|
ÖZET: Başvuran, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü’nde işçi olarak çalışmakta olup, geçmişte Türk Telekom A.Ş.’de görev yaparken belediye başkanı seçilmesi nedeniyle işten ayrıldığını belirtmiştir. 31/03/2019 tarihinde sona eren belediye başkanlığı görevinden sonra, 07/03/2022 tarihinde mevcut işine geri dönmüş ve yoksun kaldığı parasal haklarının ödenmesi için Kars İdare Mahkemesi’nde dava açmıştır. Mahkeme, başvuranın talebini kabul ederek, yoksun kaldığı hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar vermiştir. Ancak, başvuran kendisine yapılan 108.516,67 TL ödemenin eksik olduğunu ve bu ödemenin nasıl hesaplandığına dair detaylı bilgi verilmediğini ifade ederek, tutarın yeniden hesaplanmasını talep etmiştir.
Devlet Demiryolları İşletmesi, başvuranın talebine ilişkin yaptığı açıklamalarda, ödemelerin mevzuat ve toplu iş sözleşmesi hükümlerine uygun olarak hesaplandığını belirtmiştir. Yapılan ödemelerin asgari ücret üzerinden hesaplandığı, ilave tediyelerin de aynı şekilde belirlendiği ve gerekli kesintilerin yapıldığı ifade edilmiştir. Başvuranın, emek zammı ve ikramiye gibi kalemlerin hesaplamaya dahil edilmediği, çünkü bu dönemde sendikaya üye olmadığı için bu haklardan yararlanamadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu, yapılan hesaplamaların mevzuat hükümlerine dayandığı ve başvuranın yeniden hesaplama talebinin gerekçesiz olduğu belirtilmiştir. Başvuranın, idarenin kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11683-S.24.17760
BAŞVURU NO : 2024/7171
KARAR TARİHİ : 23.10.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : İşçi başvuranın, geçmişe dönük olarak yapılan ödemenin nasıl hesaplandığına ilişkin tarafına bilgi verilmesi ve söz konusu tutarın yeniden hesaplanması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 05.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılmış olan başvuruda, başvuran; hâlihazırda Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları
İşletmesi Genel Müdürlüğü 4. Bölge Müdürlüğüne bağlı Kars 471 Sinyalizasyon ve Haberleşme Şefliğinde
“işçi” olarak görev yaptığını, geçmiş süreçte Türk Telekom A.Ş. bünyesinde görev yapmakta iken 31/03/2014 tarihli mahalli idareler seçiminde Kars ili Susuz Belediyesi Başkanı seçilmesi nedeniyle işinden ayrıldığını, 5 yıllık belediye başkanlığı görevinin 31/03/2019 tarihinde bittiğini, sonraki süreçte açtığı davaları kazanarak 07/03/2022 tarihinde mevcut işyerinde çalışmaya başladığını, akabinde 31/03/2019 – 07/03/2022 tarih aralığında yoksun kaldığı tüm parasal haklarının tarafına verilmesi için 2 / E.
numarası ile Kars İdare Mahkemesinde dava açtığını ve kazandığını, ilgili mahkeme kararı doğrultusunda yoksun kaldığı tüm parasal haklarının yasal faizi ile birlikte ödenmesi için idaresine başvurduğunu, kendisine 108.516,67 TL ödeme yapıldığını ancak söz konusu ödemenin eksik olduğunu ve bu tutarın nasıl hesaplandığına ilişkin tarafına detaylı açıklama yapılmadığını; ikramiye, zam, iaşe günü gibi maddi haklarının hesaplanıp hesaplanmadığı ile belirlenen faiz miktarının ayrıntılarını bilmediğini belirterek kendisine ödenen tutarın ayrıntıları hakkında kendisinin bilgilendirilmesini ve söz konusu tutarın yeniden hesaplanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazılarına cevaben T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü;
2.1. 19/07/2024 tarih ve sayılı yazısında, özetle;
2.1.1. Başvuranın, Türk Telekom A.Ş.’de görev yapmakta iken 2014 yılında Belediye Başkanı seçilmesi ve
2019 yılında bu görevinin sona ermesi üzerine eski görevine veya istifa ettiği tarihteki görevine eşdeğer bir
göreve atanma talebinin reddine dair Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı aleyhine açtığı dava sonucunda, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün yazısına istinaden Teşekkülleri Kars 471
Sinyalizasyon ve Bakım Şefliğine “raylı sistemler sinyalizasyon bakım onarımcısı” olarak atamasının yapıldığı ve 07/03/2022 tarihinde işe başladığı,
2.1.2. İşe başladıktan sonra, belediye başkanı görevinin sona ermesi üzerine eski görevine veya istifa ettiği tarihteki görevine eşdeğer bir göreve atanma talebinin reddine dair 30/04/2019 tarihi ile Teşekküllerinde işe başladığı 07/03/2022 tarihleri arasındaki süre için yoksun kaldığı tüm parasal hakların yasal faizi ile ödenmesi talebiyle, Teşekkülleri ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı aleyhine, Kars İdare Mahkemesine açmış olduğu dava hakkında anılan Mahkemenin kararında “Davanın kabulü ile bu işlem nedeniyle davacının yoksun kalmış olduğu tüm parasal haklarının yasal faizi ile birlikte davalı idare tarafından davacıya ödenmesine karar verilmiştir.” hükmüne yer verdiği, 2.1.3. Bu Mahkeme kararı, Bakanlığın yazısı, Hukuk Müşavirliğinin mütalaası ve Demiryol-İş Toplu İş
Sözleşmesi hükümleri dikkate alınarak başvurana, Teşekküllerinde çalışmadığı 30/04/2019 tarihi ile 07/03/2022 tarihi arasındaki süreler için; 2.1.3.1. 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39’uncu maddesi ile 28’inci ve 29’uncu Dönem Demiryol-İş Toplu İş Sözleşmesinin
“İşe alınacak işçilere verilecek derece ve uygulanacak skalalar” başlıklı 25’inci maddesi hükümleri gereğince, aylık ücretinin asgari ücret olarak ödendiği, 2.1.3.2. 6772 sayılı Kanun gereğince ödenecek ilave tediyelerin de asgari ücret üzerinden hesaplanarak ödendiği, 2.1.3.2. SGK primlerinin yatırıldığı ve başvurana ödeme yapıldığı, 2.2. 26/09/2024 tarih ve sayılı yazısında, özetle; 2.2.1. Teşekkülleri bünyesinde yer alan ilgili Mahkeme Kararları ile anılan tarih aralığında geçerli olan toplu iş sözleşmelerinin birer örneğinin Kurumumuza gönderildiği, 2.2.2. Başvurana yapılan ödemelerin nasıl hesaplandığına ilişkin açıklamaların yazılarının ekinde yer aldığı, 2.2.3. Teşekküllerinde ücretlerin unvan bazlı olarak değil işe başlama tarihi itibariyle ücret skalasının sanatkâr veya sanatsız olarak giriş derecesine göre belirlendiği ve 01/03/2019 tarihinde işe giren sendika üyeliği bulunan sanatkâr bir işçiye ödenen ücret bilgilerinin Kurumumuza gönderildiği,
ifadelerine yer vermiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hüküm altına alınmıştır.
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” 5. Devlet Memurları Kanununun 4’üncü maddesinde; Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. …4/d ; İşçiler: (Değişik birinci cümle: 4/4/2007 – 5620/4 md.)
(A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu
Kanun hükümleri uygulanmaz”.
6. 4857 sayılı İş Kanunun “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde, “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.” 6.1. “Tanım ve şekil” başlıklı 8’inci maddesinde; “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.
6.2. “Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi” başlıklı 11’inci maddesinde; “İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.” 6.3. “ Ücret ve ücretin ödenmesi” başlıklı 32’nci maddesinde; “… İş sözleşmelerinin sona ermesinde, işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.
…
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.”
6.4. “Asgari ücret” başlıklı 39’uncu maddesinde; “İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.
(Mülga ikinci fıkra: 2/7/2018-KHK/700/145 md.)
Komisyon kararları kesindir. Kararlar Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer.
Komisyonun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin tespiti sırasında uygulanacak esaslar ile başkan, üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Maliye Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığının birlikte hazırlayacakları yönetmelikte belirtilir.
Asgari Ücret Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yerine getirilir.” 7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 393’üncü maddesinde; “Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” 8. 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı
Kanunla 6212 Sayılı Kanunun 2’nci Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanunun 1’nci maddesinde; “Umumi, mülhak ve hususi bütçeli dairelerle mütedavil sermayeli müesseseler, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve kurumlarla belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller, 3460 ve 3659 sayılı kanunların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanununun şümulüne giren veya girmiyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanununun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır. (1)” 9. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun “Kanuni faiz” başlıklı 1’inci maddesinde; “ (Değişik : 21/4/2005 – 5335/14 md.)
Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır.
Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.” 10. 4502 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu, Ulaştırma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun, Telsiz Kanunu ve Posta, Telgraf ve Telefon İdaresinin Biriktirme ve Yardım Sandığı
Hakkında Kanun ile Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun hükmünde Kararnamenin Eki
Cetvellerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Geçici 4 no.lu maddesinde; “Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Türk Telekom’da 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta olanlardan isteyenler iş mevzuatına tabi personel statüsüne
geçirilir. İş mevzuatına tabi personel statüsüne geçmek istemeyenlerin mevcut statü, sosyal ve özlük haklarıyla istihdamına devam olunur.
Bu kadro ve pozisyonlarda 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde değişiklik yapılabilir. Kendi istekleri ile iş mevzuatına tabi personel statüsüne geçenler ile emeklilik, istifa, ölüm ve benzeri sebeplerle boşalan kadro ve pozisyonlar hiçbir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır.
…” 11. 2792 sayılı Mahalli idareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında
Kanunun Ek 3’üncü maddesinde; “Subaylar, astsubaylar, hakimler ve savcılar ile yüksek yargı organları mensupları hariç olmak üzere, kamu kurumları ile kamu kurumu niteliğinde bir kuruluşta memur veya kadrolu işçi olarak çalışmakta iken bu görevinden ayrılarak Belediye Başkanı seçilmiş olup da yeniden aday olamayan veya seçilemeyenler, hizmet süreleri itibariyle veya yaş haddi nedeniyle emekliliğe hak kazanamamış olmaları kaydıyla, seçimlerin kesin sonuçlarının Yüksek Seçim Kurulunca ilanını takip eden iki ay içinde daha önceki kurumlarının bağlı bulunduğu bakanlığa başvurmaları halinde eski görevlerine veya istifa ettikleri tarihteki kurumun özelliği ve niteliğine uygun eşdeğer bir göreve atanabilirler. Ancak yargı kararı ile belediye başkanlığı görevi sona erenler ve istifa edenler hakkında bu hüküm ygulanmaz.”
12. 19/12/2005 tarih ve 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında; “4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı
Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 1 inci maddesinde öngörülen kanuni faiz oranının 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık % 12’den % 9’a indirilmesi; Maliye Bakanlığı’nın 16/12/2005 tarihli ve 43953 sayılı yazısı üzerine, adı geçen Kanunun anılan maddesine göre, Bakanlar
Kurulu’nca 19/12/2005 tarihinde kararlaştırılmıştır.” 13. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39’uncu maddesinde; “(1) Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.
(2) Toplu iş sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.
(3) Toplu iş sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar toplu iş sözleşmesinden yararlanır.
(4) Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz.
Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden geçerlidir. (İptal dördüncü cümle: Anayasa Mahkemesinin 30/12/2020 tarihli ve E.:2020/57; K.:2020/83 sayılı Kararı ile)
(5) Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir.
(6) Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez.
(7) Bu Kanun anlamında işveren vekilleri ile toplu iş sözleşmesi görüşmelerine işvereni temsilen katılanlar, toplu iş sözleşmesinden yararlanamaz.
(8) Grev sonunda yapılan toplu iş sözleşmesinden, 65 inci maddeye göre zorunlu olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış olanlar aksine hüküm bulunmadıkça yararlanamaz.
14. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Bağlı ortaklıkları TCDD Taşımacılık
A.Ş., TÜDEMSAŞ, TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ Genel Müdürlükleri İşyerlerine ilişkin olarak Türk
Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Demiryolu İşçileri
Sendikası (DEMİRYOL-İŞ) arasında aktedilen ve yürürlük süresi 01/03/2019 – 28/02/2021 tarihleri arasını kapsayan 28. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin; 14.1. “İşe alınacak işçilere verilecek derece ve uygulanacak skalalar” başlıklı 25’inci maddesinde; “(1)
TCDD ve bağlı ortaklıklarında, bu Sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren, işe alınan işçilere kanuni asgari ücret verilir. Sendikaya üye olan işçiler aşağıda belirtilen derecelere getirilir.
a) İlkokul mezunu sanatkâr işçiler ile 3308 Sayılı Kanun’a göre kalfalık belgesine sahip bulunanlar 9/1 dereceden, 4.9.1985 tarihinden önce İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden, b) En az ortaokul mezunu sanatkâr işçiler ile üçüncü sınıf elektrikçi ehliyeti olanlar veya 3308 Sayılı
Kanun’a göre ustalık belgesine sahip bulunanlar 8 inci dereceden, 4.9.1985 tarihinden önce İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden, c) İkinci sınıf elektrikçi ehliyeti olanlar ile Elektrik Tesisatçıları Hakkında Yönetmelik Hükümlerine göre Elektrik Tesisatçılığı Ustalık Belgesine sahip olanlar 7nci dereceden, 4.9.1985 tarihinden önce
İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden, ç) Lise dengi teknik okullardan mezun olanlar 6 ncı dereceden, d) Meslek Yüksek Okulu mezunları 6/2 dereceden, e) Mühendis olarak işe alınacak olan lisans mezunları 5 inci dereceden, f) Sanatsız işçiler 10 uncu dereceden, 04.9.1985 tarihinden önce İşverende çalışmış olanlar 9 uncu dereceden.
(2) Derecelere göre uygulanacak ücret skalaları aşağıda belirtilmiştir.
a) 01.01.2013 tarihinden önce işe giren sanatkâr/sanatsız işçilere 39. maddede belirtilen I inci skaladan, b) 10.11.2010 tarihinden sonra işe giren Mühendis işçilere 39. maddede belirtilen II nci skaladan,
c) 10.11.2010 tarihinden sonra işe giren makinist ve tren teşkil işçilerine, 01.01.2013 tarihinden sonra işe giren sanatkâr/sanatsız işçilere ve 01.03.2011 tarihinden sonra makinist ve tren teşkil işçilerinden sanat kolu değişenlere, 01.01.2013 tarihinden sonra işe giren sanatkâr/sanatsız işçilerden sanat kolu değişenlere 39. maddede belirtilen III üncü skaladan, ücret ödenir.
(3) 39 uncu maddenin III üncü skalasından yararlanan işçilerin sanat kolu, yer ve sanat kolu değiştiğinde ücret skalasında değişiklik yapılmaz.” 14.2. “Derece, saat ücretleri ile ücrete bağlı ödemelerin artış esasları” başlıklı 39’uncu maddesinde; “(1) Sözleşme kapsamına giren işçilere işe başladıkları veya bulundukları derecelere göre saat ücreti verilir.
(2) Ücret Zamları
a) Birinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:
Sözleşme kapsamındaki işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin 28.02.2019 tarihinde almakta oldukları saatlik kök ücretlerine 01.03.2019 tarihinden geçerli olmak üzere %8 (sekiz) oranında zam yapılmış ve zamlı ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
…
b) Birinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:
31.08.2019 tarihinde sözleşme kapsamındaki işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin almakta
oldukları saatlik kök ücretlerine ücretlerine 01.09.2019 tarihinden geçerli olmak üzere %4 (dört) oranında zam yapılmış ve zamlı ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
…
c) İkinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:
İşçilerin, 29.02.2020 tarihinde almakta oldukları saatlik kök ücretlerine, 01.03.2020 tarihinden geçerli olmak üzere %3 (yüzde üç) oranında zam yapılacaktır.
Ancak, Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli
Ağustos 2020 indeks sayısının, Şubat 2020 indeks sayısına göre değişim oranının %3’ü (yüzde üçü) aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir.
d) İkinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:
İşçilerin, 31.08.2020 tarihinde almakta oldukları saatlik kök ücretlerine, 01.09.2020 tarihinden geçerli olmak üzere %3 (yüzde üç) oranında zam yapılacaktır.
Ancak, Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Şubat
2021 indeks sayısının, Ağustos 2020 indeks sayısına göre değişim oranının %3’ü (yüzde üçü) aşması
halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ayının son günündeki ücrete takip eden ayın birinci gününden geçerli olmak üzere ilave edilecektir.
(3) Sözleşmenin, “Emek zammı ve emek zammı hesabına dahil edilecek süreler” başlıklı 44 üncü, “Postabaşılık tazminatı” başlıklı 46 ncı, “Yol takım işçiliği tazminatı” başlıklı 50 nci, “Demiryolu hattı bakım onarımcısı tazminatı” başlıklı 52 nci, “İş göremezlik halleri, iş kazaları ve meslek hastalıkları ve analık hali” başlıklı 62 nci, “Analık ve doğum yardımı” başlıklı 65 inci, “Evlenme yardımı” başlıklı 66 ncı, “Birleştirilmiş sosyal yardımlar” başlıklı 69 uncu, “İşçilere yapılacak yemek yardımının usul ve esasları” başlıklı 78 inci ve “İşçilere verilecek giyecek yardımı” başlıklı 83 üncü “maddelerindeki ödemeler, Sözleşmenin ikinci yıl birinci ve ikinci altı aylarındaki ücret zamları oranında ve ücretin zamlandığı tarih itibariyle arttırılarak ödenecektir.
Ek Çerçeve Anlaşma Protokolü (2) ye göre yapılan 13.03.2020 t. ve 2020/1 no.lu protokolle IV üncü ücret skalası oluşturulmuş ve I ve III üncü skala ücretleri arasındaki farkın 1/5 oranında III üncü skalada iyileştirme yapılmıştır.” 14.3. “Emek zammı ve emek zammı hesabına dahil edilecek süreler” başlıklı 44’üncü maddesinde; “(1)
Sözleşme kapsamına giren ve İşverene ait işyerlerinde belirli veya belirsiz süreli hizmet akdiyle çalışan işçilere, İşverende geçen tüm hizmetlerinin her senesi için saat ücretine ilave edilmek suretiyle; 01.03.2019 tarihinden geçerli olmak üzere 0,087491 TL, 01.09.2019 tarihinden itibaren 0,090991TL emek zammı ödenir.
…
(4) Emek zammı, işçinin İşverendeki yıllık hizmetini doldurduğu tarihi takip eden Ocak ve Temmuz ayları başından itibaren ücrete esas olan çalışma saatleri üzerinden ödenir. Saat ücretine dayalı her türlü hak edişlerde, ödemelere dahil edilir.
(5) İşverene ait işyerlerinden herhangi bir nedenle ayrılanlardan yeniden iş alanların emek zammı başlangıç tarihi; ilk işe giriş tarihinden itibaren fiilen çalışılan sürelerin toplamı dikkate alınarak hesaplanır.” 14.4. “İlave tediye ve faydalanma şartları” başlıklı 53’üncü maddesinde; “(1) Sözleşme kapsamına giren işçilere; bir takvim yılı içinde 6772 sayılı Kanun’da belirtilen usul ve esaslar dahilinde emek zammı dahil saat ücreti üzerinden ilave tediye ödenir. İlave tediye, Cumhurbaşkanınca belirlenen tarihlerde ödenir.
(2) İlave tediyeler ödeme tarihinde işçinin işinden ayrılmış olduğuna bakılmaksızın, ilave tediyenin ait olduğu yıl içerisinde İşverende geçen hizmetleriyle orantılı olarak ödenir. İlave tediye iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihinden önce ödenmiş ise; çalıştıkları süreyle orantılı ödenmesi gereken miktar düşülerek, fazla ödeme geri alınır.
(3) İlave tediyenin dönem tarihinden önce ödenmesi halinde, dönem sonuna kadar ilave tediye almaya engel bir durumu ortaya çıkanlardan ödenen tutarı geri alınır.” 14.5. “İkramiye ve faydalanma şartları” başlıklı 54’üncü maddesinde; “(1) Sözleşme kapsamına giren işçilere, emek zammı dahil yılda 225 saatlik ücreti tutarında iki ikramiye ödenir. Bu ikramiye Nisan ve
Eylül aylarında iki eşit taksitte ödenir.
(2) Cumhurbaşkanınca belirlenen ilave tediye ödeme tarihi ile ikramiye ödeme tarihi aynı aya rastladığı takdirde, ikramiye takip eden ay içinde ödenir.
(3) İkramiye, işçinin ödeme tarihindeki emek zammı dahil saat ücreti üzerinden hesaplanır.
(4) Belirsiz ve belirli süreli hizmet akdiyle çalışan işçilerden ikramiye ödeme tarihinde iş başında olanların ikramiyeleri, o dönemin sonuna kadar olan çalışma süresi ile orantılı olarak peşin ödenir.
İkramiye ödeme tarihinden sonra işe girenlerin ise ilgili dönemin sonunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.
(5) İkramiyeye hak kazandıkları halde, ödeme tarihinden önce iş sözleşmesi sona erenlerin ikramiyeleri çalıştıkları süreyle orantılı ödenir. İkramiye iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihinden önce ödenmiş ise; çalıştıkları süreyle orantılı ödenmesi gereken miktar düşülerek, fazla ödeme geri alınır.
(6) 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25 inci maddesinde sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri nedenler ile disiplin suçu nedeniyle, İşveren tarafından iş sözleşmesi feshedilenlere, fesih tarihinin ilgili bulunduğu döneme ait ikramiye ödenmez, ödenmişse tamamı geri alınır.
(7) Malullük, yaşlılık, emeklilik nedeniyle işten ayrılanlarla ölenlerin o döneme ait ikramiyeleri tam olarak ödenir.
(8) İlk defa ve tekrar işe girenlerden 4 üncü fıkradaki şartları taşıyanların, ilgili dönemin ikramiyeleri o dönemdeki çalışma süresiyle orantılı olarak ödenir.
(9) İkramiyenin dönem tarihinden önce ödenmesi halinde, dönem sonuna kadar ikramiye almaya engel bir durumu ortaya çıkanlardan, ödenen tutar geri alınır.
(10) İkramiyenin hak ediş ve hesabında; kanunlarla belirlenen her türlü hastalık, ücretli izinler ve
Sözleşmenin “İzinler” başlıklı 70 inci maddesinde yer alan ücretsiz izinler ile muvazzaf askerlik hizmeti dışında herhangi bir nedenle silahaltına alınma nedeniyle geçirilen süreler, eğitim ve seminerlerde geçirilen süreler çalışılmış sayılır.” 15. T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Bağlı ortaklıkları TCDD Taşımacılık
A.Ş., TÜDEMSAŞ, TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ Genel Müdürlükleri İşyerlerine ilişkin olarak Türk
Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Demiryolu İşçileri
Sendikası (DEMİRYOL-İŞ) arasında aktedilen ve yürürlük süresi 01/03/2021 – 28/02/2023 tarihleri arasını kapsayan 28. Dönem İşletme Toplu İş Sözleşmesinin; 15.1. “İşe alınacak işçilere verilecek derece ve uygulanacak skalalar” başlıklı 25’inci maddesinde; “(1)
İŞKUR’da ilana çıkılarak bu sözleşmenin yürürlük süresi olan 01.03.2021 – 28.02.2023 tarihleri arasında işe alınan işçilere kanuni asgari ücret verilir. Bunlardan sendikaya üye olanlara; öğrenim durumu veya sahip olduğu belgeye uygun aşağıda belirtilen işe giriş derecesi verilerek, IV’üncü Skala ücreti uygulanır.
a) Sanatkâr işçiler;
1) İlkokul mezunu sanatkâr işçiler ile 3308 Sayılı Kanun’a göre kalfalık belgesine sahip bulunanlar
9/1 dereceden, 04.09.1985 tarihinden önce İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden,
2) En az ortaokul mezunu sanatkâr işçiler ile üçüncü sınıf elektrikçi ehliyeti olanlar veya 3308 Sayılı
Kanun’a göre ustalık belgesine sahip bulunanlar 8 inci dereceden, 04.09.1985 tarihinden önce İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden,
3) İkinci sınıf elektrikçi ehliyeti olanlar ile Elektrik Tesisatçıları Hakkında Yönetmelik Hükümlerine
göre Elektrik Tesisatçılığı Ustalık Belgesine sahip olanlar 7 nci dereceden, 04.09.1985 tarihinden önce
İşverende çalışmış olanlar bir üst dereceden,
4) Lise dengi teknik okullardan mezun olanlar 6 ncı dereceden,
5) Meslek Yüksek Okulu mezunları 6/2 dereceden,
6) Mühendis olarak işe alınacak olan lisans mezunları 5 inci dereceden,
…
a) Bu Sözleşmenin 39 uncu maddesinde yer alan, “Sanatkâr işçi saat ücretleri tablosu” nda gösterilen;
1) I’inci Skalada belirtilen ücretler 01.01.2013 tarihinden önce İşverende işe giren sanatkâr
işçilere verilir.
2) II’nci Skalada belirtilen ücretler 10.11.2010 tarihinden sonra İşverende işe giren Mühendis
işçilere verilir.
3) III’üncü Skalada belirtilen ücretler;
(a) 10.11.2010 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerine verilir.
(b) 01.01.2013 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren sanatkâr işçilere verilir.
(c) 01.03.2011 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerinden diğer sanat koluna geçirilenlere verilir.
(ç) 01.01.2013 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren sanatkâr işçilerden diğer sanat koluna geçirilenlere verilir.
4) IV’üncü Skalada belirtilen ücretler;
(a) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerine verilir.
(b) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren sanatkâr işçilere verilir.
(c) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerinden diğer sanat koluna geçirilenlere verilir.
(ç) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren sanatkâr işçilerden diğer sanat koluna geçirilenlere verilir.
b) Bu Sözleşmenin 39 uncu maddesinde yer alan, “Sanatsız işçi saat ücretleri tablosu” nda gösterilen;
1) I’inci Skalada belirtilen ücretler 01.01.2013 tarihinden önce İşverende işe giren sanatsız işçilere
verilir.
2) III’üncü Skalada belirtilen ücretler;
(a) 01.01.2013 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren sanatsız işçilere verilir.
(b) 01.03.2011 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerinden, sanatsız işçilik koluna geçirilenlere verilir (c) 01.01.2013 – 01.03.2020 tarihleri arasında İşverende işe giren sanatkâr işçilerden, sanatsız işçilik koluna geçirilenlere verilir.
3) IV’üncü Skalada belirtilen ücretler;
(a) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren sanatsız işçilere verilir.
(b) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren makinist ve tren teşkil işçilerinden, sanatsız işçilik koluna geçirilenlere verilir.
(c) 01.03.2020 tarihinden sonra İşverende işe giren sanatkâr işçilerden, sanatsız işçilik koluna geçirilenlere verilir.
(3) 39 uncu maddenin I inci, III üncü ve IV üncü skalasından yararlanan işçilerin sanat kolu, yer ve sanat kolu değişikliklerinde skalalarında değişiklik yapılmaz.
(4) Bu işçilerden; a) 01.03.2021 tarihinden önce TCDD, TCDD TAŞIMACILIK A.Ş., ve TÜRASAŞ’ın kuruluş tarihi olan 31.07.2020 tarihinden önce TCDD’nin Bağlı Ortaklığı olan TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ
Genel Müdürlüklerinde çalışmış olan işçilerin bu hizmetleri TCDD, TCDD TAŞIMACILIK A.Ş. ve
TÜRASAŞ’ da tekrar işe başladıklarında sadece terfilerinde dikkate alınır.
b) 01.03.2021 tarihinden sonra TCDD ve TCDD TAŞIMACILIK A.Ş çalışmış olan işçilerin bu hizmetleri TCDD ve TCDD TAŞIMACILIK A.Ş. de tekrar işe başladıklarında sadece terfilerinde dikkate alınır.
c) 01.03.2021 tarihinden sonra TÜRASAŞ’ da çalışmış olan işçilerin bu hizmetleri TÜRASAŞ’ da tekrar işe başladıklarında sadece terfilerinde dikkate alınır.
ç) TÜRASAŞ’ın kuruluş tarihi olan 31.07.2020 tarihinden sonra TÜRASAŞ’ da çalışmış olan işçilerin bu hizmetleri TCDD ve TCDD TAŞIMACILIK A.Ş. de tekrar işe başladıklarında terfilerinde değerlendirilmez.
d) TÜRASAŞ’ın kuruluş tarihi olan 31.07.2020 tarihinden sonra TCDD ve TCDD TAŞIMACILIK
A.Ş. de çalışmış olan işçilerin bu hizmetleri TÜRASAŞ’ ın kuruluş tarihi olan 31.07.2020 tarihinden sonra
TÜRASAŞ’ta tekrar işe başladıklarında terfilerinde değerlendirilmez.”
15.2. “Derece, saat ücretleri ile ücrete bağlı ödemelerin artış esasları” başlıklı 39’uncu maddesinde; (1) Sözleşme kapsamına giren işçilere işe başladıkları veya bulundukları ücret skalalarındaki derecelere göre saat ücreti verilir.
(2) Taban Ücret:
01.03.2021 tarihinde saatlik kök ücretleri; 18,22 TL’nin altında olan işçilerin, saatlik kök ücretleri
18,22 TL’ye çekilecektir.
(3) Ücret Zamları
a) Birinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:
Sözleşme kapsamındaki işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin birinci yıl birinci altı ay zammı yapılmış ve zamlı ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
…
b) Birinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:
31.08.2021 tarihinde sözleşme kapsamındaki işyerlerinde çalışmakta olan işçilerin almakta
oldukları saatlik kök ücretlerine 01.09.2021 tarihinden geçerli olmak üzere %5 (yüzde beş) oranında zam yapılmış ve zamlı ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Ancak, Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Şubat
2022 indeks sayısının, Ağustos 2021 indeks sayısına göre değişim oranının %5’i (yüzde beşi) aşması
halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl birinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir.
…
c) İkinci Yıl Birinci Altı Ay Zammı:
İşçilerin, 28.02.2022 tarihinde almakta oldukları saatlik kök ücretlerine, 01.03.2022 tarihinden geçerli olmak üzere %5 (Beş) oranında zam yapılacaktır.
Ancak, Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Ağustos 2022 indeks sayısının, Şubat 2022 indeks sayısına göre değişim oranının %5 (Beş)’ i aşması halinde aşan kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ay ücret zammı oranına ilave edilecektir.
d) İkinci Yıl İkinci Altı Ay Zammı:
İşçilerin 31.08.2022 tarihinde almakta oldukları saatlik kök ücretlerine, 01.09.2022 tarihinden geçerli olmak üzere %5 (Beş) oranında zam yapılacaktır.
Ancak, Türkiye İstatistik Kurumunun 2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Türkiye Geneli Şubat
2023 indeks sayısının, Ağustos 2022 indeks sayısına göre değişim oranının %5 (Beş)’i aşması halinde aşan
kısmın tamamı, ikinci yıl ikinci altı ayının son günündeki ücrete takip eden ayın birinci gününden geçerli olmak üzere ilave edilecektir.
…
15.3. “Emek zammı ve emek zammı hesabına dahil edilecek süreler” başlıklı 44’üncü maddesinde; “(1)
Sözleşme kapsamına giren ve İşverene ait işyerlerinde belirli veya belirsiz süreli hizmet akdiyle çalışan işçilere, İşverende geçen tüm hizmetlerinin her senesi için saat ücretine ilave edilmek suretiyle; 01.03.2019 tarihinden geçerli olmak üzere 0,087491 TL, 01.09.2019 tarihinden itibaren 0,090991TL emek zammı ödenir.
…
(4) Emek zammı, işçinin İşverendeki yıllık hizmetini doldurduğu tarihi takip eden Ocak ve Temmuz ayları başından itibaren ücrete esas olan çalışma saatleri üzerinden ödenir. Saat ücretine dayalı her türlü hak edişlerde, ödemelere dahil edilir.
(5) İşverene ait işyerlerinden herhangi bir nedenle ayrılanlardan yeniden iş alanların emek zammı başlangıç tarihi; ilk işe giriş tarihinden itibaren fiilen çalışılan sürelerin toplamı dikkate alınarak hesaplanır.” 15.4. “İlave tediye ve faydalanma şartları” başlıklı 53’üncü maddesinde; “(1) Sözleşme kapsamına giren işçilere; bir takvim yılı içinde 6772 sayılı Kanun’da belirtilen usul ve esaslar dahilinde emek zammı dahil saat ücreti üzerinden ilave tediye ödenir. İlave tediye, Cumhurbaşkanınca belirlenen tarihlerde ödenir.
(2) İlave tediyeler ödeme tarihinde işçinin işinden ayrılmış olduğuna bakılmaksızın, ilave tediyenin ait olduğu yıl içerisinde İşverende geçen hizmetleriyle orantılı olarak ödenir. İlave tediye iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihinden önce ödenmiş ise; çalıştıkları süreyle orantılı ödenmesi gereken miktar düşülerek, fazla ödeme geri alınır.
(3) İlave tediyenin dönem tarihinden önce ödenmesi halinde, dönem sonuna kadar ilave tediye almaya engel bir durumu ortaya çıkanlardan ödenen tutarı geri alınır.” 15.5. “İkramiye ve faydalanma şartları” başlıklı 54’üncü maddesinde; “(1) Sözleşme kapsamına giren işçilere, emek zammı dahil yılda 225 saatlik ücreti tutarında iki ikramiye ödenir. Bu ikramiye Nisan ve
Eylül aylarında iki eşit taksitte ödenir.
(2) Cumhurbaşkanınca belirlenen ilave tediye ödeme tarihi ile ikramiye ödeme tarihi aynı aya rastladığı takdirde, ikramiye takip eden ay içinde ödenir.
(3) İkramiye, işçinin ödeme tarihindeki emek zammı dahil saat ücreti üzerinden hesaplanır.
(4) Belirsiz ve belirli süreli hizmet akdiyle çalışan işçilerden ikramiye ödeme tarihinde iş başında olanların ikramiyeleri, o dönemin sonuna kadar olan çalışma süresi ile orantılı olarak peşin ödenir.
İkramiye ödeme tarihinden sonra işe girenlerin ise ilgili dönemin sonunda çalışma süresi ile orantılı olarak ödenir.
(5) İkramiyeye hak kazandıkları halde, ödeme tarihinden önce iş sözleşmesi sona erenlerin ikramiyeleri çalıştıkları süreyle orantılı ödenir. İkramiye iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihinden önce ödenmiş ise; çalıştıkları süreyle orantılı ödenmesi gereken miktar düşülerek, fazla ödeme geri alınır.
(6) 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25 inci maddesinde sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri nedenler ile disiplin suçu nedeniyle, İşveren tarafından iş sözleşmesi feshedilenlere, fesih tarihinin ilgili bulunduğu döneme ait ikramiye ödenmez, ödenmişse tamamı geri alınır.
(7) Malullük, yaşlılık, emeklilik nedeniyle işten ayrılanlarla ölenlerin o döneme ait ikramiyeleri tam olarak ödenir.
(8) İlk defa ve tekrar işe girenlerden 4 üncü fıkradaki şartları taşıyanların, ilgili dönemin ikramiyeleri o dönemdeki çalışma süresiyle orantılı olarak ödenir.
(9) İkramiyenin dönem tarihinden önce ödenmesi halinde, dönem sonuna kadar ikramiye almaya engel bir durumu ortaya çıkanlardan, ödenen tutar geri alınır.
(10) İkramiyenin hak ediş ve hesabında; kanunlarla belirlenen her türlü hastalık, ücretli izinler ve
Sözleşmenin “İzinler” başlıklı 70 inci maddesinde yer alan ücretsiz izinler ile muvazzaf askerlik hizmeti dışında herhangi bir nedenle silahaltına alınma nedeniyle geçirilen süreler, eğitim ve seminerlerde geçirilen süreler çalışılmış sayılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
16. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. 1 no.lu paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvuruda, başvuran; belediye başkanı görevinin sona ermesi üzerine eski görevine veya istifa ettiği tarihteki görevine eşdeğer bir göreve atanma talebinin reddine dair 30/04/2019 tarihli işlem ile TCDD bünyesinde işe başladığı 07/03/2022 tarihleri arasındaki süre için yoksun kaldığı parasal haklara ilişkin ilgili idare tarafından yapılan ödemenin nasıl hesaplandığına ilişkin kendisine detaylı olarak bilgi verilmediğini ve söz konusu tutarın eksik hesaplandığını belirtirken ilgili idare söz konusu ödemenin mevzuat hükümleri ve toplu iş sözleşmesi doğrultusunda hesaplandığını dolayısıyla herhangi bir eksikliğin bulunmadığını ifade etmektedir.
18. Başvurusu konusu anlaşmazlığın çözümlenebilmesi için dosya kapsamında bulunan evrakların incelenmesiyle söz konusu süreç özetlendiğinde;
18.1. Türk Telekom A.Ş.’nin 22/06/2022 tarih ve sayılı yazısından anlaşıldığı üzere; Türk
Telekom A.Ş. özelleşmeden önce ilgili Kurum bünyesinde çalışmaya başladığından hakları ve hizmeti kamu niteliğinde sayılan başvuranın, belediye başkanlığına aday olabilmek için 31/03/2014 tarihinde Türk
Telekom A.Ş.’den istifa ettiği,
18.1.1. Türk Telekom A.Ş. bünyesinde çalışmakta iken 4502 sayılı Kanunun Geçici 4 no.lu maddesinde düzenlenen “Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Türk Telekom’da 399 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye tabi olarak kadrolu veya sözleşmeli personel statüsünde çalışmakta olanlardan isteyenler iş mevzuatına tabi personel statüsüne geçirilir. İş mevzuatına tabi personel statüsüne geçmek istemeyenlerin mevcut statü, sosyal ve özlük haklarıyla istihdamına devam olunur.” Hükmü kapsamında istifa edene kadar kamu işçisi olarak çalışmaya devam ettiği, 18.2. 2014 yerel seçim sonuçlarına göre 31/03/2014 – 31/03/2019 tarihleri arasındaki süreçte Kars ili Susuz ilçesi Susuz Belediye Başkanlığı görevini yürüttüğü,
18.3. Belediye Başkanlığı görevinin sona ermesinden sonra eski görevine veya istifa ettiği tarihteki görevine eşdeğer bir göreve atanmak üzere T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına başvurduğu ancak bu talebinin reddedilmesi üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi’nin 15/12/2021 tarihli ve / E. ve / K. sayılı kararıyla davacı tarafın istinaf başvurusunun kabulüne, davanın reddi yolunda verilen kararın kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği ve başvuranın bu karar doğrultusunda halihazırdaki görev yeri olan Kars 471 Sinyalizasyon ve Bakım
Şefliğine “raylı sistemler sinyalizasyon bakım onarımcısı” olarak atamasının yapıldığı ve 07/03/2022 tarihinde işe başladığı,
18.3.1. Anılan Mahkeme Kararında; “… Bu durumda, daha önce görev yaptığı Türk Telekom A.Ş.’nin özelleştirilmiş olması nedeniyle eski görev yerine atanamayan davacının 2971 sayılı Mahalli İdareler ile
Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunun Ek 3. Maddesi uyarınca mutlaka eski görevine atanması gerekmediğinden, davalı idarenin merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarından birine (istifa ettiği tarihte işçi statüsünde çalıştığı da dikkate alınarak yine işçi olarak) bir göreve atanması gerektiğinden, talebinin daha önce görev yaptığı kurumun özelleştiğinden bahisle reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlılık görülmemiştir …” ifadelerine yer verdiği,
18.4. Akabinde yeniden göreve atanmayı talep ettiği 25/04/2019 tarihi ile göreve atandığı 07/03/2022 tarihleri arasındaki maaş ve ikramiye ödemelerinin yasal faizi ile birlikte ödenmesi talebinin reddedilmesi üzerine açtığı davaya binaen Kars İdare Mahkemesinin 20/09/2023 tarihli ve E. / , K. / sayılı
Kararı ile söz konusu ücretlerin ödenmesine karar verildiği,
18.5. Söz konusu Karar doğrultusunda ilgili idare tarafından başvurana 108.516,67TL ödeme yapıldığı,
18.6. Başvuran tarafından söz konusu ödemenin eksik yapıldığından bahisle tüm parasal haklarının yasal faiziyle yeniden hesaplanması yönünde ilgili idareye 09/05/2024 tarihinde dilekçe verildiği ancak bu dilekçenin ilgili idare tarafından yeniden yapılan inceleme sonucunda herhangi bir eksiklik görülmediğinden reddedildiği,
Anlaşılmaktadır.
19. Söz konusu uyuşmazlığa ilişkin ilgili idare tarafından yapılan açıklamalar ile ekli evrakların tetkikinden, söz konusu hesaplamayı yaparken, ilgili idarenin;
19.1. 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun “Toplu iş sözleşmesinden yararlanma” başlıklı 39’uncu maddesi ile 28’inci ve 29’uncu Dönem Demiryol-İş Toplu İş Sözleşmesinin “İşe alınacak işçilere verilecek derece ve uygulanacak skalalar” başlıklı 25’inci maddesi hükümleri gereğince, aylık ücretini asgari ücret olarak ödediği,
19.2. 6772 sayılı Kanun gereğince ödenecek ilave tediyeleri de asgari ücret üzerinden hesaplayarak ödediği,
19.3. SGK primleri yatırıldıktan sonra anılan döneme ilişkin olarak başvurana ödeme yapıldığı,
19.4. Söz konusu ödemeleri yaparken teşekküllerinde ücretlerin unvan bazlı olarak değil işe başlama tarihi itibariyle ücret skalasının sanatkar veya sanatsız olarak giriş derecesine göre belirlenmesi nedeniyle bu doğrultuda hesap yapıldığı,
19.5. Söz konusu tarihler arasındaki maaş ve ikramiyelerin yasal faizi ile birlikte tahakkuk ettirildiği, belirtilen yıllardaki %9 faiz oranı üzerinden toplamda 1027 günlük bileşik faiz uygulanarak 97.254,57TL ücret ve 11.262,10TL yasal faiz ödemesini yaptığı,
Görülmektedir.
20. Yukarıda ayrıntılarına yer verilen toplu iş sözleşmesi hükümleri incelendiğinde; “İşe alınacak işçilere verilecek derece ve uygulanacak skalalar” başlıklı 25’nci maddesi doğrultusunda “TCDD ve bağlı ortaklıklarında, bu Sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren, işe alınan işçilere kanuni asgari ücret verilir.” ve bu hüküm doğrultusunda ilgili idare tarafından söz konusu döneme ilişkin başvurana yapılan ödemeleri gösteren ve her ay için ayrı ayrı olarak düzenlenen bordrolar incelendiğinde; asgari ücret üzerinden hesap yapıldığı, 6772 sayılı Kanun doğrultusunda ilave tediye tutarlarının belirlendiği ve gerekli kesintiler (SGK vb.) düşüldükten sonra başvurana ödenen ücretin faiziyle birlikte hesaplandığı görülmektedir. Nitekim anılan tarih aralığı için toplamda bürüt maaş olarak 109.388,40 TL, bürüt ikramiye tutarı olarak 15.823,51 TL hesaplanarak toplam gelir kalemi olan 125.211,91 TL tutarından giderler toplamı olan 35.360,98 TL tutarı çıkarıldıktan sonra kalan 89.850,93 TL tutara 7.403,64 TL Asgari Geçim
İndirimi Tutarı ile 11.262,10 TL tutarında faiz eklenerek başvurana ödenen 108,516,67 TL tutarına ulaşıldığı görülmektedir.
21. Bu doğrultuda yapılan hesap neticesinde bulunan parasal miktara belirtilen yıllardaki faiz oranı olan
%9 faiz oranı üzerinden 1027 günlük bileşik faiz hesabı yapılarak başvurana ödenen net tutarın hesaplandığı görülmektedir. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun “Kanuni faiz” başlıklı 1’inci maddesinde; “Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır.
Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar
artırmaya yetkilidir.” Hükmü yer almakla birlikte 19/12/2005 tarih ve 2005/9831 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararında; “4/12/1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanunun 1 inci maddesinde öngörülen kanuni faiz oranının 1/1/2006 tarihinden geçerli olmak üzere yıllık % 12’den % 9’a indirilmesi; Maliye Bakanlığı’nın 16/12/2005 tarihli ve 43953 sayılı yazısı üzerine, adı geçen Kanunun anılan maddesine göre, Bakanlar Kurulu’nca 19/12/2005 tarihinde kararlaştırılmıştır.” İfadelerine yer verildiği görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu tarih aralığında başvurana yapılan ödemelerde söz konusu dönemlerde geçerli olan faiz oranı olan %9 faiz oranına göre hesaplama yapıldığı görülmektedir. Nitekim söz konusu faiz oranı 20/05/2024 tarih ve 8485 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararıyla değiştirilinceye kadar yürürlükte kalmıştır.
22. Başvuranın, başvurusunda bahsetmiş olduğu emek zammı, iaşe, ikramiye gibi kalemlerin söz konusu hesaplamaya eklenip eklenmediği noktasında inceleme yapıldığında; ilgili idare tarafından gönderilen ve başvuranla aynı konumda olan yani meslek lisesi 6’ncı dereceden işe başlayan sanatkar bir başka işçinin ücretini gösteren tablo incelendiğinde, anılan dönemde söz konusu diğer işçi/işçiler ilgili sendika olan
DEMİR-YOL İŞ sendikasına üye olduğundan, bu işçi/işçilere emek zammı, G.M.Ş Tazminat, İkramiye vb.
kalemler altında yapılan ek ödemelerin ödendiği görülmektedir. Ancak başvuran anılan tarihte söz konusu sendikaya üye olmadığından ve üyeliğe ilişkin dayanışma aidatını ödemediğinden kendisine yapılan ödemelerin hesaplanmasında bu kalemlere yer verilmediği ve yukarıda ayrıntılarına yer verildiği şekilde ücreti ve ilave tediyeleri hesaplanarak gerekli kesintiler düştükten sonra yasal faizi ile birlikte ödeme yapıldığı görülmektedir.
23. Dosya kapsamında yer alan evrakların incelenmesi, mevzuat hükümleri ve yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında; başvuranın, belediye başkanlığı görevinin sona ermesi üzerine eski görevine veya istifa ettiği tarihteki görevine eşdeğer bir göreve atanma talebinin reddine dair 30/04/2019 tarihli işlem ile TCDD bünyesinde işe başladığı 07/03/2022 tarihleri arasındaki süre için yoksun kaldığı parasal haklara ilişkin açmış olduğu dava neticesinde hak kazandığı ve ilgili idare tarafından gerçekleştirilen ödemenin eksik hesaplandığı iddiası karşısında, ilgili idare tarafından yapılan işlemler incelendiğinde; ilgili idare tarafından, dönemin toplu iş sözleşmeleri hükümleri doğrultusunda başvuranın mesleki durumuna ve bulunduğu dereceye karşılık öngörülen ücret skalasına göre ücretinin hesaplandığı, söz konusu tutara ilave tediye ücretinin eklendiği ve gerekli kesintiler düşüldükten sonra başvurana ödenecek tutarın bulunduğu; bu tutarın üzerine dönemin geçerli kanuni faiz oranı olan %9 faiz oranı üzerinden bileşik faiz hesaplanmasıyla bulunan faiz tutarının da eklendiği değerlendirildiğinde, ilgili idare tarafından; başvuranın söz konusu tutarın yeniden hesaplanmasına yönelik talebinin reddedilmesine ilişkin işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle başvurunun REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi