|
ÖZET: Başvuru, Ankara ilinin Etimesgut ilçesinde Türk Telekom’un bir yıldır internet altyapısı sağlamadığı iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, bu durum nedeniyle internet hizmetinden mahrum kaldığını, BTK’ya yaptığı şikayetlerin ise otomatik cevaplarla geçiştirildiğini belirtmiştir. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve ilgili idareden bilgi talep edilmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Türk Telekom’un başvuranın adresinde altyapısının bulunmadığını, ancak bu lokasyon için bir yatırım projesinin planlandığını bildirmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun değerlendirilmesi sonucunda, Türk Telekom’un evrensel hizmet yükümlülüğü kapsamında internet altyapısını sağlaması gerektiğini vurgulamıştır. Evrensel hizmetin, Türkiye sınırları içinde coğrafi konumdan bağımsız olarak herkesin erişimine açık olması gerektiği belirtilmiştir. Başvuranın durumu, hukuki belirsizlikler ve altyapı eksiklikleri nedeniyle çözüm beklemektedir. Bu bağlamda, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na, gerekli altyapı çalışmalarının hızlandırılması için önerilerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesiyle birlikte, ilgili idarelerin mevzuatın gerekliliklerini yerine getirmesi ve internet altyapısının bir an önce sağlanması için gerekli adımları atması beklenmektedir. Bu süreçte, başvuranın hak arama özgürlüğü de göz önünde bulundurulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1971-S.24.3136
BAŞVURU NO : 2023/17988
KARAR TARİHİ : 20.02.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI
İnternet altyapı talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; Ankara ili ilçesinde bulunduğu binaya Türk Telekom’un bir yıldır altyapı getirmediğini, bu sebep ile internet kullanamadıklarını, projenin bütçe aşamasında ve ağustos ayında altyapının geleceğinin söylendiğini, kasım ayı olduğunu ancak hiçbir çalışma yapılmadığını, saha ekibi talepleri topladığını ancak ilerleme olmadığı, BTK üzerinden şikâyet oluşturduğunda sürekli otomatik aynı cevabı vererek geçiştirdiklerini, mağdur olduklarını ve internet hizmetini kullanamadıklarını iddia ve ifade ederek altyapı sorunun bir an önce çözülmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak Bilgi Teknolojileri ve İletişim Başkanlığından 30.11.2023 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Başkanlığının bila tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
“Başvuranın ikamet ettiği adresindeki elektronik haberleşme altyapısı (mobil, sabit vs) ve işletmeci yükümlülükleri değerlendirildikten sonra ve ancak elektronik haberleşme altyapısı olmadığı tespit edilirse mevcut bulunan evrensel hizmet projeleri kapsamında değerlendirilebilecektir.
Ankara ili ilçesine bağlı 20109 nüfusu olan Mahallesine ilişkin işletmecilerin
Kurumumuza ilettiği mobil kapsama bilgileri aşağıda yer almaktadır:
– TT Mobil İletişim Hizmetleri AŞ 2N, 3N ve 4.5N
– Turkcell İletişim Hizmetleri AŞ 2N, 3N ve 4.5N
– Vodafone Telekomünikasyon AŞ 2N, 3N ve 4.5N olarak kapsanmış olduğu görülmektedir.
İnternet Servis Sağlayıcıları mevcut alternatif altyapılar üzerinden veya ilgili pazarda erişim yükümlülüğüne tabi kılınan Türk Telekom mevcut altyapısını kullanarak, başka bir ifade ile Türk
Telekom’dan toptan seviyede erişim hizmeti alarak, kullanıcılarına internet hizmeti sunabilmektedirler.
Kurumumuz tarafından yapılan pazar analizleri ile ilgili pazarda Etkin Piyasa Gücüne (EPG) sahip olduğu belirlenen işletmecilere, diğer bazı yükümlülüklerin yanı sıra erişim yükümlülüğü de getirilebilmektedir.
Erişim yükümlülüğü, yükümlü işletmecinin toptan seviyede diğer işletmecilere elektronik haberleşme hizmeti sunma yükümlülüğü olup, son kullanıcılara hizmet sunulması söz konusu yükümlülük kapsamında bulunmamaktadır. Ayrıca, erişim yükümlüğü ilgili işletmecinin kurulu şebekesine ilişkin olup, henüz altyapısının bulunmadığı yerler için söz konusu işletmecinin erişim yükümlülüğü kapsamında diğer işletmecilere erişim hizmeti sağlama zorunluluğu bulunmamaktadır.
İlgili pazar analizi sonucu EPG’ye sahip işletmeci olarak tespit edilmeyen işletmeciler ise herhangi bir erişim yükümlülüğüne tabi tutulmamaktadır. Diğer taraftan, elektronik haberleşme altyapısının bulunmadığı yerlerde evrensel hizmet kapsamında yürütülen faaliyetler dışında yapılacak yatırım kararları ilgili işletmeciler tarafından ticari olarak serbestçe alınmaktadır.
Bu çerçevede, ‘in başvurusunun değerlendirilebilmesini teminen ilgili pazarda EPG olarak tespit edilmiş olan Türk Telekom’dan konuya ilişkin açıklama talep edilmiştir. Türk Telekom’dan gelen açıklamalarda müracaat sahibinin adresinde Şirketlerinin altyapısının olmadığı, bununla birlikte söz konusu lokasyon için Şirketlerince yatırım planlaması çerçevesinde fiber altyapıya bağlantının sağlanması amacıyla planlanan bir proje çalışmasının bulunduğu bilgisi Kurumumuza iletilmiştir.
Bu itibarla, EPG olarak belirlenmiş işletmecilere getirilen yükümlülükler çerçevesinde ilgili işletmecinin kurulu altyapısı üzerinden toptan seviyede sunduğu erişim hizmetlerine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği ilgili referans tekliflerin onaylanması sürecinde yürüttüğü faaliyetler dışında EPG’ye sahip işletmeci de dahil olmak üzere herhangi bir işletmeciye henüz altyapısının bulunmadığı yerlere yeni altyapı kurdurulmasına ilişkin bir görev, yetki ve sorumluluğu bulunmamaktadır.
Başvuruya konu adreste başka firmaların internet hizmeti verip vermediğine ilişkin olarak Elektronik
Haberleşme Altyapı Bilgi Sistemi’nden kontroller yapılmış olup bahse konu adreste herhangi bir işletmeciye ait sabit altyapı olmadığı tespit edilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …” hükmüne yer yerilmiştir.
3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
3.3. “Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22’nci maddesinde; “Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir.”,
4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
4.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurumun, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandıracağı” düzenlenmiştir.
5. 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun’un “Kuruluş” başlıklı 5’inci maddesinde: “Kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve mali özerkliğe sahip (…) (4) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulmuştur. Kurum, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşur.
Kurum görevlerini yerine getirirken bağımsızdır. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi Kuruma emir ve talimat veremez.
Kurum’un ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır.”
6. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nun
6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” hükmüne,
6.2. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanunda geçen; …
Bakanlık: Ulaştırma Bakanlığını, Kurum: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunu, Elektronik haberleşme: İşaret, sembol, ses, görüntü ve elektrik işaretlerine dönüştürülebilen her türlü verinin kablo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesini, gönderilmesini ve alınmasını, Evrensel hizmet: (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.) Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin
karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri, Evrensel hizmet yükümlüsü: (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.) Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi, …
Evrensel hizmetin net maliyeti: Bir işletmecinin, evrensel hizmet yükümlülüğünün gereklerini yerine getirmek için sağladığı durum ile hiç yükümlü olmasaydı içinde bulunacağı durum arasındaki net maliyet farkını, İşletmeci: İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri, Alt yapı: (Ek: 5/11/2008-5809/67 md.) Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı, … ifade eder.”,
6.3. “İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak
düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne alınır:
a) Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır.
d) Evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur.
e) Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.”,
6.4. “İşletmecinin yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinde; “İşletmeciler, bu Kanunda belirlenen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlüdür. İmtiyaz ve görev sözleşmeleri ile ruhsat ve genel izinlerde her ne ad altında olursa olsun 3 üncü maddede belirtilen ilkelere aykırı düzenlemeler yapılamaz.”,
6.5. “Evrensel hizmetin kapsamı” başlıklı 5’inci maddesinde; “Evrensel hizmet; e) (…) internet hizmetlerini, (…) Kapsar.
Evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca yeniden belirlenebilir.” hükmüne yer verilmiştir.
6.6. “Evrensel hizmetin gelirleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “a) (Değişik: 5/11/2008-5809/67 md.)Hazine Müsteşarlığı, Kurumca yapılan yetkilendirme nedeniyle hesaplarına yatırılan yetkilendirme ücretinin % 2’sini yatırıldığı tarihi takip eden ayın sonuna kadar, b) (Değişik: 28/11/2017-7061/83 md.)[9] Türk Telekom yıllık net satış hâsılatının %1’ini, izleyen yılın
Nisan ayı sonuna kadar, Hazine payı ödemekle yükümlü işletmeciler dışındaki işletmeciler yıllık net satış hâsılatının %1’ini, izleyen yılın Haziran ayı sonuna kadar ve faaliyetleri gereği Hazine payı ödemekle yükümlü olduğu halde Hazine payı ödemeyi gerektirmeyen hizmetleri de yürüten işletmeciler Hazine payına esas teşkil etmeyen yıllık net satış hâsılatının %1’ini, evrensel hizmet katkı payı olarak Kurum hesabına izleyen yılın Haziran ayı sonuna kadar yatırır ve Kurum takip eden ayın sonuna kadar, c) (Değişik: 28/11/2017-7061/83 md.)(1) Kurum, Hazine payı ödemekle yükümlü işletmecilerin ödediği payın %10’unu, ödendiği ayı izleyen ayın sonuna kadar, d) Kurum, (…)[10] verdiği idari para cezalarının % 20’sini, tahsil edildiği ayı takip eden ayın sonuna kadar,(10)
e) (Değişik: 1/7/2006-5538/28 md.) Kurum, her üç ayda bir giderlerinin karşılanmasından sonra kalan
miktarın % 20’sini, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği genel bütçeye yapılacak ödemeden önce takip eden ayın onbeşine kadar, Bakanlığa bildirir. Bu meblağ aynı süre içinde Bakanlığın Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına aktarılır ve bütçeye “Evrensel hizmet gelirleri” adı altında gelir kaydedilir.”,
7. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun
7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; elektronik haberleşme sektöründe düzenleme ve denetleme yoluyla etkin rekabetin tesisi, tüketici haklarının gözetilmesi, ülke genelinde hizmetlerin yaygınlaştırılması, kaynakların etkin ve verimli kullanılması, haberleşme alt yapı, şebeke ve hizmet alanında teknolojik gelişimin ve yeni yatırımların teşvik edilmesi ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.”
7.2. “İlkeler” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(1) Her türlü elektronik haberleşme cihaz, sistem ve şebekelerinin kurulması ve işletilmesine müsaade edilmesi, gerekli frekans, numara, uydu pozisyonu ve benzeri kaynak tahsislerinin yapılması ile bunların düzenlenmesi Devletin yetki ve sorumluluğu altındadır. İlgili merciler tarafından elektronik haberleşme
hizmetinin sunulmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne alınır:
b) Tüketici hak ve menfaatlerinin gözetilmesi.
e) Bu Kanunda aksi belirtilmedikçe ya da objektif nedenler aksini gerektirmedikçe, niteliksel ve e) Bu
Kanunda aksi belirtilmedikçe ya da objektif nedenler aksini gerektirmedikçe, niceliksel devamlılık, düzenlilik, güvenilirlik, verimlilik, açıklık, şeffaflık ve kaynakların verimli kullanılmasının gözetilmesi.”
7.3. “Bakanlığın görev ve yetkileri” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Bakanlığın elektronik haberleşme
sektörüne ilişkin yetki ve görevleri şunlardır:
a) Numaralandırma, internet alan adları, uydu pozisyonu, frekans tahsisi gibi kıt kaynaklara dayalı elektronik haberleşme hizmetlerine ilişkin strateji ve politikaları belirlemek.
b) Elektronik haberleşme sektörünün; serbest rekabet ortamında gelişimini teşvik etmeye ve bilgi toplumuna dönüşümün desteklenmesini sağlamaya yönelik hedef, ilke ve politikaları belirlemek ve bu amaçla teşvik edici tedbirleri almak.
c) Elektronik haberleşme alt yapı, şebeke ve hizmetlerinin; teknik, ekonomik ve sosyal ihtiyaçlara, kamu yararına ve millî güvenlik amaçlarına uygun olarak kurulması, geliştirilmesi ve birbirlerini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlamaya yönelik politikaları belirlemek.
ç) Elektronik haberleşme cihazları sanayisinin gelişmesine ilişkin politikaların oluşumuna ve elektronik haberleşme cihazları bakımından yerli üretimi özendirici tedbirleri almaya yönelik politikaları belirlemeye katkıda bulunmak.”
7.4. “Kurumun görev ve yetkileri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Kurumun görev ve yetkileri şunlardır:
a) Elektronik haberleşme sektöründe; rekabeti tesis etmeye ve korumaya, rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaların giderilmesine yönelik düzenlemeleri yapmak, bu amaçla ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere ve gerekli hallerde diğer işletmecilere yükümlülükler getirmek ve mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak.
e) Elektronik haberleşme sektöründeki gelişmeleri takip etmek, sektörün gelişimini teşvik etmek amacıyla gerekli araştırmaları yapmak veya yaptırmak ve bu konularda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği halinde çalışmak.
f) Bu Kanunun 5 inci maddesinin (a) bendini de göz önünde bulundurarak, elektronik haberleşme hizmetlerinin sunulması ve elektronik haberleşme şebeke ve altyapılarının tesis ve işletilmesi için gerekli olan frekans, uydu pozisyonu ve numaralandırma planlamasını ve tahsisini yapmak.
g) Elektronik haberleşme ile ilgili olarak Bakanlığın strateji ve politikalarını dikkate alarak, yetkilendirme, tarifeler, erişim, geçiş hakkı, numaralandırma, spektrum yönetimi, telsiz cihaz ve sistemlerine kurma ve kullanma izni verilmesi, spektrumun izlenmesi ve denetimi, piyasa gözetimi ve denetimi de dahil gerekli düzenlemeler ile denetlemeleri yapmak, ı) Elektronik haberleşmeyle ilgili olarak, işletmeciler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden ihtiyaç duyacağı her türlü bilgi ve belgeyi almak ve gerekli kayıtları tutmak, Bakanlık tarafından elektronik haberleşme sektörüne yönelik strateji ve politikaların belirlenmesinde ihtiyaç duyulanları, talebi üzerine Bakanlığa iletmek.
o) Elektronik haberleşme sektöründe tesis, ölçüm ve bakım-onarım yapacak kuruluşların yetkilendirmesini bu konuda görevli kuruluşlarla koordine etmek.
ö) Elektronik haberleşme sektörüne yönelik pazar analizleri yapmak, ilgili pazarı ve ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmeci veya işletmecileri belirlemek.
ş) Elektronik haberleşme sektörüne yönelik olarak, millî güvenlik, kamu düzeni veya kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak.
u) İlgili kanun hükümleri dahilinde, evrensel hizmetlere ilişkin hizmet kalitesi ve standartları da dahil olmak üzere, gerektiğinde her türlü elektronik haberleşme hizmetine yönelik hizmet kalitesi ve standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek.”
7.5. “Erişim yükümlülüğü” başlıklı 16’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Kurum, tüm erişim anlaşmalarının bu Kanunun amaç ve kapsamına, rekabetin ve tüketici haklarının korunmasına ve şebekelerin bütünlüğü ve birlikte çalışılabilirliği ile hizmetlerin karşılıklı işletilebilirliğine uygun olarak tesis edilmesine ve uygulanmasına yönelik düzenlemeleri yapar.” hükmüne yer verilmiştir.
8. 10.07.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Haberleşme Genel
Müdürlüğü” başlıklı 483 üncü maddesinde; “Haberleşme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri
şunlardır:
a)Haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek, b)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek, c)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek, d)Haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak, e)Verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek.” düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10.Başvuran 1 nolu paragrafta belirtildiği üzere özetle; Ankara ili ilçesinde bulunduğu binaya Türk Telekom’un bir yıldır altyapı getirmediğini, bu sebep ile internet kullanamadıklarını, BTK üzerinden şikâyet oluşturduğunda sürekli otomatik aynı cevabı vererek geçiştirdiklerini, mağdur olduklarını ve internet hizmetini kullanamadıklarını iddia ve ifade ederek altyapı sorunun bir an önce çözülmesini talep etmektedir.
11.Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından verilen cevabi yazıda özetle; başvurusunun değerlendirilebilmesini teminen ilgili pazarda EPG olarak tespit edilmiş olan Türk
Telekom’dan konuya ilişkin açıklama talep edilidiği, Türk Telekom’dan gelen açıklamalarda müracaat sahibinin adresinde Şirketlerinin altyapısının olmadığı, bununla birlikte söz konusu lokasyon için
Şirketlerince yatırım planlaması çerçevesinde fiber altyapıya bağlantının sağlanması amacıyla planlanan bir proje çalışmasının bulunduğu bilgisinin verildiği ifade edilmiştir.
12. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nda; “Bakanlık”, “Ulaştırma Bakanlığını”; “Kurum”, “Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumunu”; “Evrensel hizmet”, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetleri”; “Evrensel hizmet yükümlüsü”, “Elektronik haberleşme sektöründe, ilgili mevzuatına göre Kurumca yetkilendirilmiş ve bu Kanun kapsamındaki hizmetleri sağlamakla yükümlü kılınan işletmeciyi”; “İşletmeci”, “İlgili mevzuatına göre Kurumca veya bu Kanun kapsamına alınmış hizmetler bakımından ilgili diğer mercilerce yetkilendirilmiş olan işletmecileri; “Alt yapı”, “Evrensel hizmetin sağlanmasını teminen hizmetin verilebilmesi için gerektiğinde öncelikle fiziki ortamın oluşturulmasına yönelik her türlü teçhizat, ekipman, bilgisayar, yazılım ve donanımı” ifade edeceğine hükmedilmiştir.
13. 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde, Ulaştırma ve
Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında; haberleşme ve posta hizmetleri ve bunlarla ilgili evrensel hizmetler ile acil durum haberleşmesine yönelik politika, strateji ve hedeflerin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik hizmet politikalarını ve yürütülme esaslarını belirlemek amacıyla çalışmalar yapmak ve uygulanmasını takip etmek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetler ve acil durum haberleşmesine yönelik altyapı ve hizmetleri planlamak, kurmak, kurdurmak, işletmek, işlettirmek, geliştirmek ve bu alandaki farklı seçeneklerin birbirini tamamlayıcı şekilde yürütülmesini sağlayacak esasları belirlemek ve denetlemek; haberleşme ve posta hizmetleriyle ilgili evrensel hizmetleri karşılayacak evrensel hizmet yükümlüleri ile verilecek evrensel hizmetlerin net maliyetini belirlemek ve gerektiğinde bu amaçla hizmet satın almak; verilen evrensel hizmetlerle ilgili net maliyetin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair evrensel hizmet yükümlülerini denetlemek ve evrensel hizmet yükümlülerine gerçekleşen net maliyeti ödemek olarak hükmedilmiştir.
14. Bilindiği üzere telekomünikasyon sektörünü düzenleme ve denetleme fonksiyonunun bağımsız bir idari otorite tarafından yürütülmesi amacıyla kurulan Telekomünikasyon Kurumu 5809 sayılı Elektronik
Haberleşme Kanunu ile yeni bir düzenlemeye tabi olmuş ve adı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) olarak değiştirilmiştir. (https://www.btk.gov.tr/kurulus) Bağımsız idari otorite olarak adlandırılan söz konusu kuruluşlar; bir yandan görevli olduğu alanda düzenleme yetkisi kapsamında kurallar koyarken, bir yandan da bu kurallara uygun hareket edilmesini gözetip denetlemekte ve gerektiğinde önemli parasal ve idari yaptırımlar uygulayabilmektedir. (Turgut TAN, “Bağımsız İdari Otoriteler veya Düzenleyici
Kurullar”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 35, Sayı 2, Haziran 2002, s.26) Bu çerçevede elektronik haberleşme sektöründe düzenleyici ve denetleyici bir kurum olan BTK tarafından mevzuat kapsamında yer alan yükümlülüklerin işletmeciler tarafından yerine getirilip getirilmediğinin tespiti yapılarak yükümlülüklerin ihlali halinde Kuruma verilen yetkiler kapsamında gerekli yaptırım işlemleri uygulanmaktadır.
15. Nitekim 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin Kanun’da, kanunlarla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu kurulduğu; Kurumun Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurulu ile Başkanlık teşkilatından oluşacağı; Kurumun görevlerini yerine getirirken bağımsız olacağı; hiçbir organ, makam, merci veya kişi kuruma emir ve talimat veremeyeceği; Kurumun ilişkili olduğu bakanlığın ise Ulaştırma Bakanlığı olduğuna hükmedilmiştir.
16. Bilgi teknolojileri ve iletişim sektörü, ekonomik ve sosyal gelişmenin temel altyapısını oluşturan önemli bir sektör haline gelmiş, bilgi ve iletişim teknolojileri ile hizmetlerine erişim, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlar arasına girmiştir. Bu doğrultuda, internet erişiminin sunulması, elde edilen sosyal ve ekonomik faydaları açısından günümüzde bir zorunluluk haline gelmiştir. Günümüzde internete erişim zorunlu bir ihtiyaç olmakla beraber internet altyapısının kurulmadığı yerler bulunmaktadır. Bu kapsamda Evrensel
Hizmet Kanunu ile internet hizmeti evrensel hizmet kapsamına alınmıştır.
17. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nun 2’nci maddesinde evrensel hizmet; “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak herkes tarafından erişilebilir, önceden belirlenmiş kalitede ve herkesin karşılayabileceği makul bir bedel karşılığında asgari standartlarda sunulacak olan, internet erişimi de dahil elektronik haberleşme hizmetleri ile bu Kanun kapsamında belirlenecek olan diğer hizmetler” olarak tanımlanmıştır. Söz konusu Kanun’un 3’üncü maddesinde ise; “Evrensel hizmetin sağlanmasında ve yapılacak düzenlemelerde; ülke sınırları içerisinde yaşayan herkesin bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin bu hizmetlerden karşılanabilir ve makul fiyatlar seviyesinde ve önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında yararlanabileceği” hüküm altına alınmıştır. Bu noktada, evrensel hizmet kapsamı çerçevesinde ilgi Kanun’da yer alan sabit telefon ve internet hizmetleri gibi bir takım hizmetlerin coğrafi bölge veya ekonomik koşullar gerekçe gösterilmeksizin istisnasız herkese makul bir bedelle asgari hizmet standartlarında sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir. Diğer bir ifadeyle söz konusu hizmetlerden ülke sınırları içerisinde yaşayan herkesin herhangi bir ayrım (coğrafi bölge/maliyet)
gözetilmeksizin yararlanması için gerekli çalışmaların yapılması sağlanmalıdır. Bu gerekliliğin sağlanması ve kaynaklarının oluşturulması Devletin görevleri arasındadır.
18. Evrensel hizmetler, temel hak ve hürriyetlerin korunması, bireylerin yaşam kalitelerinin ve refah düzeylerinin yükseltilmesi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve toplumun belirli kesimlerinde sosyal dışlanmanın önlenmesi amacıyla, tüm vatandaşların düzenli ve sürekli olarak erişiminin sağlanması gereken, toplum için vazgeçilemez hizmetlerdir. Evrensel hizmet, tüketicilerin büyük bölümüne, piyasa şartlarında ticari olarak sunulabilen kamu hizmetlerinin, ticari olarak sunulamadığı bölgeler ve tüketici gruplarında da varlığının garanti altına alınması; böylece tüm vatandaşların siyasi otoriteler tarafından kabul görmüş hizmetlere, belirlenen asgari kalitede ve karşılanabilir fiyatlarla ulaşmalarının sağlanmasıdır.
Evrensel hizmet sunumunun sağlanması esasen bir sosyal politika aracıdır ve tüm sosyal politikalar gibi temel amacı toplumun refah düzeyinin artırılmasıdır. Bireyin gündelik yaşamı için vazgeçilmez hizmetlerin
en azından asgari düzeyde sunumunda evrensel hizmet ne kadar gelişirse sosyal devlet de o kadar gelişecektir. (Bknz. Işıl IRMAK (2008), “Evrensel Hizmet; Türkiye Posta Sektöründe Evrensel Hizmet
Regülasyonu İçin Öneriler, DPT: 2786, s.6-15).
19. Anayasa’nın 5’inci maddesinde, “Kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak” devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmış, 17’nci maddesinde ise “Herkesin haberleşme hürriyetine sahip olduğu” belirtilmiştir. Kamu hizmeti niteliğini haiz, ancak işletmeciler tarafından karşılanmasında mali güçlük bulunan evrensel hizmetin sağlanması, yürütülmesi ve elektronik haberleşme sektörü ile bu Kanun kapsamında belirlenen diğer alanlarda evrensel hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği Evrensel Hizmet Kanunu’nun 3’üncü maddesinde, evrensel hizmetin sağlanmasında göz önünde bulundurulacak ilkeler sayılmış olup söz konusu ilkelerden birini de “Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.” ifadesi oluşturmaktadır.
Söz konusu ilke kapsamında evrensel kamu hizmetlerinin kamu yararını sağlayan faaliyetler oldukları için sürekli yapılması gereken hizmetler içinde yer aldığı ve düzenli ve yeterli olarak yerine getirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. (Bülent Kent, Telekomünikasyon Sektöründe Evrensel Hizmet Kanunu, Gazi
Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XVI, Y. 2012, Sa. 2, s.187.)
20. Nitekim işletmecilerin 5369 sayılı Kanun’da belirtilen evrensel hizmeti sağlamakla yükümlü olduğu bununla birlikte evrensel hizmet niteliği bulunan hizmetlerin, sağlanması, yürütülmesi ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde coğrafi konumlarından bağımsız olarak bütün alanlara hizmetlerin götürülmesi gerektiği, bu gerekliliğin sağlanması ve kaynaklarının oluşturulmasının Devletin görevleri arasında yer aldığı, söz konusu hususun mezkûr Kanun’un amacında da “elektronik haberleşme, alt yapı, şebeke ve hizmet alanında teknolojik gelişimin ve yeni yatırımların teşvik edilmesi” ifadesiyle belirtildiği anlaşılmaktadır.
21. Bu noktada, 5369 sayılı Kanun uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin evrensel hizmetten yararlanacağı hükmünün emredici nitelikte olduğu, işletmecilerin bu kanun ve diğer mevzuata uymakla yükümlü olduğu, bununla birlikte Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketinin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olduğu tespit edilmiştir.
22. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu’nun 6’ncı maddesi ile işletmecilerin ekonomik olmadığı gerekçesiyle hizmet sunmadıkları bölgelerde, evrensel hizmet sağlama yükümlülüğü olan işletmecilerin katlanmak zorunda oldukları mali külfetin paylaştırılması sonucu ortaya çıkacak hizmetin net maliyetinin karşılanmasını teminen, toplanması öngörülen katkı payları belirlenmiştir. Buna göre, yetkilendirme bedellerinden, yerleşik işletmecinin ve GSM şirketlerinin net satış gelirlerinden, sektörde verilen idari para cezalarından ve düzenleyici kurumun bütçesinden belli yüzdeler ayrılarak bütçeye “Evrensel Hizmet
Gelirleri” adı altında gelir kaydedilmektedir.
23. Öte yandan, Sayın Cumhurbaşkanımızın 27.11.2019 tarihli konuşmasında; “Hükümete geldiğimizde ülkemizde toplam üç bin geniş bant internet abonesi vardı, bugün Türkiye’de 75 milyonun üzerinde geniş bant internet abonesi bulunuyor. Mobil telefon abonesi sayısı 23 milyondu, bugün 82 milyonun üzerine çıktı. Fiber hat uzunluğumuz 81 bin kilometreydi, bugün dikkat edelim 364 bin kilometreyi geçtik. Ancak bu fiber hat konusunda yavaş gittiğimizi görüyoruz. Firmalarımızın fiber hat yatırımını hızlandırması gerekiyor, aksi takdirde G5 teknolojisini etkin bir şekilde kullanamayız. Fiber hat yatırımları konusunda engel çıkartanlar, karşılarında bizzat şahsımı bulacaklarını bilmelidirler.” hususlarını belirterek ilgili kurum ve kuruluşların konuyla ilgili gerekli iş ve işlemleri yapması hususu talimatlandırılmıştır.
24. Somut olayda, başvuranın Ankara ili Etimesgut ilçesinde bulunduğu binaya Türk Telekom’un bir
yıldır altyapı getiremediği, müracaat ettiğinde proje olduğu ifade edildiği, ancak ilerleme olmadığı ikamet ettiği konutta altyapının bulunmaması sebebiyle sabit internet erişim hizmetinden yararlanamadığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda ekonomik ve mali gerekçelerle bir kısım vatandaşın kamu hizmeti niteliğindeki elektronik haberleşme hizmetlerinden mahrum bırakılmamasına yönelik olarak; söz konusu nedenlerle yatırım yapılmasından imtina edilen yerlere de ilgili hizmetlerin götürülmesinin sağlanması ve söz konusu sorunların tekrar yaşanmaması adına ilgili kurumlar arasında işbirliği yapılarak gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.
25. Bu doğrultuda, başvuran ve benzer şikâyetlere sürdürülebilir çözümler sağlanması amacıyla söz konusu hususlara yönelik yapılacak işlemlerin tereddüte yer bırakmayacak şekilde açıklığa kavuşturulması önem arz etmektedir. Nitekim evrensel hizmet alanında faaliyet gösteren işletmecilere yükümlülük olarak getirilen evrensel hizmetin işletmeciler üzerinde ağır bir yük oluşturmaması ile ekonomik ve coğrafi açıdan dezavantajlı kesimlere evrensel hizmetlerin gecikmeden sağlanarak toplumun her kesimine eşit bir şekilde hizmetlerin götürülmesi arasında denge sağlanması gerektiği değerlendirilmiştir.
26. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; evrensel hizmetten Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanacağı hükmünün mevzuatta emredici nitelikte olduğundan ve Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketinin tabi olduğu evrensel hizmet yükümlülüğü olmasından dolayı Ankara ili Etimesgut ilçesinde ikamet eden başvuranın bir seneyi aşkın süredir internet altyapısına sahip olmadığı, hukuki belirlilik ilkesine karşın proje sonucunda internet hizmetinin sağlanıp sağlanamayacağı ya da internet hizmetinin ne zaman sağlanacağı yönünde belirli bir süreç öngörülmediğinden Ulaştırma ve
Altyapı Bakanlığı ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından ilgili yükümlü işletmeciye kanunun emredici hükmünü uygulaması ve altyapı çalışmalarının yapılması amacıyla gerekli işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda öneri ve uyarılarda bulunulması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 14.06.2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; anılan Kanun’un “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Yükümlü işletmecinin mevzuatın emredici hükmünü uygulaması hususunda öneri ve uyarılarda bulunularak internet altyapı çalışmaları için gerekli işlemlerin tesis ettirilmesi hususunda ULAŞTIRMA
VE ALTYAPI BAKANLIĞI ile BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMUNA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi