Müteveffa oğuldan dolayı hak sahipliği sebebiyle aylık bağlanması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, 27 Haziran 2022 tarihinde vefat eden oğlunun hak sahipliği nedeniyle emekli maaşı talep etmektedir. Oğlunun, Memur olarak 6 yıl 11 ay ve SSK’lı olarak 1 yıl 8 ay 26 gün prim gün sayısına sahip olduğu belirtilmektedir. Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı başvuruların sonuçsuz kalması nedeniyle 16 aydır maddi ve manevi sıkıntı yaşadığını ifade etmektedir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebini, 5510 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri çerçevesinde değerlendirmiştir. Bu bağlamda, sigortalının vefatından dolayı hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için en az 1800 prim gün sayısının bulunması gerektiği ve başvuranın anne ve babasına aylık bağlanabilmesi için diğer çocuklardan gelir veya aylık almamaları gerektiği belirtilmiştir. Yapılan incelemede, başvuranın anne ve babasının kendi sigortalılıkları nedeniyle aylık aldıkları tespit edilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın talebinin reddedilmesi yönünde karar verilmiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. İdarenin karar verme sürecinde makul bir zaman diliminde hareket ettiği, ancak başvuranın taleplerine yeterince açıklık getirilmediği ifade edilmiştir. Bu durum, idarenin iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığını göstermektedir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/3274-S.24.5177

BAŞVURU NO : 2023/16180

KARAR TARİHİ : 22.03.2024

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Başvuranın müteveffa oğlundan dolayı hak sahipliği sebebiyle aylık

BAŞVURUNUN KONUSU :

talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 09.10.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle, oğulları maden mühendisi ( )’ in Manisa ve Soma’ da çalışırken 27/06/2022 tarihinde vefat ettiğini, müteveffa ’ in Memur olarak 6 yıl 11 ay 13 gün, SSK’ lı olarak ise 1 yıl 8 ay 26 gün pirim gününün olduğunu, ilgili makamlara defalarca müracaat edilmesine rağmen hak sahibi oldukları oğullarından dolayı emekli maaşının halen kendisine ve annesi

’ e bağlanmaması dolayısıyla 16 aydır maddi ve manevi olarak mağdur olduklarını belirterek mağduriyetlerinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 09/11/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben Sosyal

Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen

23.11.2023 tarihli ve – – sayılı yazı ve eklerinde özetle:

2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun ilgili hükümleri kapsamında; bu kanunun 4/1-(c) bendi kapsamında görev yapmakta iken görevi ile bağlantılı olmayan bir nedenden dolayı vefat eden sigortalının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için öncelikli şartın, sigortalının en az 1800 prim gün sayısı bulunması olduğu, 2.2. Bununla birlikte sigortalının anne ve babasına aylık bağlanabilmesi için ise yine öncelikle anne ve babaya diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması gerektiği, 2.3. Anne ve babaya diğer çocuklarından dolayı bağlananlar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış ise; Anne ve babanın yaşının 65’den büyük olduğu durumlarda her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirlerinin asgari ücretin net tutarından daha az olması, anne ve babanın yaşının 65’den

küçük olduğu durumlarda ise her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirlerinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması, şartıyla ölüm aylığının bağlandığı, 2.4. Dolayısıyla, kendi sigortalılıklarından dolayı aylık ve/veya gelir bağlanmış veya kendi anne veya babalarından dolayı aylık ve/veya gelir bağlanmış anne ve babalara çocuklarından dolayı aylık bağlanmasına kanunen imkan bulunmadığı, 2.5. Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde emeklilik sicil dosyasının tetkikinde, ‘in

Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğünde mühendis kadro ünvanında 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c)

bendi kapsamında görev yapmakta iken 28.06.2022 tarihinde vefat ettiği, adı geçenin vefatı tarihinde 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında 626 gün, 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamında 6 yıl 11 ay 14 gün (2504 gün) hizmetinin bulunduğu, 2.6. Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu 26.07.2022 tarihli yazısı ekinde Kurumumuza gönderilen, ‘in oğlu ‘in vefatı nedeniyle Kurumumuz ile ilgili işlemlerinin yapılması talebini içeren dilekçesi üzerine yapılan incelemede, oğlunun bekar olması (eşi ve çocuğunun bulunmaması) ve anne ile babaya Kurumumuzca kendi sigortalılıkları nedeniyle aylık ödeniyor olması nedeniyle adı geçenden dolayı aylık bağlanacak herhangi bir hak sahibinin bulunmadığının tespit edildiği, 2.7. Bunun üzerine, ‘in 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) bendi kapsamında geçen 6 yıl 11 ay 14 gün hizmetinin (6) tam yılına karşılık kanuni mirasçılarına ödenmek üzere 11.08.2022 tarihli işlem ile 46.361,34.-TL emekli ikramiyesi, 30.05.2023 tarihli işlem ile de 15.469,68 TL emekli ikramiyesi farkı tahakkuk ettirildiği, 2.8. Başvuranın 07.10.2022 tarihli tarafına oğlundan dolayı aylık bağlanması talepli başvurusunun,

21.10.2022 tarihli yazı ile kendi sigortalılığından dolayı Sosyal Güvenlik Kurumundan emekli aylığı aldığı

gerekçesiyle reddedildiği, buna göre, hak sahibi eşi ve çocuğu bulunmayan ‘in anne ve babasına aylık bağlanabilmesi için aranılan öncelikli şartın, diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere anne ve babaya Kurum tarafından gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması olduğu, yapılan incelemede, anne ‘e, 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında 01.07.1997 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı, baba ‘e 5434 sayılı Kanun kapsamında 15.09.2008 tarihinden itibaren emeklilik aylığı ödendiğinin tespit edilmesi nedeniyle ilgililere oğullarından dolayı aylık bağlanmasına imkan bulunmadığı, 2.9. Ayrıca, başvuranın 12.04.2023 tarihli tarafına oğlundan dolayı aylık bağlanması talepli CİMER başvurusunun 08.06.2023 tarihli yazı ile, ‘in aynı konulu 14.08.2023 tarihli dilekçesinin

09.09.2023 tarihli yazı ile kendi sigortalılıklarından dolayı Kurumumuzdan aylık almaları gerekçesiyle

reddedildiği, 2.10. Bu çerçevede, kendi sigortalılıklarından dolayı emeklilik ve yaşlılık aylık alan baba ‘e ve anne ‘e vefat eden oğullarından dolayı ölüm aylığı bağlanmasına kanunen imkan bulunmamakta olup söz konusu aylıkların herhangi bir nedenle kesilmesi ve her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirlerinin asgari ücretin net tutarından daha az olduğunun Kurumumuzca tespiti halinde ilgililere oğullarından dolayı aylık bağlanabileceği, 2.11. Başvuran ile Kurum arasında şikâyet konusu yapılan idari İşleme ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmağı, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu

denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.

5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 32 inci maddesi; “… Ölüm aylığı; a) En az 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalısayılanlar için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş, b) 47 nci maddede yazılı sebeplerle kazaya uğramış, malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken veya malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış, c) Bağlanmış bulunan malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle kesilmiş, durumda iken ölen sigortalının hak sahiplerine, yazılı istekte bulunmaları halinde bağlanır. …” hükmüne, 5.1. Anılan Kanunun 34 üncü maddesinde: “Ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; … d) (Değişik: 17/4/2008-5754/21 md.) Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması halinde her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartıyla ana ve babaya toplam %25’i oranında; ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması halinde ise artan hisseye bakılmaksızın yukarıdaki şartlarla toplam %25’i, oranında aylık bağlanır.

…” hükmüne, 5.2. Aynı Kanunun 35 inci maddesi; “Ölüm sigortasından sigortalının hak sahiplerine bağlanacak aylıklar; a) Sigortalının ölüm tarihini, b) Hak sahibi olma niteliğinin ölüm tarihinden sonra kazanılması halinde, bu niteliğin kazanıldığı tarihi, takip eden ay başından itibaren başlatılır. Hak sahiplerine bağlanan aylıklar 34 üncü maddede belirtilen şartların ortadan kalktığı tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir. …” hükmüne, 5.3. Yine aynı Kanunun 53 üncü maddesi; “… Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk defa sigortalı sayılanlardan 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinden birden fazlasına tabi olarak çalışmış olanların yaşlılık aylığı bağlanma taleplerinde, en fazla sigortalılığın geçtiği sigortalılık hali, hizmet sürelerinin eşit olması ile malûllük ve ölüm halleri ile yaş haddinden re’sen emekli olma, süresi kanunla belirlenen vazifelere atanma veya seçilme ve bağlı oldukları sigortalılık halinin kanunla değiştirilmesi durumunda ise son sigortalılık hali esas alınır.” hükmünü amirdir. Diğer taraftan, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun ek 82 nci maddesi; “1) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışmaya başlayanlardan; … e) Uzun vadeli sigorta kolları açısından 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta iken ölenlerin ölüm aylığı bağlanan veya ölüm toptan ödemesi yapılan hak sahiplerine, … Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından,

5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (21) numaralı bendinde belirtilen kamu

idarelerinde aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında geçen uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık süreleri esas alınarak emekli ikramiyesi; anılan Kanunun geçici 4 üncü maddesine göre aylığa veya toptan ödemeye hak kazanan sigortalıların emeklilik ikramiyesine ilişkin azami süre, hesap yöntemi, emekli ikramiyesinin hesabında kullanılan ödeme unsurları ile bu ödeme unsurlarına hak kazanma şartlarına ilişkin esas ve usûller, ödeme unsurlarının ikramiye hesabına esas alınan oran ve/veya miktarları dikkate alınarak ödenir. … 2) Bu madde kapsamında emekli

ikramiyesi ödenenlerden vazife malûllüğü, kanunlarla belirlenen bekleme süresi sonunda kadrosuzluk, yaş haddi veya ölüm sebebiyle haklarında 5510 sayılı Kanunun uzun vadeli sigorta kolları kapsamında aylık bağlanmış veya toptan ödeme yapılmış olanlara; aylığa veya toptan ödemeye hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde emekli ikramiyesinin hesabında esas alınan katsayılarda meydana gelecek artış nedeniyle oluşacak ikramiye farkları ile ilk mali yılın birinci ayında katsayılar dışındaki diğer unsurlarda meydana gelecek artışa bu tarihte yürürlükte olan katsayılar uygulanmak suretiyle bulunacak ikramiye farkları, emekli ikramiyesi ile ilgili hükümlere göre ayrıca ödenir. Ancak, aylığa veya toptan ödemeye hak kazandıkları tarihi takip eden üç ay içinde katsayılarda artış yapılmadığı takdirde, müteakiben katsayılarda altı ay içinde yapılacak ilk artıştan doğan ikramiye farkları da ayrıca ödenir.

… 4) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tahakkuk ettirilmiş veya ettirilecek emekli ikramiyelerini almadan ölen ve ölüm tarihinde hak sahibi bulunmayanların emekli ikramiyeleri, kanuni mirasçılarına ödenir. …” hükmüne, Yer verilmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7.Başvuran, özetle; 27/06/2022 tarihinde vefat eden müteveffa oğlu ’ in Memur olarak 6 yıl 11 ay 13 gün, SSK’ lı olarak ise 1 yıl 8 ay 26 gün pirim gününün olduğunu, ilgili makamlara defalarca müracaat edilmesine rağmen hak sahibi oldukları oğullarından dolayı emekli maaşının halen kendisine ve annesi

’ e bağlanmaması dolayısıyla 16 aydır maddi ve manevi olarak mağdur olduklarını belirterek mağduriyetlerinin giderilmesini talep etmektedir.

8.Bu çerçevede uyuşmazlığın, başvuranın 27/06/2022 tarihinde vefat eden oğlundan dolayı hak sahipliği sebebiyle aylık alıp alamayacağı noktasında düğümlendiği görülmektedir.

9. Bu kapsamda başvurana oğlundan hak sahipliği dolayısıyla maaş ödenmesine ilişkin somut uyuşmazlıkta başvuranın oğlunun 2022 yılında ölmüş olması sebebiyle 5.1, 5.2 ve 5.3. no.lu paragrafta yer alan hükümler çerçevesinde 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinin uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.

10. Bu bağlamda hak sahipleri anne veya babaya aylık bağlanabilmesi için: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun ilgili hükümleri kapsamında; bu kanunun 4/1-(c) bendi kapsamında görev yapmakta iken görevi ile bağlantılı olmayan bir nedenden dolayı vefat eden sigortalının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için öncelikli şartın, sigortalının en az 1800 prim gün sayısı bulunması, sigortalının anne ve babasına aylık bağlanabilmesi için ise yine öncelikle anne ve babaya diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması, anne ve babanın yaşının 65’den büyük olduğu durumlarda her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirlerinin asgari ücretin net tutarından daha az olması, anne ve babanın yaşının 65’den küçük olduğu durumlarda ise her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirlerinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse bulunması, şartlarının dikkate alınarak aylık bağlanma işlemlerinin yapıldığı görülmektedir.

11. Buna göre, anne ve babalara çocuklarından dolayı hak sahipliği nedeniyle aylık bağlanması konusunda şartların yasama organı tarafından belirlendiği, bu bağlamda; kendi sigortalılıklarından dolayı aylık

ve/veya gelir bağlanmış veya kendi anne veya babalarından dolayı aylık ve/veya gelir bağlanmış anne ve babalara çocuklarından dolayı hak sahipliği nedeniyle aylık bağlanamamasının ilgili kanun hükmünden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

12.Anayasa Mahkemesi’nce verilen 12/07/2017 tarihli ve E.2017/44, K.2017/118 sayılı kararda; “…Hukuk devletinde kanunların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Kanun koyucunun, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisinin bulunmakta olduğu belirtilmiştir.

13.Başvuru konusu somut olayda, hak sahibi eşi ve çocuğu bulunmayan başvuranın müteveffa oğlu

‘in anne ve babasına aylık bağlanabilmesi için aranılan öncelikli şartın, diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere anne ve babaya Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması olduğu, yapılan incelemede, anne ‘e, 5510 sayılı

Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında 01.07.1997 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı, baba ‘e

5434 sayılı Kanun kapsamında 15.09.2008 tarihinden itibaren emeklilik aylığı ödendiğinin tespit edilmesi

sebebiyle gelir aylık şartı yönünden talep edilen aylığın bağlanmasının ilgili yasal mevzuatı gereğince mümkün olmadığı değerlendirilerek bu kapsamda idarece yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, başvuranın taleplerine tam ve açık şekilde cevap verilmemiş olması sebebiyle “idarenin kararların gerekçeli olması”, “bilgi edinme hakkı” ve “dürüstlük” ilkelerine uygun davranılmadığı görülmüş olup idarenin anılan ilkelerle uygun davranması ve “hukuka uygunluk” ve “nezaket” ilkelerine ise daha fazla özen göstermesi önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Adana İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi