|
ÖZET: Başvuran, emeklilik işlemleri ve fiili hizmet sürelerine ilişkin eksik prim ödemeleri hakkında sonuç alamadığını belirterek, emeklilik işlemlerinin 12/2/2018 tarihinden itibaren başlatılmasını talep etmiştir. Başvuru, 30/01/2024 tarihinde yapılmış olup, başvuranın 2023 Aralık ayından itibaren prim ödemelerine başladığı ifade edilmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuranın emeklilik işlemlerinin 28/11/2023 tarihine göre değerlendirildiğini ve 5510 sayılı Kanun’un hükümleri çerçevesinde işlemlerin yürütüldüğünü açıklamıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 29/8/2016 tarihinde kamu görevinden çıkarıldığını ve emeklilik için gereken şartların henüz yerine getirilmediğini belirtmiştir. 5510 sayılı Kanun’un geçici maddeleri doğrultusunda, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı 12/2/2018 tarihinden itibaren başlatılamayacağı ifade edilmiştir. Başvuranın 22 yıl 2 ay 12 gün fiili hizmet süresinin olduğu, ancak bu sürenin emeklilik için yeterli olmadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, hukuka ve hakkaniyete uygunluk açısından incelenmiş ve ret kararı verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işlemlerinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit etmemiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6519-S.24.10224
BAŞVURU NO : 2024/1607
KARAR TARİHİ : 14.06.2024
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; emeklilik işlemlerine ve fiili hizmet sürelerine ait eksik prim ödemelerine ilişkin
başvurularından sonuç alamadığını, emeklilik işlemlerinin başlatılması için 2023 Aralık ayından itibaren prim ödemelerine başladığını, ilgili mevzuat uyarınca emeklilik işlemlerinin ilk başvuru tarihi olan 12/2/2018 tarihinden itibaren başlatılması gerekirken son müracaat tarihi olan 28/11/2023 tarihinin esas alındığını belirterek fiili hizmet sürelerine ait eksik prim ödemelerine esas başlangıç tarihinin 12/2/2018 olarak kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 21/5/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 4. maddesi gereği 5510
sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce sosyal güvenlik bakımından 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine tabi olarak çalışan sigortalılar, emekliler ile bunların dul ve yetimlerinin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında, 5510 sayılı Kanun’da aksine bir hüküm belirtilmedikçe 5510 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan mülga hükümleri de dâhil olmak üzere 5434 sayılı Kanun hükümleri ile mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı,
2.2) Başvuranın Kara Kuvvetleri Komutanlığında Astsubay Kıdemli Başçavuş olarak görev yapmakta iken
29/8/2016 tarihinde 667 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı, emekliliğe hak kazanacağı tarih hakkında bilgi talebinde bulunduğu 12/2/2018 tarihli dilekçesine 12/4/2018 tarihinde verilen cevabi yazıda;
5434 sayılı Kanun’un geçici 205. maddesi uyarınca 8/9/1999 tarihinden önce göreve başlayan
iştirakçilerden kadın ise 20, erkek ise 25 hizmet yılını doldurmaları ve 15/6/2002 tarihi itibarıyla hizmet süreleri esas alınmak suretiyle kademelendirilen yaş hadlerini doldurmaları halinde ya da emekli kesenekleri geri verilmemiş olanların fiili hizmet müddetlerinin 15 yıl olması ve 61 yaşını doldurmaları halinde istekleri halinde emekliliğe hak kazanabildiklerinin buna göre, doğum tarihi 25/7/1980, fiili hizmet süresi ise 21 yıl 3 ay olan başvuranın, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında prim ödemek suretiyle
25 hizmet yılını tamamlayıp 15/6/2002 tarihindeki 8 yıl hizmetine karşılık tabi olduğu 54 yaş haddini
dolduracağı tarihten müstahak olduğu 4 yıl 3 ay fiili hizmet zammı süresi düşülmek suretiyle 25/4/2030 tarihinde müracaat etmesi ya da mevcut hizmetine göre 61 yaşını dolduracağı tarih itibarıyla aylık bağlanabileceği yönünde bilgi verildiği,
2.3) Bilahare başvuranın kamuoyunda “EYT düzenlemesi” olarak bilinen 7438 sayılı Kanun kapsamında
emekli aylığı bağlanması, bu mümkün olmazsa emekliliğe ne zaman hak kazanabileceği hakkında bilgi talepli 7/3/2023 tarihli dilekçesine istinaden Kurum kayıtlarının yeniden tetkiki sonucunda toplam hizmetinin 22 yıl 2 ay 12 gün olduğunun anlaşıldığı, 22/5/2023 tarihinde verilen cevabi yazıda; 3/3/2023 tarihli ve 32121 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7438 sayılı Kanun ile 5510 sayılı
Kanun’a eklenen geçici 95. madde ile emeklilik için geçerli yaş şartının kaldırıldığı, söz konusu düzenleme ile 5434 sayılı Kanun kapsamında bulunan kadın iştirakçilerin 20, erkek iştirakçilerin ise 25 fiili hizmet yılını tamamlamaları ve istekleri halinde taraflarına emekli aylığı bağlanması imkânı getirildiği, bu çerçevede, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (a) veya (b) fıkrası kapsamında prim ödeyerek 25 fiili hizmet yılını tamamlayıp müracaat etmesi halinde durumunun 7438 sayılı Kanun’a göre aylık bağlama yönünden yeniden incelenebileceği yönünde bilgi verildiği,
2.4) Bu itibarla, 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi kapsamında 22 yıl 2 ay 12 gün fiili hizmeti olan ve
13/12/2023 tarihi itibarıyla 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(b) bendi kapsamında isteğe bağlı sigortalılık başlattığı ve bu kapsamda 5 ay 19 gün prim gün sayısı bulunduğu anlaşılan başvuranın, toplamda 25 fiili hizmet yılını tamamlayıp müracaat etmesi halinde durumunun 7438 sayılı Kanun’a göre aylık bağlama yönünden yeniden incelenebileceği, emeklilik işlemlerinin henüz emeklilik şartları yerine getirilmemiş iken yapılmış olan 12/2/2018 tarihli başvurudan itibaren başlatılmasının kanunen mümkün olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “İsteğe bağlı sigorta ve şartları” başlıklı 50. maddesinde;
“İsteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olmalarını sağlayan sigortadır.
İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye’de ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarından;
a) Bu Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak,
b) Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,
c) 18 yaşını doldurmuş bulunmak,
d) İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma başvuruda bulunmak,
şartları aranır.”
5.2) “İsteğe bağlı sigorta başlangıcı ve sona ermesi” başlıklı 51. maddesinin birinci ve beşinci
fıkralarında;
“İsteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar.
…
İsteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulamasında dikkate alınır ve söz konusu süreler, bu maddenin üçüncü fıkrası hükmü saklı olmak üzere 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edilir.”
5.3) “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin dördüncü ve beşinci
fıkralarında;
“Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.”
5.4) Geçici 95. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı
Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.”
6) Mülga 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’nun;
6.1) “Sandıktan Faydalanacaklar” başlıklı 12. maddesinin (II) işaretli fıkrasının son iki
paragrafında;
“657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak en az on yıl çalıştıktan sonra, memurluktan çıkarılmış olanlar ile aynı Kanunun 96 ncı maddesi kapsamına girenler ve anılan Kanunun 48 inci maddesinin (A)
bendinin (5) numaralı alt bendinde aranan nitelikleri kaybedenler hariç olmak üzere herhangi bir nedenle memurluktan ayrılmış olanlar, memurluktan ayrıldıkları tarihten itibaren altı ay içinde yazılı olarak
Sandığa başvurmaları ve emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarını ait olduğu ay içinde Sandık hesabına yatırmaları şartıyla başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren Sandıkla ilgilendirilirler. Sandığın diğer iştirakçileri de 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olanlar ile aynı esaslar çerçevesinde bu uygulamadan yararlanabilirler. Bunların emeklilik keseneklerine, emeklilik keseneğine esas aylık, derece ve kademeleri ile ayrıldıkları göreve ilişkin ek göstergeleri esas alınır ve Sandığa emekli keseneği ödedikleri her yıl için bir kademe ilerlemesi ve eğitim durumları itibariyle 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununa göre yükselebilecekleri dereceyi geçmemek şartıyla her üç yıl için bir derece yükselmesi uygulanır. Ancak, bu süreler, tekrar Sandığa tabi bir göreve başlayanlar için de geçerli olmak üzere emeklilik ikramiyesinin süre ve miktar yönünden hesabı ile kazanılmış hak aylıklarının tespitinde dikkate alınmaz. Bu şekilde Sandıkla ilgilendirilenler bu Kanunun uygulanmasında isteğe bağlı iştirakçi olarak kabul edilirler.
Yukarıdaki paragrafta belirtilenlerden, toplu ya da fasılalı olarak toplam altı aydan daha fazla süreye ilişkin emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarını süresinde ödemeyenlerin isteğe bağlı iştirakçilikleri sona erer. Sandıkla ilişkilendirilme isteğinden vazgeçtiğini yazılı olarak Sandığa bildirenlerin de isteğe bağlı iştirakçiliklerine başvuru tarihini takip eden ay başından itibaren son verilir. Diğer sosyal güvenlik kurumları ile zorunlu olarak ilgilendirilmelerini gerektirir görevlerde çalışmakta olan ya da çalışmaya başlayanlar ile diğer sosyal güvenlik kurumlarından veya Sandıktan kendi çalışmasından dolayı aylık bağlanmış olanlar isteğe bağlı iştirakçi olamazlar. Bunlardan diğer sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak çalışmaya başlayıp bu görevleri sona erenler de altı ay içinde yazılı olarak isteğe bağlı iştirakçi olmak üzere başvuruda bulunabilirler.”
6.2) Geçici 205. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte;
Kadın iştirakçilerden 20, erkek iştirakçilerden 25 fiili hizmet yılını dolduranların istekleri üzerine emekli aylığı bağlanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran özetle, eksik prim ödemelerine esas başlangıç
tarihinin 12/2/2018 olarak kabul edilmesini talep etmektedir.
9) Bilindiği üzere, 5434 sayılı Kanun’un 12. maddesinin (II) işaretli fıkrasının son iki paragrafında, 657
sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak en az on yıl çalıştıktan sonra, memurluktan çıkarılmış olanlar ile aynı Kanun’un 96. maddesi kapsamına girenler ve anılan Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinin (5) numaralı alt bendinde aranan nitelikleri kaybedenler hariç olmak üzere herhangi bir nedenle memurluktan ayrılmış olanların, memurluktan ayrıldıkları tarihten itibaren altı ay içinde yazılı olarak
Sandığa başvurmaları ve emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarını ait olduğu ay içinde Sandık hesabına yatırmaları şartıyla başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren Sandıkla ilgilendirilecekleri ve bu şekilde Sandıkla ilgilendirilenlerin 5434 sayılı Kanun’un uygulanmasında isteğe bağlı iştirakçi olarak kabul edilecekleri düzenlenmiştir.
10) Öte yandan 5510 sayılı Kanun’un 50. maddesinde de, Türkiye’de ikamet edenler ile Türkiye’de ikamet
etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarından; 5510 sayılı
Kanun’a tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak, 18 yaşını doldurmuş bulunmak ve isteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma başvuruda bulunmak şartlarına sahip olan kişilerin isteğe bağlı sigortalı olabileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un 51. maddesinin birinci ve beşinci fıkraları uyarınca da isteğe bağlı sigortalılığın, müracaatın
Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlayacağı, isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş sürelerin, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulamasında dikkate alınacağı ve söz konusu sürelerin, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edileceği anlaşılmaktadır.
11) Bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, başvuranın Kara Kuvvetleri Komutanlığında Astsubay
Kıdemli Başçavuş olarak görev yapmakta iken 29/8/2016 tarihinde 667 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı görülmektedir. Bu bağlamda başvuranın 5434 sayılı Kanun’un 12. maddesi kapsamında isteğe bağlı olarak anılan Kanun ile ilgilendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan başvuran isteğe bağlı sigortalılığının 12/2/2018 tarihinden itibaren başlatılması gerektiğini ifade etmekte ise de, söz konusu dilekçesinin hizmet süreleri ile ilgili bilgi talebine yönelik olduğu görülmektedir. Hal böyle iken 5510 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalılık yönünden de talep şartını yerine getirmeyen başvuranın, prim ödemelerinin 12/2/2018 tarihinden itibaren başlatılmasına kanunen imkân bulunmamaktadır.
12) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde, başvuranın isteğe bağlı sigortalılığı hakkında
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tesis edilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi