|
ÖZET: Başvuru, 11.11.2023 tarihinde yapılmış olup, başvuranın yurt dışından getirdiği telefonun IMEI kaydının tamamlanması talebine ilişkindir. Başvuran, 07.07.2023 tarihinde e-devlet üzerinden kayıt işlemi gerçekleştirdiğini, harç olarak 6.091,30 TL ödediğini ancak sistemdeki yoğunluk nedeniyle gerekli adımları tamamlayamadığını ve cihazının kayıtdışı olarak göründüğünü belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek ilgili idarelerden bilgi talep etmiştir.
İlgili kurumlar, IMEI kayıt işlemlerinin e-devlet üzerinden dört aşamalı bir süreçle gerçekleştirildiğini, harç ödendikten sonra kayıt onayının alınması gerektiğini vurgulamıştır. 07.07.2023 tarihinde yaşanan yoğunluk nedeniyle bazı kullanıcıların kayıt işlemlerini tamamlayamadığı tespit edilmiştir. Ancak, başvuranın sistemde kayıt yaptırdığına dair bir veri bulunmadığı belirtilmiştir. Dolayısıyla, başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın harç ödemesi yapmasına rağmen, kayıt işlemini tamamlayamadığına dair bir kanıt bulunmadığı için talebi kabul edilmemiştir. İlgili mevzuat gereği, kayıt işleminin tamamlanması için gerekli adımların atılması zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4442-S.24.7113
BAŞVURU NO : 2023/17953
KARAR TARİHİ : 30.04.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı
Türksat Uydu Haberleşme Kablo Tv ve İşletme Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğü
Gelir İdaresi Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, telefonuna ait IMEI kaydının tamamlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle, 07.07.2023 tarihinde sabah 08:42’de e-devlet üzerinden, yurt dışından getirdiği telefonun kayıt işlemini yaptığı, sistemin yönlendirmesi ile İnternet Vergi Dairesi üzerinden 6.091,30 TL harç ödediği, sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan “ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı, bu sebeple onay kodu elde edemediği, e-devlet üzerinden sorguladığı
IMEI numaralı iPhone 14 Pro telefonunun “Kayıtdışı Olduğu Tespit edilen IMEI” olarak göründüğü iddia ve ifade edilerek IMEI kayıt işleminin tamamlanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığından, gelen cevap üzerine TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünden, akabinde Gelir İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığının 10.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1.1. İthalat yoluyla yurdumuza getirilen, yurt içinde imal edilen veya yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının Merkezî Mobil Cihaz Kimlik Tanımı Veri Tabanı Sistemi (MCKS) aracılığıyla kayıt altına alındığı, söz konusu cihazlara ilişkin iş ve işlemlerin 12.07.2014 tarihli ve
29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına
Alınmasına Dair Yönetmelik (Yönetmelik) ve Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına
Alınmasına Dair Tebliğ’de (Tebliğ) yer alan hükümler doğrultusunda yürütüldüğü,
2.1.2. 07.07.2023 tarihli ve 32242 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (CBK) ile 492 sayılı Harçlar Kanunu’na bağlı (8) sayılı tarifenin “VIII-Yolcu beraberinde getirilen” başlıklı bölümünün (1) numaralı fıkrasında yer alan (ticari mahiyette telefon kulanım izin harcı olmaksızın yolcuların kendi kullanımları için yurtdışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında) maktu harç tutarının 20.000 TL olarak yeniden belirlenmiş olup söz konusu kararın yayımı tarihini izleyen gün (08.07.2023) yürürlüğe girmiş bulunduğu, anılan kararın üçüncü ve son maddesinde bu
Karar hükümlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütüleceğinin hükme bağlandığı, söz konusu kullanım izin harcının Kurumlarının değil Hazine ve Maliye Bakanlığının gelir kalemi olduğu ve buna paralel olarak harca dair düzenlemeler, tadil, yürürlülük vb. konularda Kurumlarının herhangi bir dahiliyeti olmadığı,
2.1.3. Bahse konu kayıt işlemlerinin e-Devlet bünyesinde gerçekleştirilmekte olup sistem üzerinde ilgili kurumlar arası entegrasyonun mevcut olduğu, söz konusu sistemde, Emniyet Genel Müdürlüğü, İçişleri
Bakanlığı (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü), Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi
Başkanlığı- GİB), Ticaret Bakanlığı vb. kurum ve kuruluşlarla yapılan protokoller kanalıyla entegrasyon sağlanarak hizmet verilmekte olup başvurucunun şartları yerine getirmesi durumunda kayıt işlemine
Kurumları dâhiliyeti bulunmadan doğrudan sistem üzerinden onay verildiği,
2.1.4. 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, bu dayanak ile hazırlanan ödeme sisteminin, kayıt işleminin yapılma anında yürürlükte olan mevzuattaki harç tutarının yatırılmış olmasını aradığı ve kayıt işlemine bu gerekçe ile onay vermediği, başvuru konusu harca ilişkin elektronik doğrulama da Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın (GİB) sistemleri aracılığıyla yapıldığı ve buna onay verilmemesi halinde işleme devam edilemediği,
2.1.5. IMEI kayıt işlemlerinde, ödeme kontrol işlemlerinin, Kurumlarıyla herhangi bir ilişkisi olmaksızın
Türksat A.Ş. tarafından GİB servisi kullanılarak yapıldığı, Türksat A.Ş. sistemleri ile GİB arasında yapılan kontroller sonrasında başvuru işleminin tamamlanması için Kurumlarına Türksat A.Ş. tarafından sadece
“Ödeme Alındı” bilgisini gönderildiği, tahsilat tutarıyla ilgili herhangi bir bilgi paylaşılmadığı, dolayısıyla alındı bilgisi dışında hangi tarihlerde hangi tutar üzerinden cihaz kaydı için tahsilat yapıldığına dair bilgi alınamayan konuda ve kayıt işleminin gerçekleşmemesinde Kurumları tarafından doğrudan yapılan herhangi bir işlem veya verilen bir karar olmadığı,
2.1.6. Harç ödemesinin, kayıt işlemi sırasında e-devlet sistemine entegre bankalar veya vergi daireleri aracılığıyla yapılabildiği, ancak sadece harç bedelinin yatırılmasının kayıt işleminin yapılması anlamına gelmediği, harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması
ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği,
2.1.7. İlgili mevzuat uyarınca; yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların IMEI numaralarının kaydı amacıyla e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin doğruluğundan başvuru sahibinin sorumlu olduğu, IMEI kayıt başvurularında e-Devlet üzerinden dört adımlı bir süreç tanımlanmış olup, bu dört adımın harç ödemesi de dahil olmak üzere başvuru sahibi tarafından tamamlanarak e-Devlet kapısı ekranlarından nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numaraları, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığı ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin sağlandığı,
2.1.8. Bu noktada dikkat edilmesi gereken hususun söz konusu harcın tahakkuk aşaması olup, yukarıda izah edilen 19.12.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde, vergiyi doğuran olayın kayıt işleminin tamamlanması olarak benimsendiği,
2.1.9. Bu çerçevede; e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği, ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde yer alan “Sıkça Sorulan Sorular sekmesinin” Yurt Dışından Getirilen Cihazlar” başlığı altında (https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihazkayit-sistemi) vatandaşlarımızın bilgi edinmesi amacıyla kamuya açık olarak;
“Harç parası yatırıldıktan sonra kayıt işlemi tamamlanmış oluyor mu?” sorusuna cevap olarak:
“Hayır. E-devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerekmektedir… Harç ödemesi kayıt sırasında sisteme entegre bankalar ya da vergi dairesi aracılığıyla yapıldı ise e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.” yanıtı verildiği,
2.1.10. e-Devlet ekranlarında “işlem sonunda size verilecek olan kayıt başvuru numarasını görmeden sistemden çıkmayınız!” ibaresinin, kalın bir yazı metni ile kullanıcılara işlem esnasında gösterilerek gerekli uyarılar yapıldığı, benzer gerekçelerle Ankara 23. İdare Mahkemesinin 24.11.2021 tarihli ve E.2021/1449
K.2021/1928 sayılı kararıyla şikâyet sahibi ile aynı istemde bulunan davacının açtığı davanın Kurum lehine reddedildiği,
2.1.11. Bu bağlamda somut olayda önemli olanın; kullanıcının yurda girişinden itibaren süresi içerisinde kayıt işlemlerinin tüm unsurlarını eksiksiz tamamlaması olduğu, bu nedenle kayıt işlemlerinin sadece bir parçası olan kullanım izin harcını yatıran, ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin cihazının haberleşme hizmetine kapatılması hususunun Kurumlarının takdirinde değil bağlı yetkisinde olan bir durum olduğu,
2.1.12. Kayıt işlemi yapılamayan veya sehven kayıt yapılan cihazlara ilişkin harç bedelinin iadesi konusunda ise ilgili vergi dairesine başvurulması gerektiği,
2.1.13. Başvuruya ilişkin olarak yapılan incelemede, “ ” IMEI numaralı cihaza ait kayıt bulunmadığının görüldüğü,
2.1.14. 07.07.2023 tarihli ve 32241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7344 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında telefon kullanım izin harcının, yürürlük tarihi 08.07.2023 olacak şekilde güncellenmesi sonucunda altyapısı Türksat tarafından sunulan e-Devlet kapısı hizmetlerinde
07.07.2023 tarihinde olağan üstü bir yoğunluk yaşanmıştır. Cep telefonu kullanım izin harcının tahsiline
ilişkin iş ve işlemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı tasarruf ve kontrolünde olması nedeniyle vatandaşlar tarafından 08.07.2023 tarihinden önce Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı) hesaplarına yatırılan harcın, 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının yayımı tarihi sonrasında da kullanılabileceğine dair
Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 17/07/2023 tarihli ve E-59491943 140.08[12/736]-
59026 sayılı yazı kapsamında Kurumumuza olumlu görüş iletmesi sonucunda, 07.07.2023 tarihinde teknik
sorun yaşaması nedeniyle IMEI kayıt başvurusunu tamamlayamadığı tevsik edilebilen vatandaşlarımız için gerekli iş/işlemlerin tesis edilmesine yönelik Turksat A.Ş aracılığı ile Kurumumuz ve Gelir İdaresi
Başkanlığının dahil olduğu çalışmalar yapılmıştır. Harcın ödenmesine ilişkin sürecin Hazine ve Maliye
Bakanlığı tasarruf ve kontrolünde yer alması nedeniyle Bakanlık görüşlerinin esas alındığı; yaşanan bu yoğunluk nedeniyle, kullanım izin harcını alan idare olan Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan (Gelir İdaresi
Başkanlığı) görüş edinilmesi suretiyle Kurumumuz tarafından 01.01.2023-08.07.2023 tarihleri arasında geçerli olan 6091,30 TL harç tutarını yatıran ve e-Devlet portalında kayıt girişiminde bulunan ve gerekli koşulları sağlayan kişilerin kayıt işlemlerinin tamamlanması sağlanmıştır.
2.1.15. 17/07/2023 tarihli ve E-59491943 140.08[12/736]-59026 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir
İdaresi Başkanlığı tarafından Kurumlarına iletilen yazıda “….19/10/2012 tarih ve 2012/2 sayılı Harçlar
Kanunu İç Genelgesinde, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğundan, söz konusu işlemin yapılması sırasında, işlemin yapıldığı tarih itibarıyla
Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin (VIII) inci bölümünde geçerli olan harç tutarının aranılması gerekmekle birlikte, yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cep telefonlarının IMEI numarasının kayıt edilmesi amacıyla 7344 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının yürürlüğe girdiği 8/7/2023 tarihinden önce 2023 yılı için geçerli harç tutarının (6.091,30 TL) ödenmiş olması kaydıyla, kayıt işlemini gerçekleştirmek üzere ilgili sisteme girilmiş olmasına rağmen Kurumun sisteminden kaynaklı olarak söz konusu kararın Resmi
Gazete’de yayımlandığı 7/7/2023 tarihinde kayıt işleminin yapılamadığının Kurumunuzca tespiti durumunda, ödenen bu tutar ile kayıt işleminin yapılmasının mümkün olduğu değerlendirilmektedir.” ifadelerinin yer aldığı,
2.1.16. 07.07.2023 tarihinde yoğunluktan etkilenen vatandaşlar için yapılan çalışma kapsamında
Kurumlarına GİB, Türksat ve EGM tarafından iletilen listelerde ’ye ait herhangi bir veriye rastlanılmadığı,
2.1.17. Harç yatırıldıktan sonra sistem yoğunluğu sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan
“ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmediği, oturumun kendiliğinden kapandığı ve e-Devlet sistemine giremediğini iddia edenler hakkında, Kurumlarınca doğrudan bir tespit imkânı olmayıp Türksat tarafından sisteme giriş yapanlar ve işlemi deneyenlerin tespitinin imkân dâhilinde olduğu,
2.1.18. Yolcu beraberinde yurt dışından getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların IMEI kayıt işlemi sayısının 2019 yılında 323.052, 2020 yılında 72.417, 2021 yılında 110.253, 2022 yılında 844.877, 01/01/2023-06/07/2023 tarihleri arasında 219.309 olduğu; 07/07/2023 tarihinde ise e-Devlet üzerinden
387.392 IMEI kayıt işleminin başarıyla tamamlandığı,
açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünün (TÜRKSAT’ın) 23.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.2.1. IMEI Kaydet hizmeti ile yolcu beraberinde getirilen cihazın kaydı yapıldığı, bu kaydın yapılabilmesi için de hizmetin kullanımı esnasında IMEI kayıt hakkının bulunup bulunmadığı, yurt dışı giriş-çıkış kaydının bulunup bulunmadığı, IMEI uygunluğu gibi kontrollerin yapıldığı, IMEI kayıt hakkının bulunup bulunmadığı, yurt dışı giriş-çıkış kaydının bulunup bulunmadığı, IMEI uygunluğu gibi kontrollerin BTK tarafından gerçekleştirildiği, işleme devam edilip edilmeyeceğinin BTK web servislerinden alınan bilgiye istinaden sağlandığı,
2.2.2. BTK tarafından işlemi yapan kullanıcının kayıt işlemine uygun bilgisi e-Devlet Kapısı’na iletildikten sonra, kayıt yapmak istenen kimlik numarası ve IMEI bilgisi ile eşleşen bir ödeme olup olmadığının eDevlet Kapısı tarafından, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) web servislerinden kontrol edildiği, belirtilen ödemenin yapıldığına dair bilgi gelirse kullanıcı onay aşamasına yönlendirilip, onay işlemini gerçekleştirdiğinde de kayıt başvurusu işleminin tamamlanması için gerekli bilgilerin BTK’ya iletildiği, kayıt yapmak istenen kimlik numarası ve girilen IMEI bilgisi ile eşleşen bir ödeme bilgisi bulunamazsa, kullanıcıya ekranda gerekli açıklamalar ile bilgilendirme yapılarak dilerse çevrimiçi ortamda ödeme yapabilmesi için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın ödeme bağlantısının gösterildiği, kullanıcının GİB İnternet
Vergi Dairesi ve anlaşmalı bankalar aracılığı ile de kayıt harcını ödemiş olabileceğinden, ödeme kontrolünü tetikleyebileceği “Ödeme Kontrol” düğmesinin gösterildiği, ödeme kontrolünün başarılı olması durumunda kullanıcının onay aşamasına yönlendirildiği, harç ödemesinin IMEI kayıt işlemine devam edilebilmesi için gerekli bir şart olup, hizmetin bir süreci olmadığı, kişilerin isterlerse bahse konu işlem ile ilgili harç ödemesini, IMEI Kayıt hizmetini kullanmadan önce de gerçekleştirebildikleri,
2.2.3. IMEI Kaydet hizmetinin akışında bir değişiklik olmamakla birlikte kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda hizmet ekranlarında 19.12.2023 tarihinde bazı güncellemeler yapıldığı, (TCKN: )’nin 07.07.2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olduğunun görüldüğü, ancak başvuranın “sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan
‘ödemeyi kontrol et’ butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı” ifadesinin her ne kadar e-Devlet kapısı üzerinden IMEI kaydet hizmetini kullanmış olduğunu düşündürse de yapılan incelemede 07.07.2023 tarihinde IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olduğunun görüldüğü, dolayısıyla başvuruda bahsi geçen harç tutarı ödemesinin IMEI Kaydet Hizmeti akışı içerisinden gerçekleştirilmediğinin anlaşıldığı, IMEI Kaydet harcının Gelir İdaresi Başkanlığının çevrimiçi uygulamaları aracılığıyla IMEI Kaydet Hizmeti kullanımı öncesinde de gerçekleştirilebildiği,
2.2.5. 7 Temmuz 2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla birlikte IMEI kayıt harç bedelindeki değişiklik sebebiyle, eski kayıt bedelinden yararlanmak isteyen kullanıcıların son gün
IMEI Kaydet hizmetini yoğun kullanımlarının, BTK web servislerinin kullanımında da bir yoğunluğa sebep olduğu, web servis yanıt sürelerinin standartların üzerine çıkması sebebiyle hizmetin kullanımında aksamalar yaşandığının tespit edildiği, ancak; sistemde bir yoğunluk olmasına rağmen hizmetin kullanımı tamamen kesilmediği ve kayıt işleminin gerçekleştirilebildiği,
2.2.6. e-Devlet Kapısı sistemleri 7/24 hizmet sunumu ve kesintisizliğin sağlanması amacıyla ilgili ekipler tarafından izlendiği ve platformun kesintisiz çalışma oranının %99 olarak ölçümlendiği, ancak e-Devlet
Kapısı üzerinden sunulan hizmetlerin, ilgili kurum web servisleri aracılığı ile sunulmakta olduğu, hizmetlerdeki kesintisizliğin ilgili kurumların sağladığı web servislerin sağlıklı çalışması ile doğru orantılı olduğu,
2.2.7. Anılan tarihte, yoğunluk sebebiyle IMEI Kayıt işlemi gerçekleştirememiş kullanıcıların bulunduğunun BTK yetkilileri tarafından ilgili ekiplerine iletildiği, sürecin yönetiminin BTK tarafından gerçekleştirildiği, BTK ilgili ekipleri ile yapılan görüşmede; 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt yapılmak istenen kimlik numarası ve IMEI bilgisi ile eşleşen güncel IMEI Kayıt harç tutarını yatırmış, kayıt hakkı olan (IMEI kayıt hakkı olan, kayıt yapılmak istenen IMEI uygun olan, yurda giriş- çıkış bilgisi bulunan) ve
IMEI Kaydet hizmetini kullanarak yolcu beraberinde getirilen cihaz kaydı yapmak istediği halde teknik sorunlar nedeniyle kayıt işlemini tamamlayamayan kullanıcıların mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla bir çalışma yapıldığı bilgisinin alındığı, bu çalışmanın; BTK tarafından Gelir İdaresi Başkanlığı ve Emniyet
Genel Müdürlüğü’nden alınan bilgiler üzerinden yapılan kontroller sonucu 7 Temmuz 2023 tarihinde kayıt hakkı olduğu tespit edilenler ve IMEI Kaydet hizmetini kullananlara özel bir hak tanınarak mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla gerçekleştirildiği, BTK ekiplerinin talebi ile bu kapsamda; 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı IMEI Kaydet hizmetini kullananların bilgilerinin BTK ekiplerine iletildiği, (TCKN: )’nin bilgilerinin, 7 Temmuz 2023 tarihinde e-Devlet Kapısı üzerinden IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olması dolayısıyla, BTK ekiplerine iletilmiş olan bu listede yer almadığının görüldüğü,
2.2.8. (TCKN: )’nin kayıt işleminin yapılması talebiyle ilgili e-Devlet Kapısı tarafından yapılabilecek bir işlemin bulunmadığı, zira e-Devlet Kapısının; kamu hizmetlerine erişimde bir kapı görevi üstlendiği, kurumların hizmet sunumuna aracılık ettiği, dolayısıyla bahsi geçen kayıt işleminin tamamlanması konusunda e-Devlet Kapısının yetki sahibi olmadığı hususlarına yer verilmiştir.
2.3. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 06.02.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.3.1. Kurumumuzca “Ekte başvurusu bulunan ilgililerin 07.07.2023 tarihinde ve öncesinde yurt dışından yolcu beraberinde getirilen telefonlar için harç ödemesi yapıp yapmadığına yönelik bilgilerin ile harç yatırıldığı halde 07.07.2023 tarihinde sistem yoğunluğu olması nedeniyle harç ödemesinin görüntülenemediği ve bu nedenle IMEI kaydının harç yatırıldığı halde tamamlanamadığı iddialarına yönelik değerlendirmeleri” sorusuna cevaben, Başkanlıklarınca sistem üzerinde yapılan araştırmada; İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Büyükçekmece Vergi Dairesi Müdürlüğü kayıtlarında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı olarak 07.07.2023 tarihinde Başkanlıkları internet sitesi üzerinden
IMEI numarası beyan edilerek 6.091,30 TL tutarında ödeme yapıldığı ve mükellef hesabına ödeme belge numarası ile kaydedildiği, ayrıca 29.12.2023 tarihinde
IMEI numarası beyan edilerek 20.000,00 TL tutarlı bir ödemenin daha yapıldığı ve mükellef hesabına ödeme belge numarası ile kaydedildiğinin görüldüğü açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
3.2. “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in
“Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
6. 04.01.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun
6.1. “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu kanun hükümleri ikinci maddede yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
6.2. “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3’üncü maddesinin (A) bendinin birinci fıkrasında, “Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
6.3. “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında ise, “Vergi alacağı, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”,
7. 02.07.1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun
7.1. “Mevzuu” başlıklı 108’inci maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”
7.2. “Mükellef” başlıklı 109’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
7.3. “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110’uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
7.4. “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127’nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
7.5. “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
7.6. (8) sayılı tarifenin VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı: (Ek : 4.12.19853239/96-c md; Mülga : 28.5.1986 – 3293/7 md; Yeniden düzenleme: 31.5.2012-6322/20 md.) “1.Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici
portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir. Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
8. 24.11.2022 tarihli ve 32023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 542 sıra nolu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği’nde; “Bu hüküm uyarınca yeniden değerleme oranı 2022 yılı için % 122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiştir.”
9. 05.11.2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
9.1. “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlar” başlıklı 55’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum tarafından izin verilmedikçe, abone kimlik ve iletişim bilgilerini taşıyan özel bilgiler veya cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya herhangi bir amaçla dağıtılamaz.”
9.2. “Teknik uyumluluk” başlıklı 57’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İşletmeciler, elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ve Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara, elektronik haberleşme hizmeti veremezler. Ancak, Kurumun MCKS’sinde kayıtlı iken elektronik kimlik bilgisi kopyalanmış gerçek cihazlar ve mobil haberleşme hizmeti sunan işletmeciler tarafından finansman borcu bulunduğu bildirilen cihazlar borcun devam ettiği süre boyunca sadece eşleştirme yapılan abone numaraları ile kullanılmak üzere kullanıma açılır. İşletmeciler finansman borcu ödenen cihazları, eşleştirme yapılan numara kısıtının kaldırılmasını teminen MCKS’ye bildirir.”
10. 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliği’nin
10.1. “Beyaz liste” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Beyaz liste; a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek
Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun’un mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.2. “Siyah liste” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Siyah liste; kaçak, kayıp, çalıntı, elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş ya da başka cihazlara kopyalanmış, bertaraf veya ihraç edildiği Kuruma bildirilmiş, uluslararası daimi veri dolaşım hizmeti aldığı veya Kurum kayıtlarında yer almadığı halde ülkemiz sınırları içerisinde kullanımda olduğu tespit edilmiş ve son sinyal almasından itibaren kesintisiz bir yıl süreyle elektronik haberleşme şebekelerinden hizmet almamak suretiyle beyaz listeden çıkarılmış cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.”
10.3. “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.”, dördüncü fıkrasında; “Yolcu
beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren üç yüz altmış beş gün içerisinde yapılır. Ancak bu süre, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (h) bendi hükmü gereği; Kurum kayıtlarında olmadığı halde haberleşme hizmeti sunulan cihazların yüz yirmi günlük kullanım süresini değiştirmez.”, beşinci fıkrasında; “e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin eksiksiz ve doğru olmasından başvuru sahibi sorumludur.” Yedinci fıkrasında; “Cihaza ait
IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde üç takvim yılı süreyle eşleştirilmiş beyaz listeye alınır.”
11. 12.07.2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğ’in “Başvuru” başlıklı 4’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınmasına ilişkin başvurular yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların sahipleri tarafından e-Devlet kapısı üzerinden yapılır.”, sekizinci fıkrasında; “Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.”
12. 16.06.2012 tarihli ve 28325 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 67 Seri No.lu Tebliğ’de; “Söz konusu cihazlara ilişkin elektronik kimlik bilgisinin kaydedilebilmesi için harcın ödenmiş olması gerekmektedir.
Bu nedenle, kayıt yapılmadan önce, harcın ödendiğine ilişkin vergi dairesi alındısının aslı aranır, alındıda yazan IMEI numarası ile kaydedilmesi istenen IMEI numarası karşılaştırıldıktan sonra kayıt işlemi yapılır.
Kayıt işlemine esas alınan alındının bir örneği başvuru dosyasında muhafaza edilir.”
13. 19.10.2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesi’nde; “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır.
Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle, 07.07.2023 tarihinde sabah 08:42’de e-devlet üzerinden, yurt dışından getirdiği telefonun kayıt işlemini yaptığı, sistemin yönlendirmesi ile İnternet Vergi Dairesi üzerinden 6.091,30 TL harç ödediği, sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan “ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı, bu sebeple onay kodu elde edemediği, “Kayıtdışı Olduğu Tespit edilen
IMEI” olarak görünen cihazının IMEI kayıt işleminin tamamlanması talep edilmektedir.
16. Somut olaydaki uyuşmazlığın, başvuran tarafından IMEI kayıt başvurusunda bulunulduğu 07.07.2023 tarihinde, Cumhurbaşkanı Kararı (CBK) ile maktu harç tutarının yeniden belirlenmesi nedeniyle, söz konusu karar yayımı tarihini izleyen gün (08.07.2023) yürürlüğe gireceğinden e-Devlet kapısı hizmetlerinde 07.07.2023 tarihinde yaklaşık dört yüz bin kişinin müracaat etmesi nedeniyle oluşan yoğunluk sebebiyle IMEI kaydının yaptırılamaması iddiası olduğu anlaşılmıştır. Bu noktada, sistem
yoğunluğundan kayıt tamamlanamasa bile kayıt yaptırmak üzere sisteme giriş yapılıp yapılmadığı hususu önem arz etmektedir. Bu nedenle Kurumumuzca başvuranın 07.07.2023 tarihinde İMEİ Kaydet uygulaması için sisteme girip girmediğini tespit etmek üzere ilgili operatör ve idareler arasında üç defa yazışma yapılmıştır.
17. Konu hususunda Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle; IMEI kayıt başvurularında e-Devlet üzerinden dört adımlı bir süreç tanımlandığı, bu dört adımın harç ödemesi de dahil olmak üzere başvuru sahibi tarafından tamamlanarak e-Devlet kapısı ekranlarından nihayetlendirilmesi halinde cihaza ait IMEI numaralarının, gerekli teknik kontroller yapılarak beyaz listeye alındığı ve söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin sağlandığı, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği,
07.07.2023 tarihli ve 32241 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7344 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında telefon kullanım izin harcının, yürürlük tarihi 08.07.2023 olacak şekilde güncellenmesi sonucunda altyapısı TÜRKSAT tarafından sunulan e-Devlet kapısı hizmetlerinde
07.07.2023 tarihinde olağan üstü bir yoğunluk yaşandığı, yaşanan bu yoğunluk nedeniyle, kullanım izin
harcını alan idare olan Hazine ve Maliye Bakanlığından (GİB) görüş edinilmesi suretiyle Kurumları tarafından 01.01.2023-08.07.2023 tarihleri arasında geçerli olan 6091,30 TL harç tutarını yatıran ve
07.07.2023 tarihinde e-Devlet portalında kayıt girişiminde bulunan ve IMEI kayıt başvurusuna ilişin
diğer koşulları sağlayan (yurda çıkış-giriş, TC kimlik numarası geçerliliği, son 3 yıl içerisinde adına kayıtlı cihaz bulunup bulunmadığı vb.) kişilerin kayıt başvuru işlemlerinin tamamlanmasının sağlandığı,
07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşamış vatandaşlar için yapılan çalışma kapsamında Kurumlarına EGM,
GİB ve TÜRKSAT tarafından iletilen listelerde ’ye ait herhangi bir veri tespit edilemediği, bununla birlikte başvurucu adına IMEI kaydının da bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir. Ayrıca İdarece IMEI kayıt işlemi sayısının 01.01.2023-06.07.2023 tarihleri arasında 219.309 olduğu, 07.07.2023 tarihinde ise E-Devlet üzerinden 387.392 IMEI kayıt işleminin başarıyla tamamlandığının görüldüğü bilgisi verilmiştir. Kurumumuzun başvuranın iddiasına ilişkin özel olarak sorması üzerine, oturumun kendiliğinden kapandığı ve e-Devlet sistemine giremediğini iddia edenler hakkında, Kurumlarınca doğrudan bir tespit imkânı olmayıp Türksat tarafından sisteme giriş yapanlar ve işlemi deneyenlerin tespitinin imkân dâhilinde olduğu ifade edilmiştir.
18. Bunun üzerine Kurumumuzca TÜRKSAT Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğü (TÜRKSAT) ile yazışma yapmıştır. Benzer şekilde TÜRKSAT tarafından gönderilen cevabi yazıda da; başvuranın 07.07.2023 tarihinde e-Devlet Kapısı üzerinden sunulan IMEI Kaydet hizmetini kullanıp kullanmadığı ve e-Devlet Kapısı’na giriş yapıp yapmadığına dair inceleme yapıldığı, inceleme sonucunda; IMEI Kaydet hizmetinin akışında bir değişiklik olmamakla birlikte kullanıcı geri bildirimleri doğrultusunda hizmet ekranlarında 19.12.2023 tarihinde bazı güncellemeler yapıldığı, (TCKN: )’nin 07.07.2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olduğunun görüldüğü, ancak başvuranın “sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan ‘ödemeyi kontrol et’ butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı” ifadesinin her ne kadar e-Devlet kapısı üzerinden IMEI kaydet hizmetini kullanmış olduğunu düşündürse de yapılan incelemede 07.07.2023 tarihinde IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olduğunun görüldüğü, dolayısıyla başvuruda bahsi geçen harç tutarı ödemesinin IMEI Kaydet Hizmeti akışı içerisinden gerçekleştirilmediğinin anlaşıldığı, IMEI Kaydet harcının Gelir İdaresi Başkanlığının çevrimiçi
uygulamaları aracılığıyla IMEI Kaydet Hizmeti kullanımı öncesinde de gerçekleştirilebildiği, 07.07.2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla birlikte IMEI kayıt harç bedelindeki değişiklik sebebiyle, eski kayıt bedelinden yararlanmak isteyen kullanıcıların son gün IMEI Kaydet hizmetini yoğun kullanımlarının, BTK web servislerinin kullanımında da bir yoğunluğa sebep olduğu, web servis yanıt sürelerinin standartların üzerine çıkması sebebiyle hizmetin kullanımında aksamalar yaşandığının tespit edildiği, ancak sistemde bir yoğunluk olmasına rağmen hizmetin kullanımı tamamen kesilmediği ve kayıt işleminin gerçekleştirilebildiği ifade edilmiştir.
19. Başvuran tarafından “07.07.2023 tarihinde sabah 08:42’de e-devlet üzerinden, yurt dışından getirdiği telefonun kayıt işlemini yaptığı, sistemin yönlendirmesi ile İnternet Vergi Dairesi üzerinden 6.091,30 TL harç ödediği, sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan
“ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı, bu sebeple onay kodu elde edemediği” iddia edildiğinden Kurumumuzca Türkast ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığına bu iddia sorulmuştur. Ayrıca Gelir İdaresine Başkanlığına da yazı yazılmıştır. İdarece izin harcı olarak İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Büyükçekmece Vergi Dairesi Müdürlüğü kayıtlarında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı olarak 07.07.2023 tarihinde Başkanlıkları internet sitesi üzerinden IMEI numarası beyan edilerek 6.091,30 TL tutarında ödeme yapıldığı ve mükellef hesabına ödeme belge numarası ile kaydedildiğinin görüldüğü ifade edilmiştir. Ayrıca Kurumumuzca 06.02.2024 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığı ile gerçekleştirilen görüşmede; bazı başvuranların yapmış oldukları ödemelerin hesapta görüntülenemediği iddiaları sorulmuş olup İdarece IMEI harç ödemelerinin anlık olarak kullanıcıların hesabına işlendiği bilgisi verilmiştir.
20. IMEI kayıt işlemlerinin tamamlanması sürecindeki log kayıtları kişinin, IMEI kaydının tamamlanması için sisteme girip girmediğini göstermektedir. Kurumumuzca başvuranın 07.07.2023 tarihinde sisteme girip girmediğine ilişkin tespit yapabilmek için defaten yazışmalar gerçekleştirilmiştir. Ancak başvuranın ilgi tarihte e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olduğu görülmesine rağmen IMEI Kaydet hizmetini kullanma çerçevesinde kayıt yaptırmak üzere sisteme girdiğine ilişkin bir tespit mümkün olmamıştır. Bu noktada
IMEI kayıt işlemi tamamlanmadan ve 07.07.2023 tarihinde kayıt için sisteme girilmemesi durumunda, daha önce ödenen harcın, harç tutarı değiştikten sonra kabul edilip edilemeyeceğine ilişkin olarak inceleme yapılması gerekmiştir. Mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi Usul
Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlanmıştır. 213 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi üzerinden harçlara da uygulanabilen bu madde, harç alacağının doğabilmesi için harcın gündeme gelmesine sebep hizmet veya işlemin gerçekleşmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, IMEI kayıt harcının, işlemin yapıldığı zaman diliminde veya o işlem öncesinde peşin olarak ödenmesi gerekmektedir. Nitekim TÜRKSAT tarafından gönderilen cevabi yazıda başvuranın karşılaştığı “ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmemesinin ve oturumun kendiliğinden kapanmasının her ne kadar e-Devlet kapısı üzerinden IMEI kaydet hizmetini kullanmış olduğunu düşündürse de yapılan incelemede 07.07.2023 tarihinde IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olduğunun, dolayısıyla başvuruda bahsi geçen harç tutarı ödemesinin IMEI Kaydet Hizmeti akışı içerisinden gerçekleştirilmediğinin anlaşıldığı olarak ifade edilmiştir.
21. Bu çerçevede öncelikle mevzuat uyarınca elektronik kimlik bilgisi değiştirildiği tespit edilen, uluslararası dolaşım hizmetlerine yönelik düzenlemeler ile Kurum düzenlemelerine uymayan elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlara, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilemediği ve elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt altına alınması gerektiği belirtilmelidir.
22. Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kaydı ise 5809 sayılı Kanun, Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz
Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan Tebliğ kapsamında yürütülmektedir. Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğin 1’inci maddesinde de; ithal veya imal edilen ya da yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmetinden faydalanabilmesi için elektronik kimlik bilgilerinin kayıt altına alınması, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin tebliğin amacı olduğu ifade edilmiştir.
Bu çerçevede; yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi, cihazının kayıt altına alınması için Elektronik
Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Tebliğ’de belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapması gerekmektedir. Diğer taraftan cihazın mevzuatta belirtilen süreler içinde kayıt altına alınmaması halinde ise elektronik haberleşme bağlantısı kesilmektedir.
23. Nitekim Kurumumuza daha önce yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası ile yapılan başvuruda da; Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde de Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu’na tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2020/64022
Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 18.11.2020) İlgili idarece de; KDK kararında tavsiye edilen ve kullanım izin harcı yatırıldığı halde e-Devlet üzerinden başvurunun tamamlanmaması sonucu oluşan mağduriyetleri giderici önlem olarak 20.02.2021 tarihli ve 31401 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Yönetmeliğin 14’üncü maddesinin dördüncü fıkrasının yeniden düzenlendiği belirtilmiştir. Nitekim Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde; yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvurularının yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren
365 içerisinde yapılacağı ancak bu sürenin, haberleşme hizmeti sunulan cihazların 120 günlük kullanım
süresini değiştirmeyeceği hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede yolcu beraberinde getirilen cihazın, kayıt edilmeden ilk kullanım tarihinden itibaren azami 120 gün kullanılması mümkün olsa dahi elektronik haberleşme hizmetinin devam etmesini sağlamak amacıyla kayıt işleminin yurda giriş tarihinden itibaren
365 gün içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
24. Yukarıda da ifade edildiği üzere yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların (cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar vs.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 365 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Bu duruma göre; cihaz sahibinin e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini yatırmak suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. (Kamu Denetçiliği
Kurumu, 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı, 09.12.2019)
25. Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ise 492 sayılı Harçlar Kanunu’na istinaden alınmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca adı geçen Kanun’da imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu Kanun’a bağlı (8)
sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan Kanun’da aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19’uncu maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlandığı için, yasa gereği ödeme daha önce yapılmış dahi olsa IMEI kaydının tamamlandığı tarihte ödenmesi öngörülen meblağlar geçerlidir.
26. Ancak daha önceki aşamaların tamamlanması ve Gelir İdaresi Başkanlığı sitesi üzerinden harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması ya da kayıt işleminin tamamlanması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. Harcın artacağı 07.07.2023 tarihinde sistem yoğunluğu nedeniyle kayıt tamamlanamasa bile en azından – kayıt yapmak üzere- sisteme girilmiş olması gerekmektedir.
Kişi, sisteme girdiği halde sistem yoğunluğundan kaydı tamamlanamaması durumda, İdarenin sorumluluğu gündeme gelecektir. Kurumumuzca bu durum özellikle araştırılmaktadır. Nitekim Kurumumuza bu konuda çok sayıda başvuru yapılmış olup harç ödemesini yatırarak sisteme girdiği tespit edilen başvurular hakkında idarece dostane çözüm kararı tesis edilmiştir.
27. Bu noktada İdarece verilen cevabi yazıda, “altyapısı TÜRKSAT tarafından sunulan e-Devlet kapısı hizmetlerinde 07.07.2023 tarihinde olağan üstü bir yoğunluk yaşandığı, teknik sorun yaşaması nedeniyle
IMEI kayıt başvurusunu tamamlayamadığı tevsik edilebilen vatandaşlar için gerekli iş/işlemlerin tesis edilmesine yönelik TÜRKSAT ile Kurumları ve Gelir İdaresi Başkanlığının dahil olduğu çalışmalar yapıldığı, yaşanan bu yoğunluk nedeniyle, kullanım izin harcını alan idare olan Hazine ve Maliye
Bakanlığından (GİB) görüş edinilmesi suretiyle Kurumları tarafından 01.01.2023-08.07.2023 tarihleri arasında geçerli olan 6091,30 TL harç tutarını yatıran ve 07.07.2023 tarihinde e-Devlet portalında kayıt girişiminde bulunan ve IMEI kayıt başvurusuna ilişin diğer koşulları sağlayan (yurda çıkış-giriş, TC kimlik numarası geçerliliği, son 3 yıl içerisinde adına kayıtlı cihaz bulunup bulunmadığı vb.) kişilerin kayıt başvuru işlemlerinin tamamlanmasının sağlandığı, yapılan çalışma kapsamında Kurumlarına EGM, GİB ve
TÜRKSAT tarafından iletilen listelerde ’ye ait herhangi bir veri tespit edilemediği” ifade edilmiştir. Kurumumuzca başvuranın “sistemde yaşanan yoğunluk sebebiyle ödeme sonrasında yapması gereken adım olan “ödemeyi kontrol et” butonunun gözükmediği ve oturumun kendiliğinden kapandığı” iddiası özel olarak iki kuruma da sorulmuştur. Ancak İdareler tarafından, sadece kayıt yapanlar arasında değil, kayıt için sisteme girenler arasında tespit edilememiştir.
28. Kurumumuzca yapılan yazışmalarda idareye yolcu beraberinde cihaz getiren kullanıcılar için ilgi tarihte sisteme girilmesi gerektiğine ilişkin bilgilendirme yapılıp yapılmadığı sorulmuştur. İdare tarafından verilen cevabi yazıda, e-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınması suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiğinin büyük puntolu yazılarla kullanıcılara bildirildiği ifade edilmiştir. Nitekim aşağıdaki görüntüde de yer aldığı üzere bilgilendirme kısmının son maddesinde de harç bedelinin ödenmesinin kayıt işlemi için yeterli olmadığı, başvuru numarasının ekranda görmeden hizmetten çıkış yapılmaması gerektiği bilgisi bulunmaktadır. (https://www.turkiye.gov.tr/btkimei-kaydet)
29. Ayrıca Kurumun resmi internet sitesinde de yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının özel olarak belirtildiği tespit edilmiştir. (https://tuketici.btk.gov.tr/merkezicihaz-kayit-sistemi)
30. Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; IMEI kayıt işleminde bu kapsamda kişinin kimlik bilgilerinin kontrolünün Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, giriş-çıkış kontrollerinin ve pasaport ile ilgili hususların Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından, cihaza ilişkin kulanım harcı ödenip ödenmediğinin kontrolünün Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından, 3 yılda 1 adet cihaz hakkı getirme ile ilgili
Ticaret Bakanlığı tarafından, düzenlemenin kontrolünün ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
Başkanlığı tarafından teknik alt yapı üzerinden gerçekleştirildiği,
30.1. Harç ödemesinin yapıldığı 07.07.2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla birlikte IMEI kayıt harç bedelindeki değişiklik sebebiyle, kullanıcıların eski kayıt bedelinden
yararlanabilmek amacıyla son gün IMEI Kaydet hizmeti kullanımındaki yoğunluğun BTK web servislerinin kullanımında da bir yoğunluğa sebep olduğu, ancak TÜRKSAT’ın göndermiş olduğu belgelerde mağduriyeti gidermek adına yapılan çalışmalar sonrası, 07.07.2023 tarihinde e-Devlet Kapısı
IMEI Kaydet hizmetini kullananların bilgilerinin BTK ekiplerine iletildiği, başvuranın her ne kadar
07.07.2023 tarihinde e-Devlet Kapısı’na giriş yapmış olmasına “ödemeyi kontrol et” butonunun
gözükmemesi ve oturumun kendiliğinden kapanmasının IMEI Kaydet hizmetini kullanmamış olduğunu gösterdiği,
30.2. E-devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlaka işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanması gerektiği, harç yatırıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasındaki onay butonuna basılması ve IMEI kayıt numarası alınması gerektiği ve yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcına esas olayın IMEI numarasının kayıt alına alınması olduğu, daha önce yatırılan ancak işlemi tamamlanmayan harcın yeni kayıt işleminde yeterli kabul edilmesinin vergi mevzuatı gereğince mümkün olmadığı,
30.3. Bununla birlikte, 07.07.2023 tarihinde mağduriyet yaşayan vatandaşların mağduriyetlerinin giderilmesi adına ilgili idarelerce çalışma yapıldığı, vatandaşların taraflarına göndermiş oldukları harç ödemesi ve yurda giriş çıkış belgeleri ile birlikte uygunluğu değerlendirilerek e-Devlet IMEI Kaydet hizmetinden cihazları kayıt yapılabilir statüsüne taşındığı, 07.07.2023 günü ödemeyi yapıp, kaydı tamamlamasa bile kayıt işlemini tamamlamak üzere sisteme giriş yapan kişilerin tespitinin yapılabildiği, nitekim bu konuda Kurumumuza yapılan başvurularda ilgi tarihte sisteme girdiği buna rağmen sistem yoğunluğundan kaydını tamamlayamadığı tespit edilen pek çok kişinin talebinin
İdarece kabul edilmesi üzerine dostane çözüm kararı verildiği, başvuranın 07.07.2023 tarihinde sisteme giriş yapıp yapmadığının tespiti için üç kurumla yazışma yapıldığı ancak ilgi tarihte IMEI Kaydı için sisteme girildiğinin tespit edilmediğinin anlaşıldığı, bu noktada idarenin kişinin sisteme giriş yaptığına dair log olmadan vergi usul mevzuatı gereği harç yatırılan tarihi esas alamayacağından talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
31. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ve
“Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı Ankara İdare Mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre;
Başvuran tarafından 07.07.2023 tarihinde harç yatırılmasına karşın aynı tarihte IMEI kayıt işlemi için sisteme giriş yaptığına dair bir veri tespit edilemediğinden BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi