İnşaatta istinat duvarı ile ilgili teknik standartlara uyulup uyulmadığına dair şikayetler ve eksik teslimat iddiaları (KDK)

2. Kurumumuzca 07/12/2023 tarihinde sayılı yazı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuş, Başkanlığın sayılı cevabi yazısı Kurumumuza ulaşmıştır.

2.1. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı cevabi yazılarında özetle; “İdaremiz tarafından 24.03.2016 tarihinde ihalesi yapılan “Kuzey Ankara Kent Girişi Bölge Konut, Adet Anaokulu ile Altyapı ve

Çevre Düzenlemesi İkmal İnşaatı İşi” işi yüklenici firma ” Ticaret A.Ş.&

Tic. A.Ş. İş Ortaklığı “nın uhdesinde devam etmekte olup, bahse konu işin inşaat aşaması ve inşaat sonrası yapı denetim ve müşavirlik hizmetleri ”

A.Ş.” tarafından tamamlanmış olup; Ortadoğu Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

Bölümünde görevli Prof. Dr. inceleme raporunda; “Saha ziyareti sırasında duvarın hemen arkasında duvar boyunca dolgunun kazılıp çıkartılmasıyla yaklaşık 1 m genişlikte ve 1,7 m yükseklikte bir hendek oluşturulmuş olduğu görülmüştür. Yüklenici Firma yetkilisi hendeğin, üst sıra barbakanların çalışmasını sağlamak suretiyle duvar üzerindeki basınçların azaltılması amacıyla açıldığını bildirmiştir. Nitekim söz konusu hendek en üst sırada yer alan barbakanların büyük bir bölümüne ulaşmakta olup barbakan delikleri görülmektedir. Sahada mevcut arazi eğimleri oldukça dik olmasının yanı sıra, imar yollarındaki yağmur suyu ızgaraları, kaldırım vb. gibi imalat eksikleri ile istinat duvarının konumu ve üzerinde yer alan yolun eğimi göz önüne alındığında şev üzerinden akan yüzey suyunun taşıdığı kilin barbakanların zaman içerisinde işlevsiz hale getirmesi muhtemeldir.” denmektedir.

Sonuç olarak, ilgi yazıda ifade edilen şikayetlerin herhangi bir bilimsel veriye ve ölçüme dayanmamakta olup, İdaremizce Ortadoğu Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Prof. Dr. ’ın yerinde yaptığı incelemeler ve tespitler neticesinde düzenlenen rapora göre, İdaremiz tarafından istinat duvarı açısından gerekli önlemler alınmış olup, istinat duvarında herhangi olumsuzluğun olmadığı mevcut barbakanların çalıştığı üzerlerine tel çitlerin yapıldığı ayrıca bitkisel peyzaj, ağaç dikimi proje uygun yapıldığı ve site yönetimine teslim edilmiş olup, yaklaşık beş yıldır da mevcut durumunu herhangi bir değişiklik olmadan muhafaza etmektedir.” Denilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,

3.1. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu’nun,

5.1. 1 inci Ek maddesinin ilgili fıkraları; “Çevre ve Şehircilik Bakanlığına bağlı ve kamu tüzel kişiliğine sahip Toplu Konut İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığının görevleri aşağıda belirtilmiştir.

ı) Ferdi veya toplu konut kredisi vermek, köy mimarisinin geliştirilmesine, gecekondu alanlarının dönüşümüne, tarihi doku ve yöresel mimarinin korunup yenilenmesine yönelik uygulamalar yapmak ve bu konulardaki projeleri kredilendirmek ve gerektiğinde tüm bu kredilerde faiz sübvansiyonu yapmak,

j) Yurt içi ve yurt dışında doğrudan veya iştirakleri aracılığıyla proje geliştirmek; konut, alt yapı ve sosyal donatı uygulamaları yapmak veya yaptırmak,

k) İdareye kaynak sağlanmasını teminen kâr amaçlı projelerle uygulamalar yapmak veya yaptırmak,

l) Doğal afet meydana gelen bölgelerde gerek görüldüğü takdirde konut ve sosyal donatıları, alt yapıları ile birlikte inşaa etmek, teşvik etmek ve desteklemek,

m) Bakanlıkların talebi ve bağlı bulunduğu Bakanın onayı halinde talep konusu proje ve uygulamaları yapmak veya yaptırmak,

n) Kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak.”

5.2. 9 uncu Ek maddesi; “Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılacak veya yaptırılacak yapılara, imar plânlarında o maksada tahsis edilmiş olmak, uygulama imar plânı ve mevzuata aykırı olmamak üzere mimarî, statik, tesisat ve her türlü fennî mesuliyetin Başkanlık tarafından üstlenilmesi ve mülkiyetin belgelenmesi kaydıyla başkaca belge istenmeksizin müracaat tarihinden itibaren onbeş gün içinde avan projeye göre yapı ruhsatı verilir.

…Belediyeler, bu yapılarla ilgili yapı kullanma izin belgesi müracaatları üzerine, Toplu Konut İdaresi

Başkanlığı tarafından geçici kabulün yapılmış olması kaydıyla başkaca belge aranmaksızın 15 gün içinde yapı kullanma izin belgesi vermek zorundadır. İstenen diğer belgeler Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından daha sonra tamamlanır.”

6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun;

6.1. 29 uncu maddesi; “Bir sözleşmenin ileride kurulmasına ilişkin sözleşmeler geçerlidir.

Kanunlarda öngörülen istisnalar dışında, önsözleşmenin geçerliliği, ileride kurulacak sözleşmenin şekline bağlıdır.”

6.2. 237 nci maddesi; “Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır.

Taşınmaz satışı vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri, resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz.

Önalım sözleşmesinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.”

6.3. 470 inci maddesi; “Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”

6.4. 471 inci maddesi; “Yüklenici, üstlendiği edimleri işsahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır.

Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.

Yüklenici, meydana getirilecek eseri doğrudan doğruya kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür. Ancak, eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa, işi başkasına da yaptırabilir.

Aksine âdet veya anlaşma olmadıkça yüklenici, eserin meydana getirilmesi için kullanılacak olan araç ve gereçleri kendisi sağlamak zorundadır.”

6.5. 474 üncü maddesi; “İş sahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır.

Taraflardan her biri, giderini karşılayarak, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir.”

6.6. 477 nci maddesi; “Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra, yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur; ancak, onun tarafından kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için sorumluluğu devam eder.

İşsahibi, gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır.

Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa işsahibi, gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır.”

6.7. 478 inci maddesi; “Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

7. 4721 sayıl Türk medeni Kanununun,

7.1. 2 nci maddesi; “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”

7.2. 706 ncı maddesi; “Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır…”

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8.Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Başvuran Site Yönetimi adına Vekili, yüklenici tarafından teknik standartlara uygun olarak yapılmayan istinat duvarının kısa süre içerisinde işlevini yitirdiğini, projede yer almasına rağmen bazı işlerin yerine getirilmediğini belirterek, 1 no’lu paragrafta yer verilen sorunların giderilmesini talep etmektedir.

10. Başvuru esas itibariyle, istinat duvarında bozulmalar meydana geldiği ve Yüklenici tarafından kesin kabul öncesinde çalışır vaziyette TOKİ’ye teslim edilmesi gereken bir takım makine ile malzemelerin teslim edilmediği ve işçilik sorunlarının olduğu iddialarından ibarettir.

11. Bu hususta Kurumumuzca 07/12/2023 tarihinde TOKİ’den bilgi ve belge talebinde bulunulmuş, söz konusu bilgi ve belge talebi içeriğinde; istinat duvarında iddia edilen ileride yıkılmaya varabilecek bozulmaların bulunup bulunmadığına ilişkin incelemelerin yapılması ve başvuranın iddialarının cevaplanması talep edilmiş, aynı zamanda bir takım makine ve malzemenin TOKİ tarafından eksik teslim alındığı iddialarının araştırılması ve inceleme sonucunun tarafımıza iletilmesi, aynı zamanda teknik şartname, sözleşme ile birlikte, ilgili mevzuat ve sözleşme gereği yüklenicinin sorumluluğunun devam edip etmediği, sorunun zamanaşımı, eksik ve ayıplı ifa yönleriyle değerlendirilmesi talep edilmişti.

12. 31/01/2024 tarihinde bilgi ve belge talep yazımıza cevap verilmesi gerekliliği ilgili İdareye hatırlatılmış,

2024 yılının Şubat ayı içerisinde 2 kez ilgili İdare aranarak cevabi yazının bilgi ve belge talebinde belirtilen

hususların madde madde cevaplandırılması suretiyle gönderilmesi ile herhangi bir can ve mal kaybı oluşmadan önce yerinde inceleme yapılmasının gerekliliği yetkililere hatırlatılmıştır. Nihayet ilgili İdarenin cevabi yazısı 2 buçuk ay sonunda Kurumumuza ulaşmıştır.

13. Ancak TOKİ tarafından kurumumuza iletilen cevabi yazı içeriğinin, istinat duvarına ilişkin 2019 yılında yaptırılan bilirkişi raporunun belli bir kısmının iletilmesinden ibaret olduğu, projeye ilişkin istenilen bilgi ve belgelerin iletilmediği, eksik teslim alındığı iddia edilen makine ve malzemeler ile eksik işçilik hususlarına değinilmediği görülmüştür.

14. Şikayete konu; “ Kent Girişi Bölge Konut, 1 Adet Anaokulu ile Altyapı ve Çevre

Düzenlemesi İkmal İnşaatı İşi” nin 2016 yılında ihalesinin yapıldığı, 2019 yılının 22 Temmuz-06 Ağustos tarihleri arasında konutun hak sahiplerine teslim edildiği ve site yönetiminin oluşturulduğu,

teslim tarihi üzerinden 2 ay geçmesiyle birlikte 2019 yılının Ekim ayında istinat duvarı ile ilgili Orta Doğu

Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden bilirkişi görevlendirilmesine gidilerek yerinde inceleme yaptırıldığı tespit edilmiştir.

15. Dolayısıyla istinat duvarı ile ilgili şikayetlerin site yönetimince iş sahibi olan TOKİ’ye iletildiği, görevlendirilen bilirkişinin yüklenici firma yetkilisi eşliğinde bir takım değerlendirmelerde bulunduğu ve raporunu sunduğu görülmektedir. Söz konusu raporda; istinat duvarının yapılması sırasında kepçe ile itilen

1 mt ve daha büyük blokların duvara çarpmasıyla kılcal çatlakların oluştuğunun düşünüldüğü, imalat

ile söz konusu makine ve malzemelerin TOKİ tarafından Site Yönetimine teslim edildiğine dair tutanaklara ulaşılamadığından, eksik ifaya ilişkin hususlarla ilgili olarak ilgili İdare olan TOKİ yetkililerince teslim tutanaklarının incelenmesi ve Site Yönetimi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Eksik işçilik ile ilgili hususlarla ile ilgili olarak ise, ortaya çıkan sorunların hatalı imalattan mı yoksa zamana ve kullanıma bağlı yıpranmalardan mı kaynaklandığının tespiti için TOKİ tarafından ilgili şartname ve sözleşmeler çerçevesinde gerekli teknik inceleme ve analizlerin yapılması, yapılacak tespitler neticesinde eksikliklerin giderilmesi ve gerekli önlemlerin alınması gerektiği değerlendirilmiştir.

21. Bu değerlendirmeler çerçevesinde; ilgili idarece istinat duvarı ile ilgili olarak site yönetiminin şikayet ve talebinin, bilimsel veriye dayanmaması iddiasıyla reddedilmesinde ve eksik makine, malzeme teslimi ile işçiliğe ilişkin şikayetleri cevaplamayarak re ’sen reddetmesinde, hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin geç ve eksik teslim edildiği tespit edildiğinden, bundan sonra bu hususlarda daha dikkatli davranılması hususunda uyarılması gerektiği kanaatine varılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

23. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine

30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma

süresinden arta kalan sürede, ilgili İdareye karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Şikayet konusu; yol, şev ve istinat duvarı ile ilgili gerekli teknik incelemelerin yapılması, akabinde gerekli onarımların yapılması/yaptırılması, aynı şekilde ilgili tutanaklar ile birlikte yerinde tespit yapılarak eksik teslime ve işçiliğe ilişkin hususların belirlenmesi ve giderilmesi hususunda, TOPLU KONUT İDARESİ

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarece bu karar üzerine tesis

edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURAN ile TOPLU KONUT İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Sadettin KALKAN

Kamu Başdenetçisi V.