|
ÖZET: Başvuran, Aralık 2022’de kendisi ve kızı için pasaport başvurusu yaparak harç ve defter bedelini 2022 fiyatları üzerinden ödediğini, ancak 2 Ocak 2023’te Nüfus Müdürlüğü’nde işlemlerini tamamlamak için 2023 fiyatlarıyla tekrar ödeme yapmak zorunda kaldığını belirtmiştir. Başvuran, bu durumu gerekçe göstererek, 2022 fiyatları üzerinden ödediği harç ve defter bedelinin iadesini talep etmiştir. İlgili idareler, harçların 2023 yılı için geçerli tutarları üzerinden ödenmesi gerektiğini ifade etmiş ve başvuranın iade talebini reddetmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarelerin açıklamalarını değerlendirerek, harçların ödenmesi gereken tarih ve koşulların mevzuatla belirlendiğini belirtmiştir. 492 sayılı Harçlar Kanunu ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu çerçevesinde, pasaport harcının, başvuru tarihindeki güncel tutar üzerinden ödenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın randevusunu 2023 yılına ait bir tarihte alması nedeniyle, 2023 fiyatlarının geçerli olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve başvuranın talebinin hukuka uygun bulunmadığı ifade edilmiştir. İlgili idarelerin işlemleri ve başvuranın durumu, mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, idarenin eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/16261-S.23.25565
BAŞVURU NO : 2023/17197
KARAR TARİHİ : 20.12.2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, pasaport harcına ilişkin itirazları hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan (T.C Kimlik No: ) başvurusunda özetle; Aralık 2022’de kendisi ve kızı adına pasaport başvurusu yaparak harç ve defter bedelini 2022 fiyatları üzerinden ödediğini, 2 Ocak 2023 günü Altındağ Nüfus Müdürlüğü’ne randevularına gittiğinde ilgili bedellerin 2023 fiyatları ile ödenmesinin istendiğini, aksi takdirde işlem yapılamayacağını söylediklerini, işlemleri o gün halledebilmek için 2023 fiyatları ile tekrar harç ve defter bedeli ödemesi yaptığını, aynı gün
Harçlar Vergi Dairesi’ne dilekçe yazarak 2022 yılı ile ilgili ücretlerin geri ödemesini talep ettiğini, (02.01.2023 tarih ve , sayılı – 03.01.2023 tarih ve , sayılı dilekçeler) daha sonra
İçişleri Bakanlığından, 2022 yılı ücretiyle pasaport harcı yatırarak, yoğunluk nedeniyle bu aya randevu alanlardan, 2023’teki yeniden değerleme oranından kaynaklı ücret farkı alınmayacağı açıklaması yapıldığını, bu açıklamadan sonra mağdur olmamak için önce Harçlar Vergi Dairesinden verdiği dilekçelerin iptalini isteyen bir dilekçe daha yazdığını, (12.01.2023 tarih ve sayılı dilekçe). Ancak
Harçlar Vergi Dairesi Müdürlüğü’nün yazdığı 18.01.2023 tarih ve sayılı yazıda kızı için 2022 yılı pasaport harcı ve pasaport satış bedelinin iadesi için iptal işlemi yapıldığı, ancak kendisi için iadenin saymanlık aşamasında olduğu belirtilerek, iade işleminin durdurulmasının mümkün olmadığı şeklinde cevap aldığını, Bunun üzerine Gelir İdaresi tarafından gönderilen yazıda özetle harcın ödenemeyeceği ve pasaport defter bedeli ile ilgilenen kurumun Muhasebat Genel Müdürlüğü olduğunun belirtildiğini, (07.05.2023 tarih ve sayılı yazı). Kendilerinin bu süreçte herhangi bir ücret iadesi de alamadığını, eğer randevusunu 12 Ocak 2023 tarihi için oluşturmuş olsaydı ben ödemesini 2022 fiyatları ile yapacağını ancak 2 Ocak 2023 tarihine randevu aldığı için bu mağduriyeti yaşadığını belirterek; harç ve defter bedelinin 2022 fiyatları dikkate alarak, 2023 fiyatları ile yapılan ödemenin şahsına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 10.11.2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen 01.12.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 492 sayılı Harçlar Kanununun 83. maddesinde, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni
muafiyeti, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemlerinden bu kanuna bağlı (6) sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; 94. maddesinde ise pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik harçlarının peşin olarak alınacağı hükme bağlandığı,
2.2 Öte yandan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 19. maddesinde, “Vergi alacağı vergi kanunlarının
vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar.” hükmünün yer aldığı,
2.3 Harcın, devletçe verilen bir hizmet veya yapılan bir iş ve işlemin menfaatinden yararlanılmasının
karşılığı olarak ödenen bedel olup, işlemin gerçekleştirilmesi ile birlikte harç alacağının doğmuş olacağı,
2.4 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınmakta olan pasaport harçları, pasaportun ilgili idare tarafından
düzenlenmesi ile doğduğu, randevu tarihinde tamamlanan başvuruya istinaden pasaportun 2023 yılında düzenlendiği dikkate alındığında, 2023 yılı için geçerli harç tutarı üzerinden işlem yapılmasının kanun hükmü gereği olduğu belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 10.11.2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İçişleri Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. İçişleri Bakanlığı
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 17.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 5682 sayılı Pasaport Kanununun Ek 3. Maddesinde; “Pasaport Kanununda yer alan harç ve resimler
için 492 sayılı Harçlar Kanununun pasaportlarla ilgili hükümleri uygulanır.” hükmü gereğince, yurt içi ve yurt dışı pasaport harç ve pasaport defter bedelleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan
Değerli Kağıtlar ve Harçlar Kanunu Genel Tebliğleri ile belirlendiği,
3.2 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınmakta olan pasaport harçlarında harcı doğuran olayın pasaport
harcının yatırılması, randevu alınması ve diğer belgelerin hazırlanmış olması değil, pasaport müracaatının alınması işlemi olduğundan; 02.01.2023 tarihinden itibaren pasaport müracaatlarında güncel harç bedelleri esas alındığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1 “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,
4.2 “Vergi ödevi” başlıklı 7. maddesinde; “…Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla
konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir”,
4.3 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 3. Maddesinde; “Pasaport Kanununda yer alan harç ve resimler için 492 sayılı Harçlar Kanununun pasaportlarla ilgili hükümleri uygulanır”, 7. 492 sayılı Harçlar Kanununun;
7.1 “Mevzu” başlıklı 83. Maddesinde; “Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti,
vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemlerinden bu kanuna bağlı (6) sayılı tarifede yazılı olanlar harca tabidir”,
7.2 “Ödeme zamanı” başlıklı 94. Maddesinde; “Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni
muafiyeti ve tasdik harçları peşin olarak alınır”,
7.3 “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127. Maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça,
harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz”,
7.4 Mükerrer 138. Maddesinde; “Her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan
maktu harçlar (Maktu ve nispi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dahil), o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılır”, 8. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun;
8.1 “Değerli kağıtlar” başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanuna bağlı tabloda yazılı
kağıtlar ve belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan noter belgeleri ‘değerli kağıt’ sayılır”,
8.2 “Değerli kağıtların bedeli” başlıklı 4. maddesinde; “Değerli kağıtlar ilgililere, bu kanuna bağlı
tabloda gösterilen bedeller karşılığında satılır”, 9. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun;
9.1 “Kanunun Şümulü” başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında; “Bu kanun hükümleri ikinci maddede
yazılı olanlar dışında, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır”,
9.2 “Vergi Kanunlarının uygulanması ve ispat” başlıklı 3. maddesinin (A) bendinin birinci fıkrasında;
“Vergi kanunlarının uygulanması: Bu Kanunda kullanılan ‘Vergi Kanunu’ tabiri işbu Kanun ile bu Kanun hükümlerine tabi vergi, resim ve harç kanunlarını ifade eder”,
9.3 “Vergiyi doğuran olay” başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasında; “Vergi alacağı, vergi
kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülü ile doğar”, 10. 30.12.2022 tarihli ve 32059 (2. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Harçlar Kanunu
Genel Tebliğinin (Seri No: 91);
10.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. Maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı
Harçlar Kanununa bağlı tarifelerde yer alan maktu harçların (maktu ve nispî harçların asgarî ve azamî miktarlarını belirleyen hadler dahil) yeniden değerleme oranında hesaplanarak tespit ve ilan edilmesidir.”
10.2 “Dayanak” başlıklı 2. Maddesinde; “Bu Tebliğ, 492 sayılı Kanunun mükerrer 138 inci maddesinin
ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarına dayanılarak hazırlanmıştır.”
10.3 “Harç miktarlarının hesaplanması” başlıklı 3.maddesinde; “Bakanlığımızca 2022 yılı için yeniden
değerleme oranı %122,93 (yüz yirmi iki virgül doksan üç) olarak tespit edilmiş ve 24/11/2022 tarihli ve
32023 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 542) ile ilan edilmiş
bulunmaktadır. 492 sayılı Kanuna bağlı tarifelerde yer alan ve 2022 yılında uygulanan maktu harçlar (maktu ve nispî harçların asgarî ve azamî miktarlarını belirleyen hadler dahil) yeniden değerleme oranında artırılmıştır. Artırılan bu tutarlar 1/1/2023 tarihinden itibaren uygulanmak üzere Tebliğ ekindeki tarifelerde gösterilmiştir. 492 sayılı Kanuna bağlı 2, 5 ve 7 sayılı tarifelerin bazı pozisyonlarında beher rüsum tonilatosundan gibi birim değer üzerinden alınacak maktu harç tutarları yer almaktadır. Sözü edilen maktu harç tutarlarının, birim değerler toplamına tatbiki sonucu bulunacak olan ve asgari ve azami hadler arasında kalan harcın 10 Kuruşa kadarki kesirleri de tahsil edilmeyecektir.”
10.4 “Yürürlük” başlıklı 4. Maddesinde; “Bu Tebliğ 1/1/2023 tarihinde yürürlüğe girer.”
10.5 (6) Sayılı Tarife
I-Pasaport Harçları:
1. Umuma mahsus münferit ve müşterek pasaportlar:
(Konsolosluklarca verilen pasaportlar dahil)
6 aya kadar olanlar 689,70
1 yıl için olanlar 1.008,30
2 yıl için olanlar 1.646,10
3 yıl için olanlar 2.338,50
3 yıldan fazla süreli olanlar 3.295,50
11. 30.12.2022 tarihli ve 32059 (2. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Muhasebat Genel
Müdürlüğü Genel Tebliğinin (Sıra No: 79);
11.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. Maddesinde; “ Bu Tebliğin amacı, 21/2/1963 tarihli ve 210 sayılı
Değerli Kağıtlar Kanununa ekli Değerli Kağıtlar Tablosunda yer alan değerli kağıtların 2023 yılında uygulanacak satış bedellerini tespit etmektir.”
11.2 “Dayanak” başlıklı 2. Maddesinde; “Bu Tebliğ, 210 sayılı Kanunun 1 inci maddesine dayanılarak
hazırlanmıştır.”
11.3 “Değerli kağıt bedelleri” başlıklı 3. Maddesinde; “210 sayılı Kanuna ekli Değerli Kağıtlar
Tablosunda yer alan değerli kağıtların bedelleri aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:…
Değerli Kağıdın Cinsi Bedel (TL)
3 – Pasaportlar 501,00
9 – Sürücü belgeleri 624,00”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; tahsil edilen harç farklarının iade edilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
14. “Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.” (Anayasa
Mahkemesi E.2013/44, K.2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013)
15. İdare eylem ve işlemlerinde kanunun çizdiği sınırlar içerisinde kalmak zorundadır. Anayasanın 8.
maddesinde bu husus yürütme yetkisi ve görevi Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir denilerek ifade edilmiştir. (Kemal Gözler- Gürsel Kaplan İdare Hukukuna Giriş Ekin Basın Yayın
Dağıtım Ağustos 2017, s.28)
16. Anayasanın 73. Maddesinde; Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulup, değiştirilip, kaldırılacağı, vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisinin Cumhurbaşkanına verilebileceği düzenleme altına alınmıştır.
17. 5682 sayılı Pasaport Kanununda; Pasaport Kanununda yer alan harç ve resimler için 492 sayılı Harçlar
Kanununun pasaportlarla ilgili hükümlerinin uygulanacağını düzenlemiştir.492 sayılı Harçlar Kanunun 1.
Maddesinde de yine bu kanuna göre alınacak harçlar belirtilmiş olup pasaport alımı da harca tabii işlem olarak kabul edilmiştir. Kanunda, pasaport, harcının mükellefi yine kanunda harca mevzu olan işlemin yapılmasını isteyen kişi olarak belirtilmiş ayrıca harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlemin yapılamayacağı düzenlenmiştir.
18. 492 sayılı Harçlar Kanununda Trafik harçları da harca tabi işlemlerden sayılmış olup; trafik işlemlerinden bu kanuna bağlı (9) sayılı tarifede yazılı olanların, trafik harçlarına tabi olduğu belirtilmiştir.
Harcının mükellefi de yine kanunda harca mevzu olan işlemin yapılmasını isteyen kişi olarak belirtilmiştir.
19. 492 sayılı Harçlar Kanunun 138. maddesinde; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere önceki yılda uygulanan maktu harçların (Maktu ve nispi harçların asgari ve azami miktarlarını belirleyen hadler dahil), o yıl için tespit ve ilan olunan yeniden değerleme oranında artırılacağı belirtilmiştir.
20. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunun 1. Maddesinde bu Kanununa bağlı tabloda yazılı kağıtlar ve belgelerin değerli kağıt olduğu, değerli kağıtlardan birinin düzenlenmesi halinde, bu belgeler için belirlenmiş olan değerli kağıt bedelinin cari tutarının tahsil edilmesi gerektiği, kanun kapsamına giren veya diğer kanunlarla kapsama alınacak olan değerli kağıtların basımı, dağıtımı ve bedellerinin tahsili ile ilgili usul ve esaslar ile bu kağıtların bedellerini tespite Maliye Bakanlığının yetkili olduğu düzenlenmiştir.
21. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
21.1 492 sayılı Harçlar Kanunun 138. Maddesi gereğince; Harçlar Kanununa bağlı tarifelerde yer alan
maktu harçların yeniden değerleme oranında hesaplanarak tespit edilip 30.12.2022 tarihli ve 32059 (2.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de ilan edildiği ve Harçlar Kanunu Genel Tebliğinin (Seri No: 91)
01.01.2023 tarihinde yürürlüğe girdiği,
21.2 Yine 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanun 1. Maddesi gereğince Değerli Kağıtlar Tablosunda yer alan
değerli kağıtların 2023 yılında uygulanacak satış bedelleri tespit edilerek 30.12.2022 tarihli ve 32059 (2.
Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de ilan edildiği ve Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliğinin (Sıra No:
79) 01.01.2023 tarihinde yürürlüğe girdiği,
21.3 Başvuranın, söz konusu Tebliğler yürürlüğe girmeden önce pasaport işlemleri için; pasaport harcı,
pasaport satış bedeli ödediği ancak söz konusu işlemleri yaptırmak için Nüfus Müdürlüğünden 02.01.2023 tarihinde randevu alabildiği,
22.4 Randevu tarihinde pasaport işlemleri için gittiğinde Nüfus Müdürlüğü tarafından eksik kaldığından
bahisle 2023 yılı için belirlenen harç ve değerli kağıt bedellerinin ödenmesi gerektiğinin belirtildiği ve başvuranın söz konusu fark bedellerini yatırarak işlemlerini tamamladığı anlaşılmıştır.
23. Devlet, kendisini oluşturan en önemli ve ayırt edici unsur olan egemenliğine dayanarak tek taraflı iradesi ve üstün buyurma gücü ile kişiler ve topluluklarına mali yükümlülükler yükleyebilir. Devletin mali egemenliğinden kaynaklanan bu yetki üstün bir yetki olmakla birlikte sınırsız ve keyfi biçimde kullanılabilecek bir yetki değildir. Devlet kamu gücünü kullanarak yeni mali yükümlülükler getirir veya mevcut mali yükümlülüklerde değişikliğe giderken Anayasanın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesi gerekleri ile sınırlı hareket etmek, hukukun üstünlüğü esasına riayet etmek zorundadır. Harçlar devletin egemenliğinden kaynaklanan kamu gücüne dayanarak topladığı cebri nitelikte kamu gelirleridir.
Kamu gücüne dayanarak toplanan cebri kamu gelirlerinin en önemlilerinden biri olan harçlar, belli kamu kurum ve kuruluşlarınca verilen bazı somut hizmetlerden yararlananlardan bu hizmetler karşılığında alınan cebri nitelikte parasal ödentiler olarak tanımlanabilir. Belli ve somut kamusal hizmetlerden yararlanma karşılığında harç ödenir. Harca tabi hizmet sunulmaz ise, harcın ödenmesi talep edilemez. Harç konusu hizmetten yararlanıp yararlanmamak (bu hizmetin kendisine sunulmasını isteyip istememek) kişinin ihtiyarında olsa da bir kez harç konusu kamusal hizmetten yararlanma tercih ve bu hizmetin sunulması talep edildiğinde harç ödemek zorunlu hale gelir. (Anayasa Mahkemesinin 22.03.2012 tarihli ve 2011/13E., 2012/45 K. Sayılı Kararı)
24. Mali yükümlülüklere ilişkin temel usulü düzenleyen 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 19. maddesinde, vergi alacağının, vergi kanunlarının vergiyi bağladıkları olayın vukuu veya hukuki durumun tekemmülüyle doğacağı hükme bağlanmıştır. 213 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi üzerinden harçlara da uygulanabilen bu madde, harç alacağının doğabilmesi için harcın gündeme gelmesine sebep hizmet veya işlemin gerçekleşmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, 492 sayılı Kanun ve 213 sayılı Kanun birlikte değerlendirildiğinde, pasaport harcının, pasaport düzenlenmesine dair işlemin yapıldığı zaman diliminde ve o işlem öncesinde peşin ödenmesi gerektiği anlaşılmıştır.(Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/5638 Başvuru Numaralı ve 04/10/2023 tarihli Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı )
25. Kurumumuzun 2023/5892 sayılı dosyası kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel
Müdürlüğünde görüş talep edilmiş olup; Kurumumuza gönderilen 24.07.2023 tarihli ve 2321822 sayılı görüş yazısında;
25.1 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun 1. Maddesinde; “Bu Kanununa bağlı tabloda yazılı kağıtlar
ve belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan noter belgeleri ”değerli kağıt” sayılır…” hükmü yer almakta olup, Kanuna bağlı tabloda pasaportların da değerli kağıtlar arasında sayıldığı,
25.2 210 sayılı Kanununa bağlı tabloda yer alan değerli kağıtlardan birinin düzenlenmesi halinde, bu
belgeler için belirlenmiş olan değerli kağıt bedelinin cari tutarının tahsil edilmesi gerektiği,
25.3 Bakanlığın anılan Kanunla kendisine verilen yetkiye dayanarak yaptığı son düzenlemenin, 30.12.2022
tarihli ve 32059 (2. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel
Tebliği (Sıra No:79) olup, bu düzenlemeyle 01.01.2023-31.12.2023 tarihleri arasında düzenlenen
“Pasaportlar” için 501,00 TL değerli kağıt bedeli tespit edildiği,
25.4 Değerli kağıt teslim alınmadan önce harç bedelinin bankalar aracılığıyla önceden ödenmesinin,
vergisel bir yükümlülüğün ödenebilmesi için getirilmiş bir imkan olup bu aşamada, değerli kağıdın teslimine ilişkin ilgili kurumdan randevu alınmadığı gibi kişi adına düzenlenen bir değerli kağıttan da söz edilemeyeceği,
25.5 Zira bir değerli kağıdın bedelinin o belgenin kişiselleştirilmeden önceki hali için değer ifade etmekle
beraber, belgelerin boş haliyle satışının mümkün bulunmadığını, boş belgelerin hukuki zeminde de bir anlam ifade etmediğini, yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde, usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgenin kişiye teslim edilmesiyle yani kişileştirilmesi işlemiyle birlikte değerli kağıdın kullanılabilir hale geldiğini ve bu aşamada değerli kağıdın ilgili yıl için belirlenen cari bedelinin tahsil edildiğini, kaldı ki değerli kağıdın ilgili adına kişiselleştirilmesine mani bir durumun olması halindeyse ilgiliden alınan bedelin iadesinin de mümkün olduğu,
25.6 Randevusu alınarak başvurusu yapılan pasaportun kişiselleştirildiği tarihte cari olan bedeli üzerinden
değerli kağıt bedelinin tahsil edilmesinin tabii olduğu belirtilmiştir.
26. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanununun 1. Maddesinde bu Kanununa bağlı tabloda yazılı kağıtlar ve belgelerin değerli kağıt olduğu, bu kapsamda kanuna bağlı tabloda pasaportlar ve sürücü belgelerinin de değerli kağıtlar arasında sayıldığı, değerli kağıtlardan birinin düzenlenmesi halinde, bu belgeler için belirlenmiş olan değerli kağıt bedelinin cari tutarının tahsil edilmesi gerektiği, değerli kağıt teslim alınmadan önce harç bedelinin bankalar aracılığıyla önceden ödenmesinin, vergisel bir yükümlülüğün ödenebilmesi için getirilmiş bir imkan olduğu, ancak bu aşamada değerli kağıdın teslimine ilişkin ilgili kurumdan randevu alınmadığı gibi kişi adına düzenlenen bir değerli kağıttan da söz edilemeyeceği, usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgenin kişiye teslim edilmesiyle yani kişileştirilmesi işlemiyle birlikte değerli kağıdın kullanılabilir hale geldiği bu nedenle pasaportun kişiselleştirildiği tarihte cari olan bedeli üzerinden değerli kağıt bedelinin tahsil edilmesinin tabii olduğu anlaşılmıştır.
27. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın talebine ilişkin olarak; pasaport işlemleri için Nüfus Müdürlüğünden 01.01.2023 tarihinden sonraki bir tarihte randevu alabildiği dikkate alındığında güncel harç bedellerini ödenmesi gerektiği bu kapsamda idare tarafından tesis edilen ret işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
29. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
Belge
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE; Ret Kararının BAŞVURANA, NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ile
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi