Yan dal uzmanlık eğitim süresinin borçlandırılması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, 1998-2002 yılları arasında asistanlık yaptığı dönemde sigortasının yapılmadığını ve yan dal uzmanlık süresinin borçlandırılmasını talep etmektedir. 2022 yılında İç Hastalıkları asistanlığı için borçlanma talebinin kabul edilmesiyle sigortalılık başlangıcı 30 Mart 2000 tarihine çekilmiş, ancak yan dal asistanlığı için yapılan başvurular reddedilmiştir. Başvuran, yan dal asistanlığı süresinin de asistanlık haklarını kapsadığını belirterek bu sürelerin borçlandırılmasını istemektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, 5510 sayılı Kanunun 41. maddesinde yan dal uzmanlık süresine dair bir düzenleme bulunmadığını, bu nedenle başvuranın talebinin karşılanamayacağını ifade etmiştir. Kurum, yalnızca normal doktora veya tıpta uzmanlık sürelerinin borçlandırılabileceğini belirtmekte, yan dal uzmanlık sürelerinin bu kapsamda yer almadığını vurgulamaktadır. Başvuranın yan dal asistanlığı süresinin borçlandırılması talebi, mevcut mevzuat çerçevesinde hukuken mümkün görülmemektedir.

Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. İlgili idarenin işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu, başvuranın dava açma süresinin tebliğ tarihinden itibaren devam edeceği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin kararlarının gerekçeli olması ve başvuru yollarını göstermesi gerektiğini vurgulamıştır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/16507-S.23.25968

BAŞVURU NO : 2023/9984

KARAR TARİHİ : 26.12.2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Yan dal uzmanlık eğitim süresinin borçlandırılması talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 13.07.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 01.08.1970’ te da doğduğunu, Nisan 1998 tarihinde yabancı uyruklu olarak TUS(Tıpta Uzmanlık Sınavı) sınavını kazandığını ve 13

Temmuz 1998- 19 Eylül 2002 tarihleri arasında Üniversitesi Tıp Fakültesi (EÜTF) İç Hastalıkları Ana

Bilim Dalında asistanlık yaptığını, bu dönem içinde sigortasının yapılmadığını ve sigortasız çalıştığını,

19.09.2002 tarihinde İç Hastalıkları Uzmanı olarak aynı kurumda fahri asistan olarak çalışmaya devam

ettiğini, 07.01.2003 tarihinde Romatoloji Yan Dal sınavına girdiğini ve yine ücret almadan ve sigortasız yan dal asistanlığına başladığını, yan dal asistanlığı devam ederken Türk vatandaşlığına geçtiğini ve Mayıs

2004 tarihinde, devlet memuru kadrosuna atandığını ve sigortalı olarak asistanlığının devam ettiğini,

14.10.2005 tarihinde Romatoloji Yan Dal uzmanı olmasını takiben mecburi hizmete Devlet

Hastanesine atandığını, daha sonra Üniversitesinde öğretim üyesi olarak devam ettiğini, 2011 de devletten istifa ederek Üniversitelerinde öğretim üyeliğine devam ettiğini ifade etmektedir. Başvuran EYT kapsamında emeklilik işlemleri için SGK Zeytinburnu Merkez Müdürlüğüne başvurmasının ardından 4 yıl, İç Hastalıkları asistanlığı dönemi için borçlanma talebinin kabulünün ardından 16.12.2022 tarihinde 104.013,14 TL para ödediğini, ancak Romatoloji yan dal ve fahri asistanlıkta geçen süreleri için ise borçlanma talebinin edilmemesi sebebiyle sigortalılık başlangıcının 30 Mart 2000 tarihine çekilebildiğini ve bu sebeple de 7ay fark ile EYT kapsamında olamadığını, yan dal asistanlığı ve fahri asistanlık sürelerinin borçlanılması ile ilgili, EÜTF Dekanlık’ tan aldığı yazılar ile tekrar başvurmasına rağmen talebinin tekrar reddedildiğini, oysa yan dal uzmanlık sürecinin bir asistanlık süreci olarak asistanlığın tüm özlük haklarını içermekte olduğunu belirterek yan dal asistanlığı (fahri asistanlık) yaptığı sürelere ilişkin borçlanma isteğinin kabul edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 25.10.2023 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle; 2.1. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin (d) bendinde, sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim sürelerinin, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacağı, primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılacağı, borçlandırılan sürelerin sigortalılıklarına sayılacağı hüküm altına alındığı, 2.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2013/11 sayılı Genelgesinin Hizmet Borçlanmaları Başlıklı Onuncu

Kısım birinci Bölümünün 2.4 “Doktora veya tıpta uzmanlık öğreniminde geçen süreler” başlığında; “Sigortalıların sosyal güvenlik kanununa tabi olmaksızın yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya tıpta uzmanlık öğrenim süreleri talepleri halinde borçlandırılacaktır. Tıpta uzmanlık öğreniminde geçen süreleri borçlanmak isteyen sigortalıdan; Borçlanma talep dilekçesi, Uzmanlık belgesinin (diplomasının) onaylı fotokopisi, Uzmanlık eğitimine başladığı ve bitirdiği tarihleri gün, ay, yıl olarak belirtir şekilde öğrenim gördüğü tıp fakültesi veya sağlık kurulunca düzenlenmiş belgenin, (Değişik, 19/6/2020 tarihli ve 2020/21 sayılı Genelge) Sağlık Bakanlığının ilgili biriminden bu sürelerinin uzmanlıktan sayılıp sayılmadığına, sayılmış ise ne kadar süresinin uzmanlık öğreniminden sayıldığına ilişkin yazının, istenmesi gerekmektedir. Ayrıca, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı (Değişik, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge) olan ve HİTAP ekranlarında hizmet süresi bulunmayanlardan gerek doktora gerek tıpta uzmanlık sürelerini borçlanmak isteyenlerin görev yaptıkları Kurumlardan onaylı hizmet belgesi istenecektir. Kanunun yürürlük tarihinden sonra ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca sigortalı olanların Türk Vatandaşlığına geçmeden önce yaptıkları doktora çalışmalarının ve tıpta uzmanlık için geçirilen öğrenim süreleri

Türkiye’de geçmiş olup olmadıklarına bakılmaksızın, Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 29/12/1983 gün ve E.1983/3, K. 1983/12 sayılı kararı kapsamında borçlandırılacaktır.” hükmünün yer aldığı, 2.3. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde yan dal uzmanlık süresine ilişkin herhangi bir hüküm yer almadığından, adı geçenin 07.01.2003-15.05.2004 tarihleri arasındaki yan dal uzmanlık öğreniminde geçen süresinin borçlandırılmasına imkan bulunmadığı, ayrıca Kanun ilgili maddesinin normal doktora veya uzmanlık öğrenim sürelerinin borçlanılabileceğine ilişkin açık hüküm içermesi bununla birlikte yan dal uzmanlık süresine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmaması sebebiyle yan dal uzmanlık sürelerinin borçlanma kapsamı dışında tutulduğu, 2.4. Başvuranın yan dal asistanlığı yaptığı sürelere ilişkin borçlanma isteğinin kabul edilmesi halinde, 07.01.2003-15.05.2004 tarihleri arasındaki yan dal uzmanlık öğreniminde geçen 488 günlük süreyi borçlanabilecek ve daha önceden borçlandığı tıpta uzmanlıkta geçen süreler ile birlikte sigortalılık başlangıç tarihinin yeniden oluşacağı,

2.5. Başvuran ile Kurumları arasında, şikayet konusu yapılan idari işleme ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin d fıkrasında: “Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri, ndilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır.” hükmüne, 6. 2013/11 sayılı Genelgesinin Hizmet Borçlanmaları Başlıklı Onuncu Kısım birinci Bölümünün

2.4 “Doktora veya tıpta uzmanlık öğreniminde geçen süreler” başlığında;

“Sigortalıların sosyal güvenlik kanununa tabi olmaksızın yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya tıpta uzmanlık öğrenim süreleri talepleri halinde borçlandırılacaktır.

Tıpta uzmanlık öğreniminde geçen süreleri borçlanmak isteyen sigortalıdan;

– Borçlanma talep dilekçesi, – Uzmanlık belgesinin (diplomasının) onaylı fotokopisi, – Uzmanlık eğitimine başladığı ve bitirdiği tarihleri gün, ay, yıl olarak belirtir şekilde öğrenim gördüğü tıp fakültesi veya sağlık kurulunca düzenlenmiş belgenin, – (Değişik, 19/6/2020 tarihli ve 2020/21 sayılı Genelge) Sağlık Bakanlığının ilgili biriminden bu sürelerinin uzmanlıktan sayılıp sayılmadığına, sayılmış ise ne kadar süresinin uzmanlık öğreniminden sayıldığına ilişkin yazının, istenmesi gerekmektedir.

Ayrıca, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı (Değişik, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge) olan ve HİTAP ekranlarında hizmet süresi bulunmayanlardan gerek doktora gerek tıpta uzmanlık sürelerini borçlanmak isteyenlerin görev yaptıkları Kurumlardan onaylı hizmet belgesi istenecektir.

Kanunun yürürlük tarihinden sonra ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca sigortalı olanların Türk Vatandaşlığına geçmeden önce yaptıkları doktora çalışmalarının ve tıpta uzmanlık için geçirilen öğrenim süreleri Türkiye’de geçmiş olup olmadıklarına bakılmaksızın, Danıştay İçtihadı

Birleştirme Kurulunun 29/12/1983 gün ve E.1983/3, K. 1983/12 sayılı kararı kapsamında borçlandırılacaktır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle; yan dal uzmanlık eğitim sürecinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanununun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin d fıkrası kapsamında borçlandırılmasını talep etmektedir.

9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde yan dal uzmanlık süresine ilişkin herhangi bir hüküm yer almadığından, adı geçenin 07.01.2003-15.05.2004 tarihleri arasındaki yan dal uzmanlık öğreniminde geçen süresinin borçlandırılmasına imkan bulunmadığı, ayrıca Kanun ilgili maddesinin normal doktora veya uzmanlık öğrenim sürelerinin borçlanılabileceğine ilişkin açık hüküm içermesi bununla birlikte yan dal uzmanlık süresine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmaması sebebiyle yan dal uzmanlık sürelerinin borçlanılmasının mümkün olmadığı ifade edilmektedir.

10. Başvuru konusu uyuşmazlığın, tıpta uzmanlık süresini borçlanmış olan başvuranın yan dal uzmanlık süresini de borçlanmayı talep etmesine rağmen Sosyal Güvenlik Kurumunca anılan talebin ilgili kanununda yan dal uzmanlık süresinin borçlanılacağının düzenlenmemesi sebebiyle yerine getirilmemesinden kaynaklandığı, bu itibarla ilgili mevzuatı kapsamında yan dal uzmanlık eğitim sürecinin borçlanılıp borçlanılamayacağının irdelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

11. Sigortalık Borçlanması, sosyal güvenlik hukukunda istisnai bir uygulama olarak, sigortalının iradesi dışında sigortalılık süresinin kesilmesi, sona ermesi veya askıya alınması halinde bu sürelerin primlerinin sonradan ödenerek sigortalılık hizmetinden saydırılması neticesinde emekli olma tarihi ve/veya emekli maaş miktarı olumlu yönde değiştirebilen bir işlemdir.( ÖZDAMAR Murat, 5510 Sayılı Kanunda

Düzenlenen Sigorta Borçlanmaları, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/299550, s.220) Ayrıca sigorta borçlanması neticesinde kazanılan sürenin fiili hizmet süresi olarak kabul edilmesi de kanunun gereğidir. Buna göre sigorta borçlanması işleminin: sigortalının prim gün sayısını artırma, ilk defa sigortalı olunan tarihin borçlanma gün sayısı kadar öne çekilmesi, prim gün sayısı artışına bağlı olarak emekli aylığını arttırması ve gelir vergisi açısından indirim konusu yapılabilmesi gibi işlevlerinin olduğu ifade edilmektedir. (ÖZDAMAR Murat, a.g.e, s.228 https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/299550)

/

Nitekim mer’i ve mülga mevzuatlar incelendiğinde sosyal güvenliğe ilişkin olarak yapılan her temel düzenlemede sosyal güvenliğin yapısında ve doğasında yer alan bir işlem olarak sigortalılık borçlanmasına yer verildiği görülmektedir. Anılan borçlanma işlemleri ilgili mevzuatlarında düzenlenirken kurulu sisteme özgü esaslar dikkate alınarak kurgulanmıştır.

12. Bu bağlamda borçlanma işleminin, emeklilik veya sigortalılık hakkı tanınmadan geçirilmiş sürelerin, çeşitli kanunlarda öngörülen kurallara uyularak sigortalıların talep etmeleri ve tahakkuk edecek olan borç tutarını ödemeleri suretiyle uzun vadeli sigorta kolları işlemlerinde nazara alınmasına yönelik

“hizmet saydırma” veya “hizmet satın alma” işlemi olduğu, buna göre, bir sürenin borçlandırılabilmesi için; sigortalılık kapsamında olmaması, bu sürenin borçlanma yolu ile fiili hizmete eklenebileceğine dair kanun hükmü bulunması ve iştirakçinin/sigortalının borçlanma isteğini SGK’ ya yazılı olarak veya EDevlet üzerinden bildirmesi gerektiği, yine borçlanmanın iştirakçiye/sigortalıya fiili hizmet kazandırdığı gibi aylık bağlama oranını ve emekli ikramiyesinin de artmasını sağlayan bir hak olduğu ifade edilmektedir.

13. Öte yandan sigortalılık borçlanmasının, sosyal güvenlik mevzuatında, sosyal sigortacılığın temel prensiplerine aykırı, aktüeryal dengeleri bozan istisnai bir hak olarak yer aldığı, istisnai hakların da hukukta dar yorumlanması gerektiği, bu nedenle, borçlanmaya ilişkin sosyal güvenlik normları düzenlenirken; hangi sürelerin borçlanabileceği, kimlerin bu kapsamdan yararlanabileceğinin açıkça belirtilmesinin zorunlu olduğu, istisnai normlar olmaları nedeniyle; bir husus veya sigortalının borçlanma kapsamında olduğu belirtilmiyorsa, bu husus ve sigortalılar hakkında düzenleme olmadığından, hakkın kapsamı dışında kalacakları, başka bir anlatımla, bir sigortalının, yorum, kıyas gibi yöntemlerle borçlanma hakkı olduğunun iddia edilemeyeceği ve yasal düzenlemelerde kapsam dışında olduklarının açıkça belirtilmesinin de gerekmediği değerlendirilmektedir.

14. Bu kapsamda başvuranın iddiası, idarenin cevabı ve bütün dosya kapsamına göre

Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın yan dal uzmanlık eğitim sürecinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin d fıkrası kapsamında borçlandırılması talebi açısından, söz konusu normun, kamu düzenine ilişkin mutlak emredici bir hüküm olması ve kıyas veya hukuki yorum yöntemleriyle genişletilebilmesinin hukuken mümkün olmadığı anılan hükümde: “Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri” ifadesiyle tıpta uzmanlık öğrenim süresinin borçlanılabileceği, yan dal uzmanlık süresinin borçlanılabilmesinin ise ancak kanun koyucunun bu noktada sarih (açık) bir düzenlemeye yer vermesi ile mümkün olabileceğinden idarece gerçekleştirilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin

“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece

“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu Ret Kararı’nın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/