|
ÖZET: Başvuran, Kahramanmaraş depremlerinde Adana’daki evinin orta hasar gördüğünü belirterek, zorunlu deprem sigortası kapsamında ödenen tazminatın, 25/11/2022 tarihli güncel metrekare bedeli üzerinden hesaplanarak kendisine ödenmesini talep etmiştir. Ancak, mevcut sigorta poliçesi gereği, tazminatın 25/11/2022 tarihinden önceki metrekare bedeli üzerinden ödendiğini ifade eden Doğal Afet Sigortaları Kurumu, başvuruyu haksız bularak reddetmiştir.
Kurum, başvuranın talebinin reddedilmesinin gerekçesini, poliçenin başlangıç tarihinin 25/11/2022 öncesi olması ve bu tarihte geçerli olan metrekare bedelinin 1.508,00 TL olarak belirlenmiş olmasıyla açıklamıştır. Ayrıca, sigorta bedelinin, poliçenin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan tarife üzerinden hesaplandığı ve bu durumun hukuka uygun olduğu vurgulanmıştır. Başvuranın talebinin, sigorta bedelinin artırılması için gerekli olan zeyilname düzenlenmeden yapılmış olması nedeniyle kabul edilemeyeceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuru kısmen kabul edilmiş, ancak başvuranın talebi reddedilmiştir. Ayrıca, sigorta bedelinin güncellenmesi konusunda sigortalılara bilgi verilmesi gerektiği hususunda Doğal Afet Sigortaları Kurumu’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, ilgili idareye otuz gün içinde bildirilmek üzere tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12493-S.24.18917
BAŞVURU NO : 2024/6505
KARAR TARİHİ : 15.11.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DOĞAL AFET SİGORTALARI KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, deprem nedeniyle hasar gören evi için yaptırmış olduğu zorunlu deprem sigortası kapsamında ödenen sigorta tazminatının, 25/11/2022 tarihinde belirlenen “Betonarme Sigorta Bedeli Hesabına
Esas Metrekare Bedeli (3.016,00 TL)” üzerinden hesaplanarak kendisine ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Kahramanmaraş depremlerinde Adana’da bulunan evinin orta hasarlı olduğunun bildirilmesi sebebi ile sigorta tazminatının, sigorta bedelinin % 50’ si olan 90.480,00 TL tutarında
13.06.2023 tarihinde Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından ödendiğini, mevcutta bulunan
no’lu sigorta poliçesi gereğince sigorta tazminatının, 25/11/2022 tarihinden önce geçerli olan “Betonarme
Sigorta Bedeli Hesabına Esas Metrekare Bedeli (1.508.00 TL)” üzerinden kendisine ödenmiş olduğunu, bunun üzerine sigorta tazminatının 25/11/2022 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan Tarife ile belirlenen
“Betonarme Sigorta Bedeli Hesabına Esas Metrekare Bedeli (3.016,00 TL)” üzerinden hesaplanarak kendisine ödenmesini İdareden talep ettiğini, bu talebinin İdarece haksız olarak reddedildiğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. 28/05/2024 tarih, sayılı ve “Bilgi ve belge talebi” konulu yazımız üzerine, Doğal Afet
Sigortaları Kurumunun (DASK) 04/11/2024 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına giren, / sayılı cevabi yazısında özetle, 2.1. Kurum tarafından sigortalıya deprem tarihini kapsayan zorunlu deprem sigortası (ZDS) poliçesi kapsamında hasar ödemesi yapıldığı, DASK tarafından herhangi bir ilave prim alınmaksızın (zeyilname yapılmaksızın) güncel tarife üzerinden sigorta bedelinin ödenmesinin Zorunlu Deprem Sigortasının amacı
ve işleviyle uyuşmadığı, Kurumca başvuruya konu meskene ilişkin hasar boyutuna uygun şekilde hasar bedeli ödenmiş olduğundan Kurumun başkaca bir sorumluluğu bulunmadığı, 2.2. Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimat Tebliğinin (Tarife) 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan tablonun her yıl güncellendiği, ZDS poliçesi tanzim edileceği sırada yürürlükte olan Tarife bedelleri üzerinden hesaplama yapıldığı ve poliçenin bu bedel üzerinden tanzim edildiği, ancak poliçenin yürürlükte kaldığı süre boyunca bu tabloda bir değişiklik yapılması halinde, prim farkının sigorta ettiren/sigortalı tarafından ödenmesi ile birlikte sigorta bedelinin artırılabildiği ve poliçeye yeni bedelin yazıldığı, keza, Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları (Genel Şartlar) A.1 maddesinde yer alan hüküm ile bu hususun açıkça belirtildiği, 2.3. Tarife ve Talimat Tebliğinde ilan edilen metrekare bedelinin “piyasa rayiç bedeli” olmadığı, bir meskenin bina değerinin ZDS ile belirlenen sigorta bedeli tutarının üzerinde olması halinde, bu tutarın üzerindeki kısım için ihtiyari deprem sigortası yaptırılabileceği hususunun da Genel Şartlarda düzenlendiği, yalnızca bu hususun bile rayiçlere göre tazminat hesabı yapılacağını, ancak bunun da bir haddi olduğunu, bu haddin de sigorta bedeli olarak kabul edildiğini ispatlar nitelikte olduğunu, 2.4. Kurumun tarafı olduğu gerek tahkim gerek mahkeme dosyalarının neredeyse tamamında poliçe teminat miktarının DASK’ın sorumluluğunun üst sınırını teşkil ettiği hususuna yer verildiği, zeyilname olmaksızın yenilenen tarife ve teminatlardan faydalanılması hususuna ilişkin kuruluş tarihinden bugüne dek herhangi bir talep ve karar bulunmadığı, 2.5. Sigorta hukukunda değişen şartlara uyum sağlanabilmesi adına kural olarak, zeyilname yapılması gerektiği, zeyilname yapılmasını gerektirmeyen durumların ise istisnai nitelik arz ettiği, mevzuat kapsamında hüküm altına alınması gerektiği, konuya ZDS poliçeleri açısından bakıldığında, istisnai olarak varsa zeyilname yapılması gerekmeyen poliçelerin ilgili dönem mevzuatında her zaman açıkça yazılmış olduğu; bu duruma örnek olarak 27/12/2019 tarihli ve 30991 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Zorunlu
Deprem Sigortası Tarife Ve Talimat Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ”in geçici 1’inci maddesi ile, 19/1/2021 tarihli ve 31369 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ’in geçici 3’üncü maddesi ve 17/11/2021 tarihli ve 31662 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tebliğ’in geçici 4’üncü maddesinde yer alan hükümlerin verildiği; kural olarak teminat artışı yaptırabilmek için prim farkı ödenmesi gerektiğinden bahsi geçen mevzuatta herhangi bir prim farkı ödenmeksizin teminat artışından yararlanabilecek ZDS poliçelerinin hangileri olduğunun açıkça belirtilerek istisnalara ayrıca yer verildiği, 2.6. Özel kanun olan 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu’nda sigorta bedeli tespitinde tarife ve talimatların esas alınacağının açıkça belirtildiği, ilgili tarife ve talimatların Genel Şart değişikliği ile değil; her yıl Resmi
Gazete’de yayımlanan tarife ve talimatlar ile yapıldığı, güncellenen tarife ve talimatlar Resmi Gazete’de yayımlanmış olduğundan DASK tarafından ayrıca zeyilname yapılması ve ek prim ödenmesi gerektiğine ilişkin herhangi bir bildirim ve tebliğe gerek bulunmadığı, 2.7. Söz konusu açıklamalar doğrultusunda zeyil yapılmaksızın ve prim artırılmaksızın tüm sigortalıların artırılmış teminatlardan faydalanmasının Zorunlu Deprem Sigortası sistemi ile örtüşmediği, sebepsiz zenginleşmeye yol açtığı, 2.8. numaralı Zorunlu Deprem Sigortası poliçesinin başlangıç tarihinin 25/11/2022 tarihi öncesi olduğu, poliçe başlangıç tarihi itibari ile yürürlükte olan tarifede metrekare bedelinin 1.508,00 TL olması sebebi ile başvuranın talebinin olumlu değerlendirilemediği, ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 6102 sayılı 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun, 5.1. “1. Tanım” başlıklı 1401’inci maddesinde, “(1) Sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir.”, 5.2. “9. Tebliğler ve bildirimler” başlıklı 1416’ncı maddesinde, “(1) Sigorta ettiren tarafından yapılacak tebliğler ve bildirimler sigortacıya veya sözleşmeyi yapan ya da yapılmasına aracılık eden acenteye; sigortacı tarafından yapılan tebliğler ve bildirimler ise, sigorta ettirenin veya gerektiğinde sigortalının ya da lehtarın sigortacıya bildirilmiş son adreslerine yapılır.”, 6. 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanununun, 6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, “(1) Bu Kanunun amacı, binalarda deprem sonucu meydana gelebilecek maddi zararların karşılanmasını teminen yaptırılacak zorunlu deprem sigortası ile sigorta şirketlerince teminat verilemeyen veya teminat verilmesinde güçlükler bulunan çeşitli afetler ve riskler sonucu meydana gelebilecek maddi ve bedeni zararların karşılanabilmesini teminen sunulacak sigorta ve reasürans teminatlarına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”, 6.2. “Kapsam ve sigorta yapma zorunluluğu” başlıklı 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, “(3)
Birinci fıkrada belirtilen binalar ve bağımsız bölümler için malikler veya intifa hakkı sahipleri tarafından zorunlu deprem sigortası yaptırılır ve bu sigorta her yıl yenilenir.”, 6.3. “Tarife ve talimatlar ile uygulama esasları ve genel şartlar” başlıklı 13’üncü maddesinde, “(1)
Zorunlu deprem sigortasına ilişkin tarife ve talimatlar ile azami teminat tutarı her yıl Bakan tarafından belirlenir ve Resmî Gazetede yayımlanır. Sigorta primlerinin tespitinde; binanın yüzölçümü, inşaat türü ve kalitesi, binanın üzerinde bulunduğu arazinin zemin özellikleri, deprem riski ve benzeri unsurlar değerlendirilir. (2) Zorunlu deprem sigortası bulunan ve deprem nedeniyle hasar gören binalara ilişkin tazminat, gerekli bilgi ve belgeler ile hasar tespitinin tamamlanmasını müteakip en geç otuz gün içinde ödenir. (3) Zorunlu deprem sigortasına ilişkin uygulama usul ve esasları ile sigorta genel şartları
Müsteşarlık tarafından belirlenir.”, 7. 15.08.2012 tarih ve 28385 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Doğal Afet Sigortaları Kurumu
Çalışma Esasları Yönetmeliğinin,
7.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, zorunlu deprem sigortasını ve diğer doğal afet sigortası teminatlarını sunmak üzere kurulan Doğal Afet Sigortaları
Kurumunun çalışma esas ve usullerini düzenlemektir.”, 7.2. “Yönetim kurulunun görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinde, “1) Yönetim Kurulu aşağıdaki görevleri yapar: … a) Kurumun iş ve işlemlerine ilişkin çalışma planını düzenlemek. … c) Hasar tespitine ve tazminat ödemelerine ilişkin esas ve usulleri belirlemek. …” 7.3. “Sağlanan teminatlar” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Zorunlu deprem sigortası teminatı münhasıran Kurum tarafından verilir. Zorunlu deprem sigortası yapılan bağımsız bölüm veya binaların değeri bu sigorta kapsamında hesaplanan sigorta bedelinden yüksek ise söz konusu sigorta bedelini aşan kısım için, zorunlu deprem sigortasının yapılmış olması kaydıyla, sigorta şirketleri tarafından ihtiyari deprem sigortası yapılabilir.” 7.4. “Dağıtım ve satış kanalları” başlıklı 23’üncü maddesinde, “(1) Kurum tarafından verilen zorunlu deprem sigortası ve diğer sigorta teminatları, Kurum tarafından doğrudan satış uygulamaları yoluyla veya
Kurum nam ve hesabına sigorta sözleşmesi yapmaya yetkili sigorta şirketleri ve bu şirketlerin acenteleri tarafından sunulur. (2) Zorunlu deprem sigortası poliçesini düzenleyen sigorta şirketi, sigorta sözleşmesinin bitiminden önce elektronik posta, kısa mesaj (SMS) veya çağrı merkezi kanalıyla sözleşmenin sona ereceğini ve yeni bir sigorta yaptırma zorunluluğunu sözleşme sahiplerine bildirir. (3) Kurum nam ve hesabına sigorta sözleşmesi yapmaya yetkili sigorta şirketlerinin ve bu şirketlerin acentelerinin uyması gereken esaslar sigorta şirketleri ile yapılacak sözleşmede belirlenir. (4) Kurum tarafından yapılacak doğrudan satış uygulamalarında, Müsteşarlığın görüşü alınarak Yönetim Kurulunca belirlenecek kuruluşlardan hizmet alınabilir.
8. 13 Mayıs 2011 tarih ve 27933 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “Zorunlu Deprem Sigortası Genel
Şartları”nın, 8.1. “A.4- Sigorta Bedelinin Tespiti” başlıklı maddesinde, “Sigorta bedelinin tespitinde, sigorta edilen meskenin yapı tarzı için Hazine Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan “Zorunlu Deprem Sigortası
Tarife ve Talimatı”nda belirlenen metrekare bedeli ile aynı meskenin brüt yüzölçümünün (veya yaklaşık yüzölçümünün) çarpılması sonucu bulunan tutar esas alınır. Zorunlu Deprem Sigortası yapılan bir meskenin sigorta bedeli, her halde “Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı”nda belirlenen azami teminat tutarından çok olamaz.”, 8.2. “A.7- Sigortanın Başlangıcı ve Sonu” başlıklı maddesinde, “Bu sigorta sözleşmesinin süresi bir yıldır. Sigorta, poliçede başlama ve sona erme tarihleri olarak yazılan günlerde, aksi kararlaştırılmadıkça, Türkiye saati ile öğleyin saat 12.00’de başlar ve öğleyin saat 12.00’de sona erer.”, 8.3. “B.3- Tazminatın Hesabı” başlıklı maddesinde, “3.1- Sigorta tazminatının hesabında, tam veya kısmi hasar olmasına bakılmaksızın, rizikonun gerçekleştiği yer ve tarihte, benzer yapı özellikleri göz önünde bulundurularak, binanın piyasa rayiçlerine göre hesaplanan yeniden yapım maliyeti esas alınır.
Ancak sigorta tazminatı, hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamaz.”, 8.4. “B.4- Tazminatın Ödenmesi” başlıklı maddesinde, “4.1 – Tazminat miktarının yasa ve bu poliçe hükümlerine göre tespit edilmesinden sonra DASK, sigorta bedelini aşmamak kaydıyla kesinleşmiş olan tazminat miktarını en geç takip eden bir ay içerisinde hak sahibine ödemek zorundadır.”, 8.5. “C.5- Tebliğ ve İhbarlar” başlıklı maddesinde, “Sigorta ettirenin bildirimleri, DASK adına sözleşmeye aracılık yapan sigorta şirketine yazılı olarak yapılır. DASK veya adına yetkili kıldığı sigorta şirketinin bildirimleri de taraflara imza karşılığı elden verilen mektupla ya da sigorta ettirenin poliçede gösterilen adresine veya bu adres değişmişse, son bildirilen adresine yazılı olarak yapılır. DASK tarafından yapılan ihbarlar, postaya veya notere verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder.”
Hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle; Kahramanmaraş depremlerinde Adana’da bulunan evinin orta hasarlı olduğunun bildirilmesi sebebi ile sigorta tazminatının, sigorta bedelinin % 50’ si olan 90.480,00 TL tutarında
13.06.2023 tarihinde Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından ödendiğini, mevcutta bulunan
no’lu sigorta poliçesi gereğince sigorta tazminatının, 25/11/2022 tarihinden önce geçerli olan “Betonarme
Sigorta Bedeli Hesabına Esas Metrekare Bedeli (1.508.00 TL)” üzerinden kendisine ödenmiş olduğunu, bunun üzerine sigorta tazminatının 25/11/2022 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan Tarife ile belirlenen
“Betonarme Sigorta Bedeli Hesabına Esas Metrekare Bedeli (3.016,00 TL)” üzerinden hesaplanarak kendisine ödenmesini İdareden talep ettiğini, bu talebinin İdarece haksız olarak reddedildiğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. Şikayet edilen İdarenin cevabi yazısında özetle, numaralı Zorunlu Deprem Sigortası poliçesinin başlangıç tarihinin 25/11/2022 tarihi öncesi olduğu, poliçe başlangıç tarihi itibari ile yürürlükte olan tarifede metrekare bedelinin 1.508,00 TL olması sebebi ile başvuranın talebinin olumlu değerlendirilemediği, Kurumca başvuruya konu meskene ilişkin hasar boyutuna uygun şekilde hasar bedeli ödenmiş olduğundan Kurumun başkaca bir sorumluluğu bulunmadığı; Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve
Talimat Tebliğinin (Tarife) 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan tablonun her yıl güncellendiği, ZDS poliçesi tanzim edileceği sırada yürürlükte olan Tarife bedelleri üzerinden hesaplama yapıldığı ve poliçenin bu bedel üzerinden tanzim edildiği, ancak poliçenin yürürlükte kaldığı süre boyunca bu tabloda bir değişiklik yapılması halinde, prim farkının sigorta ettiren/sigortalı tarafından ödenmesi ile birlikte sigorta bedelinin artırılabildiği ve poliçeye yeni bedelin yazıldığı, ifadelerine yer verilmiştir.
12. Benzeri konuda Uyuşmazlık Hakem Heyetince; sigorta bedelinin belirlenmesine ilişkin tebliğlerde zeyilname düzenlenmesine ve bunun için ek prim ödenmesine yönelik sigortalıya yükümlülük yükleyen bir düzenleme olmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmesine ilişkin olarak, Uyuşmazlık Hakem
Heyeti kararının temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Dördüncü Hukuk Dairesince verilen, 30/05/2024 tarih ve E:2023/13140, K:2024/5473 sayılı kararda, “… Somut olayda; davacı ile davalı arasında 26.03.2022-26.03.2023 tarihlerini kapsayan zorunlu deprem sigortası düzenlendiği, 06.02.2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremde davacıya ait konutun yıkıldığı, davacının 25.11.2022 tarihli 32024 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Zorunlu
Deprem Sigortası Tarife ve Talimat Tebliği’ne göre 579.072,00 TL sigorta bedelinden %2 oranında muafiyet indirimi yapıldığında kendisine 567.490,56 TL ödenmesi gerektiği gerekçesi ile ıslah dilekçesi ile birlikte 283.745,17 TL tazminat talep ettiği, davalının ise sigorta bedelinin tamamının ödendiğini, zararın karşılandığını belirterek davanın reddini savunduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık Hakem Heyetince; sigorta bedelinin belirlenmesine ilişkin tebliğlerde zeyilname düzenlenmesine ve bunun için ek prim ödenmesine yönelik sigortalıya yükümlülük yükleyen bir düzenleme olmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.
Uyuşmazlık Hakem Heyeti kararına karşı davalı vekilince itiraz edilmiş, İtiraz Hakem Heyetince ise
Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartlar A.4. maddesinde sigorta bedelinin tanımı yapılmış olup nasıl tespit edilmesi gerektiğinin belirtildiği, sigorta bedelinin poliçe üzerinde yazan miktar olmadığı, poliçedeki sigorta bedelinin poliçenin düzenlendiği tarihte yürürlükte bulunan tarifede belirtilmiş olan miktarı
göstermekle bilgilendirme amaçlı yazıldığı, teminat limitinin riziko tarihinde 640.000,00 TL olduğu gerekçeleri ile itirazın reddine karar verilmiştir
Uyuşmazlık; Zorunlu Deprem Sigortasında sigorta tazminatı olarak poliçe üzerinde yazılı olan sigorta bedelinin mi, yoksa poliçe düzenlendikten sonra yürürlüğe giren Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve
Corpus Mevzuat & İçtihat 4 / 3 Talimat Tebliği’ne göre belirlenecek bedelin mi ödeneceğine ilişkindir.
Poliçe, sigorta ettiren ile sigortacı arasında yapılan sigorta sözleşmesinin şartlarını taşıyan yazılı belgedir.
Sigorta poliçesi, sigortacı ile sigortalı arasındaki sigorta sözleşmesinin yazılı, yasal delilidir. Bir sigorta poliçesi genel olarak, sigortacıyı ve sigortalıyı tanımlayıcı bilgileri, sigorta konusuna ilişkin açıklamaları, teminatın kapsamını, sigorta bedelini, sözleşmenin süresini, prim miktarını, poliçenin düzenlenme tarihini, tarafların borç ve yükümlülüklerini, temerrüde ilişkin hükümler ile Genel ve varsa Özel Şartları içerir.
Sigorta bedeli ise, sigorta poliçesinde gösterilen ve tehlikenin gerçekleşmesi halinde sigorta değerini geçmemek kaydıyla sigortalıya ödenecek olan azami meblağı ifade eder. Sigorta bedeli ile sigorta tazminatı farklı kavramlardır. Zira sigorta tazminatı hasarın meydana gelmesi halinde ödenecek olan ve gerçek zarara tekabül eden miktar iken, sigorta bedeli poliçede sigorta ile teminat altına alınan menfaat değerinin karşılığıdır.
Dosya içerisindeki Zorunlu Deprem Sigortası poliçesi incelendiğinde taraflar arasında 26.03.2022 tanzim tarihli zorunlu deprem sigortası yapıldığı, sigorta bedelinin 289.536,00 TL olarak belirlendiği ve her bir hasarda %2 oranında tenzili muafiyet uygulanacağının kararlaştırıldığı anlaşılmaktadır. Türk Ticaret
Kanunu’nun 1461 inci maddesine göre, sigortacının sorumluluğu sigorta bedeli ile sınırlıdır. Sigorta bedeli, rizikonun gerçekleştiği andaki sigortalı menfaatin değerini aşsa bile, sigortacı uğranılan zarardan fazlasını ödemez.
Yukarıda izah edildiği üzere taraflar arasında zorunlu deprem sigortası sözleşmesinin yazılı delili olan dosya içerisinde bulunan 26.03.2022 tarihli poliçede sigorta bedelinin 289.536,00 TL olarak belirlendiği ve her bir hasarda %2 oranında tenzili muafiyet uygulanacağının kararlaştırıldığı, TTK’nın 1461 inci maddesi uyarınca, sigortacının sorumluluğu sigorta bedeli ile sınırlı olup sigorta bedeli, rizikonun gerçekleştiği andaki sigortalı menfaatin değerini aşsa bile, sigortacının uğranılan zarardan fazlasını ödemeyeceği, ayrıca Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları’nın B.3.1 maddesine göre, sigorta tazminatının, hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamayacağı, poliçede belirlenen 289.536,00 TL sigorta bedeline %2 muafiyet uygulandığında davacının talep edebileceği tazminatın 283.745,28 TL olduğu, 15.05.2023 tarihinde davacıya bu tazminatın ödendiğinin anlaşılması nedeniyle başvurunun reddi gerekirken, kabulüne karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.” denilmek suretiyle, temyiz olunan İtiraz Hakem Heyeti kararının bozulmasına karar verildiği görülmektedir.
13. 13 Mayıs 2011 tarih ve 27933 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “Zorunlu Deprem Sigortası Genel
Şartları”nın, 13.1. “A.4- Sigorta Bedelinin Tespiti” başlıklı maddesinde (6305 sayılı Kanunun 13’üncü maddesindeki şekliyle), sigorta bedelinin tespitinde, sigorta edilen meskenin yapı tarzı için Hazine Müsteşarlığınca yayımlanan “Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı”nda belirlenen metrekare bedeli ile aynı meskenin brüt yüzölçümünün (veya yaklaşık yüzölçümünün) çarpılması sonucu bulunan tutarın esas alınacağı, Zorunlu Deprem Sigortası yapılan bir meskenin sigorta bedelinin her halde “Zorunlu Deprem
Sigortası Tarife ve Talimatı”nda belirlenen azami teminat tutarından çok olamayacağı, 13.2. “A.7- Sigortanın Başlangıcı ve Sonu” başlıklı maddesinde, bu sigorta sözleşmesinin süresinin bir yıl olduğu, sigortanın poliçede başlama ve sona erme tarihleri olarak yazılan günlerde, aksi kararlaştırılmadıkça, Türkiye saati ile öğleyin saat 12.00’de başlayacağı ve öğleyin saat 12.00’de sona ereceği,
13.3. “B.3- Tazminatın Hesabı” başlıklı maddesinde, sigorta tazminatının hesabında, tam veya kısmi hasar olmasına bakılmaksızın, rizikonun gerçekleştiği yer ve tarihte, benzer yapı özellikleri göz önünde bulundurularak, binanın piyasa rayiçlerine göre hesaplanan yeniden yapım maliyetinin esas alınacağı, ancak sigorta tazminatının hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamayacağı, 13.4. “B.4- Tazminatın Ödenmesi” başlıklı maddesinde, tazminat miktarının yasa ve bu poliçe hükümlerine göre tespit edilmesinden sonra DASK’ın sigorta bedelini aşmamak kaydıyla kesinleşmiş olan tazminat miktarını en geç takip eden bir ay içerisinde hak sahibine ödemek zorunda olduğu, 13.5. “C.1- Sigorta Ücretinin Ödenmesi, Doğal Afet Sigortaları Kurumunun Sorumluluğunun Başlaması ve Sona Ermesi” başlıklı maddesinde, sigorta priminin sözleşme yapılır yapılmaz poliçenin teslimi karşılığında peşinen ödeneceği, bununla birlikte prim tutarının, taksitler Kuruma yansıtılmamak koşuluyla kredi kartı ile veya başka şekilde finansal kuruluşlarca taksitlendirilmesinin mümkün olduğu, malikler veya varsa intifa hakkı sahiplerinin sigorta sözleşmelerini her yıl yenilemek zorunda oldukları, 13.6. “C.5- Tebliğ ve İhbarlar” başlıklı maddesinde, sigorta ettirenin bildirimlerinin DASK adına sözleşmeye aracılık yapan sigorta şirketine yazılı olarak yapılacağı, DASK veya adına yetkili kıldığı sigorta şirketinin bildirimlerinin de taraflara imza karşılığı elden verilen mektupla ya da sigorta ettirenin poliçede gösterilen adresine veya bu adres değişmişse, son bildirilen adresine yazılı olarak yapılacağı, DASK tarafından yapılan ihbarların, postaya veya notere verildiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceği, Hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
14. Söz konusu mevzuat hükümlerinin tetkiki neticesinde, 14.1. Zorunlu deprem sigortası sözleşmesinin süresinin bir yıl olduğu, malikler veya varsa intifa hakkı sahiplerinin sigorta sözleşmelerini her yıl yenilemek zorunda oldukları, sigorta priminin sözleşme yapılır yapılmaz poliçenin teslimi karşılığında peşinen ödenmesi gerektiği, 14.2. “Sigorta bedeli” ve “sigorta tazminatı”nın farklı kavramlar olduğu, 14.2.1. Sigorta bedelinin tespitinde, sigorta edilen meskenin yapı tarzı için Hazine Müsteşarlığınca yayımlanan “Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı”nda belirlenen metrekare bedeli ile aynı meskenin brüt yüzölçümünün (veya yaklaşık yüzölçümünün) çarpılması sonucu bulunan tutarın esas alınacağı, Zorunlu Deprem Sigortası yapılan bir meskenin sigorta bedelinin her halde “Zorunlu Deprem
Sigortası Tarife ve Talimatı”nda belirlenen azami teminat tutarından çok olamayacağı, 14.2.2. Sigorta tazminatının hesabında, tam veya kısmi hasar olmasına bakılmaksızın, rizikonun gerçekleştiği yer ve tarihte, benzer yapı özellikleri göz önünde bulundurularak, binanın piyasa rayiçlerine göre hesaplanan yeniden yapım maliyetinin esas alınacağı, ancak sigorta tazminatının hiçbir durumda sigorta bedelinden fazla olamayacağı, anlaşılmaktadır.
15. Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; 15.1. Başvuranın zorunlu deprem sigortası sözleşmesini imzaladığı dönemde, sigorta bedelinin 25/11/2022 tarihinden önce yürürlükte olan “Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı” gereğince belirlenen metrekare bedeli olan 1.508,00 TL üzerinden hesaplandığı, 25/11/2022 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan Tarife gereğince sigorta bedelinin hesaplanmasında dikkate alınan metrekare bedelinin 3.016,00 TL olarak öngörüldüğü, bu süreçte 06/02/2023 tarihli Kahramanmaraş depremlerinin meydana geldiği, sigorta sözleşmesi sürecinde sigorta bedelinin değişmesine neden olacak olan, 25/11/2022 tarihinde belirlenen metrekare bedellerinin geçerli olacağına dair İdare ve başvuran arasında herhangi bir zeyilname düzenlenmediği, dolayısıyla sigorta bedelinin belirlenmesinde 25/11/2022 tarihinden önce yürürlükte olan
1508,00 TL metrekare bedelinin sigorta sözleşmesi uyarınca esas alınmasının hukuka uygun olduğu değerlendirilmekle birlikte; 15.2. Ayrıca söz konusu Tarife ile belirlenen metrekare bedelinin sadece sigorta bedelinin değil, aynı zamanda başvuran tarafından ödenecek sigorta priminin belirlenmesinde de etkili olacağı, dolayısıyla sigorta priminin ve teminat altına alınan sigorta bedelinin belirlenmesinde etkili olacak bu husus, sigorta sözleşmesinin esaslı unsurlarını değiştireceğinden, sözleşmenin yürürlükte olduğu süreçte, sigorta ettirenin, Tarife ile belirlenen yeni metrekare bedeli üzerinden sigorta bedelini değiştirme hakkı olduğuna ilişkin sigorta ettirene bildirimde bulunma yükümlülüğünün hukuken Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK)
veya adına yetkili kıldığı sigorta şirketine ait olduğu değerlendirilmekle birlikte, bu konuda Genel
Şartlar’da düzenleme yapılması hususunun İdarece değerlendirilmesi gerektiği, Sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmaktadır. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
17.1. Diğer yandan, 13 Mayıs 2011 tarih ve 27933 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan “Zorunlu Deprem
Sigortası Genel Şartları”nın, “C.6- Tahkim ve Yetkili Mahkeme” başlıklı maddesinde, “Sigorta sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarla ilgili olarak, uyuşmazlık konusu olayın üyelik tarihinden sonra meydana gelmiş olması halinde, Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. 5684 sayılı
Sigortacılık Kanununun 30 uncu maddesinin on ikinci fıkrasında belirtilen tutara kadar olan kararlar her iki taraf için de kesindir. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru ile ilgili ayrıntılı bilgi www.sigortatahkim.org adresinden edinilebilir. Bu sigorta sözleşmesinden doğan anlaşmazlıklar nedeniyle
DASK aleyhine açılacak davalarda yetkili mahkeme, DASK’ın bulunduğu veya rizikonun gerçekleştiği yerde, DASK tarafından açılacak davalarda ise, davalının ikametgahının bulunduğu yerde, ticaret davalarına bakmakla görevli mahkemelerdir.” hükmü bulunmaktadır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ İLE KISMEN REDDİNE; Başvuranın, deprem nedeniyle hasar gören evi için yaptırmış olduğu zorunlu deprem sigortası kapsamında ödenen sigorta tazminatının, 25/11/2022 tarihinde belirlenen “Betonarme Sigorta Bedeli Hesabına Esas
Metrekare Bedeli (3.016,00 TL)” üzerinden hesaplanarak kendisine ödenmesi talebinin REDDİNE,
Sigorta ettirenin, sözleşmenin yürürlükte olduğu süreçte, Tarife ile belirlenen metrekare bedeli üzerinden sigorta bedelini değiştirme hakkı olduğuna ve bu hakkı hangi koşullarda ve ne şekilde kullanabileceğine ilişkin Genel Şartlar’da düzenleme yapılması hususunda DOĞAL AFET SİGORTALARI KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Doğal Afet Sigortaları Kurumu Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi