|
ÖZET: Başvuran, 11/1/2007-2/11/2008 tarihleri arasında çalıştığı Yatırım İnş. Tur. Nak. ve Tic. A.Ş. işyerine ait sigorta primlerinin asgari ücret üzerinden ödendiğini iddia ederek, mahkeme kararı doğrultusunda aylık brüt kazancının düzeltilmesini talep etmiştir. İstanbul Anadolu 15. İş Mahkemesi, başvuranın brüt maaşını 2.717,80 USD olarak belirlemesine rağmen, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, bu konuda herhangi bir işlem yapmamıştır. Başvuranın talebinin kabul edilmesi için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuruya ilişkin gerekli araştırmaları yapmış ve mahkeme kararını incelemiştir. Ancak, mahkeme kararında başvuranın brüt kazancına dair herhangi bir ibare bulunmadığı gerekçesiyle, başvuranın talebine ilişkin bir işlem tesis edilemediği ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın prime esas kazancının eksik bildirildiği iddiasını dikkate alarak, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına gerekli incelemelerin yapılması hususunda tavsiyede bulunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sırasında iyi yönetim ilkelerine uygun davranıldığını, ancak idarenin başvurana hangi mercilere başvurabileceğini belirtmediğini tespit etmiştir. Bu durum, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Başvuranın, mahkeme kararına dayanarak prime esas kazancının düzeltilmesi için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5262-S.24.8291
BAŞVURU NO : 2023/19984
KARAR TARİHİ : 16.05.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sigortalılık işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 11/1/2007-2/11/2008 tarihleri arasındaki döneme ilişkin olarak sicil numaralı
Yatırım İnş. Tur. Nak. ve Tic. A.Ş. ünvanlı işyerine yönelik açtığı davada İstanbul Anadolu 15. İş
Mahkemesinin 16/9/2021 tarihindeki kararında aylık brüt maaşının 2.717,80 USD olduğuna karar verilmesine rağmen sigorta primlerinin asgari ücret üzerinden ödendiğini, söz konusu firmanın ünvanının 19/11/2019 tarihinde Satış Pazarlama ve Dış Ticaret A.Ş. olduğunu belirterek aylık prime esas kazanç tutarının düzeltilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta
Primleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 22/4/2024 tarihli ve sayılı yazıda özetle;
2.1. Başvuru konusu ile ilgili olarak İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünce gerekli araştırmaların yapıldığı, bunun üzerine – sicil numarası ile kayıtlı Yatırım
İnşaat Turizm Nak. ve Tic. A.Ş. ünvanlı iş yeri sigortalısı başvuran ile ilgili 16/9/2021 tarihli ve E: / , K: / sayılı mahkeme kararının ve bilirkişi raporunun İstanbul Anadolu 15. İş Mahkemesi
Hakimliğinden 13/7/2023 tarihli ve sayılı yazı ile istenildiği, mahkeme kararının tetkik edilmesi neticesinde, kıdem ve ihbar tazminatları ile ilgili kararların verildiği, başvuranın iddiasında belirttiği aylık brüt kazancının 2.717,80 USD olduğuna dair mahkeme kararında herhangi bir ibarenin bulunmadığı ve bu konuda herhangi bir işlem tesis edilemediği ancak ilgili mahkemeden gelecek karar ve kesinleşme şerhinde iddiaya ilişkin bir karar bulunması halinde ise gerekli iş ve işlemlerin yapılacağı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi” başlıklı 59. maddesinin bir ila üçüncü fıkralarında;
“Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür. Askerî işyerlerine ait sigorta işlemlerinin denetim ve kontrolü, askerî iş müfettişleri tarafından da yapılabilir.
Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. İşverenler ve sigortalılar ile işyeri sahipleri, tasfiye ve iflâs idaresinin memurları, işle ilgili gerçek ve tüzel kişiler, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarına bilgi verilmek üzere çağrıldıkları zaman gelmek, gerekli olan defter, belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek, görevlerini yapmak için her türlü kolaylığı sağlamak ve bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları görevlerini yaparken, tüm kamu görevlileri gerekli kolaylığı gösterir ve yardımcı olurlar.
Bu Kanunun uygulanması bakımından, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları, 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen denetim, teftiş ve kontrol yetkisini de haizdir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabul edilmesi hususunda hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran, sigorta primlerinin gerçek kazanç tutarı üzerinden ödenmesini talep etmektedir.
8. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrası uyarınca hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların sigortalı sayılacağı düzenlenmiştir. Yine aynı Kanun’un 92.
maddesi uyarınca hizmet akdi ile çalışan kişilerin sigortalılığı, Kanun’da sayılan sigortalı olma şartlarının kazanılması veya kaybedilmesi ile başlamakta veya sona ermektedir. Öte yandan 5510 sayılı Kanun’un 59.
maddesinde, mezkûr Kanun’un uygulanmasına ilişkin denetimlerin Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütüleceği, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemlerin, yemin hariç her türlü delile dayandırılabileceği, bunlar tarafından düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, sigortalılık niteliğini doğuran bir çalışmanın bulunup bulunmadığı hususu başta olmak üzere sigorta primlerinin doğru ödenip ödenmediği hususu da Kurumca denetime konu edilebilmekte, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının yemin hariç her türlü delile bağlı olarak yapacakları tespitlere göre de denetim sonuç raporu ortaya çıkmaktadır.
9. Bu noktada somut olayda başvuran tarafından 10/1/2007 – 2/11/2008 tarihleri arasında işverenin
Rusya’da bulunan şantiyelerinde mali ve idari işler şefi olarak en son net 1.800 USD ücretle çalıştığı, kalacak yerin ve üç öğün yemeğin işveren tarafından karşılandığı, iş akdinin davalı işveren tarafından haksız olarak feshedildiği iddiasıyla 3.900 TL kıdem tazminatının ve 16.225 TL ihbar tazminatının faizi ile birlikte ödenmesinin talep ve dava edildiği görülmektedir. Yapılan yargılama sonrasında başvuran tarafından Kurumumuza sunulan İstanbul Anadolu 15. İş Mahkemesinin 16/9/2021 tarihli ve E: / , K: / sayılı ilamı ile başvuranın iş akdinin haklı nedenle feshedildiğinin işveren tarafından ispat edilemediği, bu nedenle başvuranın kıdem ve ihbar tazminatına hak kazandığına karar verilmiştir. Ayrıca mezkûr kararın gerekçesinde; taraflar arasında hizmet süresi hakkında ihtilaf bulunmadığı, başvuranın 10/1/2007-2/11/2008 tarihleri arasında söz konusu iş yerinde çalıştığı, davacının hizmet süresinin 1 yıl 9 ay 22 gün olduğu, celp edilen banka kayıtları ve tanık beyanlarının başvuranın ücret iddiasını doğrular nitelikte olduğu, buna göre başvuranın çalıştığı yer, yaptığı iş de göz önünde bulundurularak fesih tarihi itibarıyla tazminata esas aylık net ücretinin 1.800 USD, aylık brüt ücretinin ise 2.517,80 USD olduğu, kalacak yer ve üç öğün yemeğe ilişkin sosyal yardımların ilavesiyle giydirilmiş aylık brüt ücretinin 2.717,80
USD olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Şu durumda idareden beklenen, başvuranın prime esas kazancının anılan mahkeme kararı ve resen yapılacak tespitler doğrultusunda belirlenerek eksik bildirilen prime esas bir kazancının bulunup bulunmadığına yönelik gerekli iş ve işlemleri gerçekleştirmesinden ibarettir.
10. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın prime esas kazancının eksik bildirildiği iddiası hakkında, İstanbul Anadolu 15. İş Mahkemesinin 16/9/2021 tarihli ve E: / , K: / sayılı kararının da dikkate alınarak gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin,
başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın, 10/1/2007-2/11/2008 tarihleri arasında geçen çalışma sürelerine ilişkin prime esas kazancının eksik bildirilip bildirilmediğine ilişkin gerekli inceleme, tespit ve bildirim işlemlerinin gerçekleştirilmesi hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tavsiyede bulunulmasına,
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
B