|
ÖZET: Başvuru, Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi’ne ait havai elektrik hattının yer altına alınması talebine ilişkindir. Başvuran, elektrik direklerinin eski olduğunu, hem yaya hem de araç trafiği açısından tehlike oluşturduğunu ve asansörlü taşınma işlemlerinde zorluklar yaşandığını belirtmiştir. İlk başvurusuna yanıt alamadığını ifade eden başvuran, bu durumun düzeltilmesini talep etmiştir.
Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş., başvuranın taleplerine yönelik açıklamalarda bulunmuş, mevcut tesisatın mevzuata uygun olduğunu savunmuştur. Şirket, havai hatların yer altına alınmasına dair bir mevzuat olmadığını, ancak bakım ve onarım çalışmalarının sürdürüleceğini belirtmiştir. Ayrıca, bölgedeki elektrik direklerinin güvenlik ve teknik standartları sağladığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin dikkate alınması gerektiğine karar vermiştir. İlgili idarenin, başvuranın taleplerine uygun bakım ve yatırım planlaması yapması önerilmiştir. Bu karar, başvuran ve Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş.’ye tebliğ edilmiştir ve idarenin bu karar doğrultusunda işlem yapması için 30 gün süresi bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4714-S.24.7460
BAŞVURU NO : 2023/18029
KARAR TARİHİ : 03.05.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Havai elektrik hattının yer altına alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 28/08/2023 tarihli başvurusunda, kardeşler apartmanında ( Mahallesi Sokak
No: ikamet ettiğini, direklerin çok eski olduğunu, aynı zamanda aydınlatma amacıyla kullanıldığını, hem araç hem de yaya trafiği için tehlike oluşturduğunu, en küçük rüzgârda sallanmaya başladığını, asansörlü taşınma işlemlerinde büyük zorluklar yaşandığını, sokak haricinde mahallede elektrik direği olan sokak bulunmadığını ve idarelerin en büyük sorumluluklarından birisinin de halkın can ve mal güvenliği sağlamak olduğunu belirterek sokakta bulunan elektrik direklerinin kaldırılarak elektrik hattının yer altına alınmasını talep etmişti. İlk başvuru hakkında Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketine muhatap
Gönderme Kararı verilmiştir.
2. Başvuran tarihli başvurusunda, ilk başvuruna yönelik tarafına cevap verilmediğini belirterek gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin 05/02/2024 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısında, “İlgi (a) yazınız ekinde Şirketimize iletilen ait ilgi (b) başvuruda söz konusu adresteki direklerin eski olduğu, hem araç hem de yaya trafiği açısından tehlike oluşturduğu belirtilerek, direğin kaldırılarak elektrik hattının yer altına alınması istenmektedir.
4. İlgi yazınıza istinaden açıklamalarımız aşağıdaki gibidir. a) Yapılan yazışmaların örneği konusunda talep ettiğiniz belge, yazımız ekinde yer almaktadır. (EK-1, EK-2) Tarafımızca tutulan kayıtlarda söz konusu başvurana ait dilekçe görülmemiştir.
/
5. b) Havai hattın yeraltına alınmasına yönelik mevzuat bilgisi talep edilmektedir. Doğrudan havai hatların yer altına alınmasına yönelik bir mevzuat ya da usul esas bulunmamaktadır. Tedarik sürekliliği yatırımlarında kalite göstergelerini sağlayıp sağlamadığını tespit amacıyla “Elektrik Dağıtımı ve
Perakende Satışına İlişkin Hizmet Kalitesi Yönetmeliği” madde 14 ve madde 15’te belirtildiği üzere hesaplamalar yapılır.
6. c) AYKOME kararı olup olmadığı sorulmaktadır. Söz konusu bölgede AYKOME kararı ya da yatırım planımız bulunmamaktadır.
7. d) Mevcut tesisatın öngörülen kullanım ve kalan ömrünün ne olduğu konusunda bilgi talep edilmektedir.
Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar madde 10’da belirtildiği üzere; “Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamındaki yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 15 yıl, (ğ) bendi hariç diğer bentleri kapsamındaki yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 30 yıl süreyle kullanımda olması esastır “Söz konusu kaldırılması istenen tesisin Şirketimiz kayıtlarında 2016 yılında tesis edildiği görünmektedir.
8. e) Hattın yer altına alınmasına engel imar durumu bulunup bulunmadığı sorulmaktadır. Şikayete konu yerin yerleşim yoğunluk seviyesi bölgenin ortalama yoğunluk seviyesindedir. Hatların yer altına alınması için imar durumu engeli bulunmamaktadır.
9. f) Gerilim düşünümden kaynaklı arızaların yaşanıp yaşanmadığı konusunda bilgi talep edilmektedir.
Bölgede tarafımızca bilinen gerilim düşümü problemi bulunmamaktadır.
10. g) Başvuran talebinin reddedilmesinin hukuki ve fiili gerekçesinin ne olduğu hakkında bilgi talep edilmektedir. Yer altına alma çalışmaları planlanırken; bölgenin imar/kadastro durumu, bölgedeki şebekenin fiziksel durumu, arıza sıklığı, gerilim düşümü, can ve mal güvenliği vb. kriterler göz önüne alınarak önceliklendirmeler yapılmaktadır. Yapılan etüt ve incelemelerde, söz konusu mevcut dağıtım tesislerinin teknik ve kalite parametrelerini sağladığı tespit edilmiştir. Talep bölgesinde şebeke yenileme yatırımları yapılıncaya kadar enerji arz, güvenliğini sağlamak ve tedarik sürekliliğini artırmak amacıyla gerekli bakım, onarım ve iyileştirme çalışmaları Şirketimizce yapılmaya devam edecektir.
11. h) Havai hattın mahallesinin sadece belli bir kısmında bulunduğu, görüntü kirliliği oluşturduğu ve asansörlü eşya taşımacılığına engellediği iddiası dikkate alındığında müşterimizin talebinin 28.03.2023 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 27’nci maddesinde yer alan “DOSTANE
ÇÖZÜM” usulüyle karşılanmasının mümkün olup olmadığı konusunda bilgi talep edilmektedir.
Şirketimizce mümkün olamamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
12. Anayasanın ‘Mülkiyet hakkı’ başlıklı 35 inci maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
13. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri
ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
14. 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun ‘Mülkiyet hakkının içeriği’ başlıklı 683 üncü maddesinde, “Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.”,
15. 24246 sayılı ve 30.11.2000 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğinin ‘Kuvvetli akım tesislerinin güvenliği’ başlıklı 5 inci maddesinde, “Kuvvetli akım tesisleri her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılmalıdır. Herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulması olanaksız olmalıdır ve ilerideki bölümlerde belirtilen emniyet mesafeleri ile koruma önlemleri sağlanmalıdır.”
‘Uzaklıklar’ başlıklı 44 üncü maddesinde, “a) Hava hatlarında iletkenler arasında alınması gerekli en
küçük uzaklıklar aşağıdaki gibi hesaplanacaktır: (i); Hattın izin verilen en yüksek sürekli işletme gerilimi:
0-1 kV için yatay uzaklık en az 1 m (iletkenlerin en büyük salınımlı durumunda) 1-36 kV için yatay uzaklık en az 2 m (iletkenlerin en büyük salınımlı durumunda)”…” ‘İletkenler Başlıklı 46 ncı maddesinde, … 0-
1 kV için düşey uzaklık en az 2 m (herkes tarafında çıkılmayan eğik damlı yapılar için) 1-36 kV için düşey
uzaklık en az 3 m (herkes tarafında çıkılmayan eğik damlı yapılar için)…” düzenlemeleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16. Gerekli bakım, onarım ve iyileştirme çalışmalarının ve yatırım planlamasının başvuranın talebinin karşılanacak şekilde yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17. Başvuran, elektrik direklerinin kaldırılarak elektrik hattının yer altına alınmasını talep ederken ilgili idare mevcut tesisatın mevzuata uygun olduğunu belirtmektedir.
18. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerden, Google haritalar (2022 yılı Ekim ayı görüntüleri) ve tapu parsel sorgulama marifetiyle yapılan incelemeye göre, başvuranın ikamet ettiğini belirttiği sokağın Caddesi kesişimi ile başladığı, Caddesi üzerinde elektrik direği ve hattı bulunmadığı, yine sokakta açıkta elektrik direği ve hattı bulunmadığı, Sokakta 5, sokakta 4, Caddede 5 direk bulunduğu, direklerin bulunduğu yerlerin iki ada ve 3 cadde/sokaktan ibaret olduğu ve Sokakta kaldırım bulunmadığı, elektrik direklerinin yol kenarında olduğu ve irtifak hakkı gibi durumların bulunmadığı görülmektedir.
19. İlgili idare tarafından bölgenin imar/kadastro durumu, bölgedeki şebekenin fiziksel durumu, arıza sıklığı, gerilim düşümü, can ve mal güvenliği vb. kriterler göz önüne alınarak önceliklendirmeler yapıldığı belirtilmekle birlikte yapılan etüt ve incelemelerde, söz konusu mevcut dağıtım tesislerinin teknik ve kalite parametrelerini sağladığı vurgulanmıştır.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; taşınmaz mülkiyeti hakkının kamu yararı için kısıtlanmasına cevaz verilmekle birlikte direklerin bulunduğu alanın kamu alanında kaldığı, irtifak hakkı vb. bulunmadığı, bu kapsamda başvuranın mülkiyet hakkına doğrudan müdahalede bulunulmadığı, /
21. Güvenlik ve yaklaşma mesafelerinin korunduğu ve deplase talebinin hattın ekonomik ömrünün tamamlanmasıyla yer altına alınabileceği hususunun Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından vurgulandığı (2022/8955 sayılı ve 19/12/2022 tarihli Ret Kararı),
22. Bununla birlikte, başvuran tarafından ileri sürülen havai hattın mahallenin sadece belli bir kısmında bulunduğu, görüntü kirliliği oluşturduğu ve asansörlü eşya taşımacılığına engellediği iddialarında haklılık payının bulunduğu, ilgili mevzuatta belirtilen herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa yaklaşabileceği uzaklıktaki kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler) dokunulmasının olanaksız olması kuralını sağlamayabileceği,
23. Hattın yer altına alınması planlamasının ayrıntılarını veya masrafına değinilmediği, yukarıda yer verildiği üzere sadece 3 sokak veya caddede yer alan havai hatların şebeke bütünlüğüne aykırı olduğu,
24. Şikâyete konu sokakta kaldırım bulunmadığı, mevcut durumda direklerin yaya ve araç trafiğini olumsuz etkilediği, kaldırım eksikliğinin giderilmesi durumunda kaldırımların mevcut direklerden dolayı standartları karşılamayacağının açık olduğu, kamu alanlarının nimetlerinden özgürce yararlanma ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ve yayanın, izole yaya bölgelerine değil kentin düzeniyle uyumlu, ulaşılabilir, kısa ve makul bağlantıları olan yaya alanlarına sahip olma hakkının ihlal edildiği (Kamu Denetçiliği
Kurumunun 2019/4926 sayılı Tavsiye Kararı),
25. 2016 yılında yenilenen elektrik direklerinin yine havai hat olarak tercih edilmesinin gerekçesinin açıklanmadığı, deplase talebinin ömrünü tamamlamamasından ötürü masraftan kaçınma gerekçesiyle ölçülülük ilkesine aykırı davranıldığı (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/8800 sayılı ve 29/11/2023 tarihli
Tavsiye Kararı),
26. Ülke çapında özellikle büyükşehirlerde havai hatların artık tercih edilmediği, düşük ihtimal olarak gösterilse bile güvenlik kaygılarının bertaraf edilmesi gerektiği, kent estetiği, planlı kentleşme ve bu kapsamda vatandaşların ilgili idarelerin hizmet süreçlerinde karar ve hizmetlerine katılımının önem arz ettiği ve dikkate alınması gerektiği,
27. Şebeke yenileme yatırımlarının süreklilik arz ettiği, bu kapsamda mahallede istisnai olarak uygulanan havai hat uygulamasının bir gün sonlandırılacağı ve gerekli bakım, onarım ve iyileştirme çalışmalarının ve yatırım planlamasının başvuranın talebinin karşılanacak şekilde yapılabileceği hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Gerekli bakım, onarım ve iyileştirme çalışmalarının ve yatırım planlamasının başvuranın talebinin karşılanacak şekilde yapılması hususunda BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/