|
ÖZET: Başvuran, Bağkur hizmet sürelerinin ihyası amacıyla 29.06.2023 tarihinde e-devlet üzerinden başvuru yapmaya çalıştığını, ancak sistem hatası nedeniyle bu işlemin gerçekleşmediğini belirtmiştir. Kurban Bayramı ve hafta sonu tatilleri nedeniyle başvurusunu 03.07.2023 tarihinde PTT aracılığıyla iadeli taahhütlü olarak gerçekleştirmiştir. Başvuran, ödenen ihya tutarının 2023 yılı Haziran ayındaki asgari tutara göre hesaplanmasını ve aradaki farkın iade edilmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebine ilişkin yaptığı açıklamada, başvurunun 5510 sayılı Kanunun geçici 84. maddesi gereği prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyası için yapılmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, e-devlet üzerinden bu tür başvuruların henüz alınamadığı belirtilmiştir. Başvuranın yaptığı başvurunun, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 67. maddesi kapsamında değerlendirilmesi talebi ise kabul edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine dair karar vermiştir. İlgili mevzuat ve başvuru süreci göz önünde bulundurularak, idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren dava açma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6829-S.24.10699
BAŞVURU NO : 2024/1621
KARAR TARİHİ : 01.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Hizmet sürelerinin ihyası hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 30.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; bağkur hizmet sürelerinin ihyası için e-devlet üzerinden 29.06.2023 tarihinde başvuru yapmak istediğinde sistem hatası nedeniyle başvurusunun gerçekleştirilemediğini, 28.06.2023–30.06.2023 tarih aralığının Kurban Bayramına denk gelmiş olması, 01.07.2023–02.07.2023 tarihlerinin de hafta sonuna denk gelmiş olması nedeniyle izleyen ilk iş günü olan
03.07.2023 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Beykoz Sosyal Güvenlik Merkezine ulaştırılmak üzere PTT
aracılığıyla iadeli taahhütlü olarak göndererek yaptığı başvurusuna karşılık 2023 yılı Temmuz dönemi itibariyle geçerli olan asgari tutar üzerinden ihya tutarının hesaplandığını ancak hesaplamanın Sosyal
Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 67. maddesinin 2. Fıkrası da göz önünde bulundurularak 2023 yılı
Haziran dönemi için geçerli olan asgari tutar üzerinden yapılması gerektiğini beyan ederek ihya ödeme tutarının 2023 yılı Haziran ayının son gününde geçerli olan asgari tutara göre hesaplanması ve ödediği tutar ile arasındaki farkın tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusuna ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün 29/03/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun geçici 83 üncü madde hükmü uyarınca başvuranın 4/1-(b) kapsamında durdurulan sigortalılık süreleri için posta yoluyla yapmış olduğu 3.7.2023 tarihli ihya talebi üzerine Kurumlarınca 13.10.2023 tarihli ve sayılı yazı ile kendisine tebligat gönderildiği, başvuranın başvurusunda ek olarak sunduğu ekran görüntülerinin incelenmesi sonucunda edevlet üzerinden 5510 sayılı Kanunun 31 inci maddesi kapsamında yaşlılık toptan ödemesi ihyası için “4B
Kapsamında Toptan Ödeme İhyası” panelinden yaşlılık toptan ödemenin ihyası talebinde bulunduğunun anlaşıldığı, e-devlet üzerinden yapılmış olduğu iddia edilen başvurunun 5510 sayılı Kanunun geçici 84 üncü maddesi gereği prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık sürelerin ihyası başvurusu olmadığı, edevlet üzerinden 5510 sayılı Kanunun geçici 63, 76, 83 ve 84 üncü maddeler kapsamında sigortalılıkları durdurulanların, durdurulan sürelerinin ihyası için e-devlet uygulaması üzerinden başvuru talebinin henüz alınamamakta olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1. “Prime esas kazançlar” başlıklı 80. maddesinin ikinci fıkrasında; “4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Aylık prime esas kazanç, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Bu sigortalılar tarafından Kurumca belirlenen sürelerde aylık prime esas kazanç beyan edilir. Beyanda bulunmayan sigortalıların aylık prime esas kazancı, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katı olarak belirlenir.
b) (Mülga: 4/4/2015-6645/46 md.)
c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılmayı gerektirecek birden fazla durumun söz konusu olması halinde, bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen esaslara göre tek beyanda bulunulur.
d) (Ek: 17/4/2017-KHK-690/45 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7077/41 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki muhtar sigortalılarının aylık prime esas kazançları, günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katıdır. ”
5.2. Geçici 83 inci maddesinde; “Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, 31/10/2020 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, bu tarihten önceki sürelere ilişkin prim borçlarını, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ikinci ayın sonuna kadar ödememeleri veya ilgili Kanunları uyarınca yapılandırmamaları halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi
bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur. Durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu sürelere ilişkin Kurum alacakları takip edilmeyerek bunlara Kurum alacakları arasında yer verilmez. Sigortalılıkları durdurulanlardan bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılıkları 1/11/2020 tarihi itibarıyla yeniden başlatılır.
Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir. Hesaplanan borç tutarının tamamını, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödedikleri takdirde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.
Tebliğ edilen borç tutarının bu süre içinde tamamen ödenmemesi hâlinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu madde kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. İhya edilerek kazanılan hizmet süreleri borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli sayılır.
Birinci fıkraya göre sigortalılıkları durdurulanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler hakkında 1/1/2012 tarihinden bu maddenin yürürlük tarihine kadar durdurulan süreler için genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaz.
Sigortalılıkları önceki kanunlara göre durdurulanlar için de bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.”,
6. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Tahsis talep tarihi” başlıklı 67. maddesinde; “(1) Uzun vadeli sigorta kollarından hak kazanılan yardımların yapılması veya aylıkların bağlanması için, sigortalı veya hak sahibince adi posta veya kargo ile veya Kuruma doğrudan yapılan yazılı başvurularda, tahsis talep tarihi olarak dilekçenin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih esas alınır. (Değişik ibare:RG25/8/2016-29812)Taahhütlü, iadeli taahhütlü, acele posta servisi, PTT Alo Post veya PTT Kargo ile gönderilen tahsis taleplerinde ise dilekçenin postaya verildiği tarih, Kuruma intikal tarihi olarak kabul edilir.
(2) Malûllük veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazandığı tarihin ayın son günü resmî tatil gününe veya hafta sonu tatiline rastlaması nedeniyle taleplerini Kuruma veremeyen sigortalıların, bu resmî tatil gününü takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadar Kuruma verilen,(Değişik ibare:RG25/8/2016-29812) taahhütlü, iadeli taahhütlü, acele posta servisi, PTT Alo Post veya PTT Kargo ilegönderilen talepleri, önceki ayın son günü verilmiş gibi kabuledilir…” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde talebin reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran, bağkur hizmet sürelerinin ihyası için e-devlet üzerinden 29.06.2023 tarihinde yapmak istediği başvurusunun sistem hatası nedeniyle gerçekleştirilemediğini, 28.06.2023–30.06.2023 tarih aralığının Kurban Bayramı; 01.07.2023–02.07.2023 tarih aralığının hafta sonuna tatili olması nedeniyle izleyen ilk iş günü olan 03.07.2023 tarihinde iadeli taahhütlü olarak gerçekleştirdiği ihya talebine ilişkin ödeme tutarının 2023 yılı Haziran ayında geçerli olan asgari tutara göre hesaplanması ve ödediği tutar ile arasındaki farkın tarafına iade edilmesini talep etmiştir.
9. Bilindiği üzere kimlerin hangi şartlarla sigortalı sayılacağı ya da hizmet sürelerinin ihyası ve benzeri uygulamalarla sigortalılığa ilişkin hangi haklardan hangi şartlarla yararlanacağı ilgili teşkilat kanunlarında ya da sosyal güvenlik kanunlarında düzenlenmektedir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunun geçici 83 üncü maddesinde; “Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, 31/10/2020 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, bu tarihten önceki sürelere ilişkin prim borçlarını, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ikinci ayın sonuna kadar ödememeleri veya ilgili Kanunları uyarınca yapılandırmamaları halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur.” hükmü ile prim borçlarının ödenmemesi halinde sigortalılığı durdurulması ilişkin düzenlemeye yer verilmiş olup aynı maddenin devamında durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyasına imkân verilmiştir. İlgili maddede; “Durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu sürelere ilişkin Kurum alacakları takip edilmeyerek bunlara Kurum alacakları arasında yer verilmez.
Sigortalılıkları durdurulanlardan bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılıkları 1/11/2020 tarihi itibarıyla yeniden başlatılır. Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir. Hesaplanan borç tutarının tamamını, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödedikleri takdirde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Tebliğ edilen borç tutarının bu süre içinde tamamen ödenmemesi hâlinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu madde kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. İhya edilerek kazanılan hizmet süreleri borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli sayılır. Birinci fıkraya göre sigortalılıkları durdurulanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler hakkında 1/1/2012 tarihinden bu maddenin yürürlük tarihine kadar durdurulan süreler için genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaz. Sigortalılıkları önceki kanunlara göre durdurulanlar için de bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.” hükmü düzenlenmiştir.
10. Kamu hizmetlerinin ortak platformda, tek kapıdan (portal) sunumunu ve vatandaşın Devlet hizmetlerine elektronik ortamdan güvenli ve etkin bir şekilde erişimini sağlayacak olan e-Devlet Kapısı üzerinden Sosyal
Güvenlik İşlemlerine ilişkin hizmet sunulması ve başvuru alınması; 2006/10316 sayılı E-Devlet Kapısının
Kurulması, İşletilmesi ve Yönetilmesine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı, 03.09.2016 tarihli ve 22818 sayılı
E-Devlet Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 41 inci maddesi, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ve
/
2013/11 sayılı Sigortalılık İşlemleri Genelgesi hükümleri doğrultusunda yürütülmekte olduğu, idareden temin edilen belgelerin tetkikiyle; başvurucunun 5510 sayılı Kanunun geçici 84 üncü maddesi gereği prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık sürelerin ihyasına ilişkin başvurusuna ilişkin henüz e-devlet uygulaması üzerinden hizmet sunulmaya başlanmadığı anlaşılmakla başvurucunun 29.06.2023 tarihinde edevlet üzerinden gerçekleştirdiğini beyan ettiği başvurusunun 5510 sayılı Kanunun geçici 84 üncü maddesi gereği prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılık sürelerin ihyasına ilişkin başvuru olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
11. Başvuranın 28.06.2023–30.06.2023 tarih aralığının Kurban Bayramına denk gelmiş olması, 01.07.2023–02.07.2023 tarihlerinin de hafta sonuna denk gelmiş olması nedeniyle izleyen ilk iş günü olan
03.07.2023 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Beykoz Sosyal Güvenlik Merkezine ulaştırılmak üzere PTT
aracılığıyla iadeli taahhütlü olarak göndererek yaptığı başvurusunun önceki ayın son günü yapılmış başvuru olarak Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 67. maddesinin 2. fıkrasındaki uygulamaya kıyas yapılarak değerlendirilmesi talebine ilişkin olarak; Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 67. maddesinde tahsis talep tarihinin düzenlendiği, söz konusu madde ile aylık bağlanma koşullarının sağlandığı ve tahsise hak kazanılan tarihin ayın son günü resmî tatil gününe veya hafta sonu tatiline rastlaması nedeniyle idareye başvuru imkânının bulunmamasının doğuracağı gecikmenin hak sahibinin aylığına kavuşmasını ötelememek adına ihdas edildiği, söz konusu uygulamanın hak sahipliğinin ayın son resmî tatil günü veya hafta sonu tatili olan tarihinde kazanılması haline yönelik olduğu anlaşılmakla somut duruma kıyasen uygulanamayacağı değerlendirilmiştir.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın 4/1-(b) kapsamında durdurulan sigortalılık süreleri için posta yoluyla yapmış olduğu 3.7.2023 tarihli ihya talebine ilişkin idare tarafından tesis edilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiş ve başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre başvuranın talebinin reddine,
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi