459 sayılı KHK uyarınca derece yükseltme hakkının kullanımına ilişkin uyuşmazlık (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, 459 sayılı KHK çerçevesinde derece yükseltme talebine ilişkindir. Başvuran, 29 Nisan 1988 tarihinde 2. derece 3. kademeden emekli olduğunu ve bu süreçte 459 sayılı KHK’nın hükümlerine göre intibakının 1. derece 3. kademeye yükseltilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak, başvuranın ek göstergesinin 3600 olarak belirlendiği, 7417 sayılı Kanun ile öngörülen artıştan yararlanamadığı ifade edilmiştir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın daha önce 2260 sayılı Kanun kapsamında bir derece yükseltilmiş olduğunu, bu nedenle 459 sayılı KHK’dan faydalanamayacağını açıklamıştır. İlgili mevzuat incelendiğinde, başvuranın 459 sayılı KHK kapsamındaki derece artışından yararlanma hakkı bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvuranın emeklilik sürecinde ek göstergelerde yapılan artışlardan yararlandığı da belirtilmiştir.

Sonuç olarak, başvurunun reddine ilişkin karar, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuş, başvuranın talebinin yerine getirilmesi mümkün olmamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin başvurana karşı hangi yollara başvurabileceğini belirtmediği için bu konuda iyileştirme önerisinde bulunmuştur.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/5422-S.24.8557

BAŞVURU NO : 2023/19823

KARAR TARİHİ : 20.05.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Başvuranın 459 sayılı KHK ile 926 sayılı Kanuna eklenen ek geçici 58

BAŞVURUNUN KONUSU :

inci madde uyarınca derece yükseltmeden yararlanma talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 05.12.2023

I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 29/4/1988 tarihinde 2.derece 3.kademe intibakı üzerinden emeklilik yaşını beklemek üzere görevinden ayrıldığını, açıkta olduğu dönemde yürürlüğe giren 459 sayılı KHK’nın ilgili hükümleri gereği intibakının 1.derecenin 3.kademesine yükseltilmesi gerektiğini, bu çerçevede 7417 sayılı Kanunla ek göstergelerde öngörülen artıştan yararlandırılması ve ek göstergesinin 4200 olarak dikkate alınması gerekirken ek göstergesinin halen 3600 olarak dikkate alındığını belirterek anılan kanunun yürürlük tarihinden geçerli olmak üzere ek göstergesinin

4200 olarak düzeltilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 27.12.2023 tarihli ve – / -S. sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısı üzerine Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 04.01.2024 tarihli ve E- ( – – sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa 23.02.1980 tarihli ve 16909 sayılı Resmi

Gazete’de yayımlanan 19.02.1980 tarihli ve 2260 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile eklenen ek geçici 34 üncü maddeyle; 01.03.1979 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunan personelin, rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla kazanılmış hak aylıklarının, bir defaya mahsus olmak üzere

bir üst derecenin aynı kademesine getirildiği ve 01.03.1979 tarihinden önce emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylığı alanlar için de bu hükümler uygulandığı, 2.2. Diğer taraftan, 926 sayılı Kanuna 03.10.1991 tarihli ve 21010 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

459 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesi ile eklenen ek geçici 58 inci maddeyle; 926

sayılı Kanuna göre aylık almakta olan personelden 2260 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanmamış olanların kazanılmış hak aylıklarının 15.10.1991 tarihinden geçerli ve bir defaya mahsus olmak üzere rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla bir üst derecenin aynı kademesine getirildiği ve

15.10.1991 tarihinden önce emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylığı

alanlar için de bu hükümlerin uygulandığı, 2.3. 459 sayılı KHK kapsamında öngörülen derece artışından yararlanabilmek için, 2260 sayılı Kanun kapsamında 01.03.1979 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanan derece artışından yararlanmamış olmak gerektiği, 2.4. Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin 6 ncı derecenin 3 üncü kademesinde Yüzbaşı rütbesinde görev yapmakta iken 2260 sayılı Kanun kapsamında

01.03.1979 tarihinde 5 inci derecenin 3 üncü kademesine yükseltildiği, Binbaşı rütbesinde ve 2 nci

derecenin 3 üncü kademesinde bulunmakta iken 29.04.1988 tarihinde istifaen görevinden ayrıldığı, açıkta iken yapmış olduğu başvuru üzerine söz konusu intibakı esas alınarak 01.04.1992 tarihinden geçerli olmak üzere ve bu tarihte yürürlükte bulunan hükümler esas alınarak (+2000) ek gösterge rakamından yararlandırılarak tarafına emekli aylığı bağlandığı, bilahare, 7417 sayılı Kanun kapsamında 2 nci derecenin kademelerinden emekliye ayrılan Binbaşıların (subayların) 01.01.1995 tarihinden geçerli olarak (+3000)

gösterge rakamı olan ek göstergelerinin 15.01.2023 tarihinden geçerli olmak üzere (+3600) olarak belirlenmesi nedeniyle adı geçenin emekli aylıklarına esas ek gösterge rakamının da (+3600)’e yükseltildiği, 2.5. Buna göre, 2260 sayılı Kanun kapsamında 01.03.1979 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanan derece artışından yararlanmış olan ilgilinin, 459 sayılı KHK kapsamında öngörülen derece artışından ayrıca yararlandırılmasına kanunen imkan bulunmadığından, Kazanılmış Hak Aylığı intibakının 1 inci derecenin

3 üncü kademesine yükseltilmesine ve buna bağlı olarak aylığına esas ek gösterge rakamının (+4200)

şeklinde uygulanması mümkün olmadığı, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun;

5.1. Ek geçici 34 üncü maddesinde; “a) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununun 13/10/1978 günlü ve 15 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 137 nci maddesine göre aylık alan ve 1 Mart 1979 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunan personelin, rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla, kazanılmış hak aylıkları, bir defaya mahsus olmak üzere, bir üst derecenin aynı kademesine getirilir.

Bu yükselmede, astsubaylıktan subay olanlardan 2 nci derecenin 2 ve sonraki kademelerinde bulunanlar ile astsubaylardan 2 nci derecenin 4 ve sonraki kademelerinde bulunanlar 1 inci derecenin son kademesi olan 1200 rakamına getirilir.

Astsubaylıktan subay olanlardan 2 nci derecenin 1 inci kademesinde bulunanlar 1 inci derecenin 3 üncü kademesine, astsubaylardan 2 nci derecenin ilk üç kademesinde bulunanlar, 1 inci derecenin sırası ile ilk üç kademesine getirilir.

Uzman jandarma çavuşlardan 5 – 6 ncı derecenin ilk üç kademesinde bulunanlar sırasıyla VIII sayılı cetvelin 5 inci derecesinin ilk üç kademesine, 5 – 6 ncı derecenin 4 ncü ve sonraki kademelerinde bulunanlar, VIII sayılı cetvelin 4 üncü derecesinin 1 inci kademesinden başlıyarak sırasıyla bu derecenin sonraki kademelerine getirilirler.

Uzman erbaşların kendilerine ait gösterge tablosunun üst sırasının kademelerinde bulunanlar IX sayılı cetvelin 10 uncu derecesinin kademelerine getirilirler.

Subaylar, astsubaylıktan subay olanlar ile astsubaylar yükseldikleri derecenin ek göstergelerini alırlar. Şu kadar ki gruplarına ait bulunan ek gösterge rakamlarının tavanı geçilemez. Bu tavan subay grubunda bulunan yarbay ve alt rütbeler için 500, astsubaylıktan subay olanlar ile astsubaylarda 400 dür. Albay ve kıdemli albaylar ile general – amiraller mevcut gösterge rakamlarını muhafaza ederler.

Anılan personelin alt derece kademelerinde geçen süreleri aylıklarının yükseltilmesinde üst derece kademelerinde geçmiş sayılır. İlgililerin bu şekilde saptanacak kazanılmış hak aylıkları, rütbe aylıklarının bir üst derecesinin aynı kademesi üzerinden yürütülür.

b) Öğretim kurumlarında 1 Mart 1979 tarihinde öğrenimde bulunan askeri öğrencilerin 926 sayılı

Kanunun 143 üncü maddesinde öngörülen harçlıkları, bu hükümlere göre ödenir.

c) (a) bendi kapsamına girenlerden, Kanunun yürürlük gününden önce emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylıkları alanlar için de bu Kanun hükümleri uygulanır”, 5.2. Ek geçici 58 inci maddesinde; “Bu Kanuna göre aylık almakta olan personelden 19/2/1980 tarihli ve 2260 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanmamış olanların kazanılmış hak aylıkları bir defaya mahsus olmak üzere rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla bir üst derecenin aynı kademesine getirilir ve alt derecede bulunulan kademede geçirilen süre üst derecedeki kademede geçmiş sayılır.

Yukarıdaki fıkra kapsamına girenlerden bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten önce emekli, adi mamüllük, vazife mamüllüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylıkları alanlar hakkında da bu Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uygulanır.

Çeşitli kanun veya kanun hükmünde kararname hükümlerine göre kazanılmış hak aylık dereceleri bir üst derecenin aynı kademesine yükseltilmiş olanların bu hakları, daha sonra Türk Silahlı Kuvvetlerine muvazzaf veya sözleşmeli olarak atanmaları halinde intibaklarında ayrıca dikkate alınır. Daha önce memuriyeti olanlardan 2182 ve 2260 sayılı kanun hükümlerinden yararlanmamış olup da bu Kanun

/

Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanlardan daha sonra

Türk Silahlı Kuvvetlerine atananlar hakkında da bu madde hükmü uygulanır.”, hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle, binbaşı olarak görev yapmaktayken 2.derece 3.kademe intibakı üzerinden görevinden ayrıldığını, görevden ayrıldığı tarihten sonra yürürlüğe giren 459 sayılı KHK uyarınca intibakının bir derece yükseltilerek 1.derecenin 3.kademesi olarak belirlenmesi gerektiğini belirterek intibakının düzeltilmesini talep etmektedir.

8. İdare özetle, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa 1991 yılında 459 sayılı KHK ile eklenen ek geçici 58 inci madde ile Kanun kapsamında aylık almakta olan personelden 19/2/1980 tarihli ve

2260 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanmamış olanların kazanılmış hak aylıklarının bir üst dereceye

yükseltildiğini, başvuranın kazanılmış hak aylık derecesinin daha önce 2260 sayılı Kanun uyarınca yükseltildiğini, bu nedenle 459 sayılı KHK ile yapılan derece yükseltmesinden yararlandırılmadığını belirtmiştir.

9. Bu durumda uyuşmazlık, başvuranın 459 sayılı KHK uyarınca derece artışından yararlanıp yararlanamayacağı noktasında düğümlenmektedir.

10. Başvuruya konu mevzuat incelendiğinde; 10.1. 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa 23.02.1980 tarihli ve 16909 sayılı Resmi

Gazete’de yayımlanan 19.02.1980 tarihli ve 2260 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile eklenen ek geçici 34 üncü maddeyle; 01.03.1979 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında bulunan personelin, rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla kazanılmış hak aylıklarının, bir defaya mahsus olmak üzere bir üst derecenin aynı kademesine getirildiği ve 01.03.1979 tarihinden önce emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylığı alanlar için de bu hükümler uygulandığı, 10.2. Diğer taraftan, 926 sayılı Kanuna 03.10.1991 tarihli ve 21010 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

459 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesi ile eklenen ek geçici 58 inci maddeyle; 926

sayılı Kanuna göre aylık almakta olan personelden 2260 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanmamış olanların kazanılmış hak aylıklarının 15.10.1991 tarihinden geçerli ve bir defaya mahsus olmak üzere rütbe ve kıdemlerinde değişiklik yapılmamak kaydıyla bir üst derecenin aynı kademesine getirildiği ve

15.10.1991 tarihinden önce emekli, adi malullük, vazife malullüğü aylığı bağlananlar ile dul ve yetim aylığı

alanlar için de bu hükümlerin uygulandığı, Anlaşılmaktadır.

11. Başvuru dosyası içeriğindeki bilgi ve belgelerden; Yüzbaşı rütbesinde görev yapmakta iken başvuranın kazanılmış hak aylık derecesinin 2260 sayılı Kanun (926 sayılı Kanunun ek geçici 34 üncü maddesi) kapsamında 01.03.1979 tarihinde 5.derecenin 3.kademesine yükseltildiği, başvuranın Binbaşı

rütbesinde ve 2 nci derecenin 3 üncü kademesinde bulunmakta iken 29.04.1988 tarihinde istifaen görevinden ayrıldığı, 01.04.1992 tarihinden itibaren emekliye ayrıldığı, 2.derece intibakı esas alınarak ek göstergesinin 2000 olarak belirlendiği, başvuranın yıllar itibarıyla (1995 ve 2023 yıllarında) ek göstergelerde yapılan artışlardan yararlandırıldığı anlaşılmıştır.

12. Buna göre, 2260 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanarak 01.03.1979 itibarıyla bir derece artışı yapıldığı anlaşılan başvuranın 459 sayılı KHK ile 926 sayılı Kanuna eklenen ek geçici 58 inci maddenin açık hükmü uyarınca derece artışından yararlanmasına imkân bulunmadığı, dolayısıyla başvuran hakkında derece artışı uygulanmaması ve ek göstergesinin buna göre belirlenmemesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk ve hesap verebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi