Riskli yapı tespitinin kesinleşmesiyle işyeri ruhsatının iptali hukuka uygun; idarenin 6306 sayılı Kanun dışı işlem yetkisi yoktur, Danıştay İdare Mahkemesi kararını bozdu. (Danıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Danıştay, işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idarelerin, insan sağlığına zarar vermemek ve genel güvenliği sağlamak amacıyla ruhsat verme sürecinde ve sonrasında inceleme yükümlülüğü olduğunu belirtmiştir. 6306 sayılı Kanun uyarınca, ekonomik ömrünü tamamlamış veya yıkılma riski taşıyan yapıların tespitinin, Bakanlıkça lisanslandırılmış kurumlarca yapılması gerektiği ve bu tespitlerin kesinleşmesi durumunda, yapıların insandan ve eşyadan tahliyesinin idare tarafından yürütüleceği ifade edilmiştir.

Bu bağlamda, riskli yapı tespitinin kesinleşmesiyle birlikte, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali işleminin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Danıştay, davalı idarenin, ruhsat iptali konusunda 6306 sayılı Kanun’da öngörülen süre ve usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmadığını vurgulayarak, İdare Mahkemesi’nin iptal kararında hukuki isabet görmemiştir. Bu nedenle, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne ve İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Danıştay 2. Daire Başkanlığı         2021/13778 E.  ,  2022/5680 K.

“İçtihat Metni”

T.C.
D A N I Ş T A Y
İKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/13778
Karar No : 2022/5680

TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Belediyesi Başkanlığı
VEKİLİ : Av. …

KARŞI TARAF (DAVACI) : … İletişim Hiz. Mak. ve Zirai Ürünler İnş. Tur. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava Konusu İstem : Dava; İstanbul ili, Kağıthane ilçesi, … Mahallesi, … Sokak, No:… adresinde faaliyet gösteren işyerinin sahibi olan davacı tarafından, işyerinin bulunduğu binanın riskli yapı olarak belirlendiğinden bahisle, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin Kağıthane Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : … İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; taşınmazın riskli olduğuna dair karar kesinleştiği için, yapının bu karar uyarınca tahliye edilmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığı ancak, 6306 sayılı Kanunda tahliyesine karar verilen yapılardaki işyerlerinin ruhsatının iptal edileceğine dair herhangi bir hüküm bulunmadığı ve 3572 sayılı Kanun ve Yönetmelik uyarınca ruhsatın iptalini gerektirecek bir sebep bulunmadığı taktirde 6306 sayılı Kanun gerekçe gösterilerek, ruhsatın iptali işleminde mevzuata uyarlık bulunmadığı, ayrıca kahvehane, konaklama yeri, gazino, bar, pavyon, lokanta, fırın gibi bazı işyerleri için verilen ruhsatların, ruhsat sahipleri yönünden müktesep hak niteliğinde olduğu, aynı veya başka bir yerde faaliyete devam edilmek istenilmesi ya da bu ruhsatın devredilmesi halinde bu ruhsatların geçerliliğini sürdüreceği için ruhsata bağlı müktesep hakların korunması gerekeceği gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından; 3572 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca ruhsat verirken ve verildikten sonra insan sağlığı, iş ve genel güvenliği dikkate almaları gerektiği, 6306 sayılı Kanunda ayrıca düzenleme bulunmasına gerek olmadığı can ve mal güvenliği için riskli bulunan binada ruhsat kapsamında faaliyette bulunulamayacağı ve tahliyesinin gerektiği belirtilerek kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN CEVABI : Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Onuncu Dairesince, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının “Ortak Hükümler” kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
İstanbul ili, Kağıthane ilçesi, … Mahallesi, … Sokak, No:… adresinde faaliyet gösteren işyerinin, bulunduğu binanın “Riskli Yapı” olarak tespit edilmesi ve bu kararın kesinleşmesini müteakiben, yapının “nüfus ve eşyadan tahliyesi” işlemleri nedeniyle, davacı şirketin işyeri açma ve çalışma ruhsatı, Kağıthane Belediye Başkanlığının … günlü, … sayılı işlemi ile iptal edilmiştir. Bu işlemin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT :
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3. maddesinde Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye belediyenin yetkili olduğu belirtildikten sonra; 4. maddesinde yetkili idarenin, iznin verilmesi için yapacağı beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacağı; 6. maddesinde ise, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, verilmiş olan ruhsatın, ilgili mevzuattaki hükümler çerçevesinde yetkili merci veya mülki idare amirince iptal edilerek işyeri kapatılacağı kurala bağlanmıştır.
10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin, “İşyerlerinde aranacak genel şartlar” başlıklı 5. maddesinde “İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri aşağıda belirtilen şartları taşımak zorundadır: a) İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen tedbirlerin alınmış olması…” düzenlemesine; “Ruhsatın düzenlenmesi” başlıklı 12. maddesinde, “Sıhhî işyeri açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1’de yer alan başvuru ve beyan formuyla yetkili idareye müracaat eder. Başvurunun Yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye aynı gün içinde verilir. …İlgilinin beyanına göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.” düzenlemesine; “İşyeri açma ve çalışma ruhsatının kesinleşmesi” başlıklı 13. maddesinde ise, ruhsatın verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde ise, ruhsatın iptal edilerek işyerinin kapatılacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’un, 1. maddesinde, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlandığı belirtildikten sonra; 2. maddesinin d bendinde, riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar riskli yapı olarak tanımlanmış, 3. maddesinde, riskli yapıların tespitinin, yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, masrafları kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından, Bakanlıkça lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılacağı ve sonucun Bakanlığa veya İdareye bildirileceği, Bakanlıkça veya İdarece yaptırılan riskli yapı tespitlerine karşı maliklerce veya kanuni temsilcilerince onbeş gün içinde itiraz edilebileceği; 4. maddesinde, uygulama sırasında Bakanlık, TOKİ veya İdare tarafından talep edilmesi hâlinde, hak sahiplerinin de görüşü alınarak, riskli alanlardaki yapılar ile riskli yapılara, elektrik, su ve doğal gaz verilmeyeceği ve verilen hizmetlerin kurum ve kuruluşlar tarafından durdurulacağı; 5. maddesinde, riskli yapıların yıktırılmasında ve bunların bulunduğu alanlardaki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesinin esas olduğu; uygulamaya başlanmadan önce, riskli yapıların yıktırılması için, bu yapıların maliklerine 60 günden az olmamak üzere süre verileceği, bu süre içinde yapı, malik tarafından yıktırılmadığı takdirde, yapının idari makamlarca yıktırılacağı belirtilerek ve tekrar süre verilerek tebligatta bulunulacağı; verilen bu süre içinde de maliklerince yıktırma yoluna gidilmediği takdirde, bu yapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırma işlemleri, yıktırma masrafı ile gereken diğer yardım ve krediler öncelikle dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere, mahallî idarelerin de iştiraki ile mülki amirler tarafından yapılacağı hükme bağlanmıştır.
6306 sayılı Kanun’un Uygulama Yönetmeliğinin 7. maddesinin 6. fkrasında; ”Riskli yapı tespitine karşı malikler veya kanunî temsilcilerince on beş gün içinde riskli yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğe verilecek bir dilekçe ile itiraz edilebilir.” hükmüne, 8. maddesinin 1. fıkrası ile 2. fıkrasının (a) bendinde; ”Riskli yapı tespitine karşı yapılan itirazın reddedilmesi veya riskli yapı tespitine itiraz edilmemesi suretiyle, riskli yapı tespitinin kesinleşmesi halinde Müdürlük, gerekli tebligatların yapılmasını ve riskli yapının yıktırılmasını İdareden ister. İdarece; altmış günden az olmamak üzere süre verilerek riskli yapıların yıktırılması yapı maliklerinden istenilir. Maliklere yapılacak tebligatta, riskli yapıyı kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi kullananlara tahliye için malik tarafından bildirim yapılması gerektiği belirtilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Mevzuatın birlikte incelenmesinden; işyeri açma ve çalışma ruhsatı vermeye yetkili idarelerin, insan sağlığına zarar verilmemesi, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, imar ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmamasını ruhsatın verilmesi sırasında inceleyeceği gibi, ruhsatın verilmesinden sonra da incelemekle yükümlü olduğu ve 6306 sayılı Kanunun 3. maddesinde gösterilen usulle, ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar yönünden ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen “ilgili düzenlemelere” aykırılığın; Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca tespit edileceği, tespite itirazların ise teknik heyetlerce karara bağlanacağı ve tespitlerin kesinleşmesi halinde bu yapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ile yıktırma işlemlerinin yürütümünde davalı idarenin takdir veya 6306 sayılı Kanunda öngörülen süre ve usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinden; işyerinin bulunduğu binanın “riskli yapı” tespitine ilişkin kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, riskli yapı tespiti yapılan taşınmazdaki işyerinin, “insan sağlığı” açısından ruhsatlandırılması veya ruhsata dayalı olarak faaliyette bulunması mümkün olmadığından, işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmakla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVALI İDARENİN TEMYİZ İSTEMİNİN KABULÜNE,
2. … İdare Mahkemesinin … günlü, E:…, K:… sayılı kararının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,
3. Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Yasa’nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay’da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 08/11/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

İÇERİĞE İLİŞKİN KISA SORU VE CEVAPLAR:
**Sorular:**
1. Riskli Yapı Tespitine İtiraz Edilebilir Mi?
2. Riskli Yapı Tespitinde Hangi Düzenlemeye Açıktır?
3. Riskli Yapı Tespiti Kararının Kesinleşmesi Ne Demektir?
4. Riskli Yapıların Yıkılma İşlemlerinin Yürütümünde İdarenin Hangi Yetkisi Bulunur?
5. İnsan Sağlığını Koruma Mevzuatında Riskli Yapı Tespitine İlişkin Hangi Düzenleme Açıktır?

**Cevaplar:**
1. Evet, riskli yapı tespitine karşı malikler veya kanunî temsilcilerince on beş gün içinde riskli yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğe verilecek bir dilekçe ile itiraz edilebilir.
2. Riskli Yapı Tespitinde; insan sağlığı açısından aykırılığın tespiti yapılırken, ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar yönünden ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen “ilgili düzenlemelere” aykırılığın; Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca tespit edileceği, tespite itirazların ise teknik heyetlerce karara bağlanacağı ifade edilmiştir.
3. Riskli Yapı Tespiti Kararının Kesinleşmesi; riskli yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğün gerekli tebligatların yapılmasını ve riskli yapının yıktırılmasını İdareden istemesiyle olur. Bu çerçevede, dosyanın incelenmesinden işyerinin bulunduğu binanın “riskli yapı” tespitine ilişkin kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
4. Riskli Yapıların Yıkılma İşlemlerinin Yürütümünde İdarenin Yetkisi; davalı idarenin takdir veya 6306 sayılı Kanunda öngörülen süre ve usullerin dışında işlem yapma yetkisinin bulunmamasıdır.
5. İnsan Sağlığını Koruma Mevzuatında Riskli Yapı Tespitine İlişkin Düzenleme; işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra da incelemekle yükümlü olduğu, ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar yönünden ise, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin mevzuatta öngörülen “ilgili düzenlemelere” aykırılığın; Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlarca tespit edileceği, tespite itirazların ise teknik heyetlerce karara bağlanacağı düzenlenmiştir.

**Tanımlamalar:**
1. Riskli Yapı: İnsan sağlığını koruma mevzuatında ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapılar olarak tanımlanabilir.
2. Riskli Yapı Tespiti: İnsan sağlığını koruma mevzuatında ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak yapılan tespit olarak tanımlanabilir.
3. İdari Yargılama Usulü Kanunu: 1926 yılında yayımlanan bu kanun, idari yargının yapısı, yetkileri ve yargılama süreci ile ilgili hükümleri içermektedir.