|
ÖZET: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu çerçevesinde uygulanacak idari para cezaları hakkında yapılan değerlendirmelerde, ruhsatsız faaliyet gösteren iş yerlerine yönelik cezai yaptırımların belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine idari para cezası verilmesini öngörse de, 5302 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerde bu tür müeyyidelerin net bir şekilde tanımlanmadığı ifade edilmektedir. Özellikle, ruhsatsız işletmelere uygulanacak idari para cezalarının eksikliği, işletme sahiplerinin ruhsat alma yükümlülüğünü göz ardı etmesine yol açmaktadır.
5302 sayılı Kanun’un 55. maddesi uyarınca, ruhsatsız faaliyet gösteren iş yerlerine 300 TL idari para cezası uygulanması öngörülmektedir. Ancak, bu miktarın 2023 yılı itibarıyla yapılan yeniden değerleme ile gerçek kişiler için 3.134 TL, tüzel kişiler için ise 6.268 TL olarak belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan faaliyet gösteren işletmelerin, yetkili idareler tarafından kapatılması gerektiği ve bu süreçte idari para cezası uygulanabileceği ifade edilmektedir. Sonuç olarak, ruhsatsız iş yerlerine yönelik cezaların belirlenmesi ve uygulanması, mevzuat çerçevesinde düzenlenmeli ve bu konuda gerekli yasal düzenlemelerin yapılması önem arz etmektedir. İlgili idari para cezalarının, yalnızca kanunla belirlenebileceği ve mevcut yönetmeliklerin bu çerçevede güncellenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
Not:5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu kapsamında uygulanacak idari para cezaları hk.
T.C.
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü
Sayı : 71188846-622.02/6657333 15/06/2023 Konu : Görüş (5302 sayılı Kanun kapsamında
uygulanacak idari para cezaları hk.)
… BAKANLIĞINA
(… Genel Müdürlüğü)
İlgi : … tarihli ve E…. sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazınız ve eki … İl Özel İdaresinin … tarihli ve … sayılı yazısı ile; 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunun 6 ncı maddesinde sıhhi müessese kapsamında bulunan umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine idari para cezası verilmesi, aynı Kanunun 8 inci maddesinde yazılı fiiller sebebiyle de faaliyetten men edilmesi ve işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının iptal edilmesi gibi cezaların öngörüldüğü, ancak sıhhi müesseseler ile gayri sıhhi müesseseler hakkında 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu ve İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri gereğince herhangi bir cezai müeyyide öngörülmediği, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6 ncı maddesi kapsamında yetkili idareden (İl Özel İdaresi) usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan iş yeri açan ve faaliyette bulunanlara uygulanacak idari para cezasına ilişkin herhangi bir ücret ya da bedel belirtilmediği, bundan dolayı … ilinde ruhsatsız faaliyet gösteren sıhhi ve gayri sıhhi müessese kapsamındaki iş yerlerine, 5302 Sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 55 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “İl özel idaresinin görev ve yetki alanına giren konularda, kanunların verdiği yetkiye dayanarak il genel meclisi tarafından alınan ve usulüne uygun olarak ilân edilen kararlara aykırı davrananlara; fiilleri suç oluşturmadığı takdirde, üçyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Fiilin bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, bu tüzel kişiye verilecek idarî para cezası bir kat artırılır.” hüküm gereğince öngörülen 300,00 TL idari para cezasının yeniden değerleme oranı uygulandığında 2022 yılında gerçek kişiye 1.805,00 TL, tüzel kişiye 3.611,00 TL para cezası verildiği, bu yaptırım bedelinin işletme sahipleri tarafından çok düşük bulunması sebebiyle ruhsat alınmadığı, bu durumunun da İdarelerinin mevzuata uygun işlem yapmasına engel olduğu ile ruhsatsız faaliyet gösteren sıhhi ve gayri sıhhi müessese kapsamındaki iş yerlerine uygulanacak idari para cezalarının da İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte yer verilmesi gerektiği belirtilmiş olup konuya ilişkin Bakanlığımız görüşü talep edilmiştir.
Bilindiği üzere, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 38 inci maddesi “Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
…
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.
…” hükmünü,
5326 sayılı Kabahatler Kanunun 15 inci maddesinin ikinci fıkrası “Aynı kabahatin birden fazla işlenmesi halinde her bir kabahatle ilgili olarak ayrı ayrı idarî para cezası verilir.
Kesintisiz fiille işlenebilen kabahatlerde, bu nedenle idarî yaptırım kararı verilinceye kadar fiil tek sayılır. …” hükmünü,
17 nci maddesinin yedinci fıkrası “İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alınmaz.
Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki idarî para cezaları açısından uygulanmaz.” hükmünü, 20 nci maddesi “…
(4) Zamanaşımı süresi, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar.” hükmünü,
25 inci maddesi “…
… Tutanakta, ayrıca kabahati oluşturan fiil, işlendiği yer ve zaman gösterilerek açıklanır.” hükmünü,
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun 7 nci maddesi “İl özel idaresinin yetkileri ve imtiyazları şunlardır:
…
b) Kanunların il özel idaresine verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, emir vermek, yasak koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.
…
g) Belediye sınırları dışındaki gayri sıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine ruhsat vermek ve denetlemek. Ancak, sivil hava ulaşımına açık havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesislere işyeri açma ve çalışma ruhsatı dahil her türlü ruhsat, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından verilir. Bu konuya ilişkin usûl ve esaslar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.
…” hükmünü,
55 inci maddesi “İl özel idaresinin görev ve yetki alanına giren konularda, kanunların verdiği yetkiye dayanarak il genel meclisi tarafından alınan ve usulüne uygun olarak ilân edilen kararlara aykırı davrananlara; fiilleri suç oluşturmadığı takdirde, üçyüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Fiilin bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, bu tüzel kişiye verilecek idarî para cezası bir kat artırılır.
Birinci fıkrada belirtilen fiillerin yeme, içme, eğlenme, dinlenme, yatma, bakım ve temizlenme gibi ihtiyaçlarla ilgili ticaret, sanat ve meslekleri yapanlar tarafından işlenmesi durumunda, ayrıca üç günden yedi güne kadar işyerinin kapatılmasına karar verilir.
İl özel idaresinin görev ve sorumluluk alanlarında bulunan tesislere herhangi bir zarar verilmesi durumunda, il özel idaresince eski duruma getirilerek yapılan masraflar %30 fazlasıyla zarar verenden tahsil edilir.” hükmünü,
68 inci maddesinin birinci fıkrası “Bu Kanunda belirtilen ücret, huzur hakkı ve ikramiye ödemeleri hariç diğer parasal miktarlar, her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranına göre artırılır.” hükmünü,
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin (a) bendi “Yetkili idare: Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışı ile kanunlarda münhasıran il özel idaresine yetki verilen hususlarda il özel idaresini, büyükşehir belediyesi sınırları içinde büyükşehir belediyesinin yetkili olduğu konularda büyükşehir belediyesini, bunların dışında kalan hususlarda büyükşehir ilçe belediyesini, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyeyi, organize sanayi bölgesi sınırları içinde organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini, endüstri bölgesi sınırları içinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını ve teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketi ile bölgede yer alan AR-GE ve tasarım faaliyetinde bulunan firmalar için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı il müdürlüklerini,” ve (t) bendi “İş yeri: Ticari, sınai, zirai veya mesleki bir faaliyetin ya da girişimin icrasına tahsis edilen veya bu faaliyetlerde kullanılan, kara ya da su üzerindeki açık veya kapalı alanda bulunan sabit ya da mobil yerleri,” hükmünü,
6 ncı maddesinin birinci fıkrası “Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.” ve üçüncü fıkrası “İşyeri açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, işyerlerini bu Yönetmeliğe uygun olarak tanzim ettikten sonra Örnek 1 ve 2’de yer alan durumlarına uygun formu doldurarak yetkili idareye başvurur.” hükmünü amirdir.
Öte yandan, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunun 55 inci maddesinin birinci fıkrası belirtilen ve uygulanması gereken idari para cezalarının taban ve tavan limitlerinin, Kanunun 4/3/2005 tarihinde yürürlüğe girmesi nedeniyle aynı Kanunun 68 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapılacak artırımlar 2006 tarihi itibarıyla uygulanmaya başlanmak suretiyle 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak üçyüz Türk Lirası (300 TL), 2006 yılı ve sonraki yıllarda uygulanan yeniden değerleme oranları sonucu 2023 yılında gerçek kişiler için 3.134 TL, tüzel kişiler içinde 6.268 TL olarak uygulanması gerekmektedir.
Yukarıda anılan mevzuat hükümleri ve açıklamalar kapsamında; işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan açılan iş yerlerinin yetkili idareler tarafından süre verilmeksizin ve ruhsat alınıncaya kadar kapatılması gerektiği, ayrıca bu kapsamda kapatılan iş yerlerine il özel idarelerince 5302 sayılı Kanunun 55 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında idari para cezası verilebileceği ve söz konusu idari para cezalarının 2023 yılına ait olarak gerçek kişiler için 3.134 TL, tüzel kişiler içinde 6.268 TL olarak uygulanması gerektiği, diğer taraftan suçta ve cezada kanunilik ilkesi uyarınca İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında yeni bir idari para cezası tesisinin veya kanunda gösterilen cezanın artırılmasının veya azaltılmasının mümkün olmadığı, idari para cezalarının artırılması veya azaltılmasının ancak kanuni düzenleme ile yapılabileceği, dolayısıyla idari para cezalarının ilgili kanunlar kapsamında uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.
Bilgilerini arz ederim.
Bakan a.
Genel Müdür