|
ÖZET: Başvuran, 5 Temmuz 2018 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü’nde Araştırmacı statüsüne geçiş yaptığını ve 21 Şubat 2019’dan itibaren Şeker Dairesi Başkanlığı’nda görev aldığını belirtmiştir. 4046 sayılı Kanun’un 22. maddesi gereğince, eski kurumundan getirdiği hakları üç yıl süreyle koruduğunu ifade eden başvuran, 2021 Temmuz ayından itibaren maaşının yeniden hesaplanması gerektiğini savunmuş, ancak yapılan hesaplamaların hatalı olduğunu iddia ederek fazla ödenen tutarın iadesini talep etmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı, başvuranın özelleştirme uygulamaları çerçevesinde şahsa bağlı haklardan üç yıl süreyle yararlanabileceğini, ancak bu sürenin 5 Temmuz 2021’de sona erdiğini ve bu tarihten sonra yapılan ödemelerin hatalı olduğunu belirtmiştir. İdare, başvuranın bu durumu bildirdiğine dair herhangi bir belge bulunmadığını, dolayısıyla fazla ödemenin geri talep edilmesinin hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesi gerektiği yönünde öneride bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi, yapılan incelemeler ve ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş, fazla ödemelerin geri alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Başvuran, bu karara karşı idare mahkemesinde dava açma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2657-S.24.4257
BAŞVURU NO : 2023/16752
KARAR TARİHİ : 08.03.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Fazla ödenen maaş sebebiyle borç çıkarılan tutarla ilgili yapılan ödemenin iadesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 19.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 5 Temmuz 2018 tarihinde, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü bünyesine 4046 sayılı Kanunun
Değişik 22 nci maddesi altıncı fıkrası üzerinden, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olmak sureti ile Araştırmacı statüsünde geçtiğini, 21 Şubat 2019 tarihinden itibaren Şeker Dairesi Başkanlığı bünyesinde görev yaptığını, 4046 S.K. Değişik 22. maddesi hükmü gereğince hali hazırda geçmiş bulunduğu kurum bünyesinde, eski kurumdan getirdiği hakları 3 yıl muhafaza ettiğini, 2021 yılı Temmuz ayı itibari ile ücretinin yeniden hesaplanması gerektiğini, söz konusu hesaplama yapılmadan önce ve yapıldıktan sonra hesaplamayı gerçekleştirecek memurların yanına gidip sözlü şekilde alacağı ücret miktarında yeniden hesaplama yapılması gerekeceği ve düzgün hesap yapılıp yapılmadığı hususunda uyarıda bulunduğunu, bilgi talep ettiğini, bunun üzerine hesaplamayı gerçekleştiren Şeker İzleme Denetim ve Koordinasyon Daire
Başkanlığı Personel Birimince ücretinin yeniden, doğru bir şekilde hesaplandığının tebliğ edildiğini, tarafına kişi borcu çıkartılıp sorumluluğun da haksız yere kendisine yüklendiğini, hatalı hesaplanmadan sorumlu olmadığını belirterek ödediği tutarın iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından gönderilen
28.12.2023 tarihli cevabi yazı ve eklerinden özetle;
2.1. Başvuran ’nun hali hazırda Şeker Dairesi Başkanlığında Mühendis olarak görev yaptığı,
2.2. Başvuranın 5/07/2018 tarihinde, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü bünyesine, 4046 Sayılı Kanunun
Değişik 22 inci maddesinin 6 ncı fıkrası gereğince atandığı, Personel Genel Müdürlüğü’nün 15/02/2019 tarih 80 sayılı Makam Oluruna istinaden 657 sayılı Kanunun 76 ncı maddesi gereğince; Bitkisel Üretim
Genel Müdürlüğünde Araştırmacı (Özelleştirme) kadrosunda görev yapmakta iken, Şeker Dairesi
Başkanlığına Araştırmacı (Özelleştirme) unvanı ile geçiş yaptığı, 21.02.2019 tarihi itibariyle Başkanlıkta görevine başladığı,
2.3. 4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesi gereğince özelleştirme uygulamaları dahilinde şahsa bağlı haklar kapsamında, zam ve tazminatlardan 3 (üç) yıl süre ile faydalandığı, Bakanlığa ilk atandığı tarih baz alındığında 05/07/2021 tarihi ile bu süre sona ermesi gerekirken, maaş ödemelerinin yapıldığı Kamu
Harcama ve Bilişim Sisteminde (KBS) istisna kısmına yararlanacağı bu süre aralığı veri girişini yapan ilgili personel tarafından tazminat oranı istisna kısmına giriş yapılmış ancak sistemsel olarak yararlanma tarihinin bittiği 05/07/2021 tarihinde tazminat oranı güncellenmediği, bundan kaynaklı olarak kişiye fazla ödeme yapıldığının anlaşılıp kişi borcunun hasıl olduğu,
2.4. Muhasebat Genel Müdürlüğü 16 sıra no.lu Genel Tebliği gereği kişiye borç çıkarıldığı,
2.5. İlgili personel tarafından iddia edildiği üzere, idareye yapmış olduğu herhangi bir belge, başvuru ve yazışma bulunmadığı, Şeker İzleme Denetim ve Koordinasyon Daire Başkanlığı Personel Biriminde görev yapan personele yapmış olduğu bir tebliğ ve personel birimince kendisine yapılan bir tebliğ bulunmadığı,
2.6. Borcun başvuranın sorumluluğunda olması nedeni olarak; kişinin borca itiraz dilekçesine istinaden
Strateji Geliştirme Başkanlığından görüş istenildiği ve 29/09/2023 tarih yazıya istinaden 4046 sayılı Kanunun 22. mad. altıncı fıkrası hükmü ile şahsa bağlı hakkın 3 yıl süre ile sınırlandırıldığının gayet sarih bir şekilde belirtildiği dolayısı ile ilgilinin anlayabileceği kadar açık bir hatanın yapıldığı halde, idarenin de haber edilmediği hususları değerlendirildiğinde yapılan idari işlemde mevzuata aykırı bir durum olmadığının değerlendirildiği,
2.7. Konuya ilişkin olarak Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi (KBS)’ de tazminat oranlarının yer aldığı ve işlemin sistemsel olarak sehven güncellenmediğine dair ekran görüntüsü bulunduğu,
anlaşılmaktadır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.,
5. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 22. maddesinin altıncı fıkrasında;“399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (1) sayılı cetvelde belirtilen kadrolarda görev yapmakta iken nakle tâbi tutulan personelin (bu Kanuna göre anonim şirket halinde birleştirilen kuruluşlardaki personel dâhil), Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihteki kadrolarına ilişkin olarak bildirim tarihi itibarıyla almakta oldukları aylık, ek gösterge, zam, özel hizmet tazminatı, makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı bir bütün olarak, göreve başladıkları tarihi izleyen aybaşından geçerli olmak üzere üç yıl süre ile saklı tutulur ve şahsa bağlı haktan yararlanılan süreler 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci ve ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabında (daha önce nakledilenler dâhil) dikkate alınır. İlgililerin yeni kadrolarına atandıkları tarihten önce, eski kadroları için mevcut olan ve saklı haklar kapsamında bulunan gösterge, puan, oran ve katsayı artışları şahsa bağlı haklarda artış sayılır. Ancak eski kadro için bu tarihten sonra ihdas edilmiş hiçbir malî ve sosyal hak ve yardım ile sair ödemeler şahsa bağlı hak kapsamında değerlendirilmez. Atanılan kadrodaki derece yükselmeleri veya kademe ilerlemeleri, aylık gösterge ve ek gösterge dışındaki ödemelerde, şahsa bağlı olarak saklı tutulan hakların ödendiği eski kadronun derecelerinin yükseltilmesi veya kademelerinin ilerletilmesi sonucunu doğurmaz. Bu personelin (bu Kanuna göre anonim şirket halinde birleştirilen kuruluşlardaki personel dâhil), Devlet Personel
Başkanlığına bildirildikleri tarihteki kadrolarına ilişkin olarak bildirim tarihi itibarıyla almakta oldukları aylık, ek gösterge, ikramiye, her türlü zam ve tazminatları (ek tazminat ve bankacılık tazminatı dâhil), makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı, ücret (fazla mesai ücreti hariç), ek ücret, ek ödeme ve benzeri adlarla yapılan ödemelerin toplam net tutarının (bu tutar sabit bir değer olarak esas alınır); nakledildiği kurum ve kuruluş tarafından şahsa bağlı hak olarak ödenen aylık, ek gösterge, zam, özel hizmet tazminatı, makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı ödemeleri ile şahsa bağlı hak dışında yapılan ikramiye, ücret, ek ücret, ek ödeme, ek tazminat, teşvik ödemesi, döner sermaye payı ve benzeri adlarla yapılan her türlü ödemelerin (fazla mesai ücreti, fiilen yapılan ders karşılığı ödenen ek ders ücreti hariç)
toplam net tutarından fazla olması hâlinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi ve kesintiye tâbi tutulmaksızın fark kapanıncaya kadar ayrıca tazminat olarak ödenir. Atandıkları kurumdaki kadro unvanı veya pozisyonlarında isteğe bağlı olarak herhangi bir değişiklik olanlarla, başka kurumlara geçenlere şahsa bağlı hak uygulaması ile fark tazminatı ödenmesine son verilir.
6. Muhasebat Genel Müdürlüğü 16 sıra no.lu Genel Tebliğin “Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve Terkinine İlişkin İşlemler” bölümünde; “Kişilerden alacaklar konusunu oluşturan yersiz, fazla ve haksız ödemelerin geri alınmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemlerin borçlular tarafından dava konusu edilmemesi veya idare aleyhine sonuç doğuracak işlem tesis edilmemesi bakımından, Danıştay
İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve
E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararının göz önünde bulundurulması gerekmektedir.”
7. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararında;
“-Yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcut olduğu halde idareyi haberdar etmemişse yapılan fazla ödemelerin dayanağı olan hukuka aykırı işlemlerin, 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın her zaman geri alınması mümkün bulunmaktadır,
-İdarenin, hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği meblağın geri istenmesine bir mahkeme kararına lüzum olmadan işlem tesis edebileceği ve bu işleme karşı açılacak davaların çözümünün
Danıştay’ın görevi içinde olduğu,
-İdarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde, süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayanarak ödediği meblağı her zaman geri alabileceği,”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere başvuran, 5 Temmuz 2018 tarihinde 4046 Sayılı Kanunun Değişik
22 nci maddesi altıncı fıkrası üzerinden Araştırmacı statüsüne geçtiğini, 2021 yılı Temmuz ayı itibari ile
ücretinin yeniden hesaplanması sonucu tarafına kişi borcu çıkartılıp hatalı hesaplanmadan sorumlu tutulduğunu belirterek ödediği tutarın iadesini talep etmektedir.
10. Başvuran 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 22 nci maddesinin altıncı fıkrası gereğince 5/07/2018 tarihinde Tarım Bakanlığına Araştırmacı kadrosunda atanmıştır. Söz konusu düzenlemede, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (1) sayılı cetvelde belirtilen kadrolarda görev yapmakta iken nakle tâbi tutulan personelin Devlet Personel Başkanlığına bildirildikleri tarihteki kadrolarına ilişkin olarak bildirim tarihi itibarıyla almakta oldukları aylık, ek gösterge, zam, özel hizmet tazminatı, makam tazminatı, temsil tazminatı, görev tazminatı bir bütün olarak, göreve başladıkları tarihi izleyen aybaşından geçerli olmak üzere üç yıl süre ile saklı tutulacağı ifade edilmiştir.
11. İdare, söz konusu yasa kapsamında atanan başvuranın özelleştirme uygulamalarının şahsa bağlı haklar kapsamı gereği, zam ve tazminatlardan 3 (üç) yıl süreden daha fazla bir süre faydalandığı, ilk atama tarihi baz alındığında 05/07/2021 tarihi ile bu sürenin sona ermesi gerekirken, maaş ödemelerinin yapıldığı
Kamu Harcama ve Bilişim Sisteminde (KBS) istisna kısmına yararlanacağı bu süre aralığı veri girişini yapan ilgili personel tarafından tazminat oranı istisna kısmına giriş yapıldığını ve 05/07/2021 tarihinde tazminat oranının güncellenmediğini, bundan kaynaklı olarak kişiye fazla ödeme yapılarak kişi borcu çıkarıldığını belirtmiştir.
12. Muhasebat Genel Müdürlüğünün 16 sıra No.lu Genel Tebliğinin Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve Terkinine İlişkin İşlemler bölümünde, kişilerden alacaklar konusunu oluşturan yersiz, fazla ve haksız ödemelerin geri alınmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemlerde Danıştay İçtihatları Birleştirme
Kurulu’nun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir. Kararda ise; yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcut olduğu halde idareyi haberdar etmemişse yapılan fazla ödemelerin dayanağı olan hukuka aykırı işlemlerin, 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın her zaman geri alınması ve meblağın geri istenmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir.
13. Kamu personeline hatalı olarak yapılan ödemelerde, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında, idarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın ödediği meblağı her zaman geri alabileceği, yapılan ödemelerde idare edilenin kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata bulunmakta ise, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân olmadığı ve bu işlemlere dayanılarak yapılan hatalı ödemelerin dava açma süresi içinde geri alınabileceği belirtilmiştir.
14. 4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesi gereğince özelleştirme uygulamaları dahilinde şahsa bağlı haklar kapsamında, zam ve tazminatlardan 3 (üç) yıl süre ile faydalanabilecek olan başvuranın bu hakkı 05/07/2021 tarihi ile sona ermesi gerekirken, Kamu Harcama ve Bilişim Sisteminde (KBS) yapılan yanlış veri girişi ile sona ermediği tespit edilmiştir. Konuyla ilgili mevzuatın, başvuranın kolayca anlayabileceği kadar açık olduğu ve başvuranın bu hususu idareye bildirdiğine dair somut bilgi ve belge bulunamadığı anlaşıldığından hukuk devleti ilkesi gereği yersiz ve fazla yapılan ödemenin başvurandan talep edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.
15. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; idarenin başvurana yönelik işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülerek idarenin bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ile TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
B