci maddesi ve 27/6/1989
/
tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35 inci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, C) Mahkemelerce yurt dışına çıkmaları yasaklananlar hariç olmak üzere bu Kanunun 22 nci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir.”, 8. 2019/14 sayılı İçişleri Bakanlığı Genelgesinde, “24.10.2019 tarihli ve 30928 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7188 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile 5682 sayılı Pasaport Kanununa Ek 7 nci madde olarak; “Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle; A) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla ilan edilen olağanüstü hal kapsamında kabul edilen kanunlar uyarınca kamu görevinden çıkarılmaları veya rütbelerinin alınması nedeniyle pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, B) 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul
Edilmesine Dair Kanunun 5 inci maddesi ve 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin geçici 35 inci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, C) Mahkemelerce yurt dışına çıkmaları yasaklananlar hariç olmak üzere bu Kanunun 22 nci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir.” hükmü eklenmiştir.
8.1. Bakanlığımızca, idari karar uygulamalarına ilişkin ilke ve prensipleri belirlemek, uygulamaları takip etmek, karar almak ve verilen kararları değerlendirmek üzere Bakan Yardımcısı başkanlığında “Pasaport
İdari Karar Komisyonu”, Komisyon çalışmalarına esas teşkil eden dosyaları incelemek, değerlendirmek ve komisyona sevk işlemlerini yürütmek üzere Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde
Mülkiye Müfettişi başkanlığında Alt (teknik) Komisyon kurulmuştur.
8.2. İllerimizdeki idari karar uygulamalarına ilişkin iş ve işlemler aşağıda belirtilen şekilde yürütülecektir.
1) İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlükleri tarafından; – Kurumlarının bildirimi üzerine sistemde idari karar
kaydı bulunanlardan; milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle, devam eden idari soruşturması bulunup bulunmadığı hususu bildirim yapılan kurumdan, – İlgili kişiler hakkında devam eden adli soruşturma veya kovuşturma olup/olmadığı ile idari karar kayıtlarının kaldırılmasında genel güvenlik açısından mahzur bulunup/bulunmadığı hususu İl Emniyet Müdürlüklerinden, sorulacaktır.
8.3. 2) İl Emniyet Müdürlükleri tarafından; – İl Emniyet Müdür Yardımcısı (TEM Şube Müdürlüğünden sorumlu) başkanlığında, TEM, KOM ve İstihbarat Şube Müdürlerinin katılımı ile 10 gün içerisinde komisyon oluşturulacaktır. Bu komisyonca; milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle, devam eden adli soruşturma veya kovuşturma olup/olmadığı ve neticelenen adli işlemlere ilişkin bilgiler ile idari karar kaydının kaldırılmasında genel güvenlik açısından mahzur bulunup/bulunmadığına ilişkin ilgili kişiler hakkında yapılacak değerlendirme sonucunda; a) İdari karar kaydının kaldırılması, b) İdari karar kaydının devam etmesi, c) İdari karar kaydının kaldırılmasına/devam etmesine ilişkin kanaat belirtilememiştir, şeklinde oluşturulacak görüşler gerekçeleriyle birlikte 15 gün içerisinde İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüklerine bildirilecektir.
8.4. Emniyet Müdürlüğünde oluşturulan komisyon tarafından; idari karar kaydına dair işlem yapılan kişilerin ikameti Jandarma sorumluluk sahasında bulunması durumunda, Jandarma Komutanlığının görüşü alınarak değerlendirmesi yapılacaktır.
8.5. 3) Haklarında; – Adli işlem tesis edilmemiş kişilerden, – Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilen kişilerden, ¬ Beraat kararı verilen kişilerden, – Ceza verilmesine yer olmadığına dair karar verilen kişilerden, – Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair karar verilen kişilerden, – Davanın reddine veya düşmesine karar verilen kişilerden, İl Emniyet Müdürlüğünde oluşturulan komisyon tarafından yapılacak araştırma sonucuna göre, İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerince; a) İdari karar kayıtlarından kaldırılması şeklinde görüş verilenlerin idari karar kayıtları kaldırılarak pasaportları geçerli hale getirilecektir. Tüm işlem tesis edilen idari karar dosyaları MERNİS uygulama yazılımı üzerinden Genel
Müdürlüğe (Pasaport İdari Karar Komisyonuna) gönderilecektir. b) İdari karar kayıtlarının devam etmesi şeklinde görüş verilenlerin idari karar kayıtları kaldırılmayacak ve pasaportları geçerli hale getirilmeyecektir. Bu kişilerin itirazı halinde dosyalar MERNİS uygulama yazılımı üzerinden Genel
Müdürlüğe gönderilecektir. c) İdari karar kayıtlarının kaldırılıp kaldırılmamasına dair kanaat belirtilmeyen durumlarda gerekçeler ile birlikte dosyalar MERNİS uygulama yazılımı üzerinden Genel
Müdürlüğe gönderilecektir. 4) Haklarında; – Devam eden soruşturma ve/veya kovuşturma bulunan kişilerin, – Mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilen veya ertelenen kişilerin, İdari karar dosyaları İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü görüşü belirtilerek İl Emniyet Müdürlüğünde oluşturulan komisyon tarafından yapılacak araştırma sonuçları ile birlikte MERNİS uygulama yazılımı üzerinden Genel Müdürlüğe gönderilecektir.” hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Uyuşmazlık konusu; şikayetçi, 07.02.2017 tarih ve 686 sayılı KHK ile Dışişleri Bakanlığı’ndaki görevinden ihraç edilmesi nedeniyle pasaport edinememe ve yurtdışına çıkışına kısıtlama getirildiğini, hakkında devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmadığından,
pasaport almasına yönelik tahditin ve yurtdışı çıkış yasağının kaldırılması için Ankara İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yaptığı başvurudan sonuç alamadığını ifade ve iddia ederek, başvurusunun sonucuyla ilgili olarak gerekirse hukuki yollara başvurabilmeyi teminen Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğü’nden tarafına yazılı bilgilendirme yapılmasını, pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkmasını teminen, T.C. Dışişleri Bakanlığı tarafından Ankara İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün
02.03.2020 tarih ve sayılı yazısına cevap verilmesinin sağlanması hususunda gereğinin yapılmasını
talebi hakkındadır.
11. Yargı Reformu Strateji Belgesi kapsamında düzenlemeler içeren Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 24 Ekim 2019 tarihli ve 30928 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
12. 24/10/2019 tarih ve 30928 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2’nci maddesi ile 5682 sayılı Pasaport Kanununa eklenen Ek Madde 7’de; milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum, grup ya da terör örgütlerine üyeliği, iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle, anılan Ek 7’nci maddede yazılı olan kanunlar gereğince pasaportları iptal edilenler ve haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, “… haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere,” başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri
Bakanlığınca pasaport verilebileceği düzenlenmiştir.
13. Uyuşmazlık konusu ve buna bağlı talep hakkında;
13.1. Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle, ‘… Şerh veri girişinin Dışişleri Bakanlığının talebi doğrultusunda sisteme girilmesi nedeniyle 02.03.2020 tarih ve
14242 sayılı yazı ile FETÖ/PDY kapsamında devam eden idari soruşturmasının bulunup bulunmadığının
Dışişleri Bakanlığı’nca bildirilmesi ayrıca şerh kaydının kaldırılmasında sakınca bulunup bulunmadığının bildirilmesinin Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nden istenildiği, Ankara İl Emniyet Müdürlüğünden alınan cevabi yazıda devam eden adli soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması nedeniyle “İdari karar kaydının kaldırılması” şeklinde karar verildiği, ancak 02.03.2021 tarih itibariyle adı geçenin
FETÖ/PDY kapsamında devam etmekte olan idari soruşturmasının bulunup bulunmadığı ile ilgili Dışişleri
Bakanlığından herhangi bir cevabi yazının gelmediği, bu kapsamda Dışişleri Bakanlığından gelecek olan cevabi yazıya istinaden adı geçenin kaydında bulunan şerh kaydının kaldırılmasına yönelik gerekli değerlendirme yapılabilecek ve sonucunun olumlu ya da olumsuz sonuçlanması durumunda ilgiliye bilgi verilebileceği’ yönünde açıklamalara yer verilmiştir.
13.2. Dışişleri Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle, ‘5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun 22’nci maddesi ile Ek 7’nci maddesi birinci maddesinin son cümlesi hükümleri kapsamında ve bilhassa Ek 7’nci maddenin son cümlesinde yer alan “…kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir,” ifadesinin sarih biçimde, pasaport ihdas edilmesinde son takdir hakkının ve işlem yükümlülüğünün İçişleri Bakanlığı’nda bulunduğunu işaret ettiği’ yönünde açıklamalara yer verilmiştir.
14. 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler başlıklı 5
inci maddesinin ikinci fıkrası ((2) Birinci fıkraya göre ilgili pasaport birimine isimleri bildirilen kişilerin eşlerine ait pasaportlar da genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi halinde aynı tarihte İçişleri
Bakanlığınca iptal edilebilir.) üzerine yapılan değerlendirmede Anayasa Mahkemesi; “ … kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 23. maddesi yönünden de incelenmiştir. Kanun’un 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenlerin, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhâl bildirileceği; bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlarının iptal edilebileceği düzenlenmektedir. Dava konusu (2) numaralı fıkrada ise ilgili pasaport birimine bildirilen kişilerin eşlerinin pasaportlarının da genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hâlinde iptal edilebileceği öngörülmektedir.
15. Dava konusu kural içeriği itibarıyla olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olmasına rağmen olağanüstü hâl süresini aşacak biçimde uygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural olağanüstü hâl süresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu durumda kurala ilişkin incelemenin sınırlamaya konu hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olmak üzere Anayasa’nın ilgili hükümleri bağlamında yapılması gerekir.
16. Anayasa’nın “Yerleşme ve seyahat hürriyeti” başlıklı 23. maddesinde herkesin yerleşme ve seyahat hürriyetine sahip olduğu; seyahat hürriyetinin suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amaçlarıyla kanunla sınırlanabileceği, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla sınırlanabileceği hüküm altına alınmıştır.
17. Dava konusu kuralda, millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı olması nedeniyle idari işleme ya da suç soruşturması veya kovuşturmasına muhatap olan kişilerin eşlerinin pasaportlarının da, yurt dışına çıkmalarının genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi durumunda, İçişleri Bakanlığınca iptal edilebileceği düzenlenmektedir.
18. Anayasa’nın 23. maddesinin beşinci fıkrasında vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla sınırlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kural ise belirli koşullardaki kişilerin haklarında bir suç nedeniyle yapılan soruşturma ya da kovuşturma olmaksızın ve hâkim kararı aranmaksızın pasaportlarının bakanlıkça iptaline karar verilebilmesine imkân sağlamaktadır. Bu nedenle kural, Anayasa’nın yerleşme ve seyahat özgürlüğüne tanıdığı güvencelerle bağdaşmamaktadır.
19. Öte yandan kural olağanüstü dönemde de uygulama alanı bulmuştur. Olağanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklere Anayasa’da öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınmasına Anayasa belirli koşullarda cevaz vermiştir. Bu nedenle kuralın olağan dönemde seyahat özgürlüğüne aykırı olduğu yönünde yapılan tespit kuralın olağanüstü dönemle sınırlı uygulamasını kapsamamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 23. Maddesine aykırıdır. İptali gerekir.” hususlarını vurgulamıştır. (Anayasa
Mahkemesinin 24/07/2019 tarihli ve E.2016/205, K.2019/63 sayılı Kararı)
20. Kamu Denetçiliği Kurumu, 20/04/2018 tarihli ve 2017/13827 sayılı kararında, “Diğer yandan, Anayasanın temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulmasını düzenleyen 15 inci maddesinde, olağanüstü hallerde savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağı, kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı ve bunlardan dolayı suçlanamayacağı, suç ve cezalar geçmişe
yürütülemeyeceği, suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağı, hususlarının öngörüldüğü, dolayısıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulduğu olağanüstü hallerde söz konusu çekirdek haklar dışında aralarında seyahat hürriyetinin de bulunduğu diğer hakların kısıtlanabileceği anlaşılmakla birlikte, somut olayda 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesi gereğince terör örgütlerine üyeliği iddiasıyla hakkında suç kovuşturması yürütülen başvuranın seyahat hürriyetinin ihlal edilmediği…” değerlendirmesinde bulunmuştur.
21. Aynı bakış açısıyla değerlendirme yapıldığında, temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulduğu olağanüstü hallerin söz konusu olmadığı zamanlarda, çekirdek haklar dışında aralarında seyahat hürriyetinin de bulunduğu diğer hakların Anayasaya aykırı olarak kısıtlanmaması gerektiği değerlendirilmiştir.
22. Bu kapsamda somut olay değerlendirildiğinde; Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğü’nce başvuran hakkında, FETÖ/PDY kapsamında devam etmekte olan idari soruşturmasının bulunup bulunmadığı hususunun Dışişleri Bakanlığı’nca bildirilmesinin, ayrıca şerh kaydının kaldırılmasında sakınca bulunup bulunmadığı hususunun Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nce bildirilmesinin istenildiği, Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda devam eden adli soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması nedeniyle “İdari karar kaydının kaldırılması” şeklinde karar verildiği, ancak Dışişleri Bakanlığından herhangi bir cevabi yazının gelmediği, bununla birlikte
Dışişleri Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’nce 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 7’nci maddenin son cümlesinde yer alan “…kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri
Bakanlığınca pasaport verilebilir,” ifadesinin sarih biçimde, pasaport ihdas edilmesinde son takdir hakkının ve işlem yükümlülüğünün İçişleri Bakanlığı’nda bulunduğu yönünde değerlendirmede bulunulduğu tespit edilmiştir.
23. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 7’nci maddesinde, sınırlamaların kaldırılması ve pasaport verilmesi konusunda İçişleri Bakanlığı’na takdir hakkı tanındığı bu kapsamda, Ankara İl Emniyet Müdürlüğü’nce başvuran hakkında devam eden adli soruşturma ya da kovuşturma bulunmaması nedeniyle “İdari karar kaydının kaldırılması” şeklinde karar verildiği bilgisi ile Dışişleri Bakanlığı’nca pasaport ihdas edilmesinde son takdir hakkının ve işlem yükümlülüğünün İçişleri Bakanlığı’nda bulunduğu yönündeki değerlendirmesi birlikte dikkate alındığında, Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nce şikayetçinin, ‘Pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkması’na ilişkin talebi hakkında işlem tesis edilmesi gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem
ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri ve yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda dosya kapsamına göre,
ŞİKAYETİN KABULÜNE;
Başvuranın, ‘Pasaport alabilmesi ve yurtdışı çıkış yasağının kalkması’na ilişkin talebi hakkında işlem tesis edilmesi için ANKARA VALİLİĞİ İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ’NE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana, Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne ve Dışişleri Bakanlığı’na (bilgi edinilmesi için) tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğü’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/