2023 yılı prime esas kazanç üzerinden ihya tutarının hesaplanması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (b) bendine tabi durdurulan hizmetlerin ihyası için 02/01/2024 tarihinde Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne yapılmıştır. Başvuran, ihya tutarının 2023 yılı prime esas kazancı üzerinden hesaplanmasını talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, ihya tutarının 2024 yılı prime esas kazanç üzerinden belirlendiğini ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereği, durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyası talep edildiğinde, hesaplamanın talep tarihindeki prime esas kazanç üzerinden yapılması gerektiği belirtilmiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka aykırılık tespit edilmediğine karar vermiştir. Başvuranın, ihya talebini 02/01/2024 tarihinde yapması, 2023 yılının son günlerinin hafta sonu ve resmi tatil olması nedeniyle zorunlu bir durum olarak değerlendirilmemiştir. Dolayısıyla, başvurunun reddi yönünde öneri sunulmuştur.

Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ile başvurana tebliği sağlanmıştır. Kamu Başdenetçisi Şeref Malkoç, sürecin hukuka uygunluğunu vurgulayarak, başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde yasal yollara başvurma hakkının saklı olduğunu belirtmiştir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/8242-S.24.12919

BAŞVURU NO : 2024/4653

KARAR TARİHİ : 08.08.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

İhya tutarının 2023 yılı esas alınarak hesaplanması talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 05.04.2024

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran; 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi durdurulan hizmetlerinin ihyası için 02/01/2024 tarihinde (2023 yılının son günü hafta sonu olması, takip eden 01/01/2024 tarihinin ise resmi tatil olması nedeniyle) Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne başvurduğunu, Ardahan Sosyal Güvenlik İl

Müdürlüğünce talebine esas borçlanma hesabının 2023 yılı prime esas kazancın esas alması gerekirken,

2024 yılı prime esas kazanç üzerinde hesapladığını ifade etmek suretiyle söz konusu ihya tutarının 2023

yılı prime esas kazancı üzerinden hesaplanmasını talep etmektedir.

II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan ve 21/05/2024 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinde özetle; sigortalının

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi hizmet süreleri

Kanunun geçici 83 üncü madde kapsamında durdurulduğu, bahse konu maddenin ikinci fıkrasında yer alan

“Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir…..” hükmü uyarınca anılan sigortalının 02/01/2024 tarihinde ihya talebinde bulunmasından dolayı ihya tutarının 2024 yılı prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplandığı, İfade edilmiştir.

III.İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”

, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5510 sayılı Kanunun “Pirime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinin ikinci fıkrası;

4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki

şekilde belirlenir.

a) Aylık prime esas kazanç, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı ile üst sınırı arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Bu sigortalılar tarafından Kurumca belirlenen sürelerde aylık prime esas kazanç beyan edilir. Beyanda bulunmayan sigortalıların aylık prime esas kazancı, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katı olarak belirlenir.

b) (Mülga bend: 04.04.2015 – 6645 S.K/Madde 46)

c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılmayı gerektirecek birden fazla durumun söz konusu olması halinde, bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen esaslara göre tek beyanda bulunulur.

d) (Ek bend: 17.04.2017 – 690 S.KHK/Madde 45) YÜRÜRLÜK (690 S. KHK Kabul: 01.02.2018 – 7077

S.K/Madde 41) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki muhtar sigortalılarının aylık prime esas kazançları, günlük prime esas kazanç alt sınırının otuz katıdır.

5.1. Geçici 83’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrası;

Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, 31/10/2020 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, bu tarihten önceki sürelere ilişkin prim borçlarını, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ikinci ayın sonuna kadar ödememeleri veya ilgili Kanunları uyarınca yapılandırmamaları halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur. Durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu sürelere ilişkin Kurum alacakları takip edilmeyerek bunlara Kurum alacakları arasında yer verilmez. Sigortalılıkları durdurulanlardan bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılıkları 1/11/2020 tarihi itibarıyla yeniden başlatılır.

Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç

tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir. Hesaplanan borç tutarının tamamını, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödedikleri takdirde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.

Tebliğ edilen borç tutarının bu süre içinde tamamen ödenmemesi hâlinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu madde kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. İhya edilerek kazanılan hizmet süreleri borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli sayılır.

5.2. 5510 sayılı Kanuna 7326 sayılı Kanun’un 122’ nci maddesi ile eklenen Geçici 84. maddesi;

“Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, 30.04.2021 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, bu tarihten önceki sürelere ilişkin prim borçlarını, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden dördüncü ayın sonuna kadar ödememeleri veya ilgili Kanunları uyarınca yapılandırmamaları halinde, prim ödemesi bulunan sigortalıların daha önce ödedikleri primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla, prim ödemesi bulunmayan sigortalıların ise tescil tarihi itibarıyla sigortalılığı durdurulur. Durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu sürelere ilişkin Kurum alacakları takip edilmeyerek bunlara Kurum alacakları arasında yer verilmez. Sigortalılıkları durdurulanlardan bu Kanun’un 4.

maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışmaya devam edenlerin sigortalılıkları 01.05.2021 tarihi itibarıyla yeniden başlatılır.

Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80. maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir. Hesaplanan borç tutarının tamamını, borcun tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde ödedikleri takdirde, bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.

Tebliğ edilen borç tutarının bu süre içinde tamamen ödenmemesi hâlinde bu süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilmez ve bu madde kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. İhya edilerek kazanılan hizmet süreleri borcun ödendiği tarihten itibaren geçerli sayılır.

Birinci fıkraya göre sigortalılıkları durdurulanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişiler hakkında

01.01.2012 tarihinden bu maddenin yürürlük tarihine kadar durdurulan süreler için genel sağlık sigortası

hükümleri uygulanmaz.

Sigortalılıkları önceki kanunlara göre durdurulanlar için de bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi durdurulan hizmetlerinin ihyası için 02/01/2024 tarihinde (2023 yılının son günü hafta sonu olması,

takip eden 01/01/2024 tarihinin ise resmi tatil olması nedeniyle) Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne başvurduğunu, Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünce talebine esas borçlanma hesabının 2023 yılı prime esas kazancın esas alması gerekirken, 2024 yılı prime esas kazanç üzerinde hesapladığını ifade etmek suretiyle söz konusu ihya tutarının 2023 yılı prime esas kazancı üzerinden hesaplanmasını talep etmektedir.

8. İdareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında; sigortalının Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi hizmet süreleri Kanunun geçici 83 üncü madde kapsamında durdurulduğu, bahse konu maddenin ikinci fıkrasında yer alan “Ancak, daha sonra sigortalı ya da hak sahipleri tarafından talep edilmesi hâlinde durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı, talep tarihinde 80 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek prime esas kazanç tutarı üzerinden borç tutarı hesaplanarak ihya edilir…..” hükmü uyarınca anılan sigortalının 02/01/2024 tarihinde ihya talebinde bulunmasından dolayı yukarıda yer verilen hüküm doğrultusunda ihya tutarının 2024 yılı prime esas kazanç tutarı üzerinden hesaplandığı ifade edilmiştir.

9. Başvuran 03/01/2024 tarihli dilekçesi ile durdurulan sigortalılık sürelerinin ihya talebinde bulunmuş olup

2260 gün olan durdurulan sigortalılık süresi 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmüne

istinaden prime esas günlük kazanç beyanı üzerinden hesaplanarak 537, 193.81 TL ihya borç tutarı başvurana idarenin 03/01/2024 tarihli yazısı ile bildirilmiş ve başvuran tarafından söz konusu yazı 04/01/2024 tarihinde tebellüğ edilmiştir.

10. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na 09/06/2021 tarihli ve 31506 sayılı

Resmi Gazete’de yayımlanan 7326 sayılı Kanun’un 12’nci maddesi ile eklenen Geçici 84’üncü madde uyarınca; kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, 30/04/2021 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanların, sigortalılıklarının bazı hal ve durumlarda durdurulacağı, bu kapsamdaki sigortalıların geçmişte durdurulan sigortalılıklarının da bazı hal ve durumlarda da ihya edilebileceği öngörülmektedir.

10.1. 7326 sayılı Kanun’un birinci fıkrasında; kapsamda olan sigortalı veya kanun muhataplarının varsa 30/04/2021 tarihi ve öncesine ait prim borcu olanların, bu prim borçlarını 31/10/2021 tarihine kadar ödememeleri, ilgili Kanunlar gereğince yapılandırmamaları veya 6183/48 kapsamında tecil ve taksitlendirmemeleri halinde 31/10/2021 tarihine kadar ödenen primler de dâhil olmak üzere ödedikleri primler dikkate alınarak, ödenen primlerin tam olarak karşıladığı ayın sonu itibarıyla; hiç prim ödemesi olmayanların ise tescil tarihleri itibarıyla sigortalılıklarının durdurulacağı, Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden dört aylık ödeme süresinin sonunda, 30/04/2021 tarihi itibarıyla prim borcu bulunanlardan hiç prim ödemesi olmayanların sigortalılıklarının, tescil tarihleri itibarıyla, prim ödemesi olanların ise prim ödemelerinin tam karşıladığı ayın sonu itibarıyla, otomatik olarak, sonlandırılacağı öngörülmektedir.

11. Sigortalılıkları 30/04/2021 tarihi itibarıyla prim borcu bulunması nedeniyle durdurulanların sonradan kendileri ya da hak sahipleri tarafından dosyalarının bulunduğu kurum ünitesine) başvurarak geçmişte durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyası için talepte bulunmaları halinde; durdurulan sigortalılık sürelerinin tamamı için, 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenecek talep tarihindeki prime esas kazanç tutarı üzerinden ihya borcu hesaplanmakta olup, ihya edilecek süreler belirlenirken, Geçici 84’üncü madde kapsamında durdurulan sürelerle birlikte önceki kanunlara göre durdurulan sürelerin tamamı dikkate alınmaktadır. Durdurulan sigortalılık sürelerinin ihyasına ilişkin ödenmesi gereken tutar ise durdurulan gün sayısı ile beyan edilen prime esas günlük kazanç tutarının çarpılması sonucunda bulunan tutar esas alınarak hesaplanmaktadır.

12. Başvuran her ne kadar 2023 yılının son gününün hafta sonuna denk gelmesi takip eden 01/01/2024 tarihinin ise resmi tatil olması nedeniyle Kuruma şartlarını zorlayarak 02/01/2024 tarihinde ihya talebiyle

başvuruda bulunabildiğini dolayısıyla ihya tutarı belirlenirken 2023 yılına ait prime esas günlük kazanç tutarını üzerinden hesaplama yapılmasını talep etmekte ise de kanun koyucu ihya başvurusunun yapılabilmesi için herhangi bir süre kısıtı belirtmemiş olup ihya başvurusunun son gününün

Cumartesi ve Pazar günlerine denk gelen 30/12/2023 ve 31/12/2023 tarihlerinde ya da resmi tatil olan 01/01/2024 Pazartesi günü yapılmasını zorunlu kılan kısıtlayıcı bir düzenleme de mevcut değildir.

Başvuranın iradesi ile 30/12/2023 tarihinden önce ihya talebinde bulunma imkanı varken 02/01/2024 Salı günü ihya talebinde bulunmuş olup yukarıda yapılan açıklamalar ve mevzuat hükümleri doğrultusunda başvuru tarihi olan 02/01/2024 tarihi itibariyle talepte bulunulan tarihteki prime esas kazanç tutarı üzerinden ihya tutarını hesaplayan idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve başvurunun reddedilmesine sebebiyet veren hususların net olarak belirtilmediği bu nedenle de“kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VII .HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup görevli ve yetkili yer Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURAN ile SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi