|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılması nedeniyle hususi damgalı pasaportunun iptal edildiği ve İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin 18/06/2020 tarihli kararının uygulanmadığı iddiaları incelenmiştir. İdare, başvuranın yurt dışına çıkmasına engel bir durumun olmadığını, ancak kamu görevinden çıkarılması nedeniyle hususi damgalı pasaport düzenlenemeyeceğini belirtmiştir.
İlgili mevzuat gereğince, başvuranın hususi damgalı pasaportunun iptalinin hukuka uygun olduğu ve mevcut durumda umuma mahsus pasaportunun bulunduğu ifade edilmiştir. İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin iptal kararının, başvuranın idari karar kaydının kaldırılmasına yönelik olduğu ve hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi için gerekli şartların sağlanmadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, idarenin hususi damgalı pasaportun kullanıma açılmaması işleminin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Bu durum, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesi ve ilgili uygulama talimatlarıyla uyumludur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11102-S.21.17852
BAŞVURU NO : 2021/2589
KARAR TARİHİ : 02/08/2021
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Mahkeme kararının uygulanmadığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran vekili, tarihinde kayıt altına alınan başvuru dilekçesinde özetle; müvekkili
(T.C. Kimlik No: tarafından seri numaralı hususi pasaportu üzerindeki sınırlamanın kaldırılması talebiyle yaptığı başvurunun İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
İşleri Müdürlüğü’nün 26/02/2019 tarih ve E sayılı yazısı ile reddedildiğini, bahse konu işlemin iptali talebiyle açılan dava neticesinde İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin 18/06/2020 tarih ve sayılı kesin nitelikteki kararı ile “… istinaf başvurusunun kabulü ile davanı reddine dair İzmir 5. İdare Mahkemesi’nin 27/11/2019 tarih, kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline…” karar verildiğini, ancak aradan zaman geçmesine rağmen mahkeme kararının gereğinin yerine getirilmediğini, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne yazılan 27/10/2020 tarihli dilekçeye verilen 16/11/2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda, müvekkilinin “… 701 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edilmiş olduğundan hususi pasaport talebinin yerine getirilemeyeceği…” belirtilmek suretiyle mahkeme kararının uygulanmadığını, İçişleri Bakanlığı’na muhatap 07/12/2020 tarihli dilekçelerine de yine Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından verilen 18/12/2020 tarih ve sayılı yazı ile bilgilendirme yapıldığını, akabinde İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğü’nün de benzer gerekçe ile taleplerini reddettiğini iddia ve ifade ederek mahkeme kararının ivedilikle uygulanması suretiyle seri numaralı pasaport üzerindeki sınırlamanın kaldırılması ve
mahkeme kararını uygulamayan kamu görevlileri hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet
edilen idareden 04/03/2021 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. İzmir
Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nden alınan 22/03/2021 tarih ve sayılı cevabi yazıda; “ T.C. kimlik numaralı ın vekili Av. nın, müvekkilinin seri numaralı pasaportunun üzerindeki sınırlamaların kaldırılması isteminin reddine dair
Müdürlüğümüzün 26/02/2019 tarih ve sayılı işleminin iptalini içeren İzmir Bölge İdare
Mahkemesi 6. İdare Dava Dairesinin 18/06/2020 tarih ve 2020/597 Esas Karar sayılı kararının uygulanmadığı iddiasıyla kurumunuza vermiş olduğu ilgi sayılı yazı ekindeki dilekçe incelenmiştir.
İlgi sayılı yazı ekinde Müdürlüğümüze gönderilen 04/03/2021 tarih ve sayılı yazınızda talep edilen hususlar ile ilgili;
1) 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14. maddesi ve 2. Nesil Pasaport Uygulama Talimatının 15.
maddesinin 3. fıkrası gereğince gerekli şartların sağlanmadığı görüldüğünden, başvurucunun talep ettiği hususlar ile ilgili herhangi bir işlem yapılamamaktadır.
2) 17/03/2021 tarihinde yapılan MERNİS sorgulamasında başvurucuya ait seri numaralı
hususi damgalı pasaportun 03/08/2016 tarihinde İzmir İl Emniyet Müdürlüğü tarafından düzenlendiği, başvurucunun ilgili tarihte İHRAÇ kaydının bulunmadığı ve 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14.
maddesindeki gerekli şartları sağladığı görülmüştür.
3) 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Kamu Personeline İlişkin Tedbirler kısmının 1. maddesinin
1. ve 2. fıkrasında, ” (l) Terör Örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (l) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başkaca hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir. ” hükmü bulunmaktadır.
/
Yine 5682 sayılı pasaport kanununun 22. maddesinde “Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri
Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere (…) pasaport veya seyahat vesikası verilmez. ” hükmü yer almaktadır.
Başvurucunun Dokuz Eylül Üniversitesi Personel Daire Başkanlığının 03/07/2017 tarih ve 20911 sayılı yazısı ile görevden uzaklaştırıldığı, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Müşavirliğinin 26/07/2018 tarih ve
3615 sayılı yazısı ile 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarıldığı bildirilmiştir.
Bu bildirimler üzerine 701 sayılı KHK ve Pasaport Kanununun 22. maddesi gereğince 01/04/2018 tarihinde başvurucuya idari karar kaydı girilerek seri numaralı hususi damgalı pasaportu iptal edilmiştir. 17/03/2021 tarihinde yapılan MERNİS sorgulamasında başvurucunun yurt dışına çıkmasına engel duruma rastlanılmamış olup, girilen idari karar kayıtlarının 27/01/2021 tarihinde kaldırıldığı görülmüştür.
4) Müdürlüğümüze karşı açılan davalar ile ilgili tüm bilgi, belge ve mahkeme kararlarının bir örneği ekte
sunulmuştur.
5) İzmir Bölge İdare Mahkemesinin 18/06/2020 tarih ve sayılı kararı
başvurucunun idari karar kaydının kaldırılmasına yönelik olup, 28/01/2020 tarihinde şahsın idari karar kaydının zaten kaldırılmış olduğu yapılan dosya tetkikinde görülmüştür.
6) 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14. maddesinde “Hususi Damgalı Pasaportlar; (…) birinci, ikinci ve
üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara bu nevi pasaport düzenlenebileceği ” hükmü bulunmaktadır.
2. Nesil Pasaport Uygulama Talimatı 15. maddesinin 3. fıkrasında “Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyecek, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebilecektir. ” talimatı bulunmaktadır.
Başvurucunun 17/03/2021 tarihi itibarıyla yapılan MERNİS sorgulamasında İHRAÇ kaydının devam ettiği görüldüğünden ve başvurucu 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14. maddesindeki ve 2. Nesil Pasaport
Uygulama Talimatının 15. maddesinin 3. fıkrasındaki gerekli şartları sağlamadığından hususi damgalı pasaportunun kullanıma açılması mümkün bulunmamaktadır. S 02324609 seri numaralı hususi damgalı pasaportunun (yeşil) “Hak Sahipliğinin Yitirilmesi” olarak iptali devam etmekte olup, seri numaralı umuma mahsus (bordo) pasaportu kullanıma açık ve kişiye teslim olarak görülmüştür.
7) Başvuru konusu ile ilgili olarak, başvurucunun İzmir 6. İdare Mahkemesinin 2020/1124 Esasında İzmir
Valiliğine karşı açmış olduğu maddi ve manevi tazminat talepli dava devam etmektedir. Yazımız tarihi itibarıyla Müdürlüğümüze tebliğ edilen herhangi bir mahkeme kararı bulunmamaktadır.
8) Dosya kapsamındaki tüm bilgi ve belgeler ekte sunulmuştur.
Müdürlüğümüzün 5682 sayılı Pasaport Kanunu ve İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğünden gelen yazı ve talimatlar doğrultusunda hareket ettiği açık olduğundan yapılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesi; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun;
6.1) “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesi;
“(Değişik:RG-25/6/1958-7154/1 md.)
A) (Değişik:28/5/1988-3463/2 md.) Hususî damgalı pasaportlar;
(Değişik paragraf:22/8/1989-378 KHK/1 md.) (…) birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T. C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. (Ek cümle:19/10/2005-5411/168 md.) Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz.
Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.
(Değişik paragraf:3/3/1993-3868/1 md.) (…) , il ve ilçe belediye başkanlarına, görevleri süresince hususi damgalı pasaport verilir.
(Ek paragraf:17/10/2019-7188/1 md.) Baro levhasına yazılı olan ve en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlara, haklarında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım
Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmaması kaydıyla hususi damgalı pasaport verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar, Dışişleri Bakanlığı ile Adalet
Bakanlığının olumlu görüşü alınarak İçişleri Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir.
Hususî damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eşlerine de aynı nevi pasaport verilir. Hususî damgalı pasaport almaya hakkı bulunduğu sırada vefat edenlerin dul eşlerine başkası ile evlenmemiş ise aynı neviden pasaport verilmesi mümkündür.
Değişik paragraf:23/7/2010-6009/58 md.) Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların ergin olmayan veya ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan öğrenimi devam eden çocuklarına 25 yaşının ikmaline kadar, yine ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan, aynı zamanda bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu resmi sağlık kurumlarının düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklarına da hususi damgalı pasaport verilir.
(Ek paragraf:15/7/2016-6728/7 md.) Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre dört yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir…”
6.2) “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesi;
“(Değişik: 28/5/1988 – 3463/3 md.) Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri
Bakanlığınca tespit edilenlere (…) pasaport veya seyahat vesikası verilmez. Ancak, yabancı memleketlere gitmeleri mahkemelerce yasaklananlar dışında kalanlara, zaruri hallerde Cumhurbaşkanının onayı ile pasaport veya pasaport yerine geçen seyahat vesikası verilebilir.
Bu durumda olanların açık kimlikleri (adı, soyadı, doğum yeri ve tarihi, ana ve baba adı ile nüfusa kayıtlı olduğu yer) ve tahdit sebebi, ilgili daireler tarafından mahallin polis makamlarına bildirilir.
İlgili polis makamları da bu bilgileri alır almaz bağlı bulunduğu il emniyet müdürlüğü kanalıyla en seri haberleşme aracıyla yazılı olarak hudut kapısı bulunan emniyet müdürlüklerine, şahsın nüfusa kayıtlı olduğu il emniyet müdürlüğüne ve Emniyet Genel Müdürlüğüne bildirir.
Bunların yurt dışına çıkışları engellenir ve kendilerine pasaport veya vesika verilmez, verilmişse geri alınır.
Birinci fıkrada yazılı makamlar tarafından pasaport verilmesi veya yurt dışına çıkması yasaklananlarla, yurt dışında kalmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu tespit edilenlerin süreleri dolan pasaportları yenilenmez, kendilerine Türkiye’ye dönmeleri için seyahat vesikası verilir.
/
Pasaport veya pasaport yerine geçen vesikaları kaybedenlerden, bunu haklı bir sebebe dayandıramayanlarla bulundukları ülkelerden sınır dışı edilmiş olanlara, bu ülkelerden çıkarılış sebepleri gözönünde tutularak pasaport veya vesika verilmeyebilir.”
6.3) Ek 7’nci maddesi;
“(Ek:17/10/2019-7188/2 md.) Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle; A) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü hal kapsamında kabul edilen kanunlar uyarınca kamu görevinden çıkarılmaları veya rütbelerinin alınması nedeniyle pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, B) 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 5 inci maddesi ve 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35 inci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, C) Mahkemelerce yurt dışına çıkmaları yasaklananlar hariç olmak üzere bu Kanunun 22 nci maddesi uyarınca pasaportları iptal edilenler ile haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebilir.”
7) 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilir. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilebilir.”
8) 7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Kamu personeline ilişkin tedbirler” başlıklı 1’nci maddesi; “(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir.
(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.”
9) 09.03.2018 tarihli ve 21711 Sayılı İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı’nın “Pasaport
verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrası; “(3) Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyecek, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebilecektir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran, detaylarına 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere mahkeme kararının ivedilikle
uygulanması suretiyle müvekkili adına düzenlenen seri numaralı pasaport üzerindeki sınırlamanın kaldırılması ve mahkeme kararını uygulamayan kamu görevlileri hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
12) İdare tarafından Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerin tetkik edilmesinden,
12.1) Başvuranın 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesindeki gerekli şartları sağlaması
üzerine İzmir İl Emniyet Müdürlüğü tarafından 03/08/2016 tarihinde seri numaralı hususi damgalı pasaport düzenlendiği,
12.2) Başvuranın 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılması üzerine 701 sayılı KHK’nın 1’inci
maddesi ve Pasaport Kanununun 22’nci maddesi gereğince 01/04/2018 tarihinde başvurucu hakkında idari karar kaydı girilerek seri numaralı hususi damgalı pasaportunun iptal edildiği,
12.3) Başvurucunun yurt dışına çıkmasına engel duruma rastlanılmadığından girilen idari karar kayıtlarının
27/01/2021 tarihinde kaldırıldığı,
12.4) Başvuranın ihraç kaydının devam etmesi nedeniyle 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü
maddesi ve 2. Nesil Pasaport Uygulama Talimatı’nın 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasındaki şartların sağlanamaması gerekçe gösterilerek hususi damgalı pasaportun idare tarafından kullanıma açılmadığı,
12.5) Başvuranın seri numaralı hususi damgalı pasaportunun “Hak Sahipliğinin Yitirilmesi”
kapsamında iptal durumu devam ettiği, seri numaralı umuma mahsus pasaportunun ise kullanıma açık olduğu anlaşılmıştır.
13) Başvurucu tarafından uygulanmadığı iddia edilen, idare tarafından ise başvuran hakkındaki idari karar
kaydının kaldırılmasına yönelik olduğu ve 28/01/2020 tarihinde idari karar kaydının zaten kaldırılmış olduğu ifade edilen bahse konu İzmir Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesi’nin 18/06/2020 tarih ve sayılı kararında; “… Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Dokuz Eylül Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler
Fakültesi, Kamu Yönetimi Bölümü Siyaset ve Sosyal Bilimler Anabilim Dalı’nda profesör olarak görev yapmakta iken, “Bu ülkenin akademisyen ve araştırmacıları olarak bu suça ortak olmayacağız” başlıklı bildiriye imza attığı ve bildirinin içeriği itibariyle suç vasfı taşımasından ötürü davacı hakkında da TCK’nın 302. maddesinde düzenlenen “Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozmak” suçundan İstanbul
Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılması üzerine Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü tarafından göreven uzaklaştırılmasına karar verildiği, 03/07/2017 tarih ve 020911 sayılı yazı ile de; görevden uzaklaştırılan personel listesinin İzmir Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü Pasaport Şube
Müdürlüğü’ne bildirildiği, davacının nolu pasaportuna “FETÖ/PDY Terör Örgütü Şüphelisi” şerhi işlendiği ve pasaportunun iptal edildiği, akabinde davacı hakkında yürütülen soruşturma neticesinde, davacının 08/07/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, davacının nolu pasaportunun iptal edildiğini öğrenmesi üzerine pasaportunda olan sınırlamanın kaldırılması istemiyle yaptığı başvurunun davacı adına pasaport düzenlenemeyeceğinden bahisle reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Davacının istinaf dilekçesi ve ekleri ile davalı idarenin davacının istinaf dilekçesine vermiş olduğu cevap dilekçesinin bir bütün olarak incelenmesinden, davacı hakkında “terör örgütü propagandası yapmak” fiilinden İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinde açılan ceza davasının, anılan Mahkemenin 18.10.2019 tarih ve sayılı kararı ile davacının da aralarında bulunduğu akademisyenlerin terör örgütü propagandası yapmak fiilinden cezalandırılmaları nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne yapmış oldukları başvuru sonucu Anayasa Mahkemesi’nin 27.07.2019 tarih ve / esas sayılı kararı ile hak ihlaline karar verilmesi nedeniyle “beraatine” karar verildiği, aynı zamanda davacının pasaportu üzerindeki idari karar (şerh) kaydının kaldırılmasında sakınca bulunmadığı gerekçesiyle davalı idare tarafından tedbirler kaldırıldığı, davacı adına 30.01.2020 tarihinde pasaportun düzenlendiği ve tebliğ edildiği anlaşılmış olup, bu durumda davacının seri numaralı pasaportu üzerindeki sınırlamaların kaldırılması istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin İzmir Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün 26.02.2019 tarih ve sayılı
dava konusu işleminde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” gerekçesine yer verilmek suretiyle, istinaf başvurusunun kabulüne, İzmir 5. İdare Mahkemesince verilen 27/11/2019 tarih ve sayılı kararın kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verilmiştir.
14) Pasaport veya pasaport yerine geçen vesikalar, Türk vatandaşları ile yabancıların Türkiye’ye girebilmek
ve Türkiye’den çıkabilmek için yolcu giriş – çıkış kapılarındaki polis makamlarına usulüne uygun olarak ibraz etmeye mecbur oldukları belgelerdir.
15) Türkiye Cumhuriyeti namına verilecek pasaportların diplomatik, hususi damgalı, hizmet damgalı,
umuma mahsus ve yabancılara mahsus olmak üzere farklı türleri bulunmaktadır. 5682 sayılı Pasaport
Kanunu’nda bu pasaportların kimlere, hangi şartlarda verileceği ile hangi durumlarda pasaport verilmesinin yasak olduğuna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
16) 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenlerin, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirileceği, bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportların iptal edilebileceği, 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesinde, yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikası verilmeyeceği, Ek 7’nci maddesinde; haklarında pasaport verilmemesine yönelik idari işlem tesis edilmiş olanlardan, haklarında aynı nedenlerden dolayı; devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararı bulunanlardan cezası tümüyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebileceği hüküm altına alınmıştır.
17) Bu hükümler doğrultusunda, başvuranın hususi damgalı pasaportu kamu görevinden çıkarılması ve ceza
soruşturması yürütülmesi sürecinde 5682 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi ve 6749 sayılı Kanun’un 5’nci maddesine istinaden şerh kaydı girilmek suretiyle iptal edilmiş, İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinin 18/10/2019 tarih ve sayılı kararı ile başvuranın beraatine hükmedilmesi üzerine başvuran hakkında uygulanan pasaport verilmemesine ilişkin tedbir İzmir İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğü tarafından 28/01/2020 tarihinde kaldırılmıştır. Başvuranın mevcut durumda yurtdışı seyahat işlemlerinde kullanabileceği, geçerli ve kullanıma açık 30/01/2020 tarihinde düzenlenen seri numaralı umuma mahsus pasaportu bulunduğu dikkate alındığında pasaport işlemleri ile ilgili hakkında uygulanan bir idari tedbir kararı bulunmamaktadır.
18) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre hususi damgalı pasaportlardan faydalanma
hakkına sahip olanlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilme imkanı söz konusu olmakla birlikte, kamu görevinden çıkarılmak suretiyle kamu görevinden ayrılanlara hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi mümkün değildir. Nitekim İkinci Nesil
Pasaport Uygulama Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında da emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyeceği, bununla birlikte başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebileceği ifade edilmiştir. Bu sebeple kamu görevinden çıkarılan başvuran adına hususi damgalı pasaport düzenlenmesi mümkün olmadığı gibi düzenlenmiş olan hususi damgalı pasaportu ile ilgili hak sahipliği durumu da sona ermiştir.
19) İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin iptal kararında, iptal edilen idari işlemin İzmir Valiliği İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü’nün 26.02.2019 tarih ve sayılı işlemi olduğu, idarenin yazısı ekinde mevcut olan bahse konu yazıda başvuran adına pasaport düzenlenemeyeceğinin ifade edildiği, karar gerekçesinde başvuranın hakkında yürütülen ceza davasından beraat etmesine vurgu yapıldığı, iptal hükmünün karar metninde de yer verilen 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesi ile 6749 sayılı Kanun’un “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında uygulanan idari tedbirlerle ilgili olduğu, bahse konu mahkeme kararının 26.02.2019 tarih ve sayılı işleme ilişkin olduğu, idari tedbirlerin ise bu tarihten daha sonra 28/01/2020 tarihi itibariyle kaldırıldığı, başvuranın hususi damgalı pasaportunu kullanamamasının yukarıda yer verilen düzenlemelerdeki idari tedbir kararlarından değil başvuranın kamu görevinden çıkarılmış olması nedeniyle hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi için gerekli olan yasal şartları sağlamamasından kaynaklandığı, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin amir hükmü uyarınca bu maddede tahdidi olarak sayılan kadro ve görevlerde bulunanlar ile bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara hususi pasaportun verilebileceği, nitekim İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin karar gerekçesinde de 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesi kapsamında ayrı bir inceleme yapılmadığı hususları dikkate alındığında mahkeme kararının uygulanmaması durumunun söz konusu olmadığı, değerlendirilmiştir.
20) Yapılan inceleme neticesinde, İzmir Bölge İdare Mahkemesi kararının 5682 sayılı Pasaport
Kanunu’nun “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesi ile 6749 sayılı
Kanun’un “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki idari tedbir kararlarının kaldırılmasına ilişkin olması, başvuran hakkında uygulanan pasaport düzenlenmemesine ilişkin idari tedbirlerin İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinin 18/10/2019 tarih ve sayılı beraat kararı üzerine kaldırılmış olması ve başvurucunun umuma mahsus pasaportunun mevcut olması nedeniyle, idarenin İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin iptal kararına istinaden başvuranın hususi damgalı pasaportunun hak sahipliğinin yitirilmesi nedeniyle kullanıma açmaması işleminin 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesi ile İkinci Nesil Pasaport Uygulama
Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrası hükümlerine uygun olduğu değerlendirilerek başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara c
karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile NÜFUS ve VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi