|
ÖZET: Başvuru, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından ilan edilen Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi kadrosuna yapılan başvurunun yeniden değerlendirilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, 21.07.2023 tarihinde gerekli belgelerle başvurusunu yapmasına rağmen, “ilanda öngörülen koşulları sağlayamadığı” gerekçesiyle başvurusu reddedilmiştir. Başvuran, Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olma şartının, mezun olduğu Özel Eğitim Doktora Programı ile eşdeğer olduğunu savunmuş ve başvurusunun kabul edilmesini istemiştir.
Anadolu Üniversitesi, başvuranın başvurusunun reddedilmesine ilişkin olarak, Zihin Engelliler Eğitimi doktora programının, Özel Eğitim doktora programından daha kapsamlı olduğunu ve bu nedenle eşdeğer olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın başvuru koşullarını sağlamadığına dair ilgili mevzuat ve yönetmeliklere atıfta bulunarak, başvurunun kabul edilmediğini ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Sonuç olarak, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gerçekleştirilen öğretim üyesi alımına dair işlemlerde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuranın talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, başvurunun reddedilmesi yönündeki kararın hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4732-S.24.7480
BAŞVURU NO : 2023/12797
KARAR TARİHİ : 03.05.2024
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Öğretim üyesi alımı ilanına yaptığı başvurunun yeniden değerlendirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Anadolu Üniversitesinin 10.07.2023 tarihli öğretim üyesi ilanına istinaden Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi kadrosuna başvuru koşullarında belirtilen tüm evraklarla birlikte 21.07.2023 tarihinde yaptığını, başvuru sürecinde evraklarının kabulünde zorluk çıkarılarak kadronun kişiye özel açıldığının sözlü olarak tarafına ifade edildiğini, tüm koşulları sağlamasına rağmen ‘ilanda öngörülen koşulları sağlayamadığı’ gerekçesiyle başvurusunun kabul edilmediğini, başvuru özel koşullarında ‘Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olmak’ şartının yer aldığını, bu isimle açılan doktora programının şu andaki doktora programının eski adı olduğunu ve kadroya alınmak istenen kişi ile birlikte çok az sayıda kişinin bu programdan mezun olduğunu, zihin engelliler öğretmenliğinin özel eğitim çatısı altında bir alan olduğunu ve Özel Eğitim Doktora Programı ile
Zihin Engelliler Öğretmenliği Doktora Programının eşdeğer olduğunu, kendisinin mezun olduğu Özel
Eğitim Doktora Programının; üstün yetenekliler, görme, işitme ve zihin engellileri de kapsadığını, bölümün daha önce görme engelliler, işitme engelliler ve zihin engelliler öğretmenliği olarak ayrı ayrı ele alındığını, Talim Terbiye Kurulunun 2014 yılında almış olduğu kararlar bu programların ‘Özel Eğitim’ adı altında birleştirildiğini, bölüm adı değişikliği sebebiyle Milli Eğitim Bakanlığının da atama branşının adını değiştirdiğini, bu durumun Zihin Engelliler Öğretmeni ile Özel Eğitim Öğretmeninin birbirine denk olduğunu gösterdiğini, kendisinin Zihin Engelliler Öğretmenliği lisans programından mezun olduğunu, yüksek lisans ve doktora tezlerinin de zihin engelliler alanında olduğunu ve bu alanda uzmanlaştığını, Özel
Eğitim Doktora Programı ile Zihin Engelliler Öğretmenliği Doktora Programındaki derslerin içeriğinin de hemen hemen aynı olduğunu ve bu iki programdan mezun olan kişilerin benzer hatta aynı dersleri alarak mezun olabildiklerini, yine özel koşullarda ‘zihin engellilere erken okuryazarlık becerileri konusunda çalışma yapmış olmak’ koşulunun belirlendiğini, doktora tezinde zihin engellilere yönelik erken okuryazarlık becerileri ölçeği geliştirme çalışması yapıldığını, ayrıca yaptığı bir makale çalışmasının da
zihin engellilerin erken okuryazarlık becerileri ile ilgili olduğunu, ‘dil ve konuşma müdahale programlarına yönelik çalışmaları olmak’ koşuluna ilişkin ise yüksek lisans tezinde konuşamayan zihin engelli bireylere alternatif iletişimi içeren bir müdahale programı geliştirilip dil- konuşma ve iletişim becerilerinde ilerleme sağlayacak bir uygulama yapıldığını, ayrıca bu uygulamanın özel eğitim kongresinde sunulmuş bildirisinin de bulunduğunu, Anadolu Üniversitesi Öğretim Üyeliği Kadrolarına Yükseltme ve Atama Ölçütlerinde yer alan puanları da karşıladığını, ilgili ölçütlere göre başvuru yapabilmek için gerekli olan bölümlerden toplam
160 puanın üstünde puan alındığını, başvuru için istenen yabancı dil puanı ve diğer evrakları da eksiksiz
teslim ettiğini belirterek başvurusunun ilanda öngörülen koşulları sağladığının tespiti ile değerlendirmeye alınmasını, ilanın kişiyi tarif eder nitelikte olmasının tespiti durumunda da açılan kadronun iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12.10.2023 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğü Personel Daire Başkanlığı Akademik Personel Özlük İşleri Şube Müdürlüğü tarafından gönderilen 14.03.2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın talebi kapsamında Üniversite tarafından yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı, 2.2. Başvuru konusuna ilişkin 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve
Atanma Yönetmeliğinin ilgili maddeleri, başvuru aşamasında geçerli olan 29.01.2019 tarihli / sayılı
Senato Kararıyla kabul edilen ve 01.06.2020 tarihinde yürürlüğe giren Anadolu Üniversitesi Öğretim
Üyeliği Kadrolarına Başvurularla İlgili Değerlendirme Ölçütleri ve 10.07.2023 tarihli ilanın yazı ekinde sunulduğu, 2.3. 2547 sayılı Kanun’un 23 üncü maddesi, Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinin 4, 5, 6 ve 7 nci maddeleri uyarınca ilan edilen Dr. Öğr. Üyesi ilanında belirtilen “Eğitim Fakültesi Özel Eğitim
Bölümü Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olmak” şartını sağlayamadığından ilgilinin başvurusunun kabul edilmediği, 2.4. Başvurusu kabul edilen Dr. Öğr. Üyesi ve ilanda belirtilen başvuru şartını sağlayamadığından başvurusu kabul edilemeyen Dr. ait başvuru evrakları ile öğrenim belgelerinin yazı ekinde sunulduğu, 2.5. Başvuru konusu ilan kapsamında başvuru şartlarını sağlayarak atanan Dr. Öğr. Üyesi hakkında Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belirlenen jürilerden gelen olumlu raporlar doğrultusunda atama işlemi yapıldığı, öğretim üyesi atamalarının Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda
Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte olduğu gibi ön değerlendirme ve nihai değerlendirme aşamalarına tabi olmadığı, başvuran hakkında ise 29.01.2019 tarihli / sayılı Senato Kararıyla kabul edilen ve 01.06.2020 tarihinde yürürlüğe giren Anadolu
Üniversitesi Öğretim Üyeliği Kadrolarına Başvurularla İlgili Değerlendirme Ölçütlerinin (F) maddesi gereğince yapılan inceleme sonucunda ilanda belirtilen “Zihin Engelliler Öğretmenliği” alanında doktora mezunu olmak şartını sağlayamadığından ilgili yönetmelikte belirtilen jürilere başvuranın dosyasının gönderilmediği, nitekim başvuranın başvuru dilekçesinde başvuru şartlarını sağlayamadığında başvurusunun geçersiz sayılmasını kabul ettiği, 2.6. Bayburt Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Müdürlüğünün 06.12.2023 tarihli ve sayılı yazısı ekinde yer alan Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. tarafından verilen görüşte de Zihin Engelliler Öğretmenliği doktora programı ile Özel Eğitim doktora programlarının eşdeğer olmadığının belirtildiği, /
2.7. Zihin Engelliler Öğretmenliği doktora programı ile Özel Eğitim doktora programlarının eşdeğer olmadığına ilişkin Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından alınan 05.03.2024 tarihli ve sayılı yazının yazı ekinde sunulduğu, 2.8. Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığının 20.02.2014 tarihinde güncellemiş olduğu
‘Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esaslarını’ kapsayan 09 numaralı kararı çerçevesinde, Zihin
Engelliler Öğretmenliği, Görme Engelliler Öğretmenliği ve İşitme Engelliler Öğretmenliği, Üstün Zekâlılar
Öğretmenliği gibi özel eğitimle ilgili öğretmenlik alanlarının birleştirilmiş olup söz konusu programlardan mezun olanların, mezun olunan program adına bakılmaksızın ‘Özel Eğitim Öğretmeni’ olarak atanmaya başlandığı; ancak bu kararın Milli Eğitimin Öğretmenlik Alanları, Atama ve Ders Okutma Esasları ile ilgili olup, YÖK tarafından üniversitelerde Özel Eğitim Bölümü içinde yer alan anabilim dallarını, lisansüstü eğitim programlarını ve ÜAK tarafından belirlenen doçentlik alanlarını kapsamadığı, dolayısıyla Özel
Eğitim Bölümü altında çeşitli anabilim dallarının aktif olarak etkinliklerini sürdürdüğü, nitekim Anadolu
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü içinde YÖK tarafından kurulan ve aktif olarak faaliyetlerini sürdüren anabilim dallarının ‘İşitme Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı, Zihin Engelliler Eğitim
Anabilim Dalı, Özel Yetenekliler Eğitimi Anabilim Dalı, Görme Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı, Otizm
Spektrum Bozukluğu Eğitimi Anabilim Dalı’ olarak sıralandığı, yine Özel Eğitim Anabilim Dalı altında
Otizm Spektrum Bozukluğu Eğitimi yüksek lisans programının YÖK tarafından 2021 yılında Milli Eğitim
Bakanlığının özel eğitimle ilgili öğretmenlik alanlarının birleştirmesinden sonra onaylanarak açıldığı, 2.9. Somut uyuşmazlık konusu ilanın 10.07.2023 tarihli Resmi Gazete’de ve üniversitenin resmi internet sayfasında ilan edildiği, dolayısıyla ilanda belirtilen şartları ve çalışmaları sağlayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının başvuru yapmasına açık olduğu, ilan şartlarının ise Yönetmelikte belirtilen hususlara dikkat edilmek suretiyle ve Üniversite kadro ihtiyaçları doğrultusunda belirlendiği, 2.10. Başvuru konusu talebe ilişkin olarak başvuru sahibi veya diğer ilgililer tarafından başvuru konusuna ilişkin olarak yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı, 2.11. Üniversite tarafından bu aşamada yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmamakla birlikte anılan ilanın yukarıda belirtilen ‘Kanun, Yönetmelik, Ölçütler’ çerçevesinde hazırlanıp yayımlandığı, başvurucunun ilanda belirtilen Zihin Engelliler Öğretmenliği doktora programı mezunu olmak koşulunu sağlayamadığından başvurusunun kabul edilmediği, Hususları ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Kamu hizmetlerine girme hakkı” başlıklı 70 inci maddesi; “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.”
/
4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kurumu Kanunu’nun “Doktor Öğretim Üyesi” başlıklı 23 üncü maddesi; “a) Yükseköğretim kurumlarında açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları rektörlükçe ilan edilir. İlan edilen bu kadrolara fakültelerde dekan; diğer birimlerde müdürler, biri o birimin yöneticisi biri de o yükseköğretim kurumunun dışından olmak üzere üç profesör veya doçent tespit ederek bunlardan adayların her biri hakkında yazılı mütalaa isterler. Dekan veya ilgili müdür yönetim kurullarının görüşünü aldıktan sonra önerilerini rektöre sunar. Atama rektör tarafından en çok dört yıl süre ile yapılır. Her atama süresinin sonunda görev kendiliğinden sona erer. Görev süresi sona erenler yeniden atanabilirler.
b) Doktor öğretim üyeliğine atanabilmek için, doktora ile tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını veya Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen belli sanat dallarının birinde yeterlik kazanmış olmak gerekir.
c) Yükseköğretim kurumları, doktor öğretim üyesi kadrosuna atama için Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler.”
6. 12.06.2018 tarihli ve 30449 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve
Atanma Yönetmeliğinin;
6.1. “Genel şartlar” başlıklı 3 üncü maddesi; “Bu Yönetmelik hükümlerine göre doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadrolarına atanabilmek için; a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesindeki genel şartlara sahip olmak, b) Yükseköğretim kurumlarının, 2547 sayılı Kanunun 23 üncü, 24 üncü ve 26 ncı maddeleri uyarınca belirlenerek Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış öğretim üyeliğine yükseltilme ve atanmayla ilgili ek koşullar varsa, bu koşulları sağlamış olmak, …
(Ek: RG-9/3/2021-31418) İlana başvuru koşulu olarak adayların lisansüstü tez veya uzmanlık tezi adlarının bir kısmı veya tamamı yazılamayacağı gibi ilanda sadece belirli bir adayı tanımlayan özel şartlara da yer verilemez.” 6.2. “İlan” başlıklı 5 inci maddesi; “Bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsündeki açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları, Resmî
Gazete’de ve üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün internet ana sayfasında rektörlük tarafından ilan edilerek duyurulur. Bu ilanda adaylara on beş günden az olmamak üzere başvuru süresi tanınır ve son başvuru tarihi belirtilir.” 6.3. “Başvuru ve atanma süreci” başlıklı 6 ncı maddesi; “Doktor öğretim üyesi kadrolarına başvuranlar özgeçmişlerini, bilimsel çalışma ve yayınlarını dört nüsha olarak ilgili dekanlık veya müdürlüğe teslim eder.
/
Fakültelerde dekan, diğer birimlerde müdür; ilan edilen kadrolar için adayların durumlarını incelemek üzere, en az biri başka üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünden olmak üzere adayın başvurduğu bilim alanı ile ilgili olan üç profesör veya doçent kadrosunda bulunan doçenti, ilana son başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde tespit eder. İlan edilen kadronun bulunduğu birimin bölüm başkanının, profesör veya doçent kadrosundaki doçent olması halinde, tespit edilecek üç profesör veya doçent kadrosundaki doçentten biri olarak belirlenmesi zorunludur.
Dekan veya ilgili müdür her aday için bu öğretim üyelerine, adaylarla ilgili bilimsel yayın ve çalışmalara ilişkin dosyaları göndererek bir ay içerisinde yazılı görüşlerini bildirmelerini ister. Dosya inceleme sonuçlarının bir ay içinde gelmemesi halinde aynı usulle tespit edilen başka profesör veya doçente dosyalar incelenmesi için gönderilir.
Dekan veya ilgili müdür yazılı görüşlerin alınmasından sonra ilk yönetim kurulu toplantısında aday veya adaylar hakkında ayrı ayrı görüş alır. Bir açık kadroya birden fazla adayın başvurması halinde yönetim kurulu gerekçeli olarak tercihini belirtir. Dekan veya ilgili müdür kanaat ve önerilerini rektöre sunar.
Rektör atamanın yapılıp yapılmayacağına karar vererek gerekli işlemleri yürütür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 34 üncü maddesi uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılacak yabancı
ülke vatandaşı öğretim elemanlarının doktor öğretim üyeliğine atanma ile ilgili şartları sağlamaları kaydıyla sözleşmeli olarak çalıştırılmasında bu Yönetmelikte belirlenen ilan şartı dışındaki usul ve esaslar uygulanır.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Anadolu Üniversitesinin 10.07.2023 tarihli öğretim üyesi ilanına istinaden Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi kadrosuna başvuru koşullarında belirtilen tüm evraklarla birlikte 21.07.2023 tarihinde yaptığını, tüm koşulları sağlamasına rağmen ‘ilanda öngörülen koşulları sağlayamadığı’ gerekçesiyle başvurusunun kabul edilmediğini, başvuru özel koşullarında ‘Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olmak’ şartının yer aldığını, bu isimle açılan doktora programının şu andaki doktora programının eski adı olduğunu ve kadroya alınmak istenen kişi ile birlikte çok az sayıda kişinin bu programdan mezun olduğunu, zihin engelliler öğretmenliğinin özel eğitim çatısı altında bir alan olduğunu ve Özel Eğitim Doktora Programı ile Zihin
Engelliler Öğretmenliği Doktora Programının eşdeğer olduğunu belirterek başvurusunun ilanda öngörülen koşulları sağladığının tespiti ile değerlendirmeye alınmasını, ilanın kişiyi tarif eder nitelikte olmasının tespiti durumunda da açılan kadronun iptal edilmesini talep etmektedir.
9. Anadolu Üniversitesi tarafından gönderilen cevabi yazıda ise özetle; Milli Eğitim Bakanlığı öğretmenlik atamalarının Özel Eğitim Öğretmenliği adı altında gerçekleştirmekle birlikte, YÖK tarafından gerçekleştirilen yapılandırmada Zihin Engelliler Eğitimi anabilim dalları öğretim kadroları ile birlikte hizmet vermeye ve Zihin Engelliler Eğitimi adıyla doktora programlarını sürdürmeye, mezun vermeye ve
Zihin Engelliler Eğitimi alanını doçentlik alanı olarak belirlemeye devam ettiği, ilan şartlarının
/
Yönetmelikte belirtilen hususlara dikkat edilmek suretiyle ve Üniversitenin kadro ihtiyaçları doğrultusunda belirlendiği, Dr. Öğr. Üyesi ilanında belirtilen Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Zihin Engelliler
Eğitimi Anabilim Dalı “Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olmak” şartını sağlayamadığından ilgilinin başvurusunun kabul edilemediği hususları ifade edilmiştir.
10. Başvuranın iddiaları ve idarenin cevabi yazısı incelendiğinde söz konusu uyuşmazlığın Anadolu
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı Doktor
Öğretim Üyesi kadrosuna atama yapılmak üzere 10.07.2023 tarihli ve 32244 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ilan kapsamında Özel Eğitim Doktora Programı ile Zihin Engelliler Öğretmenliği
Doktora Programının eşdeğer olup olmadığı noktasında düğümlendiği görülmektedir.
11. Başvuru konusu idari işlem ile ilgili mevzuat incelendiğinde; 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 23 üncü, 24 üncü ve 26 ncı maddeleri gereği öğretim üyelerinin (doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör) atama ve yükseltilmelerinde yükseköğretim kurumlarının, Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilecekleri, bahsedilen ek koşulların “bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik”, objektif ve denetlenebilir (ulusal/uluslararası endeksli yayın, ulusal/uluslararası proje, asgari yabancı dil puanı vs) olmak şartıyla bilim disiplinleri (tıp, hukuk, mühendislik, güzel sanatlar vs.) arasında farklılık gösterebileceği, örneğin atama/yükseltme şartı olarak ulusal/uluslararası proje şartı, mühendislik alanı için zorunlu tutulmuşken hukuk veya güzel sanatlar alanında bu şarta yer verilmemesinin yadırganamayacağı, asgari yayın/proje, yabancı dil gibi “münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik… objektif ve denetlenebilir nitelikteki koşulların (ek koşul), üniversitelerin aynı bilim disiplini alanındaki tüm öğretim üyeleri için geçerli olacak “genel nitelikteki” şartlar olduğu ve Kurulun onayından geçtiği hüküm altına alınmıştır.
12. Ek koşulların aynı zamanda atama ve yükseltme kriterleri olarak bilindiği ve ilgili üniversitenin kadrolarına, içeriden veya dışarıdan başvurabilecek tüm adaylar için geçerli olduğu, ancak herhangi bir üniversitedeki anabilim dalının gerçek ihtiyaçlarının, halen kadroda bulunan öğretim elemanlarının birikim ve yetkinliklerine (Örneğin çocuk sağlığı ve hastalıkları anabilim dalı öğretim üyesi-Dr. öğretim üyesi/doçent/profesör- ilanına alt bilim dallarından çocuk acil, alerji ve immünoloji, beslenme ve metabolizma, endokrinoloji, hematoloji vs. alanında yayın ve tecrübe sahibi olmak vs.) göre değişeceği; üniversiteler, örnek olarak bahsedilen alanlarda çocuk sağlığı ve hastalıkları öğretim üyesi istihdam ediyorsa kendisinde bulunmayan ve ihtiyaç olan bir alanda (çocuk enfeksiyonu, kardiyolojisi, yoğun bakımı vs.) yetkinlik şartı aramasının kamu yararı gereği olduğu, dolayısıyla akademik veya hizmete mahsus özel şart belirleyebildiği görülmektedir.
13. Kamu görevine girmenin her Türk vatandaşının hakkı olduğu yönündeki Anayasa hükmü doğrultusunda, mevzuat gereği idareler kamu görevine giriş için liyakati ölçü olarak almakta ve nesnel ve objektif sınavlar yapmak suretiyle kamu görevine girişte her vatandaşa eşit fırsat sunmaktadır. Bilindiği üzere, bütün idari işlemler, biçimi ve konusu ne olursa olsun, kamu yararı için yapılır. Yönetimin kamu yararı dışında bir amaç gütmesi durumunda yapmış olduğu işlem “amaç” yönünden hukuka aykırı olur ve iptali gerekir. Kamu görevine girmek için sınav yapılması, yukarıda da belirtildiği üzere vatandaşların Anayasal haklarının korunması yönünden gerekli bir uygulamadır. Düzenlenen bu sınavlarda katılımın şartları taşıyan her istekliye açık olması idareden beklenilmektedir. Bu kapsamda sınavlara katılım için idare tarafından ilan edilen kadro ve alanda görev alacak adaylar için ilan metninde belirtilen şartları sağlayıp sağlamadığının tespiti işleminin gerekli bir uygulama olduğu değerlendirilmektedir.
14. Bu durumda bir adayın, ilan edilen kadroya atanmak/yükseltilmek amacıyla başvurmak istemesi halinde öncelikle üniversitenin ilgili bilim disiplini için öngördüğü ek koşulları sağlaması ve ayrıca yer verilmişse
ilan edilen kadronun gerektirdiği “özel şartlara”, bu şartların gerektirdiği birikim ve yetkinliğe sahip olması gerektiği, ikinci kategorideki “şartların”, bir üniversitenin ilgili bilim disiplinine ait/bağlı anabilim dallarındaki özel durum ve ihtiyaçların, bunların arz ettiği önem ve önceliğin Yükseköğretim Kurulunca güncel olarak bilinmesi, takipleri, takdir ve gerçekçi bir değerlendirmeye tabi tutulmalarının son derece güç olduğu, bu gerekçelerle söz konusu durumlara mahsus özel gereksinimler için onay şartı aranmadığı, bu süreçte gözetilecek hususun belirli kişiler değil gerçek ihtiyaçların gerektirdiği yetkinlik ve tecrübe olduğu, bu yüzden Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında ilgili düzenlemeye yer verildiği görülmektedir.
15. Somut olayda; 10.07.2023 tarihinde Anadolu Üniversitesi tarafından 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesi, 2547 sayılı Kanun ile Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği ve Anadolu
Üniversitesinde Öğretim Üyeliği Kadrolarına Başvurma ile İlgili Değerlendirme Ölçütleri hükümlerini taşıyan öğretim üyeleri (Profesör, Doçent ve Doktor Öğretim Üyesi) alımı yapılacağı, bu kapsamda Eğitim
Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalıiçin bir adet Doktor Öğretim Üyesi alımı yapılacağı duyurulmuştur. İdare ilan metninde adayların başvurularının kabul edilebilmesi için adaylardan “Zihin Engelliler Öğretmenliği alanında doktora mezunu olmak, zihin engelli bireylerin erken okuryazarlık becerileri ile dil ve konuşma müdahaleleri konularında çalışmalar yapmış olmak.” şartlarını sağlayan adayların başvurularının kabul edileceği ilan edilmiştir.
16. Yükseköğretim Kurulu Denetleme Kurulu Başkanlığı tarafından yayınlanan Akademik Kadro
İlanlarında Aranan Ek Koşulların konu edildiği bilgi notunda; “…Yapılan inceleme ve soruşturmalarda Üniversiteler tarafından çıkılan bazı ilanlarda yer alan ek koşulların belirli bir adayı tanımlamaya yönelik olarak ve akademik rekabeti engelleyecek biçimde belirlenebildiği, ataması yapılan kişilerin yayınları ile belirlenen ek koşul arasında büyük benzerlikler bulunduğu ve hatta bazı atamalar için doğrudan ataması yapılan kişilerin yüksek lisans ya da doktora tez başlıklarının ek koşul olarak belirlendiği, bazı ilanlarda bilimsel kalite ve bilim disiplinleri arasındaki farklılıklarla açıklanamayacak ölçüde kısıtlayıcı ve rekabeti engelleyici koşullar belirlendiği görülmüştür. Üniversitelerin çıkmış olduğu ilanlarda belirlediği ek koşulların kişiyi tanımlamaya yönelik olarak akademik rekabeti engelleyecek nitelikte olmasının, Anayasanın eşitlik ilkesine ve 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununa aykırılık teşkil edeceği, tesis edilen işlemin dava konusu edilmesi halinde yargı makamları tarafından atama işleminin iptal edileceği, buna bağlı olarak üniversitenin işleyişi üzerinde olumsuzluk etkiler yaratacağı ve kişiler açısından mağduriyetler yaratacağı, söz konusu atama işleminde rol alan yetkililer açısından idari ve cezai sorumluluklar doğuracağı açıktır…” hususlarına değinilmiştir.
(https://denetleme.yok.gov.tr/yayinlar-raporlar/bilgi-notlari) (Erişim Tarihi: 03.04.2024)
17. Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 17.01.2018 tarihli ve E:2012/3541, K:2018/118 sayılı Kararında; “2547 sayılı Kanunun 23. maddesinde yer alan “bilim disiplinleri arasındaki farklılık” ile maddenin gerekçesinde yer alan “üniversitelerin gelişmişlik düzeyleri” ifadesi dikkate alındığında, bahsedilen ek koşulların genel nitelikteki koşullar olduğu; Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği’nde de buna uygun şekilde, doçentliğe atamaya ilişkin üniversitelerce belirlenecek asgari kriterlerin
Yükseköğretim Kurulu’nun onayına tabi tutulduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, yardımcı doçent, doçent ve profesör kadrolarına yapılacak atamalar için 2547 sayılı Kanunda belirtilen koşulların dışında, üniversitelerin senatoları tarafından, anılan kadrolara yapılacak atamalar için belirlenen ve yasada yer almayan genel ve objektif nitelikteki ek kriterler için Yükseköğretim
Kurulu’nun onayının alınması zorunludur.
Ancak, üniversiteler tarafından ilan edilen bir kadro için, ihtiyaç ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak getirilen özel ve ilan edilen kadroya özgü, spesifik koşulların ise, Yükseköğretim
Kurulu’nun onayına tabi olmadığı kuşkusuzdur. Ayrıca üniversitelerce ilan edilen kadrolar için bölüm başkanlığının ve/veya anabilim dalı başkanlığının görüş ve önerisine başvurulmasına da ihtiyaç bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuru konusu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından
09.11.2023 tarihli ve – -E. sayılı yazı ile Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığından görüş talebinde bulunulmuştur. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim-Öğretim
Dairesi Başkanlığı tarafından 06.03.2024 tarihinde Anadolu Üniversitesi Rektörlüğüne hitaben gönderilen E- – – sayılı cevabi yazıda ise; “Özel eğitim doktora programı ile zihin engelliler eğitini (öğretmenliği) doktora programlarının eş değer olup olmadığına ilişkin ilgi (a) yazınız, 28.02.2024 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında görüşülmüş ve yapılan müzakereler sonucunda; 2547 sayılı Kanun’un 43/b maddesi uyarınca
Üniversitelerarası Kurulun görüşü de dikkate alınarak, özel eğitim doktora programının, zihin engelliler eğitimi doktora programından çok daha kapsamlı bir program olduğu, zihin engelliler eğitimi doktora programının, özel eğitim alanında bir yetersizlik türü olan zihin yetersizliğine odaklanan ve bu alanda hizmet verecek profesyoneller yetiştiren bir program olması nedeniyle bahsi geçen iki doktora programının eş değer olmadığına, özel eğitim bölümü altında yer alan anabilim dallarında (görme, işitme, zihin engelliler) doktora mezunlarının da özel eğitim mezunlarının başvurduğu yerlere başvuru yapabileceğine, konuya ilişkin değerlendirmenin Rektörlüğünüz tarafından yapılabileceğine karar verilmiştir. ” ifadelerine yer verilmek suretiyle mezkûr ilanın şartlarında yer alan ‘Zihin Engelliler Eğitimi’ doktora programı ile başvuranın mezun olduğu ‘Özel Eğitim’ doktora programının eş değer olmadığı değerlendirilmesinde bulunduğu görülmektedir.
19. Nitekim Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü Özel Eğitim
Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Müdürlüğüne hitaben gönderilen
28.11.2023 tarihli ve E- – – sayılı yazıda da;
“İlgi yazıya yanıt olmak üzere Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölümü Zihin Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı için açılan Dr. Öğr. Üyesi kadrosu ile ilgili Kamu Denetçiliği Kurumuna bireysel başvuru yapılması nedeniyle Anabilim Dalımızdan Zihin Engelliler Öğretmenliği Doktora Programı ile Özel Eğitim
Doktora Programının eşdeğer olup olmadığı hususunda görüşümüz bahsi geçen iki doktora programının eşdeğer olmadığı yönündedir.
Bu görüşümüzün gerekçesi aşağıda ek olarak sunulan Özel Eğitim Doktora Programına temsil olabileceği düşünülen Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Özel Eğitimi Anabilim Dalı 2022-2023 EğitimÖğretim Yılı Doktora Ders Programındaki dersler https://obs.gazi.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=81&curSunit=8181
81964) ile Anadolu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Özel Eğitim Anabilim Dalı Zihin Engelliler
Eğitimi Doktora Programındaki dersler https://www.anadolu.edu.tr/akademik/enstituler/623/zihinengelliler-egitimi-programi-doktora/dersler isim ve içerik bakımından değerlendirilmiştir. Anadolu
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Özel Eğitim Anabilim Dalı Zihin Engelliler Eğitimi Doktora
Programındaki 28 dersten toplam yedi dersin isim benzerliği dikkate alınarak ilgili dersler ve içerikleri karşılaştırılarak incelenmiştir. İncelenen derslerin amaçlarının ve içeriklerinin eşdeğer olmadığı belirlenmiştir. Ek-1’de her iki programdan isim benzerliği gösteren dersler ve içerikleri yer almaktadır.
Ayrıca her iki programdaki ders çeşitliliği dikkate alındığında, Özel Eğitim Doktora Programındaki derslerin özel eğitim kategorisinde yer alan hemen tüm kategorileri (ör., görme yetersizliği, zihin yetersizliği, özel yetenek, çok engellilerin eğitimi vb.) içerecek şekilde daha genel biçimde yapılandırıldığı görülmektedir. Oysa “Zihin Engelliler Eğitimi Yüksek Lisans ve Doktora Programı” spesifik olarak
zihin yetersizliği olan bireylere hizmet sunacak ya da bu alanda çalışacak uzmanları yetiştirmek üzere tasarlanmış bir programdır.
Bunun yanı sıra üniversitemiz Özel Eğitim Bölümü bünyesinde YÖK tarafından belirlenen çeşitli anabilim dalları aktif olarak etkinliklerini sürdürmektedir. Bölümümüz altında YÖK tarafından kurulan ve aktif olarak faaliyetlerini sürdüren anabilim dalları; “İşitme Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı, Zihin Engelliler
Eğitimi Anabilim Dalı, Özel Yetenekliler Eğitimi Anabilim Dalı, Görme Engelliler Eğitimi Anabilim Dalı, Otizm Spektrum Bozukluğu Eğitimi Anabilim Dalı”dır. Lisansüstü eğitim hizmetleri ise Özel Eğitim
Anabilim Dalı altında yürütülmektedir. Üniversitemiz Özel Eğitim Anabilim Dalı bünyesinde “Özel Eğitim
Doktora Programı” adı altında bir program bulunmamaktadır. Ancak üniversitemiz Özel Eğitim Anabilim
Dalı altında tezli yüksek lisans, tezsiz yüksek lisans ve doktora programları bulunmaktadır. Anabilim
Dalımız altında yer alan doktora programları; “İşitme Engelliler Eğitimi Programı, Zihin Engelliler
Eğitimi Programı, Özel Yetenekliler Eğitimi Programı’dır. Özel Eğitim Anabilim Dalı 1980’li yılların ilk yarısında Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde kurulmuştur. 18.06.1993 tarihli
Resmi Gazete’de yayımlanan karar doğrultusunda Eğitim Bilimleri Enstitüsünün (EBE) kurulmasıyla Özel
Eğitim Anabilim Dalı EBE bünyesine dâhil olmuştur. 1998-1999 öğretim yılı güz dönemi itibarıyla EBE bünyesinde Özel Eğitim Anabilim Dalı kurulmuştur. Özel Eğitim Anabilim Dalının kurulmasıyla Anabilim
Dalı bünyesinde ilk olarak “Zihin Engelliler Öğretmenliği Yüksek Lisans ve Doktora Programı” ile “İşitme
Engelliler Öğretmenliği Yüksek Lisans ve Doktora Programı” açılmış ve ilgili programlara öğrenci alımına başlanmıştır. 2007 yılında “Üstün Zekâlılar Öğretmenliği Yüksek Lisans Programı”, 2011 yılında
“Üstün Zekâlılar Öğretmenliği Doktora Programı”na öğrenci alımına başlanmıştır.14.02.2017 tarihli
Anadolu Üniversitesi Senato kararıyla anabilim dallarının isimleri değiştirilmiş ve bazı düzenlemeler yapılmıştır. Bu değişiklik sonrasında program isimleri “Zihin Engelliler Eğitimi Yüksek Lisans ve Doktora
Programı”, “İşitme Engelliler Eğitimi Yüksek Lisans ve Doktora Programı” ve “Özel Yetenekliler Eğitimi
Yüksek Lisans ve Doktora Programı” olarak değişmiştir. Dolayısıyla hâlihazırda YÖK tarafından kurulan ve Anadolu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Özel Eğitim Anabilim dalı bünyesinde yukarıda adı geçen doktora programları için aktif olarak her dönem kontenjan ilan edilmekte, öğrenci alınmakta ve öğretim etkinlikleri sürdürülmektedir. Bu kapsamda Özel Eğitim Anabilim Dalı bünyesinde bulunan
“Zihin Engelliler Eğitimi Yüksek Lisans ve Doktora Programı” ile özel eğitim alanında bir yetersizlik kategorisi olan “zihin yetersizliği alanı” için uzmanlaşma sağlanarak alan profesyonelleri yetiştirilmektedir. Spesifik olarak zihin engellilerin eğitimi alanında uzmanlaşarak yetişen bu meslek profesyonelleri aynı zamanda Özel Eğitim Bölümlerinde bulunan Zihin Engellilerin Eğitimi Anabilim
Dallarının öğretim üyesi ihtiyacını da karşılamaktadır. Üniversitemizdekine benzer şekilde Marmara
Üniversitesi, İstanbul Gedik Üniversitesi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bursa Uludağ Üniversitesi gibi pek çok üniversitede Zihin Engelliler Eğitimi Doktora Programı bulunmaktadır. Ayrıca YÖK tarafından
Özel Eğitim altında yer alan farklı anabilim dallarına ilişkin yeni doktora programları açılmaktadır.
Sonuç olarak Anabilim Dalımız, Zihin Engelliler Öğretmenliği Doktora Programı ile Özel Eğitim
Doktora Programının eşdeğer olmadığı yönünde karar vermiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
20. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından
10.07.2023 tarihli ve 32244 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan akademik ilan kapsamında Doktor
Öğretim Üyesi alımına ilişkin yürütülen işlemde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık tespit edilemediğinden başvuruya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
/
21. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana ve ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi