|
ÖZET: Başvuru, 7440 sayılı Kanun çerçevesinde Tokat İl Özel İdaresi’ne yapılan yapılandırma talebiyle ilgilidir. Başvuran, 10.05.2023 tarihinde bu talebi iletmiş ve gerekli şartları taşıdığını belirtmiştir. Ancak İdare, başvuruyu reddetmiştir. İdarenin açıklamalarında, başvuranın sahip olduğu hisselerin satışının taşınır mal satışı olarak değerlendirildiği ve bu nedenle 7440 sayılı Kanun kapsamına girmediği ifade edilmiştir.
İdare, başvuruya ilişkin bilgi ve belgeleri sunarak, hisse bedellerinin zamanında ödenmediğini ve bu durumun yapılandırma talebinin reddine neden olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın sözleşme hükümlerinin yalnızca ortaklık haklarını kapsadığını ve taşınmaz mal varlıklarının satışını içermediğini vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda başvurunun reddine dair öneriyi Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun hukuka uygun olduğu değerlendirilmiş, ancak İdare’nin işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuru, gerekçeli ret kararının tebliğinden itibaren dava açma süresinin başlayacağı bilgisiyle sonuçlandırılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/16368-S.23.25762
BAŞVURU NO : 2023/13964
KARAR TARİHİ : 22.12.2023
RET KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TOKAT İL ÖZEL İDARESİ
BAŞVURUNUN KONUSU : 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvuru hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuru dilekçesinde özetle; 7440 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası kapsamında yapılandırmadan faydalanmak amacıyla 10.05.2023 tarihinde başvuruda bulunulduğu; ilgili mevzuat hükümleri ve Tokat İl Özel İdaresi ile akdedilen sözleşme hükümleri birlikte gözetildiğinde tüm şartları taşıdıkları ancak İdare tarafından aksi yönde bir değerlendirme yapıldığı belirtilmiş ve söz konusu hatanın giderilmesi talep edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiştir. İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin söz konusu bilgi ve belge talebine istinaden Kurumumuza gönderdiği 11.10.2023 tarihli ve sayılı cevap yazısında özetle; (a) Tokat Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş’nin 205.608 adet hissesinden 205.604’üne (%99,99) sahip olan
Tokat İl Özel İdaresinin hisselerinin tamamının 10.03.2000 tarihinde ihale yoluyla başvurana satılması neticesinde hisse bedellerinin süresinde ödenmediği; bu meyanda hisse bedellerinin 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmasının talep edildiği,
(b) İlgili mevzuat hükümlerinde ve yargı kararlarında; hisse senedi devrinin, taşınır mal satışı olduğunun belirtildiği; 7440 sayılı Kanun kapsamında ise taşınır mallara ilişkin bir ifadenin yer almadığı, (c) Ayrıca sözleşme kaynaklı söz konusu uyuşmazlığın 6183 sayılı Kanun kapsamında da yer almadığı, (d) Tüm bu hususlar birlikte gözetildiğinde söz konusu alacakların 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmasının mümkün olmadığı, Belirtilmiştir.
Ayrıca, başvuru konusuna ilişkin yürütülen iş ve işlemlere ilişkin diğer bilgi ve belgeler mezkûr yazının ekinde Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […] 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 10’uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca:
İl özel idareleri, YİKOB’lar, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile sermayesinin
%50’sinden fazlası bunlara ait şirketlerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlar hakkında yaptıkları satış, irtifak hakkı ve kiralama işlemlerinden kaynaklanan (tasarrufunda bulunan taşınmazların kira ve irtifak hakkı bedelleri ile kaynak sularının kira bedeli dâhil) ve vadesi 31/12/2022 tarihi itibarıyla geldiği hâlde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan kullanım bedelleri ve hasılat payları asıllarının tamamı ile bu alacaklara ilişkin gecikme zammı, faiz gibi fer’ileri yerine bu Kanunun yayımı tarihine kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın; bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde başvurulması ve tamamen ödenmesi şartıyla, bu alacaklara hesaplanan gecikme zammı, faiz gibi fer’i alacakların tahsilinden vazgeçilir. Bu takdirde mahkeme ve icra masrafları ile vekâlet ücreti ilk taksit tutarı ile birlikte tahsil edilir. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılabilmesi için dava açılmaması ve açılmış davalardan vazgeçilmesi şarttır. Bu fıkra kapsamında ödenmesi gereken tutarların Kanunda öngörülen süre ve şekilde kısmen veya tamamen ödenmemesi hâlinde, ödenmemiş alacak asılları ile bunlara ilişkin faiz, gecikme faizi, gecikme zammı gibi fer’i alacaklar ilgili mevzuat hükümlerine göre tahsil edilir. Bu fıkranın uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkilidir.
7. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 704’üncü maddesi uyarınca:
Madde 704 – Taşınmaz mülkiyetinin konusu şunlardır:
1. Arazi, 2. Tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar, 3. Kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler.
8. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 209’uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Madde 209 – Taşınır satışı, Türk Medeni Kanunu uyarınca taşınmaz sayılanlar dışında kalan ve diğer kanunlarda taşınır olarak belirtilen şeylerin satışıdır.
9. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 133’üncü maddesi ile 484’üncü maddesinin ilgili hükümleri
uyarınca:
E) Ortakların kişisel alacaklıları
Madde 133- […] (2) Sermaye şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını, o ortağa düşen kar veya tasfiye payından almak yanında, borçlularına ait olan, senede bağlanmış veya bağlanmamış payların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilirler. Haciz, istek üzerine, pay defterine işlenir.
[…].
Dördüncü Kısım: Anonim Şirket
[…]
Yedinci Bölüm: Menkul Kıymetler
Birinci Ayırım: Pay senetleri
Madde 484- (1) Pay senetleri, hamiline veya nama yazılı olur.
(2) Bedelleri tamamen ödenmemiş olan paylar için hamiline yazılı pay senetleri çıkarılamaz.
Bu hükme aykırı olarak çıkarılanlar geçersizdir. İyiniyet sahiplerinin tazminat hakları saklıdır.
10. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 94’üncü maddesi uyarınca:
Madde 94- […] Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere
Ticaret Siciline bildirilir. Bu durumda haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı, taşınır malların satışı usulüne tabidir. Diğer taşınırlarda icra dairesi başkasına devre mani tedbirleri alır. […].
11. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca:
Madde 1 – Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur.
12. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yürürlüğe konulan “7440 sayılı Kanun Kapsamında
Taşınmaz Satışı, İrtifak Hakkı Tesisi ile Kira Alacaklarını Yapılandırma Usul ve Esasları” konulu 2023/8
sayılı Genelge’nin, “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca:
Bu Genelgede geçen; a) Alacak: İdarelerce yapılan taşınmaz satışı, irtifak hakkı ve kiralama işlemlerinden doğan satış, irtifak ve kira bedeli/hasılat payı ile bunlara ilişkin gecikme zammı, faiz vb. fer’i alacakları, […]
İfade eder.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle; 7440 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası hükmü kapsamında yapılandırmadan faydalanmak amacıyla, 10.05.2023 tarihli dilekçe ile İdare nezdinde başvuruda bulunduklarını; anılan fıkra hükmünde, “İl özel idareleri, […] mülkiyetinde bulunan taşınmazlar hakkında yaptıkları satış […] işlemlerinden kaynaklanan […] ve vadesi 31/12/2022 tarihi itibarıyla geldiği hâlde bu
Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan […] bu alacaklara ilişkin gecikme zammı, faiz gibi fer’ileri yerine bu Kanunun yayımı tarihine kadar Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın; bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde başvurulması ve tamamen ödenmesi şartıyla, bu alacaklara hesaplanan gecikme zammı, faiz gibi fer’i alacakların tahsilinden vazgeçilir.” ifadesine yer verildiğini; 2000 yılında ihale yoluyla Tokat İl Özel İdaresi mülkiyetinde bulunan Tokat Cam Sanayi A.Ş.
isimli firmanın ticaret unvanı dâhil her türlü taşınır ve taşınmaz mal varlıkları ile tüm hak, alacak ve borçlarını satın almış olmaları sebebiyle yapılandırma taleplerinin anılan fıkra hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini; keza İdare ile akdedilen sözleşmenin yalnızca ortaklık haklarını değil adı geçen şirkete ait tüm taşınır ve taşınmaz mal varlıkları ile hak ve borçların devrini de kapsadığını; bu bağlamda taleplerinin reddine ilişkin hatalı değerlendirme giderilerek yapılandırma istemlerinin kabulünün sağlanmasını iddia ve talep etmiştir.
15. Söz konusu hisselerin satışına ilişkin olarak başvuran (Yüklenici) ile İdare (Tokat İli İl Özel İdare
Müdürlüğü) arasında imzalanan sözleşme metninin bir örneği başvuru dilekçesinin ekinde sunulmuştur.
Sözleşme’nin “Taahhüdün Konusu ve Bedeli” başlıklı 1’inci maddesinde, sözleşme konusunun, İl Özel
İdaresinin TOKCAM Tokat Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’deki 205.604 adet hissesinin tamamının blok satışına ilişkin olduğu belirtilmiştir.
16. Türk Borçlar Kanunu’nun 209’uncu maddesinin birinci fıkrasında taşınır satışı, Türk Medeni Kanunu uyarınca taşınmaz sayılanlar dışında kalan ve diğer kanunlarda taşınır olarak belirtilen şeylerin satışı olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca (bknz. §§ 7-10) söz konusu şirket hisselerinin satış ile devrine müteallik işlemin “taşınır satışı” niteliğine haiz olacağı açıktır. Keza, Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu’nun 28.01.2015 tarihli ve E:2013/1234, K:2015/795 sayılı kararında da; “Davacı, sahibi olduğu kooperatif hissesini ve […] şirketindeki hisse senedini davalıya devrettiğini ancak bedelinin ödenmediğini ileri sürmüş; davalı ise, davaya konu yapılan kooperatif hissesi ile şirket hisselerinin bedelini peşin ödeyerek satın aldığını savunmuştur. Eldeki davaya konu kooperatif hissesi ile […] şirketindeki hisse
senedi devrinin, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 184. maddesi kapsamında taşınır mal satışı olduğu konusunda duraksama bulunmamaktadır.” şeklindeki açıklamalara yer verilmiştir.
17. Diğer yandan başvuran, mezkûr Sözleşme’nin 19’uncu maddesinde geçen “Yüklenici Özel İdare hissesi oranında şirketin ticaret unvanı dâhil her türlü taşınır ve taşınmaz mal varlıkları ile tüm hak, alacak ve borçlarına sahip olacaktır” ifadesinin; Sözleşme’nin taşınmaz mal varlığı satışını da içerdiği yönündeki iddialarını destekleyici mahiyette olduğunu ileri sürmüştür. Bununla birlikte, anılan sözleşme hükmünde
Şirket mülkiyetinde bulunan taşınmaz mal varlıklarının bahis konusu edildiği ve sözleşme konusunun münhasıran şirket hisselerinin satışına müteallik olduğu açıktır. Dolayısıyla anılan ifadenin, taşınmaz mal varlıklarının başvurana satışına yönelik müstakil bir irade açıklamasını ihtiva ettiği şeklinde yorumlanması mümkün görünmemektedir.
18. Açıklanan tüm bu hususlar birlikte gözetildiğinde, İdare tarafından yürütülen uyuşmazlık konusu işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
20. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin, gerek başvuranın dilekçesi gerekse de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından süresi içerisinde işlem tesis ettiği, böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı; bununla birlikte başvurana muhatap cevap yazılarında karara karşı başvuru yollarını göstermediği anlaşılmış olup bundan sonraki işlemlerinde
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
22. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Tokat İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve TOKAT İL ÖZEL İDARESİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi