|
ÖZET: Belediye başkan vekilinin ihtisas ve denetim komisyonlarında görev alıp almayacağına dair yapılan incelemede, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ilgili maddeleri dikkate alınmıştır. Bu kanuna göre, belediye başkan vekili, belediye başkanının yetkilerine sahip olmakla birlikte, ihtisas ve denetim komisyonlarında görev almasına dair özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Dolayısıyla, başkan vekilinin bu komisyonlarda yer alması, denetim ve inceleme süreçlerinin bağımsızlık, yasallık ve nesnellik ilkeleriyle çelişeceği düşünülmektedir.
5393 sayılı Kanun’un 25. maddesi, denetim komisyonunun, belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile hesap kayıtlarının denetimini sağlamak amacıyla oluşturulacağını belirtmektedir. Bu çerçevede, başkan vekilinin komisyonlarda yer alması, denetim sürecinin amacına aykırı düşecektir. Ayrıca, ihtisas komisyonları, belediye meclisinin üyeleri arasından oluşturulmakta ve bu komisyonların görev alanları, meclis kararlarıyla belirlenmektedir. Sonuç olarak, belediye başkan vekilinin ihtisas ve denetim komisyonlarında görev almasının uygun olmadığı değerlendirilmiştir. Bu durum, belediye yönetiminin şeffaflığı ve hesap verebilirliği açısından önem taşımaktadır. |
NOT: Belediye başkan vekilinin ihtisas ve denetim komisyonlarında görev alması hakkında
T.C.
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü
Sayı: E-53773008-622.02-5674035 07/02/2023
Konu: Belediye Başkan Vekilinin İhtisas ve
Denetim Komisyonlarında Görev Alması
DAĞITIM YERLERİNE
İlgi: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 21.11.2022 tarihli veE-
16758789-520-5044772 sayılı yazısı.
Belediyesinde görevlendirilen belediye başkan vekilinin ihtisas komisyonları ile denetim komisyonunda görev alıp almayacağı konusunda görüş talep edilen ilgi yazı ve eki incelenmiştir.
Bilindiği üzere, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 40 ıncı maddesinde, “Belediye başkanı izin, hastalık veya başka bir sebeple görev başında bulunmadığı hâllerde, bu süre içinde kendisine vekâlet etmek üzere, belediye meclisi üyeleri arasından birini başkan vekili olarak görevlendirir.
Başkan vekili, başkanın yetkilerine sahiptir.
Başkan vekiline, görev süresince başkana ödenen aylık brüt ödeneğin gün hesabı üzerinden ödenek verilir.” hükmü ile 49 uncu maddesinin yedinci fıkrasında, “Norm kadrosunda belediye başkan yardımcısı bulunan belediyelerde norm kadro sayısına bağlı kalınmaksızın; belediye başkanı, zorunlu gördüğü takdirde, nüfusu 50.000’e kadar olan belediyelerde bir, nüfusu 50.001-200.000 arasında olan belediyelerde iki, nüfusu 200.001-500.000 arasında olan belediyelerde üç, nüfusu 500.000 ve fazla olan belediyelerde dört belediye meclis üyesini belediye başkan yardımcısı olarak görevlendirebilir. Bu şekilde görevlendirilen meclis üyelerine belediye başkanına verilen ödeneğin 2/3’ünü aşmamak üzere belediye meclisi tarafından belirlenecek aylık ödenek verilir ve taleplerine göre bir sosyal güvenlik kurumu ile ilişkilendirilir. Bu şekilde görevlendirme, memuriyete geçiş, sözleşmeli veya işçi statüsünde çalışma dâhil ilgililer açısından herhangi bir hak teşkil etmez ve belediye meclisinin görev süresini aşamaz. Sosyal güvenlik prim ve benzeri giderlerden kurum karşılıkları belediye bütçesinden karşılanır.” hükmü yer almaktadır.
Diğer taraftan, mezkûr Kanunun “İhtisas komisyonları” başlıklı 24 üncü maddesinde, “Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Komisyonların bir yılı geçmemek üzere ne kadar süre için kurulacağı aynı meclis kararında belirtilir.
İhtisas komisyonları, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000’in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.
Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır. Komisyonlar kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporlarını bu sürenin sonunda meclise sunmadıkları takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır.
İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra belediye meclisinde karara bağlanır.
Mahalle muhtarları ve ildeki kamu kuruluşlarının amirleri ile ildeki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, sendikalar ve gündemdeki konularla ilgili sivil toplum örgütlerinin temsilcileri, oy hakkı olmaksızın kendi görev ve faaliyet alanlarına giren konuların görüşüldüğü ihtisas komisyonu toplantılarına katılabilir ve görüş bildirebilir.
Komisyon çalışmalarında uzman kişilerden yararlanılabilir.
Komisyon raporları alenîdir, çeşitli yollarla halka duyurulur ve isteyenlere meclis tarafından maliyetlerini aşmamak üzere belirlenecek bedel karşılığında verilir.” hükmü, “Denetim komisyonu” başlıklı 25 inci maddesinde, “İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000’in üzerindeki belediyelerde, belediye meclisi, her ocak ayı toplantısında belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile bunlara ilişkin hesap kayıt ve işlemlerinin denetimi için kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye sayısı üçten az beşten çok olmamak üzere bir denetim komisyonu oluşturur. Komisyon, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşur.
Komisyon, belediye başkanı tarafından belediye binası içinde belirlenen yerde çalışır ve çalışmalarında kamu personelinden ve gerektiğinde diğer uzman kişilerden yararlanabilir.
Denetim komisyonu toplantılarına, belediye ve bağlı kuruluşları dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarından görevlendirilenlere (1.000); kamu personeli dışındaki diğer uzman kişilere büyükşehir belediyelerinde (3.000), diğer belediyelerde (2.000) gösterge rakamının Devlet memurlarına uygulanan aylık katsayıyla çarpımı sonucu bulunacak miktarı geçmemek üzere, belediye meclisince belirlenecek miktarda günlük ödeme yapılır. Denetim komisyonunun emrinde görevlendirilecek kişi ve gün sayısı belediye meclisince belirlenir. Uzman kişilerde aranacak nitelikler belediye meclisinin çalışmasına dair yönetmelikte düzenlenir.
Komisyon belediye birimleri ve bağlı kuruluşlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir. Bu istekler gecikmeksizin yerine getirilir.
Komisyon, çalışmasını kırkbeş işgünü içinde tamamlar ve buna ilişkin raporunu mart ayının sonuna kadar meclis başkanlığına sunar.
Konusu suç teşkil eden hususlarla ilgili olarak meclis başkanlığı tarafından yetkili mercilere suç duyurusunda bulunulur.” hükmü ile “Meclisin bilgi edinme ve denetim yolları” başlıklı 26 ncı maddesinde, “Belediye meclisi, bilgi edinme ve denetim yetkisini faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yoluyla kullanır.” hükmü bulunmaktadır.
Bu minvalde, 5393 sayılı sayılı Kanunun “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38 inci maddesinde, “Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır:
Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak.
Belediyeyi stratejik plâna uygun olarak yönetmek, belediye idaresinin kurumsal stratejilerini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak.
Belediyeyi Devlet dairelerinde ve törenlerde, davacı veya davalı olarak da yargı yerlerinde temsil etmek veya vekil tayin etmek.
Meclise ve encümene başkanlık etmek.
Belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek.
Belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek.
Yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapmak.
Meclis ve encümen kararlarını uygulamak.
Bütçeyi uygulamak, bütçede meclis ve encümenin yetkisi dışındaki aktarmalara onay vermek.
Belediye personelini atamak.
Belediye ve bağlı kuruluşları ile işletmelerini denetlemek.
Şartsız bağışları kabul etmek.
Belde halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak.
Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, engellilere yönelik hizmetleri yürütmek ve engelliler merkezini oluşturmak.
Temsil ve ağırlama giderleri için ayrılan ödeneği kullanmak.
Kanunlarla belediyeye verilen ve belediye meclisi veya belediye encümeni kararını gerektirmeyen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak.” şeklinde belediye başkanının görev yetkileri tadat edilmiştir.
Ayrıca, 9/10/2005 tarihli ve 25961 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Belediye Meclisi Çalışma Yönetmeliğinin “İhtisas komisyonlarının oluşumu” başlıklı 21 inci maddesinde “Meclis, görev süresi bir yılı geçmemek üzere, nisbî çoğunlukla en az üç, en çok beş üyeden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Büyükşehir belediyelerinde bu komisyonlar en az beş en çok dokuz üyeden oluşturulur. Meclis, komisyonlara üye seçiminden önce kurulacak komisyonu ve üye sayısını belirler. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000 in üzerinde olan belediyelerde plan ve bütçe komisyonu ile imar komisyonunun (Ek ibare:RG-27/11/2014-29188) , büyükşehir belediyelerinde ise, plan ve bütçe, imar ve bayındırlık, çevre ve sağlık, eğitim, kültür, gençlik ve spor ile ulaşım komisyonunun kurulması zorunludur.
Komisyonlar, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İhtisas komisyonlarına siyasi parti grupları aday gösterebileceği gibi, üyeler de o partiden aday olabilir. Birden fazla komisyonda görev almak mümkündür. (Ek cümle:RG-27/11/2014-29188) (Mülga cümle:RG-8/1/2015-29230)
Komisyonların toplam üye sayısının meclis üye tam sayısından fazla olduğu durumlarda komisyona üye veremeyen siyasi partilerin üyeleri ile bağımsız üyeler meclis kararıyla komisyonlarda görev alabilirler.
Komisyon üyeliklerinde eksilme olduğu takdirde süreyi tamamlamak üzere yeni üye seçilir. Komisyon toplantılarına üst üste üç defa mazeretsiz olarak katılmayan üyenin üyeliği meclis kararı ile düşürülebilir. (Ek cümle:RG-21/8/2014-29095) Bağlı olduğu partiden istifa eden komisyon üyesinin komisyon üyeliği de sona erer. (Ek cümle:RG-21/8/2014-29095) Süreyi tamamlamak üzere ilk toplantıda aynı partiden yeni üye seçimi yapılır.
İmar ve bütçeye ilişkin konular hakkında meclis tarafından karar alınmadan önce ilgili komisyonlarda görüşülmesi zorunludur.
İhtisas komisyonları toplantılarını, meclisin toplantı süresinde veya müteakip günlerde yapar. İmar ve bayındırlık komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü toplanarak kendisine havale edilen işleri sonuçlandırır ve raporunu meclise sunar. Rapor Kanunda öngörülen sürenin sonunda meclise sunulmadığı takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır.
İhtisas komisyonları toplantılarına Kanunda belirtilen kişi, kurum ve kuruluşların katılımına ilişkin usul ve esaslar hakkında meclis önceden genel bir karar alabileceği gibi herhangi bir komisyon toplantısı için ayrıca bir karar da alabilir. Meclisin bir karar almadığı durumlarda komisyon uygun gördüğü takdirde katılım için gerekli tedbirleri alır.
Komisyonlar üyeleri arasından bir başkan ve bir başkan vekili seçer. İhtisas komisyonları üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır. Komisyonlar çalışmalarında uzman kişilerden de yararlanabilir.
Komisyon raporları alenîdir, çeşitli yollarla halka duyurulur ve isteyenlere belediye meclisi tarafından belirlenecek bedel karşılığında verilir.
Gerektiğinde bir konu meclis başkanınca birden fazla komisyona havale edilebilir.” hükmüne yer verilerek belediye meclisinin, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabileceği, komisyonların bir yılı geçmemek üzere ne kadar süre için kurulacağının aynı meclis kararında belirtileceği, bu komisyonların her siyasi parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulacağı düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalardan, belediye başkan vekilinin belediye başkanının yetkilerine sahip olması dolayısıyla belediye başkanının da komisyonlarda görev yapmasını engelleyici hüküm bulunmamakla birlikte belediye başkan vekilinin; belediye başkanının görev ve yetkisi kapsamında “ihtisas ve denetim komisyonlarında görev yapmak” yönünde bir düzenleme bulunmadığı, 5393 sayılı Kanunun 25 inci maddesi gereği belediyenin bir önceki yıl gelir ve giderleri ile hesap ve işlemleri olduğu göz önüne alındığında denetim ve inceleme teorisinin amacına aykırı olacak ve aynı zamanda bağımsızlık, yasallık ve nesnellik ilkeleri ile bağdaşmayacak şekilde bahse konu komisyonlarda görev almasının uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Bilgilerini ve gereğini rica ederim.
Bakan a.
Yerel Yönetimler Genel Müdürü
Dağıtım:
Gereği: Bilgi:
Belediye Başkanlığına VALİLİĞİNE (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü)