|
ÖZET: Başvuran, 2021 yılı Mart ayında doğum borçlanması için Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvuruda bulunmuş, ancak başvurusunun durumu hakkında belirsizlik yaşamıştır. 2021, 2022 ve 2023 yıllarında durumu sorgulamasına rağmen bir gelişme olmamış, 12.07.2024 tarihinde SGK’nın 2021 yılına ait borçlanma talebini reddettiğine dair yazışmalar öğrenilmiştir. Başvuran, talebinin yıllarca sürüncemede kalmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek, 2021 yılı dikkate alınarak doğum borçlanması işlemlerinin yapılmasını istemiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 2021 yılında doğum borçlanması için yaptığı başvurunun geçerli olduğunu, ancak gerekli borçlanma tutarının belirtilen süre içinde ödenmemesi nedeniyle işlemin iptal edildiğini ifade etmiştir. Başvuranın, 21.06.2021 tarihli tebligatın ardından bir ay içinde ödemesi gereken borcu zamanında ödememesi, borçlanma işleminin geçersiz sayılmasına yol açmıştır. Kurum, başvuranın talebinin yasal düzenlemelere uygun olarak değerlendirildiğini ve hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın doğum borçlanması talebinin reddine ilişkin kararın hukuka uygun olduğunu belirterek başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuranın, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1938-S.25.2975
BAŞVURU NO : 2024/11283
KARAR TARİHİ : 21.02.2025
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Doğum borçlanması işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2021 yılı mart ayında doğum borçlanması yapmak amacıyla SGK’ ya başvurduğunu ancak borçlanma yapacağı günün 633 gün mü yoksa 708 gün mü olduğu konusunda tereddüt yaşandığını ve netleştirilemediğini, akabinde çalıştığı kurum aracılığıyla 26.04.2021 tarihinde tekrar doğum borçlanması talebinde bulunduğunu 2021, 2022, 2023 yıllarında defalarca başvurusunun durumunu sormasına rağmen bir gelişme olmadığını, daha sonra 12.07.2024 tarihinde Whatsapp aracılığıyla iletilen yazılarda SGK ile Sağlık Bakanlığının müteaddit yazışmalarının olduğu ve en son 27.03.2024 tarih ve sayılı yazısına istinaden SGK’ nın 08.07.2024 tarihli yazısı ile 2021 yılı borçlanma talebini reddettiğini, görüldüğü üzere 2021 yılına ilişkin talebin reddedilmesinin yıllar sürdüğünü ve talebin reddine ilişkin evrakın ise usulüne uygun şekilde tebliğ edilmediğini iddia ederek, 3 yıl boyunca sürüncemede bırakılan doğum borçlanması talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek dostane çözüm kararı ile 2021 yılı dikkate alınarak doğum borçlanması işlemlerinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24.09.2024 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle;
2.1. Başvuranın ilk kez 15.08.2011 tarihinde İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesinde sağlık memuru olarak 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında göreve başladığı, 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5434 sayılı Kanuna tabi çalışması bulunmadığından hakkında
5510 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği,
2.2. Başvuranın 5510 sayılı Kanunun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesi kapsamında doğum borçlanması yapabileceği,
2.3. Başvuranın 26.03.2021 tarihli dilekçesi ile 703 gün doğum borçlanması yapmak için başvurduğu, bunun üzerine SGK’ nın gerekli yazışmaları yaparak ilgili hakkında yapılacak işleme esas bilgi ve belgeleri
08.04.2021 tarihinde çalışmakta olduğu idare olan Sağlık Bakanlığından istediği ve istenilen bilgi ve
belgeler sonucunda aylıksız izin süresine ait hizmet borçlanma fişi oluşturularak, borçlanabileceği 632 gün olduğunun tespit edildiği, 2.4. Doğum borçlanması işlemleri kapsamında başvurana 21.06.2021 tarihli ve – – sayılı iadeli taahhütlü olarak gönderilen yazıyla müracaat tarihinde geçerli olan 119,25.-TL günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanan 1 yıl 9 ay 2 gün karşılığı 24.117,12.-TL doğum nedeniyle aylıksız izin borçlanması bedelinin tebligat tarihinden itibaren 1 ay içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumunun anlaşma yaptığı bankalardan birisine ödenmesi gerektiği ve yasal süresinde ödenmemesi halinde borçlanma işleminin geçersiz sayılacağı, bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen süreyle orantılı kısmı dikkate alınacağının başvurana bildirildiği, 2.5. Başvuranın daha sonra 26.03.2021 tarihli dilekçesine cevap verilmediğini ileri sürerek 29.12.2022 tarihinde tekrar dilekçe ile başvurması üzerine SGK tarafından 10.05.2023 tarihli sayılı yazıyla aylıksız izin süresinin borçlandırılması ile ilgili 29.03.2021 tarihli dilekçeye cevap verilip iadeli taahhütlü gönderilip başvurana teslim edildiği ve yasal ödeme süresi dolduğu için borçlanmanın iptal edilerek işlemden kaldırıldığının bildirildiği, 2.6. Başvuranın doğum nedeniyle aylıksız izinde geçen süresinin borçlandırılarak fiili hizmet süresine eklenmesi istemiyle SGK’ ya yaptığı başvurusu üzerine tarafına hitaben yazılan 21.06.2021 tarihli yazıyla borçlanma işleminin yapıldığı ancak ilgilinin söz konusu borçlanma tutarlarını belirtilen süre içerisinde ödemediğinden hizmet süresine eklenemediği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 5510 sayılı Kanunun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanların; a) Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri, …
c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların, personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri, …
kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek
günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır.
Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranır. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz.” hükmü
6. 2013/11 sayılı Genelge’nin “Hizmet Borçlanmaları” başlıklı onuncu kısmının, “Kanunun 41 inci
Maddesine Göre Yapılan Borçlanmalar” isimli birinci bölümünün (3) numaralı bendinde bildirime dair hususlar: “ … Sigortalının borçlanmaya esas günlük kazancının tespitinde, adi posta veya kargo ile gönderilen veya Kuruma doğrudan verilen borçlanma dilekçesinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarih, (Değişik, 24.4.2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge) taahhütlü, iadeli taahhütlü, acele posta servisi, PTT
Alo Post veya PTT Kargo ile gönderilenlerde postaya veya kargoya verildiği tarih, e-devlet başvurularında ise başvurunun yapıldığı tarih esas alınacaktır. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edilecek, (EK-26) (EK-27) PTT alındısının ilgiliye teslim edildiği tarih borcun tebliğ tarihi olacaktır.
Hesaplanan borç, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde sigortalı veya hak sahipleri tarafından Kuruma ya da Kurumun anlaşmalı olduğu bankalara ödenecek, bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar ise geçerli sayılmayacaktır. Borcun bir ay içinde tamamının ödenmemesi halinde, ödenen miktara karşılık gelen süre sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir. Kuruma yazılı olarak başvurup dilekçeleri ekinde borçlanma belgeleri bulunmayanlardan bir ay içinde söz konusu belgeleri ibraz etmeyenlerin hizmet borçlanma tutarları, belgenin Kurum kayıtlarına ibraz edildiği tarihte geçerli olan prime esas günlük kazanç miktarlarına göre hesaplanacaktır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN.ABDULLAH CENGİZ MAKAS’ IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran özetle, 2021 yılına ilişkin doğum borçlanması talebin reddedilmesinin yıllar sürdüğünü ve talebin reddine ilişkin evrakın ise usulüne uygun şekilde tebliğ edilmediğini iddia ederek, 3 yıl boyunca sürüncemede bırakılan doğum borçlanması talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek dostane çözüm kararı ile 2021 yılı dikkate alınarak doğum borçlanması işlemlerinin yapılmasını talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; Doğum borçlanması işlemleri kapsamında başvurana
21.06.2021 tarihli ve – – sayılı iadeli taahhütlü olarak gönderilen yazıyla
günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanan 1 yıl 9 ay 2 gün karşılığı 24.117,12.-TL doğum nedeniyle aylıksız izin borçlanması bedelinin tebligat tarihinden itibaren 1 ay içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumunun anlaşma yaptığı bankalardan birisine ödenmesi gerektiği ve yasal süresinde ödenmemesi halinde borçlanma işleminin geçersiz sayılacağı, bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen süreyle orantılı kısmı dikkate alınacağının başvurana bildirildiği, ancak başvuranın söz konusu borçlanma tutarlarını belirtilen süre içerisinde ödemediğinden anılan sürenin hizmet süresine eklenemediği ifade edilmektedir.
10. Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın 2021 yılında yapmış olduğu doğum borçlanması talebi dikkate alınarak yapılıp yapılamayacağı noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
11. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde sigortalı kadınların doğum yaptıkları tarihlerden sonra iki yılla kadar olan sürelerden talepte bulundukları kadarını en fazla üç doğum için olmak üzere borçlanabilecekleri, borçlandırılan tutarı bir ay içerisinde ödemeleri halinde söz konusu sürelerin sigortalılıklarına sayılacağı, bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranacağı düzenlenmiştir.
12. Buna koşut olarak Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 66 ncı maddesinde de borçlanma tutarının, borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesinin şart olduğu, tahakkuk ettirilen borç tutarının, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edileceği, PTT alındısının ilgiliye teslim edildiği tarihin borcun tebliğ tarihi olduğu, bir ay içinde ödenen tutara isabet eden sürenin geçerli sayılacağı, tebliğ edilen borcunu süresi içinde ödemeyenler ile kısmi ödeme yapanların kalan sürelerinin borçlandırılması için yeni başvuru şartı aranacağı, diğer yandan yanlış veya yersiz olarak yapılmış borçlanma tutarlarının da faiz uygulanmaksızın ilgililere iade edileceği düzenlenmiştir
13. Buna göre, borçlanma süreleri belirlenirken idarece sigortalıların taleplerinin esas alınması ve borç tutarının söz konusu süreler esas alınarak borç tahakkukunun yapılması gerekmektedir.
14. Somut olayda, başvuranın 26.03.2021 tarihli dilekçesi ile 703 gün doğum borçlanması yapmak için başvurduğu, bunun üzerine SGK’ nın gerekli yazışmaları yaparak ilgili hakkında yapılacak işleme esas bilgi ve belgeleri 08.04.2021 tarihinde çalışmakta olduğu idare olan Sağlık Bakanlığından istediği ve istenilen bilgi ve belgeler sonucunda aylıksız izin süresine ait hizmet borçlanma fişi oluşturularak, borçlanabileceği 632 gün olduğunun tespit edildiği, doğum borçlanması işlemleri kapsamında başvurana
21.06.2021 tarihli ve – – sayılı iadeli taahhütlü olarak gönderilen yazıyla
doğum nedeniyle aylıksız izin borçlanması bedelinin tebligat tarihinden itibaren 1 ay içerisinde Sosyal
Güvenlik Kurumunun anlaşma yaptığı bankalardan birisine ödenmesi gerektiği ve yasal süresinde ödenmemesi halinde borçlanma işleminin geçersiz sayılacağı, bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen süreyle orantılı kısmı dikkate alınacağının başvurana bildirildiği, anılan yazının idarece kurumumuza iletilen PTT gönderi takip hareketlerinden anlaşılacağı üzere 23.06.2021 tarihinde saat: 16.47.59’ da borç tahakkukunun teslim edildiği anlaşılmaktadır.
15. Başvuranın 23.06.2021 tarihini takiben 1 ay içerinden tarafına bildirilen borç meblağını ödemesi halinde borçlanma işlemi tamamlanacakken başvuran tarafından söz konusu süre içerisinde herhangi bir ödeme yapılmadığından 29.12.2022 tarihli dilekçesiyle 26.03.2021 tarihli başvurusunun akıbetini sorduğu yazısına yönelik olarak; borç tahakkukuna ilişkin belgenin tarafına teslim edildiği ve yasal ödeme süresi dolduğu için borçlanmanın iptal edilerek işlemden kaldırıldığının bildirildiği görülmektedir.
16. Borçlanma gün sayısı ve tutarının belirlenmesi idarenin tasarrufu ve gözetimi altında yapılmıştır. Bu noktada idarenin borçlanma işlemlerini yasal düzenlemelerde belirtilen şartlara uygun yapılmasını sağlama görevinin olduğunu vurgulamak gerekir. Ayrıca idarenin borçlanma işlemlerinin bu şartlara uygun yapılıp yapılmadığını denetlemek görevinin olduğu da anlaşılmaktadır.
17. Ayrıca Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin yurtdışı borçlanmalarına ilişkin ödeme süresinden sonra primlerin belirlenmesin ilişkin 2019/6152 Esas ve 2020/6205 Karar sayılı kararında: “…bu üç aylık sürenin
geçirilmesi durumunda borçlanma bedeli olarak ödenecek prim miktarının nasıl belirleneceği irdelenmelidir. Burada, Kurum işleminin hukuka uygun olması kriter olarak alınmalıdır. Kurum, yapılan borçlanma başvurusunu hukuka uygun olarak değerlendirmiş ve yaptığı borç tahakkukunu tebliğ etmiş, buna rağmen borçlanma bedeli Yasada belirtilen üç aylık süre içinde ödenmemiş ise, 3201 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi gereği borçlanmak için Kuruma yeniden başvuru gerektiğinden, davanın açıldığı tarihe bakılmaksızın buna ilişkin isteğin reddine karar verilmelidir…” şeklinde değerlendirmede bulunduğu, bu itibarla doğum borçlanması açısından da borç tahakkuk cetvelinin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen
1 aylık süre içinde borçlanma bedeli ödenmemişse 3201 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi gereği borçlanmak
için Kuruma yeniden başvuru gerektiğinin kabulü gerekmektedir.
18. Kurumumuz tarafından tüm dosya kapsamı ve yargı kararı ışığında başvuru konusunun değerlendirilmesi neticesinde; Başvuranın borçlanma işlemleri bakımından tarafına tebliğ edilen
23.06.2021 tarihli borç tahakkukunu yasal süresi olan 1 aylık süre içinde ödemediğinden aylıksız izinde
geçen süresinin borçlandırılarak fiili hizmet süresine eklenememesine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi