|
ÖZET: Başvuru, 5510 sayılı kanuna tabi Ek-5 sigortalılığı ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılmıştır. Başvuran, 29.03.2013 tarihinde sigortalılığının başladığını, 30.06.2013 tarihinde son borcunu ödediğini ve 30.10.2019’da sigortasının durdurulması için başvurduğunu belirtmiştir. Durdurma talebi kabul edilerek, 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasındaki borç bildirimleri kendisine tebliğ edilmiştir. Başvuran, 7440 sayılı kanun kapsamında yapılandırma talebinde bulunmuş, 25.05.2023 tarihinde borcunu ödemiştir. Ancak, ödemenin geçerli olup olmadığı konusunda belirsizlik yaşamaktadır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın Ek-5 sigortalılığının 30.06.2013 tarihinde sona erdiğini ve 01.07.2013-11.08.2022 tarihleri arasında yapılandırma kapsamında hizmet verilemeyeceğini ifade etmiştir. Başvuranın 7440 sayılı kanun kapsamında yaptığı ödeme, bu dönemde sigortalı olmadığından dolayı yapılandırma kapsamına alınmamıştır. Kurum, başvuranın talep ettiği iade işleminin ilgili mevzuat çerçevesinde yapılabileceğini belirtmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirirken, hukuka uygunluk ve hakkaniyet açısından herhangi bir aykırılık tespit etmemiştir. Başvuranın, Sosyal Güvenlik Kurumu’na karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4350-S.24.6990
BAŞVURU NO : 2023/17818
KARAR TARİHİ : 30.04.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Ek-5 Tarım sigortalılığı hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 08.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran özetle, 29.03.2013 tarihinde 5510 sayılı kanuna tabii
Ek-5 sigortalısı olarak sigortalılığının başlatıldığını, en son borcunu 30.06.2013 tarihinde ödediğini,
30.10.2019 tarihi itibarıyla Ek-5 sigortasının durdurulması için müracaat ettiğini, Muğla Sosyal Güvenlik
İl Müdürlüğünce talebinin kabul edilerek tarafına 04.12.2019 tarihi itibarıyla Ek-5 sigortasının durdurulduğuna dair 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasındaki 51.074,92 TL borç bildirim bilgisinin tebliğ edildiğini, 7256 sayılı kanuna göre 11.12.2020 tarihinde 01.07.2013- 30.10.2019 tarihleri arasındaki yapılandırma dilekçesine göre 18 taksit borç tahakkuku yapılarak 43.884,48 TL nin tarafına tebliğ edildiğini, ancak ödeme yapamadığından yapılandırmasın iptal edildiğini, tekrar Ek-5 sigortalısı olmak için
12.08.2022 tarihinde müracaatı sonucunda 12.09.2022 tarihinde Ek-5 sigortalılığının başlatıldığını
01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasında 80.131,65 TL ve borç bildirim yazılarının tarafına tebliğ edildiğini, Kuruma 24.03.2023 tarihli 7440 sayılı kanuna göre yapılandırma dilekçesi kapsamında,
07.04.2023 tarih sayılı yazılarıyla 7440 sayılı kanuna göre peşin borç 44.980,44 TL tahakkuku
neticesinde Ek-5 yapılandırma borcunu 25.05.2023 tarihinde ödediğini, anılan ödemenin geçerli olup olmadığı hakkında bilgi sahibi olmadığını ancak Kurumca her hangi iptal işlemi yapılmadığını belirterek söz konusu ödemenin kabul edilmesini eğer kabul edilmeyecek ise 2019/9 genelge kapsamında olmayan dilekçe 30.10.2019 tarihli Ek-5 durdurma talep dilekçesinin işlemden kaldırılmasını ve tekrar tercihine göre 01.11.2019-11.08.2022 tarihleri arasında ek yapılandırma ödeme planı hakkı verilerek tebliğ edilmesini ve işlemlerin kurum hatası kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin Kurumumuza iletilen 05.04.2024 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci maddesinde “Bu madde kapsamındaki sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi dâhil olmak üzere 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten, sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden ve ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona erer.” hükmünün yer almakta olduğu, 2.2. 2013/11 sayılı Genelgenin İkinci Bölüm Kanunun Ek -5 inci Maddesine Göre Tarım veya Orman
İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanlar kısmının, 4- Sigortalılığın sona ermesi başlıklı maddesinde; “Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların sigortalılığı; – 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlamaları halinde çalışmaya başladıkları tarihten, – Sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların borçsuz olmaları halinde talep, – Prim borcu olanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, – Gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden, – Kanunun ek 5 nci maddesi kapsamında prim ödeyen ve sadece bu kapsamda prim borcu bulunan sigortalıların, tahsis talep tarihinden önce veya sonra ek 5 prim borcunu ödemek istemeyerek talepte bulunmaları halinde, sigortalılıkları primi ödenmiş son günden, – Ölen sigortalının ölüm tarihinden, itibaren sona erecektir.” ibarelerinin yer almakta olduğu, 2.3. Diğer taraftan, ek 5 sigortası aktif olup cari ay prim borcu bulunanların, yapılan ödeme öncelikle cari aya ilişkin prim borcuna, kalan tutar olması halinde ise ödeme vadesi geçmiş en eski aya ilişkin prim borcuna orantılı olarak aktarılmakta, cari ay prim borcu bulunmayan ya da cari aydan önce terkli olanlar için yapılan ödeme cari ay prim borcu olmadığından ödeme vadesi geçmiş en eski aya ilişkin prim borcuna mahsup edildiği, 2.4. Yapılan incelemelerde, T.C kimlik numaralı ’ un 29.03.2013 tarihli ve sayılı “Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Çalışanlara Ait Giriş Bildirgesi” ne istinaden
5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci madde kapsamında sigortalılığının başlatıldığı, daha sonra sigortalının
31.10.2019 tarihli ve sayılı sonlandırma talep dilekçesine istinaden, en son 01.07.2013 tarihinde
yapmış olduğu ödemenin cari ay olan 2013/6 ncı aya ait olması nedeniyle, Ek-5 inci madde kapsamındaki sigortalılığının 30/06/2013 tarihi itibariyle sonlandırıldığı, adı geçenin talebine istinaden 12.08.2022 tarihinde yeniden ek 5 tarım tescilin başlatıldığı, 2.5. Buna göre; başvuran sigortalının 30.06.2013 tarihinde Ek-5 inci madde kapsamında sigortalılığı sonlandırıldığından 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasında yapılandırma kapsamında ödenen sürelere göre hizmet verilmesi mümkün bulunmadığı, 2.6. Başvuran ‘ un Ek-5 sigortalılığı 30.06.2013 itibarıyla sonlandırıldığı için 01.07.2013
– 11.08.2022 tarihleri arasındaki sürede Ek-5 kapsamında sigortalı olmadığından bu sürenin yapılandırma kapsamına da girmesi mümkün bulunmadığından başvuran tarafından yapılan 7440 sayılı yapılandırmaya ait 25.05.2023 tahsilat tarihli ödemeye ait 34.899,30 TL’lik kullanılamayan tutarın Sosyal Güvenlik
Kurumunun emanet hesaplarında bulunduğu, talep olması halinde ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda iade edilebileceği,
2.7. Başvuran ile Kurumumuz arasında, şikayet konusu yapılan idari işleme ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü, 5. 5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci maddesinde: “Bu madde kapsamındaki sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi dâhil olmak üzere 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten, sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden ve ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona erer.” hükmüne, 6. 7440 Sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanunun “Kapsam ve Tanımlar” başlıklı 1 inci maddesinin c fıkrasında: “c)
Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı tahsil daireleri tarafından 6183 sayılı Kanun kapsamında takip edilen ve bu Kanunun yayım tarihine veya bu Kanunun ilgili hükümlerinde belirtilen sürelerin sonuna kadar tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş olan;
1) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılık statülerinden kaynaklanan,
2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik
sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi ile bunlara bağlı gecikme cezası ve gecikme zammı alacakları,
2) 2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin isteğe bağlı sigorta primleri ve topluluk sigortası primi ile
bunlara bağlı gecikme cezası ve gecikme zammı alacakları,
3) 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) bitirilmiş olan özel nitelikteki inşaatlar ile ihale konusu işlere
ilişkin yapılan ön değerlendirme, araştırma veya tespit sonucunda bulunan eksik işçilik tutarı üzerinden hesaplanan sigorta primi ile bunlara bağlı gecikme cezası ve gecikme zammı alacakları,
4) 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) işlenen fiillere ilişkin olup ilgili kanunları uyarınca
uygulanan idari para cezaları ile bunlara bağlı gecikme cezası ve gecikme zammı alacakları,
5) İlgili kanunları gereğince takip edilen 2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin damga vergisi, özel
işlem vergisi ve eğitime katkı payı ile bunlara bağlı gecikme zammı alacakları,” hükmüne,
7. 2013/11 sayılı Genelgenin İkinci Bölüm Kanunun Ek-5 inci Maddesine Göre Tarım veya
Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanlar kısmının, 4- Sigortalılığın sona ermesi başlıklı maddesinde; “Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların sigortalılığı; – 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlamaları halinde çalışmaya başladıkları tarihten, – Sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların borçsuz olmaları halinde talep, – Prim borcu olanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, – Gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden, – Kanunun ek 5 nci maddesi kapsamında prim ödeyen ve sadece bu kapsamda prim borcu bulunan sigortalıların, tahsis talep tarihinden önce veya sonra ek 5 prim borcunu ödemek istemeyerek talepte bulunmaları halinde, sigortalılıkları primi ödenmiş son günden, – Ölen sigortalının ölüm tarihinden, itibaren sona erecektir.” hükmüne, Yer verilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun Ek- 5 inci maddesi kapsamındaki sigorta prim borcunun 7440 sayılı kanuna göre yapılandırılması neticesinde peşin borç olarak 44.980,44 TL Ek-5 yapılandırma borcunu 25.05.2023 tarihinde ödediğinden bahisle söz konusu ödemenin kabul edilmesini eğer kabul edilmeyecekse 30.10.2019 tarihli Ek-5 durdurma talep dilekçesinin işlemden kaldırılmasını ve tekrar ek yapılandırma ödeme planı hakkı verilerek tebliğ edilmesini ve işlemlerin kurum hatası kabul edilmesini talep etmektedir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle, başvuran T.C kimlik numaralı
’ un 29.03.2013 tarihli ve sayılı “Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Çalışanlara Ait
Giriş Bildirgesi” ne istinaden 5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci madde kapsamında sigortalılığının başlatıldığı, daha sonra sigortalının 31.10.2019 tarihli ve sayılı sonlandırma talep dilekçesine istinaden, en son 01.07.2013 tarihinde yapmış olduğu ödemenin cari ay olan 2013/6 ncı aya ait olması nedeniyle, ek 5 inci madde kapsamındaki sigortalılığının 30/06/2013 tarihi itibariyle sonlandırıldığı, adı geçenin talebine istinaden 12.08.2022 tarihinde yeniden Ek-5 tarım tescilin tekrar başlatıldığı, buna göre; başvuran sigortalının 30.06.2013 tarihinde Ek-5 inci madde kapsamında sigortalılığı sonlandırıldığından 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasında yapılandırma kapsamında ödenen sürelere göre hizmet verilmesinin mümkün olmadığı, başvuranın Ek 5 sigortalılığı 30.06.2013 itibarıyla sonlandırıldığı için
01.07.2013 – 11.08.2022 tarihleri arasındaki sürede Ek-5 kapsamında sigortalı olmadığından bu sürenin
yapılandırma kapsamına da girmesi mümkün bulunmadığından başvuran tarafından yapılan 7440 sayılı yapılandırmaya ait 25.05.2023 tahsilat tarihli ödemeye ait 34.899,30 TL’lik kullanılamayan tutarın Sosyal
Güvenlik Kurumunun emanet hesaplarında bulunduğu, talep olması halinde ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda iade edilebileceği, ifade edilmektedir.
11. Başvuruya konu uyuşmazlığın başvuranın 7440 sayılı kanun kapsamında yapılandırma hükümlerinden faydalanarak 01.07.2013-30.10.2019 tarihleri arasındaki Ek-5 sigortalılığına ilişkin hizmet verilmemesi işleminde; sürecin hukuka ve hakkaniyete aykırılık olup olmadığının tespiti noktasında düğümlendiği görülmektedir 12. Başvuranın talebi kapsamında ilgili mevzuat incelendiğinde: 5510 sayılı kanunun Ek-5 inci maddesi kapsamında, anılan sigortalılık statüsüne tabi olanların Ek-5 sigortalılıklarının başlatılmasından sonra 5510 sayılı kanunun 4 üncü maddesinin a-b-c bentlerinde yer alan sigortalılık statülerinden birinden sigortalı olması halinde sona erdiği 5510 sayılı kanunun 4 üncü maddesinin a-b-c bentlerindeki sigortalılık halinin sona ermesiyle Ek-5 sigortalılığın tekrar canlandığı, ancak sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların “talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden itibaren Ek-5 sigortalılığının sona ereceğinin” düzenlendiği, bu bağlamda sigortalılığın durdurulması amacıyla yazılı talebin varlığı halinde tekrar sigortalılığın başlatılmasının kendiliğinden olmayıp sigortalının talebine bağlı olduğu anlaşılmaktadır.
13. Somut olayda, 29.03.2013 tarihli ve sayılı “Tarım İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz
Çalışanlara Ait Giriş Bildirgesi” ne istinaden 5510 sayılı Kanunun Ek-5 inci madde kapsamında sigortalılığı başlatılan başvuranın daha sonra sigortalının 31.10.2019 tarihli ve sayılı sonlandırma talep dilekçesine istinaden, en son 01.07.2013 tarihinde yapmış olduğu ödemenin cari ay olan 2013/6 ncı aya ait olması nedeniyle, Ek-5 inci madde kapsamındaki sigortalılığının 30/06/2013 tarihi itibariyle sonlandırıldığı, adı geçenin talebine istinaden 12.08.2022 tarihinde yeniden Ek-5 tarım tescilin tekrar başlatıldığı, bu bağlamda Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırdığı 44.980,44 TL’ nin 10,081,14 TL’ sinin 2022/8-9-10-11-12’ nci aylara ilişkin Ek- 5 sigorta primi olarak hizmet verildiği, öte yandan ilgili mevzuatı çerçevesinde; başvuranın 31.10.2019 tarihli ve sayılı sonlandırma talep dilekçesine istinaden Ek-5 sigortalılığı 30.06.2013 itibarıyla sonlandırıldığı için 01.07.2013 – 11.08.2022 tarihleri arasındaki sürede Ek-5 kapsamında sigortalı olmadığından bu sürenin yapılandırma kapsamına da alınmayarak hizmet verilmemesine yönelik idarece gerçekleştirilen işlemlerde kanuna aykırılık tespit edilememiştir.
14. Sosyal güvenlik ödeme ve yardımlarının devletin mali imkânlarının yeterliliği ve adil ölçüler ile sınırlı olduğu dikkate alındığında açıkça kamu yararı amacı güttüğü, bu bağlamda yapılacak ödemeler yönünden bir takım ikmali gereken şartların kanunla düzenlenmek suretiyle aranmasının kanunilik ilkesine, yapılan düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında denge kurulmasının ise ölçülülüğü sağlamayı hedeflediği düşünüldüğünde idare tarafından kanuna uygun işlem tesis edilerek başvurana 01.07.2013 –
11.08.2022 tarihleri arasındaki sürede Ek-5 kapsamında sigortalı olmadığından bu sürenin yapılandırma
kapsamına da alınmayarak hizmet verilmemesine yönelik idarece gerçekleştirilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Muğla İş
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi