|
ÖZET: Başvuran, 12 Temmuz 2008 tarihinde çalışmaya başladığı iş yerinin 5 Mart 2010 tarihinde devredilmesi sonrası emeklilik işlemlerinin 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesi gereği 4/b statüsünde değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmiştir. Başvuru, 20 Eylül 2023 tarihinde yapılmış olup, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuranın 12 Temmuz 2008 ile 8 Mart 2023 tarihleri arasında 4/a kapsamında sigortalı olduğunu, ancak 5 Mart 2010 tarihinden itibaren şirket ortağı olduğu için bu durumun 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesi gereği geçersiz olduğunu açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirirken, ilgili mevzuat çerçevesinde başvurunun hukuka uygunluğunu incelemiştir. Başvuranın 5 Mart 2010 tarihinden itibaren 4/a kapsamında sigortalı olarak bildirilmesinin mümkün olmadığını belirten kurum, bu durumun sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı işlemesi açısından önemli olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının 2829 sayılı Kanun’a göre belirlendiği ve gerekli prim gün sayısını doldurması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emeklilik talebi, hukuka ve hakkaniyete uygun bir şekilde reddedilmiş, kararın tebliği ile birlikte başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı olduğu belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/737-S.24.1258
BAŞVURU NO : 2023/15169
KARAR TARİHİ : 22.01.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılmış olan başvuruda başvuran özetle; 12/7/2008 tarihinde . . ünvanlı firmaya
ait iş yerinde işçi olarak çalışmaya başladığını, çalışması kesintisiz olarak devam etmekte iken söz konusu firmanın 5/3/2010 tarihinde Elektrik Otomasyon San. ve Tic. Ltd. Şti’ye devrolduğunu, aynı tarihte
. . ünvanlı firmaya ait iş yerinde çalışanların aynı dosya üzerinden Elektrik Otomasyon San. ve
Tic. Ltd. Şti’ye aktarıldığını, bu tarih itibarıyla sigortalı dosyasının da devrolunduğunu, aynı zamanda %
7 hisseli olarak ortaklığının da tescil olduğunu, 12/7/2008 tarihinden emeklilik başvurusu yaptığı tarihe
kadar 4/a kapsamında primlerinin kesintisiz olarak ödendiğini, Karabük Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne yaptığı 8/3/2023 tarihinde 4/a kapsamında emeklilik başvurusunun şirket ortağı olması nedeniyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 53. maddesi uyarınca sigortalılığının 4/b statüsünde olması gerektiği gerekçesiyle tamamlanmadığını belirterek 4/a sigortalılık bildirimleri dikkate alınarak emeklilik işlemlerinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 4/12/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın 12/7/2008-8/3/2023 tarihleri arasında, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirimlerinin yapıldığını, ancak 8/3/2023 tarihinde sigortalının aylık talebinde bulunması sonucunda dosyası incelendiğinde, 5/3/2010 tarihinden itibaren 4/1-(a)
kapsamında bildirimleri yapılagelen şirkete ortak olduğu anlaşıldığından bu tarihten sonra Elektrik
Otomasyon San. ve Tic. Ltd. Şti’nden yapılan 4/1-(a) kapsamındaki bildirimlerinin 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesinin ikinci fıkrası gereği iptal edildiği, 5/3/2010 tarihi itibarıyla 5510 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında tescil işleminin yapıldığı,
2.2) Öte yandan söz konusu hükmün, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline
karar verilmesi talebiyle açılan davaya ilişkin olarak verilen E: 2019/20, K: 2019/95 sayılı kararda; Anayasa’nın 60. maddesi çerçevesinde sosyal güvenlik hakkı kapsamında devlete yüklenen pozitif yükümlülükler yerine getirilirken kanun koyucunun sigortalılık statülerinin birleşmesi hâlinde her koşulda
5510 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası kapsamında daha lehe koşullara sahip sigortalılığa
geçerlilik sağlamaya yönelik düzenleme yapma zorunluluğunun bulunduğunun söylenemeyeceği, kanun koyucunun sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı bir şekilde işlemesini temin etmek amacıyla ihtiyaç duyduğu tedbirleri alma konusunda geniş bir takdir yetkisinin bulunduğu, kurala konu istisnanın Kanun’un 4.
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında olan sigortalıların (a) bendi kapsamındaki sigortalılık statüsüne girebilmek için kendilerine ait veya ortağı oldukları limitet şirketlerde gerçek durumu yansıtmayan hizmet akdi yapmalarına, dolayısıyla haksız menfaat teminlerine engel olmak amacıyla öngörüldüğünün anlaşıldığı, bu itibarla kişilerin sigortalılık statüsünü ortadan kaldıran veya kişileri sosyal sigortadan mahrum bırakan bir nitelik taşımayan ve kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesini sağlamak amacıyla öngördüğü anlaşılan kuralın anılan çerçevede sosyal güvenlik hakkını ihlal eden bir yönünün bulunmadığı değerlendirmelerine yer verilerek Anayasa’ya aykırılık itirazının oybirliği ile reddine karar verildiği,
2.3) Diğer taraftan başvuranın ilk işe giriş tarihinin 15/5/1996 olduğu, bu bakımdan yaşlılık aylığına hak
kazanma koşullarının 2829 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda belirlendiği, buna göre yaşlılık aylığına hak kazanması için 1479 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin ikinci fıkrasına göre 25 tam hizmet yılını (9000 gün) doldurması gerektiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt
bendinde;
“Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
…
b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;
…
3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin
komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, …
sigortalı sayılırlar.”
5.2) “Sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53. maddesinin ikinci ve beşinci fıkralarında;
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilemezler.
…
Birinci fıkra hükmü saklı olmak üzere sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran özetle; ortağı olduğu limitet şirketten 5510
sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki bildirimi yapılan sigortalılık sürelerinin geçerli sayılmasını ve emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir.
8) Somut olayda başvuranın, Elektrik Otomasyon San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinden 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık bildirimlerinin yapıldığı ve
Kuruma bildirimi yapılan bu sürelere ilişkin prim ödendiği konusunda uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Uyuşmazlık başvuranın söz konusu şirkete ortak olduğu 5/3/2010 tarihinden itibaren, 5510 sayılı Kanun’un
4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak bildirildiği dönemlerin geçerli kabul edilip edilemeyeceği noktasındadır.
9) Bu noktada limitet şirket ortaklarının ortağı oldukları şirketlerden mülga 506 sayılı Kanun ve/veya
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilmeleri
hususunun, Kurumumuzun 2019/23220 numaralı başvuruya ilişkin 18/6/2020 tarihli Ret Kararı’nda irdelendiği görülmektedir. Bahsi geçen Karar’da, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere ilişkin olarak limitet şirket ortaklarının ortağı oldukları şirketlerden mülga 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı bildirilmiş olmaları halinde, 4/1-(a) kapsamında yapılan tescilin beyan kabul edilerek ilgili hizmet ve primlerin 4/1-(b) kapsamında değerlendirilmesinin yasal düzenlemelere aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonraki dönemlere ilişkin olarak ise 5510 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesinde 4. maddenin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamında sayılanların kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinde 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilemeyeceğinin; anılan maddenin beşinci fıkrasında da sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda ödenen primlerin birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edileceğinin kurala bağlandığı, bu nedenle
5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra ilgililerin ortağı olduğu limitet şirketlerden Kanun’un
4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirilemeyeceği açık olduğu değerlendirmelerine yer verilerek Kurumun 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdikten sonraki sigortalılık bildirimlerini iptal etmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülmemiştir.
10) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın ortağı olduğu limitet şirketten
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında bildirilen sigortalılık
sürelerinin iptal edilmesine ve ödenen primlerin 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamındaki sigortalılığına aktarılmasına yönelik Kurum işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Safranbolu Asliye Hukuk Mahkemelerinde (İş Mahkemesi sıfatıyla) yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvuran ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi