|
ÖZET: Başvuru, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü ile T.C. Ziraat Bankası arasında imzalanan banka promosyon sözleşmesinin güncellenmesi ve Bankkart Lira ödemelerinin kredi kartı olmayan çalışanlara nakit olarak yapılması talebini içermektedir. Başvuran, mevcut ekonomik koşulların promosyon tutarını yetersiz kıldığını ve kredi kartı zorunluluğunun haksızlık yarattığını ifade etmektedir. İlgili idare, sözleşmenin yürürlükte olduğunu ve mevcut şartların değiştirilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, promosyon sözleşmesinin güncellenmesi ve Bankkart Lira ödemelerinin kredi kartı olmayan çalışanlara nakit olarak yapılması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur. Kurum, kamu çalışanlarının maaşlarının bankalar aracılığıyla ödenmesi ve promosyonların güncellenmesi konularında eşitlik ilkesine vurgu yaparak, idarenin mevcut uygulamalarının adalet ve hakkaniyet açısından sorgulanması gerektiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü’ne, promosyon sözleşmesinin güncel ekonomik koşullara uygun hale getirilmesi ve Bankkart Lira ödemelerinin başvurana yapılması hususunda tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi için 30 gün içinde gerekli işlemleri tamamlaması beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4033-S.24.6393
BAŞVURU NO : 2023/17878
KARAR TARİHİ : 19.04.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
Promosyon ücretinin güncellenmesi ve Bankkart Liranın ödenmesi
BAŞVURUNUN KONUSU :
talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran başvurusunda özetle; İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü ile
T.C. Ziraat Bankası Cağaloğlu Şubesi arasında 01.01.2023-31.12.2025 tarihleri arasında imzalanan banka promosyon sözleşmesi çerçevesinde belirlenen promosyon tutarının, mevcut ekonomik koşullar ve enflasyon oranından dolayı çok düşük kalması, işçinin aleyhine yapıldığı iddia edilen bu ihalede verilen puan için kredi kartı zorunluluğu getirilmesi ve kendisi gibi kredi kartı olmayanlara puan yatırılmaması nedeniyle promosyon sözleşmesinin güncel ekonomik koşullara uygun uygun hale getirilerek mali kayıplarının telafi edilmesini ve kredi kartına yatırılma şartına bağlanan puanın tarafına nakit olarak ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 30.01.2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 13.03.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Müdürlükleri kadrosunda sürekli işçi olarak görev yapan başvuran tarafından yapılan söz konusu
başvuru ile ilgili Müdürlükleri ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. arasında imzalanan ve halihazırda yürürlükte
olan maaş ödeme protokolüne ilişkin tüm görüşmeler Bakanlık ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. arasında yapıldığı, promosyon tutarı ile promosyon ödenme usulü de dahil protokole ilişkin tüm hak ve yükümlülükler Bakanlıkları ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. tarafından belirlendiği, protokolün 18 nci maddesindeki ceza hükümleri dikkate alındığında taraflarınca fesih işlemi yapılmasına imkan bulunmadığı,
2.2 Başvuruya konu edilen promosyon ödemesi 15/12/2022 tarihinden geçerli olmak üzere Müdürlükleri
ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. arasında 27/12/2022 tarihinde imzalanmış olan maaş ödeme protokolünün
Promosyon başlıklı 16 ncı maddesinde yer alan, “İşbu protokolün imzalanması ve protokol süresinde yürürlükte kalması karşılığında Banka tarafından Kurum personeline promosyon ödenecektir. Promosyon tutarı kişi başı peşin 25.200-TL (YİRMİBEŞBİNİKİYÜZTÜRKLİRASI) hesaben ve toplam 3.800 TL (ÜÇBİNSEKİZYÜZ) Bankkart Liradır. Promosyon tutarının hesaben ödenecek kısmı, yapılacak ödemeden sonra Kurum’dan maaş almaya başlayan personele Banka tarafından promosyon ödemesi, ilk maaş ödemesini takip eden ayda protokol bitiş tarihi dikkate alınarak kıstelyevm esasa göre ödenecektir.
Promosyon tutarı Kurum personelinin Banka nezdindeki hesaplarına yatırılacaktır. 15.01.2023 tarihinden itibaren 1.800 TL Bankkart lira yüklemelerine başlanacak olup, ilk ödemeden 6 ay sonra 1.000 TL, ikinci ödemeden 6 ay sonra 1.000 TL daha kredi kartlarına Bankkart lira ödemesi yapılacaktır. Bankkart lira ödemeleri, 15.01.2023 tarihinden itibaren başlayacak olup yapılacak ödemeden sonra Kurumdan maaş almaya başlayan personele ödeme periyotları içerisinde kalınması halinde Bankkart lira ödemesi ilk maaş ödemesini takip eden periyotta yapılacaktır. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri temel kanununun ek 9 uncu maddesi kapsamında üniversite ile birlikte kullanılan sağlık tesislerinde görev yapan ve sağlık tesisleri tarafından taban ödeme ile teşvik ek ödemesi yapılan üniversite personelinden tabip olanlara yarım (1/2)
promosyon, tabip olmayanlara ise onda bir (1/10) promosyon ödenecektir.” hükmü kapsamında başvurana 31/12/2022 tarihinde 25.200 TL promosyonun peşin olarak ödendiği,
2.3 Banka ile yapılan maaş ödeme protokolü çerçevesinde kredi kartına puan ödemesi mezkur protokolün
yine 16 ncı maddesinde yer alan “15.01.2023 tarihinden itibaren 1.800-TL Bankkart lira yüklemelerine başlanacak olup, ilk ödemeden 6 ay sonra 1.000-TL, ikinci ödemeden 6 ay sonra 1.000-TL daha kredi kartlarına Bankkart lira ödemesi yapılacaktır. Bankkart lira ödemeleri, 15.01.2023 tarihinden itibaren başlayacak olup yapılacak ödemeden sonra Kurumdan maaş almaya başlayan personele ödeme periyotları içerisinde kalınması halinde Bankkart lira ödemesi ilk maaş ödemesini takip eden periyotta yapılacaktır.” hükmü kapsamında Banka tarafından yapılmakta olduğu, Bankkart lira ödemesi hakkında Müdürlüklerinin herhangi bir dahli bulunmadığı, Bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.2 “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri,
Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
3.3 “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde; “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet,
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır,”
3.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” 5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”, 7. 11/01/20211 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun, “Yenileme” başlıklı 133’üncü maddesinde; “Yeni bir borçla mevcut bir borcun sona erdirilmesi, ancak tarafların bu yöndeki açık iradesi ile olur. Özellikle mevcut borç için kambiyo taahhüdünde bulunulması veya yeni bir alacak senedi ya da yeni bir kefalet senedi düzenlenmesi, tarafların açık yenileme iradeleri olmadıkça yenileme sayılmaz.”,
8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin,
8.1 2’inci maddesinde; “ 2- Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç
kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır…”
8.2 3’üncü maddesinde; “3- Bankalar ile yapılacak protokollerin süresi iki yıldan az beş yıldan çok
olmayacaktır.”
8.3 4’üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele
dağıtılacaktır”,
8.4 5’inci maddesinde; “5-Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan
hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
8.5 7’nci maddesinde; “7- Genelge çerçevesinde yapılacak uygulamalar kurum personelinin rahatlıkla
bilgi edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilecek, aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilecektir.” 9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin;
9.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
9.2 “Aylıkların bankalar aracılığıyla ödenmesi” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Merkezi yönetim
kapsamında yer alan kamu idarelerinde çalışan kamu görevlileri ile işçilerin aylıkları bankalar aracılığıyla ödenir…”
9.3 “Aylıklardan yapılacak bazı kesintiler” başlıklı 9’ıncı maddesinde; “ Bankalarla yapılacak
protokolde kamu görevlileri ile işçilerin yazılı talebi halinde yapılacak özel kesintilerin aylıklardan kesilmesinin sağlanmasına yönelik hususlara da yer verilebilir. Ancak, söz konusu kesintilere aylık bordrolarında yer verilmez…Kamu görevlileri ile işçilerin talebi halinde, banka hesaplarına aktarılan tutar üzerinden bankaca söz konusu kesintilerin yapılabilmesi, harcama birimi ile banka şubesi arasında yapılacak protokolle kararlaştırılabilir.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; maaş ödeme protokolü çerçevesinde ödenen promosyon tutarının güncellenmesi ve kredi kartına promosyon olarak ödenen puanların kredi kartı olmadığından hesabına ödenmesini talep etmektedir.
12. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
12.1 İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş. arasında 15/12/2022-31.12.2025 tarihleri
arasında geçerli olmak üzere promosyon sözleşmesi imzalandığı ve söz konusu sözleşme kapsamında promosyon bedeli olarak; kişi başı peşin 25.200-TL hesaben ödendiği ve toplam 3.800-TL Bankkart Lirası ödeneceği,
12.2 Maaş ödeme protokolünün 18 nci maddesindeki ceza hükümleri dikkate alındığında taraflarınca fesih
işlemi yapılmasına imkan bulunmadığı, 12.3. Banka ile yapılan maaş ödeme protokolü çerçevesinde kredi kartına puan ödemesi mezkur protokolün yine 16 ncı maddesi hükmü kapsamında Banka tarafından yapılmakta olduğu, Bankkart lira ödemesi hakkında Müdürlüklerinin herhangi bir dahli bulunmadığının bildirildiği görüşmüştür.
13. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmakla görevli anayasal bir kurumdur.
14. Kurumumuza ulaşan başvuruların konusunu genellikle bireysel mağduriyet iddiaları oluşturmakla birlikte, toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konular da Kurumumuza yapılan başvurular arasında yer almaktadır. Kurumumuz söz konusu toplumun çoğunluğunu ilgilendiren ve kamuoyunun gündemini oluşturan konuları da titizlikle inceleyerek karara bağlamaktadır. Örneğin; son dönemde, Kurumumuza bu kapsamda ulaşan başvuruların önemli bir kısmı, kamu çalışanlarının almış olduğu banka promosyonlarının güncellenmesi ve günün ekonomik şartlarına uygun hale getirilmesine ilişkin taleplerden oluşturmaktadır.
15. Kamu çalışanları tarafından Kurumumuza yapılan başvurularda; kamu kurumlarının banka promosyonu sözleşmelerini güncellememesi nedeniyle, yukarıda değinildiği üzere kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı bir unsuru olan banka promosyonlarının son derece düşük kaldığı, konuya ilişkin idarelerin banka promosyonu sözleşmelerini yenilemekten ya da fesih etmekten imtina ettikleri görülmüş
olup, bu durumun farklı kamu kurumlarında çalışan personeller arasında farklı uygulamalara neden olabileceği düşünülmektedir.
16. Şöyle ki, 2022 yılı başından itibaren kamu görevlilerinin ücret ödemeleri için bankalara yatırılan parasal miktarların büyük oranda arttığı, bunun yanında, geçmiş dönem itibariyle yapılan anlaşmalar gereği kamu görevlilerine verilen promosyon ödemelerinin çok düşük kaldığı, bu çerçevede; 2022 Temmuz ayı öncesi yapılan banka promosyonu sözleşmeleri ile bu tarihten sonra akdedilen anlaşmalar arasında çok büyük rakamsal farklar oluştuğu görülmektedir.
17. Benzer şekilde bazı kamu kurumlarının personelden gelen şikâyetleri dikkate alarak, önceki dönemlerde yapılan banka promosyonu sözleşmelerini fesih ya da güncelleme yoluna giderek personelini mağdur etmeme adına yeni banka promosyonu sözleşmeleri akdettikleri de görülmektedir.
18. Örneğin; Kurumumuza Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığında çalışan personel ile Memur Sendikası tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenmesi talebiyle yapılan başvuru hakkında yapılan incelemeler neticesinde; ilgili Kurum tarafından banka promosyon ücretlerinin güncellenerek başvuranların taleplerinin yerine getirildiği tespit edildiğinden 24/10/2022 tarihinde Dostane Çözüm Kararı verilmiştir.
(24/10/2022 tarihli ve 22.21067 sayılı Dostane Çözüm Kararı)
19. Somut olayda; başvuranın; “promosyon miktarının güncellenmesi” talebine ilişkin olarak;
19.1 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinde, madde kapsamına giren personelin
her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün
34 Sıra No’lu Genel Tebliği’nde ise; kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine
yönelik usul ve esaslar belirlenmiştir.
19.2 Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz
konusu mâli haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden, “promosyon” adı verilen ek mâli imkânları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin olarak 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
19.3 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan “Banka Promosyonları” konulu
2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nin 1. Maddesinde; “Kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin Maliye
Bakanlığı Muhasabat Genel Müdürlüğü’nün (6) Sıra Nolu Tebliği’nde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde bankalar vasıtasıyla ödenmesine devam edilecektir.”; 2. maddesinde, “Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı
olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır. Birden fazla birimin aylık ve ücretlerinin birlikte ödenmesi talebinde bulunmaları halinde merkezde üst yönetici, taşrada ise söz konusu birimlerin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından görevlendirilecek ilgili harcama yetkililerinden birinin başkanlığında oluşturulacak üç kişilik bir komisyon tarafından aylık ve ücretlerin ödeneceği banka yukarıdaki esaslara göre tespit edilecektir. Bu şekilde oluşturulacak komisyona ilgili birimlerdeki yetkili sendikalardan bu birimlerin tamamı itibarıyla en fazla üyeye sahip olan sendikadan üye alınacaktır.” kuralına; 10/08/2010 tarihli ve 27668 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile değişik 4.
Maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır.” kuralına; 05/08/2008 tarihli ve 26958 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2008/18 sayılı Başbakanlık
Genelgesi ile değişik 5. maddesinde ise, “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir.” kuralına yer verilmiştir.
19.4 Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, bankanın seçimi konusunda komisyonun takdir yetkisinin
bulunduğu anlaşılmaktadır.
19.5 Türk Borçlar Kanununun da borcu sona erdiren sebepler sayılmış olup; Kanunun 133. maddesinde,
borcu sona erdiren sebepler arasında “Yenileme” hukuki sebebine yer verilmiştir. Yenileme, mevcut bir borcun yeni bir borçla sona erdirilmesi halidir. Yenileme, bazen bir borcun konusunun ya da tabi olduğu hükümlerin değiştirilmesinde söz konusu olurken bazen de borcun sebebinin ya da tarafların değiştirilmesi şeklinde de olabilmektedir. (YÜCER İpek, Yenileme (Tecdit), s. 235)
19.6 Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararında bu hususu; “Borcun yenilenmesi dar anlamda borcu sona
erdiren nedenlerden birisidir. Bir borcun yerine yenisinin geçmesi suretiyle eski borcun sona erdirilmesi sözleşmesine yenileme (Neuerung=Novation) denir. Örneğin satım sözleşmesinde satım parası borcu yenilendiğinde satım sözleşmesi eskiden olduğu gibi geçerli şekilde varlığını devam ettirir. Yenilenen sadece satım parası borcudur. Borcun yenilenmesi alacaklı veya borçlu arasında yapılacak bir sözleşme ile gerçekleşir. Buna yenileme sözleşmesi (neuerungsvertrag) denir. Bu sözleşme tarafların eski bir borç yerine yenisini geçirme iradelerinden oluşur. (…) Yenileme eski borcu sona erdirir ve onun yerine geçecek bir borç doğar. Borç ilişkisi varlığını korur ama borç yenilenmiş olur. İki borç arasında bir fark olmalı, taraflar yenileme iradesiyle hareket etmeli, yeni bir borç meydana getirirken eskisini ortadan kaldırma iradesi ortaya konulduğu anlaşılmalıdır. (Tekinay, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt2 İstanbul, 1985 s. 1325)” şeklinde belirtmiştir. (Y.12. HD.,2015/3996 E., 2015/14700 K., 28.05.2015 tarihli kararı)
19.7 Somut olayda; İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş. arasında 15.12.2022
tarihinden 31.12.2025 tarihine kadar promosyon sözleşmesi imzalandığı, sözleşmenin halen yürürlükte olduğu, sözleşme süresinin sona ereceği 31.12.2025 tarihi de göz önünde bulundurulduğunda; söz konusu sözleşmenin devamı durumunda çalışanların hak kaybının devam edeceği, mevcut durumda; taraflar arasında borcun konusunun ‘yenileme’ hukuki kurumu ile yenilenmesi mümkün olup, bu takdirde mevcut
borç ilişkisinin, yeni borç konusu üzerinden devam edebileceği ve çalışanların hak kayıplarının ortadan kaldırılmasının da sağlanmış olacağı değerlendirilmektedir.
20. Başvuranın; “kredi kartına yatırılma şartına bağlanan puanın tarafına nakit olarak ödenmesi” talebine ilişkin olarak; 20.1. İlgili idareden edinilen bilgi ve belgelerden, maaş ödeme protokolünün 16 ncı maddesi kapsamında, promosyon ödemesi olarak ödenecek Bankkart Liraların 15.01.2023 tarihinden itibaren 1.800TL olarak yüklemelerine başlanacağı, ilk ödemeden 6 ay sonra 1.000 TL, ikinci ödemeden 6 ay sonra 1.000TL daha kredi kartlarına Bankkart lira ödemesi yapılacağı, İdare tarafından Banka ile yapılan maaş ödeme protokolü çerçevesinde kredi kartına puan ödemesi mezkur protokolün yine 16 ncı maddesi hükmü kapsamında Banka tarafından yapılmakta olduğu, Bankkart lira ödemesi hakkında Müdürlüklerinin herhangi bir dahli bulunmadığının bildirildiği görüşmüştür.
20.2. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
20.3. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
20.4. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
20.5. Kurumumuzca; maaş ödeme protokollerinin kapsam ve amaca yönelik hükümlerinin mümkün olduğunca personel lehine olması gerektiği, idarelerce sonradan gelebilecek personelin gözetilmesi ve mevcut personel açısından eşitlik ve çalışma barışını bozmayacak protokoller üzerinde anlaşmaya varılması gerektiği değerlendirilmektedir.
20.6. Somut olayda, ilgili protokol hükümlerine bakıldığında herhangi bir aksama (Kredi Kartı olmaması veya çıkartılamaması gibi) durumunda personelin kredi kartına yapılacak “Bankkart Lira” ödemelerinin daha sonradan yapılmayacağına dair herhangi bir hüküm bulunmadığı görülmektedir.
20.7. Her ne kadar “Bankkart Lira” ödemelerinin kredi kartlarına yapılacağı belirtilmişse de kredi kartı kullanmayan veya herhangi bir sebeple kredi kartı edinemeyen personelin kredi kartı kullanan personele nazaran daha az promosyon ödemesi alacağı böyle bir protokol uygulamasının da Eşitlik İlkesine aykırı olacağı düşünülmektedir.
20.8. Kurumumuza banka promosyonu ödenmesi yönünde yapılan başvurular neticesinde verilen Tavsiye
Kararlarında promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu kabul edilmektedir. (2022/17037 başvuru no’lu Tavsiye Kararı)
20.9. Banka “Müşteri Hizmetleri” tarafından da ifade edildiği üzere “Bankkart Lira” personele ait banka kartına da yüklenebilmektedir. Ziraat Bankasına ait internet sitesinde de Banka Kartları ile “Bankkart Lira” kazanılabileceği hususuna yer verilmiştir. Dolayısıyla bu tutarların kişilerin Banka Kartlarına yüklenme olanağı bulunmasına rağmen Banka tarafından hukuki bir gerekçe olmadan hak sahiplerinin bu tutarlardan yararlanmalarının engellenmesinin ve promosyon bedelinin bir parçası olan ve personelin maaşının tamamlayıcı bir parçası olarak kabul edilen Bankkart Lira tutarının ilgili personele ödenmemesinin
“Mülkiyet Hakkı” ihlaline sebebiyet vereceği de değerlendirilmektedir.
21. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 21.1. Başvuranın promosyon ücretinin güncellenmesi talebiyle ilgili olarak, çalışanlarının banka promosyon ödemelerinin güncellenmesi talepleri karşısında ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, Kurumların yapılan promosyon sözleşmesi miktarlarını, ‘yenileme’ hukuki kurumu ile yenilemesinin mümkün olduğu değerlendirilmiş olup, bu taleplerinin idare tarafından yeniden ele alınması gerektiği kanaatine varılmıştır.
21.2. Başvuranın kredi kartı bulunmaması nedeniyle kredi kartına yatırılma şartına bağlanan puanın tarafına nakit olarak ödenmesi talebi ile ilgili olarak, promosyon tutarının bir parçası olan, “Bankkart Lira” tutarının başvurana ödenmemesi işleminin hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği böylece
“Kararların gerekçeli olması ve “Makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı İstanbul İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Banka promosyonu sözleşmesinin güncel ekonomik şartlara uygun hale getirilmesi için yeni bir işlem tesis edilmesi ve promosyon tutarının bir parçası olan, “Bankkart Lira” tutarının başvurana ödenmesi hususunda;
İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İSTANBUL
İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA ve İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi