7326 sayılı yapılandırma kanunundan yararlanma talebi ile 1416 sayılı kanun kapsamındaki borcun yapılandırılması arasındaki uyuşmazlık (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/2843-S.22.4308

BAŞVURU NO : 2021/15956

KARAR TARİHİ : 01/03/2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : 7326 sayılı yapılandırma kanunundan yararlanma talebi.

BAŞVURU TARİHİ : 18/09/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran genetik mühendisliği alanında lisansüstü eğitim yapabilmesi için Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ABD’ye gönderildiğini, Türkiye’ye geri dönemediğini ve bunun üzerine verilen bursun geri istendiğini, bu kapsamda icra takibi başlatıldığını, anılan borcun yapılandırılması için kendisi ve ailesinin girişimlerde bulunduğunu ancak kabul görmediğini en son 7326 sayılı Yapılandırma Kanunundan yararlanıp borçlarını ödemek istediğini ancak reddedildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Milli Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt

Dışı Eğitim Genel Müdürlüğünün 12/10/2021 tarihli cevabi yazısı ve ekinde;

2.1. Başvuranın 1416 sayılı Kanun kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından burslu olarak Adnan

Menderes Üniversitesi adına Amerika Birleşik Devletleri’ne, 27/02/1995-24/08/1995 tarihleri arasında dil öğrenimi için, 30/08/1995-16/08/1997 tarihleri arasında master öğrenimi için, son olarak 17/08/1997Ağustos 2000 tarihleri arasında ise doktora öğrenimi için gönderildiği, taahhüdünü ihlal etmesi nedeniyle kendisi ve kefilleri hakkında ilgili kanun uyarınca borç takibine başlandığı,

2.2. Başvuran ve kefilleri aleyhine 20.11.2003 tarihinde Ankara 16. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde kamu alacağının tahsili için alacak davası açıldığı, Bakanlık tarafından talep edilen para borcunun mevzuata uygun olduğunun mahkeme kararı ile de hüküm altına alınarak davanın idare lehine sonuçlandığı, bunun üzerine anılan Mahkeme kararı icraya konularak hazine alacağının tahsili yoluna başvurulduğu, bu arada başvuranın 17/7/2006 tarihli başvurusu ile borcunu 5535 sayılı Yasa’dan dolayı yapılandırma talebinde bulunduğu ve 9/10/2006 tarihinde yapılandırmanın idarece hesaplanarak kabul edildiği,

2.3. 09.06.2021 tarih ve 31506 sayılı R.G.de yayımlanarak yürürlüğe giren 7326 sayılı Bazı Alacakların

Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16.

maddesinde “Bu Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmesine rağmen anılan maddede belirtilen sürelerde borçlarının yeniden hesaplanması için müracaat etmeyenler ile söz konusu madde yürürlüğe girdiği tarihten bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar geçen süre içinde anılan maddede belirtilen nedenlerle haklarında borç takibi yapılanlar veya yapılması gerekenlerin, kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafa ilişkin borç tutarları, bu maddenin yayımlandığı tarihi izleyen üç ay içerisinde Millî Eğitim Bakanlığına başvurmaları hâlinde, imzaladıkları yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkate alınmaksızın ve ilgililere önceden ödedikleri faizlerin geri iade yapma sonucu doğurmaksızın bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki şekilde yeniden hesaplanır ve başvuru süresi içinde tahsilat işlemi durdurulur.” hükmü bulunduğu,

2.4. Bu maddede bahsedilen “Bu Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmesine rağmen anılan maddede belirtilen sürelerde borçlarının yeniden hesaplanması için müracaat etmeyenler” ifadesinde kastedilen 1416 sayılı Yasa’nın 21. maddesine, 29.06.2006 tarih ve 5535 sayılı faiz affına yönelik Yapılandırma Yasası ile eklenen geçici 1. madde olduğu, 5535 sayılı yasadan dolayı

Bakanlığa müracaat edenler, 7326 sayılı Yasa’nın 16. maddesine göre, bu yasadan yararlanmak üzere başvuruda bulunamadığı,

2.5. Başvuranın, 5535 sayılı yasadan dolayı müracaatının olduğu, 7326 sayılı yasadan yararlanma talebinin bu nedenle reddedildiği,

belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.,

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yurtdışı Eğitim Masraflarının Tahsili” başlıklı Ek 34 üncü maddesinde; “İlgili kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine göre; öğrenim yapmak, yetiştirilmek, eğitilmek, bilgilerini artırmak, staj yapmak veya benzeri bir nedenle geçici süreli görevlendirilmek suretiyle, üç ay veya daha fazla süre ile yurtdışına gönderilen kamu personeli yurtdışında bulundukları sürenin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdürler. Bu şekilde yurt dışına gönderilecek personelden, örneği Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmış “Yüklenme Senedi ile Muteber İmzalı

Müteselsil Kefalet Senedi” alınır.

Anılan personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeden veya tamamlamadan görevinden ayrılması, müstafi sayılması ya da bir ceza ile görevine son verilmesi halinde, kendileri için kurumlarınca fiilen döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar aynı döviz cins ve miktarı üzerinden borçlandırılır.

Döviz borcu toplamından mecburi hizmetin tamamlanan kısmı için hesaplanan miktar indirilir.

Hesaplanan borç miktarı, ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağ dikkate alınarak azami beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Borç miktarı ilgili tarafından Türk Lirası ile ödenir ve yapılan ödeme miktarı tahsil tarihindeki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan edilen efektif satış kuru üzerinden dövize çevrilerek yukarıda belirlenen şekilde hesaplanan döviz borcundan mahsup edilir…”

6. 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanunun;

6.1. Geçici 1 inci maddesi; “(Ek: 29/6/2006-5535/1 md.) Bu Kanun uyarınca mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, eğitimin herhangi bir aşamasında öğrencilikle ilişikleri kesilenler, öğrenim sürelerinin bitiminde mecburi hizmetlerini tamamlamak üzere görevlerine başlamayanlar, görevlerine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmetini bitirmeden görevlerinden ayrılanlar ile göreve başladıktan sonra mecburi hizmetle yükümlü bulundukları süre içerisinde kadrolarıyla ilişiği kesilenlerden haklarında borç takibi işlemi devam edenler, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içerisinde başvurmaları halinde, kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar için, imzaladıkları yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkate alınmaksızın ve ilgililere ödeme yapma sonucunu doğurmaksızın, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki süreler için faiz uygulanmaksızın hesaplanacak tutarlarla yükümlü tutulurlar. Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ek 34 üncü maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınanların döviz borçları, ilgili adına fiilen ödemenin yapıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilân edilen efektif satış kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilerek bunlar adına Türk Lirası olarak yapılan harcama tutarına eklenir. Bu şekilde hesaplanacak borç, sarf tarihinden bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen süre için 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere tespit ve ilân edilen kanunî faiz işletilerek hesaplanır. Bu şekilde hesaplanacak borç miktarından ilgilinin bu zamana kadar yaptığı tüm ödemeler mahsup edilir; fazla ödenen tutar var ise ilgililere geri ödeme zorunluluğu doğurmaz. Kalan borç var ise ilgilinin durumu ve ödettirilecek meblağ dikkate alınarak azamî beş yıla kadar taksitlendirilebilir.”

6.2. Geçici 4 üncü maddesinde; “(Ek:3/6/2021-7326/16 md.) Bu Kanunun 19 uncu maddesinin faiz borcunun hesaplanmasına ilişkin hükmü, halen öğrenimlerine devam eden öğrenciler hakkında da uygulanır. Bu Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmesine rağmen anılan maddede belirtilen sürelerde borçlarının yeniden hesaplanması için müracaat etmeyenler ile söz konusu madde yürürlüğe girdiği tarihten bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar geçen süre içinde anılan maddede belirtilen nedenlerle haklarında borç takibi yapılanlar veya yapılması gerekenlerin, kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafa ilişkin borç tutarları, bu maddenin yayımlandığı tarihi izleyen üç ay içerisinde Millî Eğitim Bakanlığına başvurmaları hâlinde, imzaladıkları yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkate alınmaksızın ve ilgililere önceden ödedikleri faizlerin geri iade yapma sonucu doğurmaksızın bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki şekilde yeniden hesaplanır ve başvuru süresi içinde tahsilat işlemi durdurulur. 5/8/1996 tarihinden sonra yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınanlar hakkında 657 sayılı

Kanunun ek 34 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki süreler için herhangi bir ferî alacak hesaplanmaz. Bunların daha önce ödemiş oldukları tutar ile mecburi hizmetlerinde değerlendirilen sürelere isabet eden tutar, yukarıdaki şekilde belirlenecek tutardan düşülür. Bu madde uyarınca vazgeçilen borç tutarına isabet eden vekâlet ücreti de dâhil yargılama giderleri tahsil edilmez. Hesaplanan borç tutarı, ilgilinin durumu ve ödenmesi gereken meblağ dikkate alınarak yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınması kaydıyla azami beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Bu fıkra kapsamında düzenlenen yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi damga vergisi ve noter harcından müstesnadır. Ancak terör örgütlerine veya Milli Güvenlik

Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesi ile öğrencilikle veya mecburi hizmetle yükümlü bulundukları süre içerisinde kadrolarıyla ilişiği kesilenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.”

7. 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına İlişkin Kanunun 16 ncı maddesinde “1416 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. “GEÇİCİ MADDE 4 – Bu Kanunun 19 uncu maddesinin faiz borcunun hesaplanmasına ilişkin hükmü, halen öğrenimlerine devam eden öğrenciler hakkında da uygulanır. Bu Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmesine rağmen anılan maddede belirtilen sürelerde borçlarının yeniden hesaplanması için müracaat etmeyenler ile söz konusu madde yürürlüğe girdiği tarihten bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar geçen süre içinde anılan maddede belirtilen nedenlerle haklarında borç takibi yapılanlar veya yapılması gerekenlerin, kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masrafa ilişkin borç tutarları, bu maddenin yayımlandığı tarihi izleyen üç ay içerisinde Millî Eğitim

Bakanlığına başvurmaları hâlinde, imzaladıkları yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi hükümleri dikkate alınmaksızın ve ilgililere önceden ödedikleri faizlerin geri iade yapma sonucu doğurmaksızın bu maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki şekilde yeniden hesaplanır ve başvuru süresi içinde tahsilat işlemi durdurulur. 5/8/1996 tarihinden sonra yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınanlar hakkında 657 sayılı Kanunun ek 34 üncü maddesinin ikinci fıkrası hükümlerine göre bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki süreler için herhangi bir ferî alacak hesaplanmaz. Bunların daha önce ödemiş oldukları tutar ile mecburi hizmetlerinde değerlendirilen sürelere isabet eden tutar, yukarıdaki şekilde belirlenecek tutardan düşülür. Bu madde uyarınca vazgeçilen borç tutarına isabet eden vekâlet ücreti de dâhil yargılama giderleri tahsil edilmez. Hesaplanan borç tutarı, ilgilinin durumu ve ödenmesi gereken meblağ dikkate alınarak yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi alınması kaydıyla azami beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Bu fıkra kapsamında düzenlenen yüklenme senedi ile muteber imzalı müteselsil kefalet senedi damga vergisi ve noter harcından müstesnadır. Ancak terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesi ile öğrencilikle veya mecburi hizmetle yükümlü bulundukları süre içerisinde kadrolarıyla ilişiği kesilenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.”

düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Yukarıda 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, başvuran 1416 sayılı Kanun kapsamında idare tarafından yükümlendirilen ve mahkeme kararı ile de kesinleşen borcun, 7326 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmasını talep etmektedir.

10. Başvuran 1416 sayılı Kanun kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından burslu olarak Adnan

Menderes Üniversitesi adına Amerika Birleşik Devletleri’ne, 27/02/1995-24/08/1995 tarihleri arasında dil öğrenimi için, 30/08/1995-16/08/1997 tarihleri arasında master öğrenimi için, son olarak 17/08/1997Ağustos 2000 tarihleri arasında ise doktora öğrenimi için gönderildiği, başvuranın bu eğitim karşılığında, 31/05/1994 tarih ve / numaralı yüklenme senedi imzaladığı, uymadığı takdirde MEB tarafından kendisi için yapılmış bütün masrafların her biri için ödeme tarihinden itibaren tahakkuk ettirilecek kanuni faiz vs. ödemelerle birlikte ve %50 fazlasıyla Hazine emrine ödemeyi kabul ve taahhüt ettiği anlaşılmıştır.

11. Başvuranın Güz 2001 döneminde kayıt yaptırabilecekken 16/11/2001 tarihi itibariyle kayıt yaptırmayarak, resmi onay olmaksızın okumakta olduğu okuldan ayrılarak ilgili dönemde yürürlükte olan

Yönetmelik ve yukarıda yer verilen yüklenme senedi hükümleri ihlal edildiği tespit edilmiştir. Başvuran ve kefilleri aleyhine 20.11.2003 tarihinde Ankara 16. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde kamu alacağının tahsili için alacak davası açıldığı, bu arada başvuranın 17/7/2006 tarihli başvurusu ile borcunu 5535 sayılı

Yasa’dan dolayı yapılandırma talebinde bulunduğu ve 9/10/2006 tarihinde yapılandırmanın idarece hesaplanarak kabul edildiği görülmektedir.

12. 29/6/2006 tarihinde yürürlüğe giren 5535 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Tahsil ve Terkinine İlişkin

Kanunun birinci maddesi ile 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe

Hakkında Kanuna geçici maddeler eklenmiştir. Eklenen Geçici 1 inci madde ile mecburi hizmet karşılığı yurt dışına gönderilenlerden belirli nedenlerle yükümlülüğünü tamamlayamayıp borç takibi işlemi yapılanlar yasal sürede başvurmaları halinde, kendilerine döviz olarak yapılmış olan her türlü masraflar için anapara ve faiz yapılandırılması düzenlenmiştir. Başvuranın bu düzenlemeden yararlanmak için yasal süresinde idareye başvurduğu ve yapılandırmadan yararlandırıldığı anlaşılmıştır.

13. Ancak başvuranın bu süreçte borcunu ödemediği, borcun devam ettiği daha sonra yargı kararıyla da borcun kesinleştiği görülmektedir. Başvuranın bu defa da 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden

Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 16 ncı maddesine istinaden borcun yapılandırılması için idareye başvurmuş ve idare 5535 sayılı yasadan dolayı borcun yapılandırılması nedeniyle söz konusu düzenlemeden yararlanılamayacağı cevabını vermiştir.

14. 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik

Yapılmasına İlişkin Kanunun 16 ncı maddesi ile 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe

Hakkında Kanuna geçici 4 üncü madde eklenmiştir. Bu düzenlemeye göre, kapsamına girmesine rağmen geçici 1 inci madde için müracaat etmeyenler borç yapılandırılmasından yararlanabilecektir. Başvuranın geçici 1 inci madde için idareye başvurduğu tespit edildiğinden söz konusu düzenlemeden yararlanamayacağı değerlendirilmektedir.

15. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; idarenin başvurana yönelik cevabının hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülerek idarenin bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın başvuran ile MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi