|
ÖZET: Başvuru, gemiadamı cüzdanı verilmesi talebinin, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 13. maddesi gereğince reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, Türk Silahlı Kuvvetleri’nden 14.06.2024 tarihinde ayrıldığını ve bu süreçte Bandırma Bölge Liman Başkanlığı’na cüzdan talebiyle başvurduğunu belirtmiştir. Ancak, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı tarafından verilen Servis Belgesi’nde yer alan şerh nedeniyle talebi olumsuz sonuçlanmıştır. Başvuran, diplomasının bu düzenlemelerin dışında olduğunu savunarak cüzdanın verilmesini talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan bilgi talep etmiştir. Bakanlık, başvuranın yükümlülük süresi sona ermeden TSK’dan ayrıldığını ve bu nedenle cüzdan verilmesinin mümkün olmadığını ifade etmiştir. İlgili mevzuat, ayırma cezası alan personelin, kalan yükümlülük süresince elde ettikleri belgeleri kullanamayacaklarını belirtmektedir. Dolayısıyla, başvuranın cüzdan talebi, hukuka uygun olarak reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi, ilgili mevzuat ve belgeler çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş, başvuranın talepleri değerlendirildiğinde herhangi bir hukuki aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuran, bu karara itiraz edebilir ve dava açma süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren işlemeye devam edecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/786-S.25.1243
BAŞVURU NO : 2024/12057
KARAR TARİHİ : 23.01.2025
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Gemiadamı cüzdanı verilmesi talebinin 6413 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Disiplin Kanunun “Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası” başlıklı 13’üncü maddesi gereğince reddedilmesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi; 14.06.2024 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nden ayrıldığını, gemiadamı cüzdanı ve
gemiadamı yeterliliği çıkartabilmek maksadıyla Bandırma Bölge Liman Başkanlığına dilekçe ile başvuruda bulunduğunu ancak Deniz Kuvvetleri Komutanlığınca tarafına verilen Servis Belgesindeki şerh notu kapsamında talebinin reddedildiğini, “Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulu Diploması ve Yükseköğretim
Kurulu Başkanlığı tarafından verilen Milli Savunma Üniversitesi/Deniz Astsubay Meslek Yüksek
Okulu/Deniz Ulaştırma ve İşletme Mezun Belgesinin” kendi nam ve hesabına ait olan bir belge olduğunu, diplomanın TSK Disiplin Kanununun 13’üncü maddesinde belirtilen kapsamlar dışında olduğunu iddia ve ifade ederek gemiadamı cüzdanının verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1) Denizcilik Genel Müdürlüğünün 06.12.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde
özetle;
2.1.1) 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 13’ncü maddesi birinci fıkrası gereğince davacının kalan
yükümlülük süresi boyunca TSK nam ve hesabına verilen eğitim sonucunda elde ettiği diplomaya bağlı olarak herhangi bir meslek icra edemeyeceği açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Ayrıca başvuranın “benzer yöndeki iddiaları ile gemiadamı cüzdanının verilmesini ve konu hakkındaki
başvurusunun incelenmesi” talebi hakkında 29.07.2024 tarihinde Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda ilgili iddia ve taleplerin incelenip değerlendirilmesini teminen kararın Deniz Kuvvetleri Komutanlığına ve
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına gönderilmesine karar verilmiştir.
3.1) Denizcilik Genel Müdürlüğünün 20.09.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde
özetle;
3.1.1) Başvuranın Bandırma Bölge Liman Başkanlığına 08.07.2024 tarihinde aynı konuda yapılan
başvurunun Genel Müdürlüğüne iletilmiş olduğu, meri mevzuatta açık hüküm bulunması nedeniyle tereddüte mahal bulunmadığı değerlendirildiğinden meri mevzuata göre işlem tesis edilmesi yönünde
Bandırma Bölge Liman Başkanlığının bilgilendirildiği, akabinde Bandırma Bölge Liman Başkanlığının yazısı ile başvuranın talebinin reddedildiği,
3.1.2) Konuyla ilgili yapılan incelemede başvuranın 15 yıl zorunlu hizmeti doldurmadan Yüksek Disiplin
Kurulu kararı ile TSK’dan ayrıldığı ve Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulu’nda alınan Ön Lisans
Diplomasına istinaden gemiadamı cüzdanı düzenlenmesinin talep edildiğinin anlaşıldığı,
3.1.3) 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 13’üncü maddesinin birinci fıkrası hükmü gereğince
başvuranın yükümlülük süresi sona ermeden Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile TSK’dan ayrıldığı ve Milli
Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Deniz
Astsubay Meslek Yüksek Okulu’nda alınan Ön Lisans Diplomasına bağlı olarak kalan yükümlülük süresince herhangi bir meslek icra edemeyeceği ve bu nedenle gemiadamı cüzdanı düzenlenemeyeceği,
3.1.4) Bu nedenle başvuruya konu idari işlemlerin 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 13.’maddesi
gereğince ve Milli Savunma Bakanlığınca düzenlenen Astsubay Servis Belgesinde yazılı şerh nedeniyle tesis edildiği, hukuka ve mevzuata uygun olduğu,
3.1.5) Ayrıca benzer konuda Bakanlık aleyhine açılan davalarda bu eğitimlerin Milli Savunma Bakanlığı
ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına alınan eğitimler olduğu gerekçesiyle davaların reddedilmiş olduğu, davanın reddi kararlarının kesinleştiği açıklamalarına yer verilmiştir.
3.2) Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nın 16.09.2024 tarihli ve tarihli cevabi yazısında;
3.2.1) 24.06.2024 tarihli dilekçesine istinaden Komutanlığın 04.07.2024 tarihli ve E-
– – sayılı yazısı ile tarafına “Astsubay Servis Belgesi” tanzim edilerek gönderildiği,
3.2.2) 30 Ağustos 2013 tarihinde Astsubay naspedilerek Deniz Kuvvetleri
Komutanlığında göreve başladığı, subay ve astsubayların yükümlülüğünü düzenleyen 926 sayılı TSK
Personel Kanunun 112’nci maddesinde yer alan hüküm gereğince subay ve astsubayların 15 yıllık mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunduğu, başvuranın mecburi hizmet yükümlülüğünün 30 Ağustos 2028 tarihinde dolduğu, ancak başvurucunun Deniz Kuvvetleri K.lığı Yüksek Disiplin Kurulu Kararına istinaden
mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan disiplinsizlik nedeniyle 14 Haziran 2024 tarihinde
TSK’dan ayırma cezası nedeniyle ilişiğinin kesildiği,
3.3.3) Başvurucu verilen Astsubay Servis Belgesi de 6413 sayılı TSK Disiplin
Kanununun 13’ncü maddesinde bahsi geçen mesleki bir belge olduğundan kalan yükümlülük süresince yani 30Ağustos 2028 tarihine kadar bu belgeyi kullanamayacağı,
3.3.4) Bu kapsamda yükümlülük süresi tamamlanmadan ayrılan tüm personele yapıldığı gibi başvurucu
Astsubay Servis Belgesine de belirtilen kanun maddesi ve bu kanun maddesi gereği
Astsubay Servis Belgesinin kullanılmayacağı ve bu belgeye bağlı olarak herhangi bir meslek icra edilemeyeceğine dair notun 926 sayılı TSK Personel Kanunun 112’inci ve 6413 sayılı TSK Disiplin
Kanunun 13’üncü maddeleri gereğince eklenmiş olduğu, Komutanlıkça yapılan işlemlerin Kanunun emredici hükmü gereği olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18.10.1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4.1) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim
hakkından yoksun bırakılamaz…”
4.2) “Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tabi olanlar” başlıklı 132’nci maddesinde;
“Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumları özel kanunlarının hükümlerine tabidir.”
5) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
7) 27.07.1967 tarihli ve 926 sayılı “Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun “Kaynak” başlıklı
67’nci maddesinde; “Türk Silahlı Kuvvetleri için muvazzaf astsubay kaynakları; a) Astsubay meslek yüksek okulları, b) Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulları, c) Milli Savunma Bakanlığı nam ve hesabına Bakanlıkça belirlenen fakülte, yüksek okul ve meslek yüksek okullarıdır. ”
7.1) “Temin ve yetiştirme” başlıklı 68’inci maddesinde; “Muvazzaf astsubay olabilmek için;
/
a) Astsubay meslek yüksek okullarından mezun olmak veya, b) Milli Savunma Bakanlığı tarafından tespit edilecek fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını kendi nam ve hesabına bitirmek; dört yıl veya daha fazla süreli yükseköğrenimi bitirenler için müracaat yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmiyedi yaşını, daha az süreli yükseköğrenimi bitirenler için yirmibeş yaşını bitirmemiş olmak; uzman erbaşlar için 4 üncü hizmet yılını tamamlamış, 8 inci hizmet yılını bitirmemiş olmak; yedek astsubaylar için eğitim durumuna göre bu bentte belirtilen yaş koşulunu taşımak; yönetmelikte öngörülen sınavlar ile uygulanacak temel askerlik eğitiminde başarılı olmak gereklidir…
Astsubay meslek yüksek okullarına veya kendi nam ve hesabına fakülte, yüksek okul veya meslek yüksekokullarını bitirenler ile yedek astsubaylık hizmetlerini yapmakta iken istekli bulunanlardan muvazzaf astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine alınacaklarda aranacak şartlar, bunların tabi tutulacakları seçme sınavlarına ilişkin usul ve esaslar ile temel askerlik eğitimiyle ilgili esaslar yönetmelikte gösterilir.”
7.2) “Subayların ve astsubayların yükümlülüğü” başlıklı 112’nci maddesinde; “Muvazzaf subay ve
astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler.” (Burada yer alan “10” ibaresi, 06.01.2017 tarih ve 29940 (mük.) sayılı R.G.de yayımlanan
681 sayılı KHK.nin 29’ncu maddesiyle “onbeş” şeklinde değiştirilmiştir. 681 S. KHK ile yapılan işlem
01.02.2018 kabul tarihli, 08.03.2018 tarih ve 30354 (Mükerrer) Sayılı R.G.de yayımlanan 7073 sayılı
Kanunun 29’ncu maddesiyle kabul edilmiştir.)
8) 31.01.2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun “Silahlı
Kuvvetlerden ayırma cezası” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin tabi olduğu mevzuat hükümlerine göre Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi veya durumuna göre sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurur. Bu cezayı alanlar, seferberlik ve savaş halleri haricinde Türk Silahlı Kuvvetlerinde herhangi bir şekilde görev alamazlar. Yükümlülük veya sözleşme süresi sona ermeden Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan personel, kalan yükümlülük veya sözleşme süresince Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitimler, kurslar ve seminerler sonucunda elde ettikleri diploma, sertifika, uzmanlık belgesi, kurs bitirme belgesini kullanamazlar ve bunlara bağlı olarak herhangi bir meslek icra edemezler.”
9) 09.11.2016 tarihli ve 6756 Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma
Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesi Hakkında Kanunun “Kuruluş” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde Milli Savunma Üniversitesi adıyla yeni bir üniversite kurulmuştur.”, ikinci fıkrasında; “Bu Üniversite, Rektörlüğe bağlı olarak; a) Kurmay subay yetiştirmek ve lisansüstü eğitim vermek amacıyla yeni kurulan Enstitülerden, b) Kara, Deniz ve Hava Harp Okullarından, c)Astsubay meslek yüksekokulları ile yabancı diller ve savunma ile ilgili diğer yüksekokullardan, oluşur.”
9.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Kanunda geçen deyimlerden;
a) Astsubay meslek yüksek okulu : Bilimsel özerkliğe sahip, Atatürk ilkelerine bağlı, askeri değerleri haiz, muvazzaf astsubay yetiştiren, ön lisans düzeyinde eğitim ve öğretim, bilimsel araştırma ve yayın yapan bir
/
yüksek öğretim kurumunu,…ifade eder.”
10) 11.04.2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek Okulları Kanununun “Amaç” başlıklı
1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, astsubay meslek yüksek okullarındaki yüksek öğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek, astsubay meslek yüksek okullarının teşkilatlanmasını, görev ve sorumluluklarını, eğitim ve öğretim, araştırma, yayın, öğretim elemanları ve öğrencileriyle ilgili esasları düzenlemektir.”
11) 29.08.2024 tarihli ve 32647 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Gemiadamları ve Kılavuz
Kaptanlar Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’ncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Yönetmelikte geçen;…
p) Gemiadamı: Geminin kaptanını, zabitlerini, yardımcı sınıf gemiadamlarını, tayfalarını ve yardımcı hizmet personelini, r) Gemiadamı cüzdanı: Gemiadamı olabilmek için gerekli koşulları taşıyan kişilere verilen ve gemiadamı yeterlik ve uzmanlık belgeleri ile belge kanıtlarını da içeren cüzdanı,…ifade eder.”
11.1) “Gemiadamı olabilme şartları” başlıklı 40’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “
Gemiadamı olabilmek için; a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak ya da Türkiye Cumhuriyeti’nde veya Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti’nde denizcilik ile ilgili eğitim-öğrenim gören ve/veya mezun olan Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti vatandaşı olmak veya 25/9/1981 tarihli ve 2527 sayılı Türk Soylu Yabancıların Türkiye’de
Meslek ve Sanatlarını Serbestçe Yapabilmelerine, Kamu, Özel Kuruluş veya İşyerlerinde
Çalıştırılabilmelerine İlişkin Kanun kapsamındaki Türk soylu yabancı olmak, b) Bu Yönetmelikte belirtilen gemiadamı yeterlik dereceleri için ön koşul olan yaş, deniz eğitimi (staj), öğrenim derecesi, deniz hizmet süresi, dil yeterliği ve diğer gerekleri sağlamış olmak, c) Sağlık durumunun deniz hizmetine elverişli olduğunu bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerine göre belgelemek, ç) Taksirli suçlar ve ertelenmiş mahkumiyet kararları hariç olmak üzere, üç yıldan fazla süreli hapis cezası veya 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan kaynaklanan malvarlığı değerini aklama suçu veya haksız ekonomik çıkar sağlamak amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde cebir ve tehdit uygulanarak işlenen suçlar ile İkinci Kitap
Dördüncü Kısım Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlardan veya kaçakçılık suçlarından veya 5237 sayılı Kanunun 79 uncu, 80 inci, 81 inci, 102 nci, 103 üncü, 104 üncü, 105 inci, 226 ncı ve 227 nci maddelerindeki suçlardan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza ile hüküm giymemiş olmak, d) 5237 sayılı Kanunun 188 inci, 190 ıncı ve 191 inci maddelerindeki suçlardan dolayı hakkında verilmiş bir mahkumiyet veya güvenlik tedbiri kararı bulunmamak gerekir.”
11.2) “Gemiadamı yeterlik belgesi ve gemiadamı cüzdanı verilmesi” başlıklı 41’nci maddesinin
birinci fıkrasında; “Gemiadamı olabilmek için gerekli koşulları taşıyan kişilere kimlik bilgileri, yeterlik ve uzmanlık belgeleri ile belge kanıtlarını da içeren gemiadamı cüzdanı verilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, gemiadamı cüzdanı verilmesini talep
etmektedir.
14) Gemiadamları ve kılavuz kaptanların yeterlikleri, eğitimleri, sınavları, belgelendirilmeleri, sağlık
durumları, elektronik kayıt işlemleri, vardiya tutmalarına ilişkin kuralları ve disiplin işlemleri ile denizcilik eğitimi veren kurum ve kuruluşlara yönelik idari işlemler Gemiadamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu kapsamda gemiadamı cüzdanı alabilmek için ilgili Yönetmelikte gemiadamı yeterlik dereceleri için ön koşul olan yaş, deniz eğitimi (staj), öğrenim derecesi, deniz hizmet süresi, dil yeterliği ve diğer gerekleri sağlamanın yanısıra başvuru yapacak kişinin Yönetmelikte belirtilen suçlardan hürriyeti bağlayıcı ceza ile hükümlü bulunmaması, maddede belirtilen suçlardan mahkumiyet veya güvenlik tedbiri kararının olmaması gerekmektedir.
15) Ancak idare tarafından başvuranın gemiadamı cüzdanı verilmesi talebi hakkında; 6413 sayılı TSK
Disiplin Kanunu’nun 13’ncü maddesinin birinci fıkrası hükmü gereğince başvuranın yükümlülük süresi sona ermeden Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile TSK’dan ayrıldığı ve Milli Savunma Bakanlığı ve/veya
Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Deniz Astsubay Meslek Yüksek
Okulu’nda alınan Ön Lisans Diplomasına bağlı olarak kalan yükümlülük süresince herhangi bir meslek icra edemeyeceği ve bu nedenle gemiadamı cüzdanı düzenlenemeyeceği ifade edilmektedir.
16) Bu kapsamda inceleme konusu yapılan somut uyuşmazlık; gemiadamı cüzdanı verilmesi talebinin 6413
sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunun “Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası” başlıklı 13’üncü maddesi gereğince reddedilmesine ilişkindir.
17) Dosya ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; başvuranın Deniz Astsubay Meslek
Yüksekokulu’ndan mezun olarak 30.08.2013 tarihinde astsubay olarak naspedildiği ve Deniz Kuvvetleri
Komutanlığında göreve başladığı ancak mecburi hizmet yükümlülüğü sona ermeden Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu Kararına istinaden 14.06.2024 tarihinde TSK’dan ayırma cezası nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılmıştır.
18) Esasen subay (yedek subay dahil), astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve
erlere verilebilecek disiplin cezalarının türleri ile bu cezaları vermeye yetkili makamlar 6413 sayılı
Kanunun 11’inci maddesi ile belirlenmiştir. Ancak Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası; niteliği, usul ve esasları, sonuçları gibi bazı özellikleri ile diğer disiplin cezalarından farklılıklar taşımaktadır. Nitekim
Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasına ilişkin esaslar, ayırma cezasını vermeye yetkili makamlar, verilmesine yönelik usuller ve söz konusu cezanın sonuçları Kanunun 13’üncü maddesi ile düzenlenmiştir.
19) Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası, personelin tabi olduğu mevzuat hükümlerine göre Türk Silahlı
Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi veya durumuna göre sözleşmesinin feshedilmesi sonucunu doğurmaktadır. Ayrıca Kanunun anılan maddesine göre ayırma cezası alan personelin, kalan yükümlülük
veya sözleşme süresince Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitimler, kurslar ve seminerler sonucunda elde ettikleri diploma, sertifika, uzmanlık belgesinin, kurs bitirme belgesini kullanamayacağı ve bunlara bağlı olarak herhangi bir meslek icra edemeyecekleri de hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla yükümlülük ve sözleşme süresi ile sınırlı olmak üzere ilgililer Milli
Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitimler sonucunda elde edilen diplomayı kullanamayacaklar ve sözü edilen belgelere bağlı olarak örneğin dalgıç, gemi adamı gibi herhangi bir meslek icra edemeyeceklerdir.
20) Bu çerçevede somut olayda değerlendirme yapılabilmesi için ayırma cezası alan başvuranın
“yükümlülük süresi” ile “diplomasının Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitim sonucunda elde edilip edilmediği” hususlarının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
21) 926 sayılı TSK Personel Kanunun 112’nci maddesinde muvazzaf subay ve astsubayların nasbedildikleri
tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemeyecekleri hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla başvuranın da 30.08.2013 tarihinde astsubay olarak naspedildiği dikkate alındığında mecburi hizmet yükümlülüğünün 30.08.2028 tarihinde tamamlanacağı tespit edilmiştir. Başvuran hakkında ise ilgili tarihten önce ayırma kararı verildiğinden İdarece de belirtildiği üzere 6413 sayılı Kanunun 13’ncü maddesi gereğince kalan yükümlülük süresince Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına verilen eğitimler sonucunda elde edilen diploma, sertifika, uzmanlık belgesinin, kurs bitirme belgesini kullanamayacağı ve bunlara bağlı olarak herhangi bir meslek icra edemeyeceği anlaşılmaktadır.
22) Başvuranın 926 sayılı Kanunda belirtilen on beş yıllık zorunlu hizmet süresini tamamlamadan
görevden ayrıldığı hususunda ihtilaf bulunmamaktadır. Ancak yukarıda da ifade edildiği üzere Kanuna göre
Milli Savunma Bakanlığı ve/veya Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına alınan ilgili diploma ve/veya belgelerin kullanılamayacağı ve bunlara bağlı olarak herhangi bir meslek icra edilemeyeceği hüküm altına alındığından başvuran “Milli Savunma Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği 4’ncü maddesine göre Ön Lisans Diplomasının Milli Savunma Bakanlığı nam ve hesabına değil, YÖK tarafından tarafına verilen kendi nam ve hesabına almış olduğu bir diploma olduğunu, diplomanın TSK Disiplin
Kanununun 13’ncü maddesinde belirtilen kapsamlar dışında olduğunu” ileri sürmektedir.
23) Öncelikle başvuran Milli Savunma Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne atıfta
bulunmakla birlikte ilgili Yönetmelik Milli Savunma Üniversitesi bünyesinde yer alan enstitüleri ve onlara bağlı; eğitim-öğretim ve araştırma birimleri ile lisansüstü öğretim programları, Millî Savunma ve Güvenlik
Eğitimi ve bunların gerektirdiği araştırma ve uygulama faaliyetlerini kapsamakta olup başvuranın durumu için geçerli bulunmamaktadır. Bu kapsamda başvuranın elde etmiş olduğu Deniz Astsubay Meslek Yüksek
Okulu Diplomasının 6413 sayılı Kanunda belirtilen belgelerden olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
24) Yükseköğretim Kanunun 2’nci maddesinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına bağlı
yükseköğretim kurumlarıyla ilgili özel kanun hükümleri saklı olduğu belirtilmiş olup Anayasanın 132’nci maddesinde de Türk Silahlı Kuvvetleri ve emniyet teşkilatına bağlı yükseköğretim kurumlarını özel kanun hükümlerine tabi tutarak bu kurumlara bağlı yükseköğretim kurumlarındaki eğitim ve öğretim şeklinin diğer yükseköğretim kurumlardan farklı nitelikte olduğu anlayışı benimsenmiştir. Nitekim Milli Savunma
Bakanlığı bünyesinde kurulan Milli Savunma Üniversitesi, Kurmay subay yetiştirmek ve lisansüstü eğitim
/
vermek amacıyla yeni kurulan Enstitülerden, Kara, Deniz ve Hava Harp Okullarından, Astsubay meslek yüksekokulları ile yabancı diller ve savunma ile ilgili diğer yüksekokullardan oluşmaktadır.
25) Astsubay meslek yüksek okulları ve bunlarla ilgili faaliyet ve esaslar 4752 sayılı Astsubay Meslek
Yüksek Okulları Kanunu’nda düzenlemeye konu edilmiştir. Kanun 5’nci maddesinde astsubay meslek yüksek okullarındaki eğitim ve öğretimin planlanmasında, programlanmasında ve uygulanmasında göz önünde bulundurulması gereken ana ilkeler belirtilmiştir. Program adı geçen Kanunda belirtilen özelliklere sahip muvazzaf astsubay yetiştirmek amacıyla, içeriği Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçları doğrultusunda
Milli Savunma Bakanlığınca belirlenen, branş veya ihtisasa yönelik eğitim konu, kapsam ve sürelerinin bütününü ifade etmektedir. Astsubay meslek yüksek okullarının eğitim, öğretim, idari ve diğer faaliyetlerinin denetimi ise Milli Savunma Bakanlığı tarafından yapılmaktadır. (Genelkurmay Başkanlığı, ilgili kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca ibaresi, 25.07.2016 kabul tarihli, 31.07.2016 tarih ve 29787 sayılı R.G.de yayımlanan 669 sayılı KHK’nın 99’ncu maddesi ile “Milli
Savunma Bakanlığı tarafından” şeklinde değiştirilmiştir) Görüldüğü üzere Astsubay Meslek Yüksek Okulları özel hükümlere tabi Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçlarına uygun olarak muvazzaf astsubay yetiştiren, ön lisans düzeyinde eğitim ve öğretim, bilimsel araştırma ve yayın yapan bir yüksek öğretim kurumudur.
26) Nitekim 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunun 67’nci maddesinde; Türk Silahlı
Kuvvetleri için muvazzaf astsubay kaynakları 1- Astsubay meslek yüksek okulları, 2- Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulları, 3- Milli Savunma Bakanlığı nam ve hesabına Bakanlıkça belirlenen fakülte, yüksek okul ve meslek yüksek okulları olmak üzere 3 kaynakta belirtilmiştir. 68’nci maddesinde de muvazzaf astsubay olabilmek için; a) Astsubay meslek yüksek okullarından mezun olmak veya b- Milli
Savunma Bakanlığı tarafından tespit edilecek fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokullarını kendi nam ve hesabına bitirmek gibi maddede belirtilen şartların gerekli olduğu belirtilmiştir.
27) Somut olayda da astsubay olarak nasbedilen başvuranın eğitim belgesine bakıldığında ise Milli
Savunma Üniversitesi Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulu mezunu olduğu anlaşılmaktadır. Deniz
Astsubay Meslek Yüksek Okulundaki eğitim-öğretim sisteminin öncelikli hedefi Deniz Kuvvetleri
Komutanlığı bağlısı yüzer ve kara birliklerine göreve hazır astsubay yetiştirmektir.( https://www.msu.edu.tr/tanitim/kitapcik_2019/damyo_asb_web.pdf) Dolayısıyla Milli Savunma
Üniversitesi bağlısı Astsubay Meslek Yüksek Okulları da muvazzaf astsubay yetiştirmek amacıyla akademik ders programları ve uygulamalı eğitimleri içerdiğinden özel bir yapısı bulunmaktadır. Benzeri bir davada Milli Savunma Bakanlığı tarafından; Milli Savunma Üniversitesi bağlısı Deniz Harp Okulunun
Deniz Kuvvetleri Komutanlığında mevcut birliklerde görev almak üzere muvazzaf subay yetiştiren bir yükseköğretim kurumu olduğu, ilgilinin Deniz Harp Okulu Endüstri Mühendisliği dört yıllık lisans öğrenimini başarı ile tamamlaması dolayısıyla düzenlenen onaylı lisans diplomasının TSK nam ve hesabına verilen eğitim sonucunda elde edilen bir diploma niteliğinde olduğu belirtilmiştir. İlgili olayda da; başvuranın aldığı diplomanın Astsubay Meslek Yüksek Okulundaki başarıya istinaden elde edilen bir diploma olması dolayısıyla ve ilgili Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulunun muvazzaf astsubay yetiştiren, ön lisans düzeyindeki bir yüksek öğretim kurumu olması nedeniyle 6413 sayılı Kanunda belirtilen belgelerden olduğu tespit edilmiştir.
28) Nitekim Ankara 13. İdare Mahkemesinin 25.05.2022 tarihli kararında da davacının Deniz Harp Okulu
Gemi İnşa Mühendisliği Bölümü’nde eğitim aldığı, bu eğitimin sonucu olarak lisans diplomasını aldığı ve
Gemi İnşa ve Gemi Makineleri Mühendisi unvanını almaya hak kazandığı, buna karşılık 15 yıllık
yükümlülük süresini doldurmadan Yüksek Disiplin Kurulu kararı ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarıldığı anlaşıldığından, Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına eğitim alarak elde ettiği diplomasını kullanamayacağı ve bu diplomaya bağlı olarak meslek icra edemeyeceği belirtilerek davacının uzakyol başmühendis denkliği verilmesi, servis belgesi sayılmaz ise mezuniyetine ve sunmuş olduğu belgelere istinaden idarenin uygun göreceği denkliğin verilmesi talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddine dair tesis edilen Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü’nün işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. (Ankara 13. İdare Mahkemesi, E:2022/200, K:2022/1168, 25.05.2022)
Benzeri şekilde Hava Kuvvetleri Komutanlığı emrinde teğmen rütbesinde görev yapmakta iken mecburi hizmet süresini tamamlayarak istifa eden başvurucunun askıya alınmış olan pilot lisansının askı süresinin uzatılması nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına yönelik Anayasa Mahkemesine yapmış olduğu başvuruda başvurucunun göreve geri çağrılması sonrasında bu çağrıya icabet etmemiş ve kanuni düzenleme gereğince başvurucunun pilot lisansı ilk olarak yükümlülük süresince, 12.5.2022 tarihine kadar askıya alındığı, başvurucunun da bu işlemle ilgili olarak herhangi bir şikâyette bulunmadığı, bilakis bu durumun muvazzaf subaylığa geri dönmemesinin müeyyidesi olduğunu vurguladığı, 694 sayılı KHK’nın 37’nci maddesiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılan pilot subaylar için getirilen yükümlülükle birlikte kanun koyucu bu yükümlülüğe uymayanlar için yükümlülük süresince ilgililerin sivil pilot sertifikalarının iptal edileceğine ilişkin bir yaptırım düzenlediği, ilk etapta yükümlülük ile birlikte düzenlenen bu yaptırımın öngörülebilir ve kesin nitelikte olduğunun söylenmesi gerektiği, başvurucunun çağrıya uyulmaması hâlinde pilot lisansının askıya alınacağını ve askı süresini bilerek, bu yaptırıma katlanmayı göze aldığının anlaşıldığı, ancak bu yaptırım henüz bitmeden yaptırımın bir yorum ile uzatılması durumu öngörülebilirlik
açısından değerlendirilmesi gereken esas konu olduğu belirtilmiştir. (Anayasa Mahkemesi, B. No:
2020/21660, 2.5.2024, §.37,38)
29) Somut olayda da başvuranın Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulundan mezun olarak astsubay
nasbedildiği, 926 sayılı Kanunda belirtilen on beş yıllık hizmet süresi tamamlanamadan 14.06.2024 tarihinde TSK’dan ayırma cezası nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılmış olup yukarıda yer verilen açıklamalar ve yargı kararları çerçevesinde 6413 sayılı kanun gereğince kalan yükümlülük süresince Deniz
Astsubay Meslek Yüksek Okulunda alınan eğitim sonucu elde edilen diplomayı kullanamayacağı ve ilgili belgelere bağlı olarak herhangi bir meslek icra edemeyeceği görülmektedir.
30) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde Deniz Astsubay Meslek Yüksekokulu’ndan mezun olarak
30.08.2013 tarihinde astsubay olarak naspedilen ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığında göreve başlayan
başvuranın mecburi hizmet yükümlülüğü sona ermeden Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Yüksek Disiplin
Kurulu Kararına istinaden 14.06.2024 tarihinde TSK’dan ayırma cezası nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılmış olup idarece gemiadamı cüzdanı verilmesi talebinin 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin
Kanunun “Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası” başlıklı 13’ncü maddesi gereğince reddi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
31) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun
davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/