Evlendirme memurlarına belediye bütçesinden yapılan ödemelerin kamu zararı oluşturmadığı ve mevzuata uygunluğu (Sayıştay)

Evlendirme memurlarına nikah kıyma adı altında ödemede bulunulması

60 sayılı İlam’ın 1’inci maddesi ile, Belediyede görevli evlendirme memurlarına nikah kıyma adı altında ödemede bulunulması nedeniyle …-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlam’da Muhasebe Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan … temyiz dilekçesinde özetle,

Evlendirme memurlarının, vatandaşların talepleri doğrultusunda mesai saatleri dışında, hafta sonu veya tatil günlerinde Belediye nikah salonu dışındaki mekanlarda (özel düğün salonları, oteller gibi) nikah işlemlerini gerçekleştirdiklerini ve söz konusu memurlara mesai, araç tahsisi, akaryakıt temini gibi hususlarda belediye bütçesinden hiçbir ödeme yapılmadığını; bu nedenle, İçişleri Bakanlığının 13.03.1989 tarih 16413 sayılı yazısına istinaden Belediye Meclisinin karara bağladığı tarife cetvelinde belirtildiği üzere, vatandaşlardan bu amaçla para tahsil edildiğini; Belediye bütçesi açısından bir gelir olmayan bu tutarların, 333 emanet hesaplarına alınarak ilgili evlendirme memurluğuna ay sonlarında ödendiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık karşılama yazısında;

“Dilekçede, İlamın 1′ inci maddesiyle nikah memurlarının dış mekanlarda verdiği hizmet karşılığında, belediyeye gelir kaydedilen hizmet bedelinin yanı sıra, nikah memurunun bu hizmeti kendi imkanlarıyla (akaryakıt, araç, mesai) yerine getirmeleri nedeniyle nikah memurları için de yatırılan ücretin ay sonlarında ilgili memurlara ödenmesi nedeni verilen tazmin hükmünün; ödeme konusu işlemin kamu zararı oluşturmayacağı savunularak kaldırılması talep edilmektedir.

İtiraz konusu hususların, Daire Kararında karşılandığı görülmüştür.

Bu nedenlerle, İlamın 1 inci maddesi için ileri sürülen itiraz gerekçelerinin, ilam hükmünün kaldırılmasını gerektirecek mahiyette olmadığı anlaşıldığından, temyiz talebinin reddedilerek, yasa ve yönteme uygun düzenlenmiş Daire Kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” denilmiştir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü;

Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde, … … Belediyesince 2014 yılı için “2014 yılı Evlendirme Birimi Gelir Tarifesi” oluşturulduğu ve Belediyeye ait Küçük Nikah Salonunda mesai saatleri içinde gerçekleştirilen nikahların ücretsiz olduğunun; Belediyeye ait Büyük Nikah Salonunda mesai saatleri dahilinde veya mesai saatleri dışında yapılan nikahlar için ücret ve cüzdan bedeli tahsil edileceğinin; Belediyeye ait nikah salonu haricindeki özel salonlarda veya otellerde yapılacak olan nikahlarda ise ücret ve cüzdan bedeline ek olarak 40-TL tutarında nikah memuru yolluğu tahsil edileceğinin belirlendiği görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanununun “Belediyenin Gelirleri” başlıklı 59’uncu maddesinin (e) bendinde; “Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler.” belediye gelirleri arasında sayılmıştır.

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun “Ücrete tabi işler” başlıklı 97’nci maddesinde ise; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.” hükmü bulunmaktadır.

Ayrıca, 10/7/1985 tarihli ve 85/9747 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Evlendirme Yönetmeliğinin “Evlendirme Memurları” başlıklı 7’nci maddesinde “Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır….” hükmü;

“Tören Yerleri” başlıklı 26’ncı maddesinde “Evlenme törenlerinin ilgili makamlarca bu iş için tahsis edilmiş olan resmi salon veya yerlerde yapılması esastır. Ancak tarafların isteği üzerine; a) İkametgahlarda, özel bina veya salonlarda, b) Tutuklu veya hükümlüler için cumhuriyet savcılığınca izin verilmesi üzerine ceza veya tutukevinde, c) Hastalar için baştabibin veya müdürün izin vermesi üzerine hastanelerde evlenme yapılabilir…” hükmü;

“Evlenmelerin Çalışma Saatlerinde Yapılması” başlıklı 45’inci maddesinde “Evlenme törenleri günlük çalışma saatleri içerisinde yapılır. Ancak, tarafların isteği üzerine çalışma saatleri dışında veya hafta sonu veya resmi tatil günlerinde özel yer ve salonlarda tören yapılabilir.” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca; Belediyece belirlenmiş olan ücretsiz nikah salonu haricinde yapılan evlendirme işlemleri için ücret tarifesi belirlenmesinde ve Belediye evlendirme salonları dışında yapılan nikah işlemleri için nikah memuru yolluğu tahsil edilmesinde mevzuata aykırı bir husus görülmemiştir. Bu bağlamda, İlama konu edilmiş olan gelirlerin de 5018 sayılı Kanunun 72’nci maddesi uyarınca yetkisiz tahsilat olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Fakat, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Mali Haklar” başlıklı 146’ncı maddesinde, “Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.

Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez. Hiçbir yarar sağlanamaz.” denilmektedir. Buna göre, belediye personeline ilgili mevzuat hükümleri haricinde ödemede bulunulması mümkün değildir.

Anılan hükümlere göre Belediye meclisince cumartesi, pazar günü veya mesai saatleri dışında kıyılacak nikahlar için gidilecek mesafe de göz önünde bulundurularak makul bir miktarda ücret tarifesi düzenlenmek suretiyle ücret alınabilir. Fakat, alınan bu ücret belediye geliri olup evlendirme memurlarına dağıtılacağına veya evlendirme memurlarına mali hak sağlayacağına yönelik herhangi bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 60 sayılı İlam’ın 1’inci maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, Oyçokluğu ile;

(Üye …’nın “5393 sayılı Belediye Kanununun ‘Belediyenin Gelirleri’ başlıklı 59’uncu maddesinin (e) bendinde; ‘Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler.’ belediye gelirleri arasında sayılmıştır.

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun ‘Ücrete tabi işler’ başlıklı 97’nci maddesinde ise; ‘Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.’ hükmü bulunmaktadır.

Ayrıca, 10/7/1985 tarihli ve 85/9747 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Evlendirme Yönetmeliğinin ‘Evlendirme Memurları’ başlıklı 7’nci maddesinde ‘Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır….’ hükmü;

‘Tören Yerleri’ başlıklı 26’ncı maddesinde ‘Evlenme törenlerinin ilgili makamlarca bu iş için tahsis edilmiş olan resmi salon veya yerlerde yapılması esastır. Ancak tarafların isteği üzerine; a) İkametgahlarda, özel bina veya salonlarda, b) Tutuklu veya hükümlüler için cumhuriyet savcılığınca izin verilmesi üzerine ceza veya tutukevinde, c) Hastalar için baştabibin veya müdürün izin vermesi üzerine hastanelerde evlenme yapılabilir…’ hükmü;

‘Evlenmelerin Çalışma Saatlerinde Yapılması’ başlıklı 45’inci maddesinde ‘Evlenme törenleri günlük çalışma saatleri içerisinde yapılır. Ancak, tarafların isteği üzerine çalışma saatleri dışında veya hafta sonu veya resmi tatil günlerinde özel yer ve salonlarda tören yapılabilir.’ hükmü yer almaktadır.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca; Belediyece belirlenmiş olan ücretsiz nikah salonu haricinde yapılan evlendirme işlemleri için ücret tarifesi belirlenmesinde ve Belediye evlendirme salonları dışında yapılan nikah işlemleri için nikah memuru yolluğu tahsil edilmesinde mevzuata aykırı bir husus görülmemiştir. Bu bağlamda, İlama konu edilmiş olan gelirlerin de 5018 sayılı Kanunun 72’nci maddesi uyarınca yetkisiz tahsilat olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Ayrıca, İlam’da belirtildiğinin aksine nikah memurlarına gerçekleştirdikleri her nikah için ‘nikah kıyma’ adı altında ödemede bulunulmadığı; sadece 2014 yılı Evlendirme Birimi Gelir Tarifesi uyarınca Belediyeye ait nikah salonu haricindeki özel salonlarda veya otellerde hafta sonları ve mesai saatleri dışında yapılan nikahlar için, nikah başına tahsil edilen 40-TL tutarındaki ulaşım giderinin ödendiği tespit edilmiştir.

Bu nedenle, Belediyeye ait nikah salonları haricinde, hafta sonları ve mesai saatleri dışında yapılan evlendirme işlemlerinde görevli memurlara belediye bütçesinden fazla mesai ödenmediği, gündelik verilmediği ve belediye aracı tahsis edilmediği; sadece ulaşım giderlerinin, söz konusu nikah işlemleri karşılığında bu amaçla yapılmış olan tahsilatlardan karşılandığı görüldüğünden; yapılan söz konusu ödemelerin kamu zararı olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bu nedenle, tazmin hükmünün Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)

Karar verildiği 25.01.2017 tarih ve 42666 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.